Circus Māximus.

Posterō diē ut lūdōrum spectācula vidērem ad Circum Māximum mē contulī. Per tōtum hunc circum longa spīna, ut mūrus, quattuor pedēs alta, medium dīvidit spatium; apud utrumque fīnem stat mēta prope quam aurīgae currūs vertere solent. Īmmō vērō optimus quisque aurīga semper cōnātur currum quam proximē regere et mētam modo nōn rotīs suīs rādere, namque ut Horātius dīcit:—

Sunt quōs curriculō pulverem Olympicum

collēgisse iuvat, mētaque fervidīs

ēvītāta rotīs palmaque nōbilis

terrārum dominōs ēvehit ad deōs.

Prīmum certāmen erat quadrīgārum. Simul atque cōnsul, mappā ad terram iactā, sīgnum dedit ē carceribus ērūpērunt quadrīgae et sēsē in stadium effūdērunt; tōtum stadium strepitū curruum crepitantium complēbātur; pulvis in altum glomerābātur; ūnā omnēs inter sē commīxtī stimulīs nōn parcēbant, ut alter alterius rotās frementēsque equōs superāret. Nam cōnfertī equī aliī aliōrum aurīgārum in terga rotāsque curruum spūmam fervidōsque fundunt flātūs. Spectātōrēs aliī aliās factiōnēs strepitū clāmōribusque faventium incitant; nunc prasina, nunc russāta priōrem occupat locum; sed cēdit albātae et haec venetae. Ego quidem albātae favēbam factiōnī, diūque prīmus currēbat aurīga meus. Sub ultimam mētam iam currum agēns (septiēns enim tōtum ēmētiuntur stadium) propius propiusque admovēbat rotam fūnālīque ad dextram equō habēnās laxābat, sinistrum cohibēbat. Et hāc quidem tenus rēctī omnēs stetērunt currūs; deinde vērō prasinae factiōnis contumācēs equī currum vī auferunt, et ex adversō, cum sextus iam septimusque cōnficerētur cursus, frontēs caeruleīs impingunt quadrīgīs; unde ūnō ex malō alius alium cōnfringit et incidit. Tōtus iam cursus curruum naufragiīs replētus est. Quod ubi cōnspexit russātus aurīga, extrā orbitam dēflectit, et frēna inhibet, dum praetervehātur aliōs. Intereā albātus ille, cuī ego favēbam, postrēmus omnium ultimō locō equōs agēbat, namque in fīne certam spem victōriae pōnēbat; quī simul āc vīdit russātum illum sōlum relictum, vēlōcium equōrum auribus acūtum flagellī sonum incutiēns, īnsequitur; et aequātīs iugīs ambo ferēbantur; modō hic, modo ille equōrum capitibus alterius quadrīgam superābat. Et reliquōs quidem omnēs cursūs īnfēlix ille albātus rēctō currū exēgerat; deinde dum habēnas flectentī sinistrōrsum equō remīttit, imprūdēns in mētam impingit, frāctīsque rotīs ē currū volvitur implicāturque lōrīs; illō autem in terram prōlāpsō, dissipātī sunt equī medium per stadium, russātusque ille palmam tulit. Fautōrēs tamen albātae factiōnis ut vīdērunt illum currū excussum modo rapī per terram, modo caelum versus crūra prōtendere, clārīs lāmentīs adolēscentis vicem dēplōrāvērunt, dōnec cēterī aurīgae, vix tandem equōrum cursū cohibitō, solvērunt eum cruōre adeō foedātum ut amīcōrum nēmo corpus āgnōsceret.

Leō in arēnā.

Post hoc quadrīgārum certāmen vēnātiōnem, ut appellātur, vīdī. Quō in certāmine hominēs, nōmine bēstiāriī, contrā ferās cūiusvīs generis pūgnant. Māgna multitūdō, varietāsque mīrābilis omnium ferārum undique collēcta in arēnam immīttitur. Sed praeter alia omnia leōnum immānitās mihi admīrātiōnī fuit, ūnīus praesertim. Is ūnus leō corporis impetū et rōbore, terrificōque fremitū et sonōrō, torīs comīsque cervīcum flūctuantibus animōs oculōsque omnium in sē convertit. Intrōdūctus erat inter complūrēs cēterōs, ad pūgnam bēstiārum datus, servus virī cōnsulāris. Eī servō Androclus nōmen fuit. Hunc ille leō, ubi vīdit procul, repente, quasi admīrāns, stetit; āc deinde sēnsim atque placidē ad hominem accēdit; tum caudam mōre atque rītū adulantium canum clēmenter et blandē movet, hominisque sēsē corporī adiūngit, crūraque ēius et manūs metū iam paene exanimātī, linguā lēniter dēmulcet. Homo Androclus inter illa tam atrōcis ferae blandīmenta āmīssum animum recēperat; paulātim oculōs ad contuendum leōnem refert; tum, quasi mūtuā recōgnitiōne factā, laetōs et grātulābundōs vidērēs hominem et leōnem. Haec tam mīra rēs māximōs populī clāmōrēs excitāvit; nec nōn Caesar Androclum arcessītum rogāvit quam ob rem ille atrōcissimus leōnum ūnī pepercisset. Deinde Androclus rem mīrificam nārrāvit atque admīrandam. ‘Cum prōvinciam’ inquit ‘Āfricam prōcōnsulārī imperiō dominus meus obtinēret, ego ibi inīquīs ēius et cottidiānīs verberibus ad fugam sum coāctus; et, ut mihi ā dominō, terrae illīus praeside, tūtiōrēs latebrae forent, in campōrum et arēnārum sōlitūdinēs concessī; āc, sī dēfuisset cibus, cōnsilium fuit mortem aliquō pāctō quaerere.

Tum sōle mediō rapidō et flagrante spēluncam quandam nactus remōtam latebrōsamque, in eam penetrō et mē recondō, neque multō post ad eandem spēluncam vēnit hic leō, dēbilī ūnō et cruentō pede, gemitūs ēdēns et murmura dolōrem cruciātumque volneris commiserantia; et prīmō quidem cōnspectū advenientis leōnis, summō terrōre affectus sum; sed postquam leō spēluncam intrōgrēssus vīdit mē procul latentem, mītis et mānsuētus accessit; sublātum pedem ostendit āc porrēxit, quasi opis petendae grātiā; ibi stirpem ingentem pedī ēius haerentem revellī, conceptamque saniem volnere intimō expressī, accūrātiusque, sine māgnā iam formīdine, siccāvī penitus atque dētersī cruōrem. Ille tunc meā operā levātus, pede manibus meīs impositō, recubuit et quiēvit; atque, ex eō diē, triennium tōtum ego et leō in eādem spēluncā eōdemque vīctū vīximus. Nam, quās vēnābātur ferās, membra opīmiōra ad spēluncam mihi suggerēbat; quae ego quippe quī īgnis cōpiam nōn habērem, sōle merīdiānō tosta edēbam. Sed ubi mē vītae illīus ferīnae iam pertaesum est, leōne vēnātum profectō, spēluncam relīquī. Nōn ita multō post ā mīlitibus vīsus apprehēnsus sum et ad dominum ex Āfricā Rōmam dēdūctus. Is mē statim reī capitālis damnandum ad bēstiāsque dandum cūrāvit. Intellegō autem hunc quoque leōnem captum grātiās mihi nunc etiam beneficiī referre.’ Quae cum ita nārrāvisset Androclus, cūnctīs petentibus, dīmīssus est et poenā solūtus, leōque eī suffrāgiīs populī dōnātus. Equidem vērō posteā vidēbam Androclum et leōnem lōrō tenuī revīnctum urbe tōtā circum tabernās īre; dōnārī aere Androclum, flōribus spargī leōnem; omnēs ferē ubīque obviōs dīcere ‘Hic est leō hospes hominis; hic est homo medicus leōnis’.

Pugilēs.

Deinde currentium, saltantium, luctātiōnis, pugilum, discōs iaciendī certāmina erant. Pugilēs modo, dentifrangibulōs hominēs, dēscrībam. Quam lātōs umerōs, quantōs habēbant lacertōs! Prīmus in arēnam Entellus prōcessit atque in medium duōs caestūs māgnī ponderis prōiēcit; obstupuērunt spectātōrēs, tantō rigēscēbant plumbō et ferrō īnsūtō. Alter tamen pugil, nōmine Darēs, haudquāquam vidēbātur timēre. Ambo statim māgnōs artūs, māgna ossa, lacertōsque nūdābant; ingentēs mediā in arēnā cōnsistēbant. Ut nōlim tālibus obviam īre noctū, vel in vīcō tenebricōsō et dēsertō! Servī paribus caestibus utriusque manūs alligāvērunt; statim uterque in articulōs pedum stetit ērēctus, et intrepidus ērēxit bracchia in altum; iamque ab ictibus alta capita retrō āvertunt; crēberrima inter sē verbera dant, Darēs fortior agilitāte pedum et iuventūte dēfēnsus, Entellus māgnitūdine membrōrum rōbustus, sed genua pigra vacillant trementī, et difficilis anhēlitus vasta membra agitat; cavīs lateribus multōs ingerunt ictūs; ē pectore māgnōs ēdunt sonitūs; nec nōn mālae sub gravibus ictibus crepitant. Entellus cōnsistit gravis et immōtus eōdem in statū, tantummodo ēlūdit ictūs corpore et oculīs vigilantibus. Alter dolōsē nunc hōs, nunc illōs tentat aditūs, frustrāque variō impetū premit. Entellus īnsurgēns ostendit dextram et altē tollit, alter celer praevidet ictum, et levī corpore ēlāpsus effugit. Entellus in aurās effundit impetum et ipse gravis et graviter māgnō pondere in terram prōcumbit. Dīversīs studiīs spectātōrēs omnēs surgunt, aliī cachinnōs, aliī misericordiae clāmōrēs tollunt; strepitus ad caelum mīttitur. Sed Entellus, tantō cāsū neque tardātus neque territus surgit ardentiorque ad pūgnam redit; īra vim addit et fortitūdō sibi cōnscia vīrēs īnflammat; tōtō campō currentem Darēta urget, nunc dextrā, nunc sinistrā ictūs dat. Neque mora, neque requiēs erat; sed quam dēnsā grandine nimbī super tēcta crepitant, tam dēnsīs ictibus Entellus utrāque manū frequēns verberat Darēta agitatque. Tum dēmum, fīne certāminis indictō, servī quīdam Darēta subdūxērunt dēfatīgātum, genua īnfīrma trahentem, utrimque moventem caput, sanguinem spissum āc dentēs cum sanguine mīxtōs ex ōre exspuentem Dentilegum scīlicet eum fēcerat Entellus. Caput etiam tumōre māgnō tumēbat, quem sī Zōpyrus ille physiōgnōmōn vīdisset omnium sapientissimum hominum esse dīxisset.

Gladiātōrēs.

‘At tuba terribilī sonitū taratantara dīxit’ et gladiātōrēs intrāvērunt. Ad imperātōrem versī ‘Moritūrī tē salūtant’ clāmāvērunt et statim ācriter pūgnātur. Aliī rētiāriī, mirmillōnēs aliī vocantur; hī enim in galeīs piscis effigiem gerunt, illī rēte et fuscinam (vel tridentem) habent. Rētiārius quīdam rētī suō mirmillōnem implicāre cōnābātur et fugientī illī ‘Nōn tē’ clāmāvit ‘petō, piscem petō; quid mē fugis, Galle? Piscārī volō’. Quō audītō omnēs facētiās hominis laudāvēre; at ille rētī iactō mirmillōnem implicāvit—‘Habet, habet’, clāmāvērunt omnēs, et ille victor ad imperātōrem versus sīgnum exspectābat. Imperātor quippe quī intellegeret spectātōrēs rētiāriō favēre, pollicem vertit et sīgnum mortis dedit (sīgnum parcendī pollice pressō datur). Interfectum mirmillōnem servī ex arēnā uncō traxērunt. Neque plūs vidēre poteram sed patrem statim ōrāvī ut mē a tam saevō spectāculō abdūceret. Domum igitur rediimus.

Dē puerīs in Senātū.

Saepenumerō cum patre volēbam ad senātum īre, sed mihi ōlim plūs solitō flāgitantī ut mē sēcum dūceret, pater ‘Nōn iam’ respondit ‘licet puerīs senātum intrāre’. Deinde mihi causam rogantī haec exposuit: ‘Anteā’ inquit ‘mōs senātōribus Rōmae fuit in cūriam cum praetextātīs fīliīs introīre. Cum in senātū rēs māior quaepiam cōnsultāta atque in diem posterum prōlāta est, placuitque nē quis hanc rem ēnūntiāret, super quā tractāvissent, priusquam dēcreta esset, māter Papīrī puerī, quī cum parente suō in cūriā fuerat, fīlium percūnctāta est quidnam in senātū patrēs ēgissent. Puer respondit tacendum esse, neque id dīcī licēre; mulier fit audiendī cupidior; sēcrētum reī et silentium dēbērī puer affīrmāns animum ēius ad inquīrendum excitat; quaerit igitur magis violentiusque. Tum puer, mātre urgente, lepidī atque festīvī mendāciī cōnsilium init. Āctum in senātū dīxit, utrum hōrum vidērētur ūtilius magisque ē rēpūblicā esse, ūnusne ut duās uxōrēs habēret, an ut ūna apud duōs nūpta esset. Hoc illa ut audīvit, animō compavēscit; domō trepidāns ēgreditur; ad cēterās mātrōnās dēfert quod audierat; posterō diē perveniunt ad senātum; lacrimantēs atque obsecrantēs incipiunt ōrāre ūna potius ut duōbus nūpta fieret, quam ut ūnī duae. Senātōrēs ingredientēs in cūriam quae illa mulierum intemperiēs et quid sibi postulātiō ista vellet, mīrābantur. Puer Papīrius in medium cūriae prōgrēssus, quid māter rogāvisset, quid ipse mātrī dīxisset et tōtam rem nārrāvit. Senātus fidem atque ingenium puerī laudat, cōnsultum facit posthāc puerī cum patribus in cūriam nē introeant, nisi ille ūnus Papīrius; eīque puerō posteā cōgnōmen honōris causā inditum est “Praetextātus” ob loquendī tacendīque in aetāte praetextātā prūdentiam.’

Lūcius patrī suō salūtem dat.

Septem abhinc diēbus, pater cārissime, Athēnās pervēnī, mare Brundisiō trānsvectus cursū quam celerrimō; ventī enim semper erant secundī. Quibus cōgnitīs sciō et tē et mātrem vehementer esse gāvīsūrōs. Mare enim perīculīs plēnum. In cursū voluptāte māximā affectus sum, dum sōlem spectō clārissimum, undās caeruleās, urbēs interdum Graecās in ōrā maritimā sitās. Nāvigāvī igitur sine timōre nauseāve. Apud Pīraeum expositus Athēnās pedibus iter fēcī, quod dum facerem obvius fuī patruō meo, quī domum suam mē dēdūxit. Amita mea valet, valent et cōnsobrīnī. Quī omnēs mihi placent, et studiīs perfectīs cum eīs cottīdiē lūdō. Urbs ipsa, mī pater, quam pulchra est! Quālēs erant Graecī illī, quī tot templa, tot statuās tantā arte fēcērunt! Rōmae Graecōs ōderam; nunc Athēnīs admīror, et ingenia illa māgna, Homērum, Aeschylum, Sophoclem, Thūcydidem, melius intellegō. Rōmae enim dēteriōrēs videntur Graecī, ideō, ut opīnor, quod plērīque sunt servī, mercēnāriī omnēs. Grātiās tibi, pater, agō quam māximās, quod mihi permīsistī ut Athēnīs artem ōrātōriam discerem. Studiīs mē penitus dēdam, ut linguam Graecam quam celerrimē ēdoctus sim.

Nunc sentiō eadem quae sēnsit Propertius:—

Illīc vel studiīs animum ēmendāre Platōnis

incipiam aut hortīs, docte Epicūre, tuīs;

persequar aut studium linguae, Dēmosthenis arma,

librōrumque tuōs, docte Menandre, salēs;

aut certē tabulae capient mea lūmina pictae,

sīve ebore exāctae, seu magis aere, manūs.

Cūrā, pater cārissime, ut valeās. Valē.

Fīnis.

Fīnis adest nārrātiōnis hūius, adest quoque fīnis pueritiae. Nunc autem vōs omnēs, quī hunc librum recitātis, iubeō valēre. Ut enim vōbīs discenda est lingua Latīna, ita mihi, quī iam sum adulēscēns, nōn puer, Athēnīs est discenda ars ōrātōria. Valēte omnēs, et bonī este discipulī.

Exercitātiōnēs

Ego et vīta mea.

A (1)

Verte in ōrātiōnem oblīquam, accēdente idōneō verbō prīncipālī:—

1. Pater meus appellātur Sextus Cornēlius Polliō.
2. Ego appellor Lūcius.
3. Nunc dē mātre dīcam.
4. Frātrī praenōmen est Gāius.
5. Ē lectulō surrēxī.
6. Māter patrem salvēre iūssit.
7. Sorōrēs patrem salvēre iūssērunt.
8. Puerī nōn lūdent in lūdō.
9. Post lūdum domum redeō.
10. Sorōrēs ad lūdum mox ībunt.

B

1. Dē quibus rēbus nārrātūrus est Lūcius?
2. Quid scīs dē ipsō Lūciō?
3. Quōmodo appellantur pater, māter, frāter, sorōrēs?
4. Quid facit Lūcius cottīdiē?
5. Quid accidit in lūdō?
6. Quī erant Horātius, Vergilius, Terentius?
7. Quid faciunt puerī quotiēns ē lūdō exeunt?
8. Quot annōs nātus est Lūcius?
9. Quem salvēre iubet Lūcius?
10. Quid accidit cum puerī in lūdō lūdunt?

C

1. Cūius gentis est Lūcius?
2. Quōmodo patrem Lūcī appellābat māter?
3. Estne māior gente familia?
4. Quis poenās dat?
5. Quis poenās sūmit?
6. Quot genera sunt lūdōrum?
7. Quō aliō modō appellātur alter lūdus?
8. Quid est praenōmen tibi?
9. Quid est tibi nōmen?
10. Num habēs cōgnōmen?

A (2)

Redde ipsa verba dīcentis (vel dīcentium):—

1. Dīcō mē Rōmānum esse puerum.
2. Sciō tē īgnōrāre.
3. Intellegis mē nārrātūrum esse dē omnī meā vītā.
4. Crēdō sorōrēs mox ad lūdum itūrās esse.
5. Sorōrēs salvēre iubeō.
6. Negō licēre nōbīs in lūdō lūdere.
7. Dīcō magistrum poenās ā nōbīs herī sūmpsisse.
8. Putō nōs poenās crās datūrōs esse.
9. Manifestum est nōs nōn satis didicisse.
10. Magister dīcit puerōs esse stultōs.

A (3)

Verte in interrogātiōnem (vel exclāmātiōnem) oblīquam cum verbō praesentis temporis regente:—

1. Quam sevērus est magister!
2. Dē quibus rēbus dīcam?
3. Quālis sum puer?
4. Quot annōs nātus sum?
5. Frequentāsne¹ lūdum?
6. Vīdistīne librōs meōs?
7. Utrum Horātium an Vergilium māvīs?
8. Frēgistīne hanc fenestram annōn²?
9. Quis recitātūrus est?
10. Didicitne pēnsum suum annōn?

¹ ‘ne’ in interrogātiōne obliquā fit ‘num’.

² ‘annōn’ in interrogātiōne oblīquā fit ‘necne’.

A (4)

Verte eāsdem sententiās cum verbō temporis perfectī regente.

A (5)

Verte in interrogātiōnem rēctam:—

1. Rogāvit mē quotā hōrā ē lectulō surrēxissem.
2. Sciō quot sorōrēs habeās.
3. Dīxī eī quid in lūdō facerēmus.
4. Nescit quis hoc fēcerit.
5. Certiōrem eum fēcī quando abitūrus essem.
6. Certiōrēs nōs faciunt quis adventūrus sit.
7. Certior fīō quālis fuerit Vergilius.
8. Certiōres factī sunt quot annōs nātus essem.
9. Rogāvērunt mē num fēlix essem.
10. Rogat nōs utrum lūdum frequentēmus necne.

B (2)

1. Cūr est pater Lūcī Brundisīnus?
2. Cūr summō est honōre apud cīvēs Brundisīnōs?
3. Quid et ubi est Brundisium?
4. Ubi est domus nostra?
5. Per quid domum intrās?
6. Quis est iānitor?
7. Iānuā apertā quō īmus?
8. Quid est ātrium?
9. Quid mediō est in ātriō?
10. Ubi cēnāmus?

B (3)

Scrībe quidquid didicistī dē domō Rōmānā.

C (2)

1. Quid facit magistrātus?
2. Quid est oriēns? Cūr ita nōminātur?
3. Quid est occidēns? Cūr ita nōminātur?
4. Quid est merīdiēs? Cūr ita nōminātur?
5. Quid est septentriō? Cūr ita nōminātur?
6. Cūr ita nōminātur impluvium?
7. Quid est compluvium?
8. Quid sīgnificat vocābulum Larēs?
9. Quid est tablīnum?
10. Quid est peristȳlium?

A (6)

1. Cūr intrāmus triclīnium?
2. Cūr sedēbat iānitor in cellā?
3. Cūr super impluvium erat nūllum tēctum?
4. Cūr lūdum frequentās?
5. Cūr iānuam pultāmus?
6. Cūr habēbant Rōmānī impluvium in ātriō?
7. Cūr ante portās cellārum dormiunt servī?
8. Cūr in lūdō numquam lūdō?
9. Cūr edimus?
10. Cūr discimus?

A (7)

Rescrībe hās sententiās in tempore perfectō vel imperfectō:—

1. Tēctum est super domum nē pluviae in nōs cadant.
2. In lūdō taceō nē magister poenās sūmat.
3. Magister puerum mīttit qui sellam quaerat.
4. Magister nōs docet quō sapientiōrēs fīāmus.
5. Intrō tablīnum ut patrem inveniam.
6. In peristȳliō lateō nē quis mē invenīre possit.
7. Simulō mē intellegere nē magister stultum mē esse putet.
8. Cibum capiō nē frāter edat.
9. Ē lectulō surgō nē sērus ad lūdum eam.
10. Librō inhiō quō dīligentiōrem mē esse putet magister.

A (8)

Rescrībe hās sententiās in tempore praesentī:—

1. Amīcus advēnit ut apud nōs cēnāret.
2. Ante lūcem surrēxī ut sōlem orientem vidērem.
3. Ientāculum ēdī nē iēiūnus fierem.
4. Manūs lāvī nē sordidae essent.
5. Corpus exercēbāmus nē pinguēs essēmus.
6. Ad lectulōs īvērunt ut dormīrent.
7. Pater tablīnum intrāvit ut epistulam scrīberet.
8. Prīvātum habēbat conclāve nē nōs molestī eī essēmus.
9. Māter mīsit servum quī ātrium purgāret.
10. Magister mē laudāvit quō magis discere cuperem.

Lūdus.

B

1. Quid est lūdus lītterārius?
2. Quālēs aliī sunt lūdī?
3. Quid gerimus cum lūdum frequentāmus?
4. Quis nōs comitātur?
5. Quid extrā lūdum fēcit scelerātus ille puer?
6. Quid nōs facere iūssit magister?
7. Cūr ego tacēbam?
8. Cūr appellāvit Horātius magistrum suum ‘plāgōsum’?
9. Ubi stant capsae? quid continent?
10. Quālēs scrīptōrēs recitāmus in lūdō?

C

1. Quālis est paedagōgus?
2. Quālis sella est cathedra?
3. Quālis tabula est tabula cērāta?
4. Quālis homo ratiōnēs dūcit?
5. Quid docet grammaticus?
6. Quid docet rhētor?
7. Quālis scrīptor versiculōs scrībit?
8. Quālis scrīptor historiās scrībit?
9. Quae pars corporis est umerus?
10. Quid est virga?

Dē mīlite fortissimō sed īgnōtō.

B (1)

1. Quis prior locōs idōneōs occupat? Quando?
2. Quālem ad locum pergunt Rōmānī?
3. Quid ostendit tribūnus?
4. Quis dūcit quadringentōs?
5. Num periit tribūnus?
6. Scīsne nōmen tribūnī?
7. Quid cōnsulī dīxit tribūnus? Verte per ōrātiōnem oblīquam.
8. Quōmodo mortem effūgērunt Rōmānī?
9. Quāle monumentum habet tribūnus?

C (1)

1. Quid sīgnificat tribūnus?
2. Aliter exprime sīgnum.

Cēna.

B (2)

1. Quando adveniunt vocātī?
2. Quī dēdūcunt eōs?
3. Quō dēdūcunt?
4. Quibus parantur cēnae?
5. Quid prōmīsit pater?
6. Quō cōnsiliō posteā adfuī?
7. Ēnumerā fercula.
8. Quando secundae appōnuntur mēnsae?
9. Quō animō servum sequor?
10. Quid vīdī triclīnium ingrēssus?

B (3)

1. Quō ōrdine dispositī sunt lectī?
2. Salūtātīs convīvīs quid faciō?
3. Cūius carmen dēclāmō?
4. Quantō opere amābat passerem Lesbia?
5. Quid faciēbat passer?
6. Quō abiit passer?
7. Cūr rubent puellae oculī?
8. Quōmodo carmen dēclāmāvī?
9. Cūius carmen posteā recitō?
10. Quis erat Issa?

B (4)

1. Quālis erat Issa?
2. Quid putābis sī queritur Issa?
3. Quō cōnsiliō pictā tabellā Pūblius Issam exprimit?
4. Quid rogant convīvae?
5. Quāle praemium accipiō?
6. Expōne quō ōrdine edenda appōnantur.
7. Dēscrībe triclīnium et lectōs.
8. Dēscrībe Lesbiae passerem.
9. Quōmodo cōgnōscere possumus Issae similem esse tabellam?

C (2)

1. Quid facere solēmus in triclīniō? Quid in ātriō?
2. Cūr secundae mēnsae ita appellantur?
3. Quis erat Orcus?
4. Quid sīgnificat catella?

Iter.

B (1)

1. Brundisiō relictō ubi habitāmus?
2. Quid dīcit Horātius dē eīs quī iter faciunt?
3. Cūr Rōmam profectī sumus?
4. Quōmodo portāvimus impedīmenta?
5. Quantum dīstat Brundisium Rōmā?
6. Quō dēvertēbāmus sub noctem?
7. Quālis erat prīma pars itineris nostrī?
8. Quid igitur nōbīs accidit?
9. Quālis est pānis Canusiī?
10. Quid pretiō vēnit eō in oppidō cūius nōmen memoriā excidit?

B (2)

1. Quid ego hīc fēcī?
2. Quid fēcērunt pater et māter?
3. Cūr ita nōminātur Beneventum?
4. Quid hīc fēcit hospes?
5. Quid attulērunt servī ad flammās exstinguendās?
6. Quōmodo ego et frāter Capuae lūsimus?
7. Quōmodo accidit ut sanguis ē nāsō meō efflūxerit?
8. Dē quō nārrābat pater in itinere?
9. Quōmodo rem pūblicam restituit Fabius Māximus?
10. Dēscrībe lūsum quem digitīs micantēs lūdimus.

A (1)

Scrībe persōnāliter:—

1. Turbātur per domum.
2. Clāmātur.
3. Ululātur.
4. Concursum est ad dēversōrium.
5. Pūgnātum est ācriter.

Scrībe aliter:—

1. Servī aquam attullērunt ad flammās exstinguendās.
2. Lūsum eō.
3. Pater et māter dormītum iērunt.
4. Cubitum ībimus.
5. Impedīmenta colligimus ad iter faciendum.

A (2)

Rescrībe hās sententiās cum cōniūnctiōne ‘cum’ in locō vocābulī ‘quia‘:—

1. Tablīnum intrāvī quia patrem invenīre volēbam.
2. Togam praetextam gerēbat quia speciem praetōris prae sē ferre volēbat.
3. Discessimus quia satis ēderāmus.
4. Tacuī quia magistrum vīderam.
5. Ad dēversōrium dēvertimus quia itineris nōs taedēbat.
6. In lūdō hiābam quia nōn satis dormieram.
7. Quia fessus eram mātrem ōrāvī ut mihi cubitum īre licēret.
8. Abiī quam celerrimē quia māter mihi veniam dederat.
9. Magistrum timēbam quia librum meum āmīseram.
10. Tabernam petiit quia iēiūnus erat.

B (3)

1. Quis Fundīs nōs excēpit?
2. Quālis erat hīc praefectus?
3. Quid māter nōbīs nārrābat dum Fundīs discēdimus?
4. Cūr iūssit Iūppiter omnēs avēs convenīre?
5. Quālem creātūrus erat rēgem?
6. Quid igitur fēcit grāculus?
7. Quālem speciem prae sē ferēbat?
8. Quid factūrus erat Iūppiter?
9. Quid fēcērunt cēterae avēs?
10. Et quid grāculō accidit?

C (1)

1. Quid sīgnifīcat vocābulum clītellae?
2. Cūr ita nōminātur dēversōrium?
3. Quid est culīna?
4. Quā in rē vehimur in itinere?
5. Cūr ita nōminātus est Q. Fabius Māximus Cūnctātor?
6. Quid facit praetor?
7. Quālī habitū amicītur?
8. Cūr favendum est linguīs apud sacrificium?
9. Quid est conventus hominum?
10. Quid facit caupō?

Iūppiter rēgem avium creāre voluit.

A (3)

Hīs in sententiīs īnsere verbum omīssum:—

1. Accidit ut Iūppiter rēgem avium creāre…
2. In eō erat ut Iūppiter rēgem avium…
3. Nūllō modō fierī potest ut Iūppiter rēgem avium…
4. Iūppiter nōn efficere potuit ut rēgem avium…
5. Quōmodo fīēbat ut Iūppiter rēgem avium…?
6. Avium interest ut Iūppiter rēgem avium…
7. Restat ut Iūppiter rēgem avium…
8. Accidit ut Iūppiter grāculum rēgem factūrus…
9. Nūllō modō fierī poterat ut Iūppiter grāculum rēgem…
10. Accidit ut cēterae avēs propriam singulae plūmam grāculō…

B (4)

1. Fābulā dē grāculō nārrātā, quid rogāvit frāter meus?
2. Quid deinde ego rogāvī?
3. Quid māter respondit?
4. Quid dēmōnstrāvit fābula?
5. Cūr ego et frāter fābulam reprehendimus?
6. Quāle oppidum erat Ānxur?
7. Quōmodo inde iter fēcimus?
8. Cūr dormīre nōn poterāmus?
9. Quid māne experrēctī sēnsimus?
10. Quid igitur fēcit pater?

A (4)

Cōniunge in ūnum hās bīnās sententiās additō prōnōmina relātīvō:—

1. Praemium tibi dabō; putō tē esse praemiō dīgnum.
2. Iūppiter grāculum avium rēgem factūrus erat; putābat eum dīgnissimum esse.
3. Magister reprehendit puerum; putāvit eum nōn attentō esse animō.
4. Mendīcō cibum dedī; putāvī eum ēsurīre.
5. Praefectum irrīdēbāmus; putābāmus eum esse glōriōsum.
6. Magistrum timēmus; putāmus eum esse īrācundum.
7. Magister mē laudat; putat mē bene fēcisse pēnsum meum.
8. Magister mē laudāvit; putāvit mē bene fēcisse pēnsum meum.
9. Magister īrascēbātur; putābat discipulōs lūdere.
10. Magister ā frātre meō poenās sūmit; putat eum esse īgnāvum.

A (5)

• Fenestra mihi aperienda est.
• vel Oportet mē aperīre fenestram.
• Omnibus est dēscendendum.
• vel Oportet omnēs dēscendere.

Scrībe aliter:—

1. Iānua mihi claudenda est.
2. In lūdō nōbīs est discendum, nōn lūdendum.
3. Iter nōbīs faciendum erat.
4. Rōmānīs puerīs prīmā lūce ad lūdum eundum erat.
5. Oportet mē clārā vōce loquī.
6. Oportet tē pēnsum tuum facere.
7. Oportuit nōs tacēre.
8. Oportuit eōs pecūniam solvere.
9. Festīnandum erat omnibus.
10. Hic liber omnibus puerīs est recitandus.

B (5)

1. Estne Rōma similis Brundisiō?
2. Ad portam Capēnam quid oportuit omnēs facere?
3. Quando per viās urbis licet equīs vehī?
4. Cūr nōbīs tamen diē licuit?
5. Ubi vīllam habēbat patris meī amīcus?
6. Cūr in hortōs cēnātī exiimus?
7. Quālia dīxit Mārtiālis pauca sua iūgera esse?
8. Quid vidēre potuimus ex hōc locō?
9. Cūr in tacente essedō vehitur gestātor Flāminiae?
10. Cūr cupiēbāmus ōtiō nostrō fruī?

C (2)

1. Quōmodo sunt culicēs nōbīs incommodō?
2. Quālis est homo vīnō madidus?
3. Cūr stertunt nōnnūllī hominēs dum dormiunt?
4. Quid fert quercus?
5. Quālibus vehiculīs ūtimur in itinere faciendō?
6. Quid faciunt helciāriī?
7. Quālis est hospes cōmis?
8. Quando ōtium agimus?
9. Quando negōtium agimus?
10. Quid propriē sīgnificat carīna?

Rōma.

B (1)

1. Ubi situm est forum Rōmānum?
2. Ubi est Iāniculum?
3. Quid est in forō?
4. Cūr in lacum dēsiluit Curtius?
5. Cūr vehuntur ducēs per Viam Sacram in Capitōlium?
6. Ubi aguntur cursūs equōrum?
7. Ubi nōs lavāmus?
8. Quō in locō pūgnant gladiātōrēs?
9. Cūr ita nōminātur forum boārium?
10. Ubi spectāmus lūdōs scaēnicōs?

A

Scrībe cum tempore perfectō verbī prīncipālis:—

1. Vereor nē taedeat tē Rōmae.
2. Timeō nē fessus sīs.
3. Nōs discipulī verēmur nē magister īrascātur.
4. Timent nē gladiātōrēs sē laedant.
5. Timet nē in balneīs summergātur.

Scrībe cum tempore praesentī:—

1. Timēbāmus ut possēmus emere holera.
2. Timēbam nē ōrātiōnem habēret.
3. Verēbar nē in colle āscendendō lāberētur rēda.
4. Verēbāmur ut possēmus rānam in palūde invenīre.
5. Veritī sunt omnēs nē multitūdō hominum lintrem dēmergeret.

B (2)

1. Quid rogāvī eum quī rīdēbat dum ego titulum frontī domūs affīxum perlegō?
2. Quid mihi dīxit ille dē domō?
3. Quāle dīxit esse simulācrum?
4. Quid dīxī cum audiissem philosophum hanc domum condūxisse?
5. Quid postrīdiē putābam cum fūnus vidērem?
6. Cūr poposcit philosophus cērās, stilum, lūmen?
7. Quid audīvit mediā nocte?
8. Quid faciēbat effigiēs?
9. Postquam philosophus locum, quem dēmōnstrāverat effigiēs, effōdit, quid invēnit?
10. Quid deinde fēcit?

C

1. Quid fit ex rostrīs?
2. Quid accidit in Basilicīs?
3. Quid faciunt negōtiātōrēs?
4. Ubi est Subūra? Quālēs hīc habitant?
5. Quid est forum holitōrium?
6. Quis locat domum?
7. Quid est contrārium verbī ‘locō‘?
8. Cūr prōscrībimus domōs?
9. Quid est nēnia?
10. Quando exsequiās īmus?

Nocturna Lemūria.

B (1)

1. Cūr nōn putat pater et apud nōs esse mānēs?
2. Cūr celebrat Nocturna Lemūria?
3. Cūr ōrāvī mātrem ut ad mediam noctem mihi licēret pervigilāre?
4. Quid fēcit māter?
5. Quando surrēxit pater?
6. Cūr faciēbat sīgnum sacrum dum per domum ambulat?
7. Quōmodo faciēbat hoc sīgnum?
8. Quid deinde fēcit?
9. Quid dīcēbat dum fabās suprā umerum iacit?
10. Quid putant hominēs hīs fabīs accidere?

B (2)

Dēscrībe Nocturna Lemūria.

C

1. Cūr ita nōminātur mēnsis Māius?
2. Quid est digitus salūtāris?
3. Quōmodo appellantur cēterī digitī?
4. Cūr lūrida est umbra?
5. Quid propriē sīgnificat fulcrum?
6. Ad quid hominēs efferimus?
7. Quid est sāga?
8. Quō aliō modō appellantur lemurēs?
9. Quālis est claudus?
10. Quid est cyathus?

Dē mānibus.

B

1. Cūr putat Propertius mānēs esse?
2. Quālis eī vidēbātur Cynthia?
3. Cūr nōnnumquam condiscipulī mē irrīdent?
4. Quālis erat patris amīcus quī rūrī habitābat?
5. Quis eum vesperī vīsit?
6. Cūr nōn poterat cyathum quaerere?
7. Quid rogāvit advena?
8. Quid respondit alter?
9. Quid deinde dīxit advena?
10. Quid praecipuē imperāvit eī ut faceret?

Dē somniīs.

B

1. Num omnia sunt somnia vēra?
2. Utrā ex portā vērae veniunt umbrae?
3. Quālis est porta altera?
4. Quid hāc exit?

Somnium vērum.

1. Quid fēcērunt duo Arcades?
2. Quō dēvertērunt?
3. Quid deinde fēcērunt?
4. Cūr alter alterum ōrāvit ut sibi subvenīret?
5. Num alter alterī subvēnit?
6. Cūr recubuit?

B (2)

1. Quid alter alterum ōrāvit ubi iterum cubiculum vīsus est intrāre?
2. Quid sibi accidisse nārrāvit?
3. Quid ex alterō petiit?
4. Quid māne fēcit alter?
5. Quid ē bubulcō quaesīvit?
6. Quid fēcit bubulcus?
7. Quid mortuō hominī accidit?
8. Quid deinde accidit?
9. Hāc nārrātā fābulā quid dīxit frāter meus?
10. Quōmodo potuit pater prōverbium frātrī meō expōnere?

B (3)

Scrībe sine librō fābulam dē somniō vērō.

Trium somniantium fābula facēta.

B (1)

1. Cūr ad templum profectī sunt comitēs?
2. Quid eīs prōgredientibus accidit?
3. Quantam ad inopiam redāctī sunt?
4. Quāle cōnsilium iniērunt urbānī?
5. Cūr posuērunt pānem prope īgnem?
6. Quid deinde prōposuērunt?
7. Cūr ex īgnī pānem sēmicoctum extrāxit rūsticus?
8. Quid deinde fēcit?
9. Quid fēcit alter negōtiātor?
10. Quid alterī dīxit?

B (2)

1. Quid respondit alter negōtiātor?
2. Quibus audītīs, quid fēcit rūsticus?
3. Cūr eum excitāvērunt urbānī?
4. Quid rogāvit rūsticus?
5. Quid respondērunt urbānī?
6. Quid deinde rogāvit rūsticus?
7. Quid respondērunt urbānī?
8. Deinde quid nārrāvit rūsticus?
9. Hāc audītā fābulā quid dīxit frāter meus?
10. Quālis est fābula?

B (3)

Scrībe sine librō dē tribus somniantibus fābulam.

C

1. Quid est viāticum?
2. Quid est contrārium verbōrum dēficere? inopia?
3. Quālis est negōtiātor?
4. Quālis fābula est fābula facēta?
5. Quid est fār?
6. Quālis puer praemium accipit?
7. Quid interest inter Ēlysium atque Tartarum?
8. Quid est dolus?
9. Unde negant poētae quemquam redīre?
10. Quis est redux?

Causae somniōrum.

B

1. Quid dē somniīs apud Tullium in lūdō recitābāmus?
2. Quibus audītīs quid ego fēcī?
3. Quid respondit magister?
4. Quid mihi faciendum dedit?
5. Quid accidit vēnātōrī somniantī?
6. Quid iūdicibus?
7. Et aurīgae?
8. Et poētae?
9. Cōnsentitne magister poētae?
10. Quid putāvit Lūcius dē magistrō suō?

Magister laqueō suō captus.

B

1. Quid causidicī videntur in somniīs agere?
2. Quid imperātōrēs videntur in somniīs agere?
3. Quid nautae videntur in somniīs agere?
4. Quando saepenumerō discere taedet puerōs Rōmānōs?
5. Quōmodo et discipulīs prōdest magistrī admīrātiō poētārum?
6. Quando ē lectulō puerō Rōmānō est surgendum?
7. Quid sēcum portābant puerī Rōmānī cum lūdum peterent?
8. Quā rē dēcolōrēs fīunt librī?
9. Quid Lūcius rogāvit magistrum māne lūdum intrantem?
10. Quid deinde fēcit Lūcius?

C

1. Quid est mēta?
2. Quis est causidicus?
3. Quid est fūlīgō?
4. Quid facit calculātor?
5. Quid facit notārius?
6. Quae sunt scēptra paedagōgōrum?
7. Quando ardet Sīrius?
8. Quis erat Marsyas?
9. Quid accidit Idibus Octōbribus?
10. Quid sīgnificat prōverbium ‘cornīcum oculōs cōnfīgere’?

Colloquium cum patre.

B (1)

1. Cūr iterum quaesīvī patrem meum?
2. Quid eum rogāvī?
3. Quid mē rogāvit pater?
4. Quid ego respondī?
5. Cūr nōn poterat pater dē somniīs loquī?
6. Quid prōmīsit pater sē factūrum esse?
7. Intereā quid fēcī?
8. Quid timēbat Suētōnius Tranquillus?
9. Quid ōrāvit patrem meum?
10. In somniīs interpretandīs quid māximē rēfert?

B (2)

1. Quāle somnium percēpit pater meus?
2. Quālī in iūdiciō erat āctūrus?
3. Sed quōmodo cessit āctiō?
4. Quid est cautissimī cūiusque praeceptum?
5. Quid interest inter iūdicium centumvirāle atque iūdicium quod Suētōnius Tranquillus agēbat?

C

1. Quid est tablīnum?
2. Quid continent forulī?
3. Cūr nōnnumquam petunt hominēs ut āctiō differātur?
4. Quōmodo appellātur socrūs marītus?

B

1. Hāc epistulā recitātā, quid dīxī mē velle scīre?
2. Quā rē addūctus est pater ut crēderet esse phantasmata?
3. Quid accidit Curtiō Rūfō dum in porticū spatiātur?
4. Quid dīxit sē esse haec figūra?
5. Quid de Curtiō Rūfō dīxit?
6. Quid accidit eī dum ē nāve ēgreditur?
7. Cūr implicitus morbō omnem spem dēposuit?

Māter mente turbāta irruit.

B (1)

1. Quid rogāvit māter mea ubi patrem interpellāvit?
2. Quis erat Dāvus?
3. Cūr nōn facere potuit māter quīn Dāvō crēderet?

B (2)

Nārrā quid Curtiō Rūfō acciderit.