Footnotes

1.
In his “Doctrine of Scripture and of the Primitive Church upon Religious Celibacy,” in reply to the author of “Antient Christianity.”
2.
Tertullian (adv. Valent. 5.) calls him omnium doctrinarum curiosissimus explorator.
3.
Epist. ad Florinum. Εῖδον γάρ σε, παῖς ὢν ἔτι ἐν τῇ κάτω Ἀσίᾳ παρὰ τῷ Πολυκάρπῳ, λαμπρῶς πράττοντα ἐν τῇ βασιλικῇ αὐλῇ, καὶ πειρώμενον εὐδοκιμεῖν παρ᾽ αὐτῷ. Μᾶλλον γὰρ τὰ τότε διαμνημονεύω τῶν ἔναγχος γινομένων· αἱ γὰρ ἐκ παίδων μαθήσεις, συναύξουσαι τῇ ψυχῇ, ἐνοῦνται αὑτῇ· ὥστε με δύνασθαι εἰπεῖν καὶ τὸν τόπον, ἐν ᾦ καθεζόμενος διελέγετο ὁ μακάριος Πολύκαρπος, καὶ τὰς προόδους αὐτοῦ καὶ τὰς εἰσόδους, καὶ τὸν χαρακτῆρα τοῦ βίου, καὶ τὴν τοῦ σώματος ἰδέαν, καὶ τὰς διαλέξεις ἃς ἐποιεῖτο πρὸς τὸ πλῆθος, καὶ τὴν μετὰ Ἰωάννου συναναστροφὴν ὡς ἀπήγγελλε, καὶ τὴν μετὰ τῶν λοιπῶν τῶν ἑωρακότων τὸν Κύριον· καὶ ὡς ἀπεμνημόνευε τοὺς λόγους αὐτῶν, καὶ περὶ τοῦ Κυρίου τίνα ἧν ἂ παρ᾽ ἐκείνων ἠκηκόει· καὶ περὶ τῶν δυνάμεων αὐτοῦ καὶ περὶ τῆς διδασκαλίας, ὡς παρὰ τῶν αὐτοπτῶν τῆς ζώης τοῦ Λόγου παρειληφὼς ὁ Πολύκαρπος ἀπήγγελλε, πάντα σύμφωνα ταῖς γραφαῖς. Ταῦτα καὶ τότε διὰ τὸ ἕλεος τοῦ Θεοῦ τὸ ἐπ᾽ ἐμοὶ γεγονὸς σπουδαίως ἤκουον, ὑπομνηματιζόμενος αὐτὰ οὐκ ἐν χάρτῃ, ἀλλ᾽ ἐν τῇ ἐμῇ καρδίᾳ· καὶ ἀεὶ διὰ τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ γνήσιως αὐτὰ ἀναμαρυκῶμαι.
4.
Adv. Hær. III. iii. 4. Καὶ Πολύκαρπος δὲ οὐ μόνον ὑπὸ ἀποστόλων μαθητευθεὶς, καὶ δυναναστραφεὶς πολλοῖς τοῖς τὸν Χριστὸν ἑωρακόσιν, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἀποστόλων κατασταθεὶς εἰς τὴν Ἀσίαν, ἐν τῇ ἐν Σμύρνῃ ἐκκλησίᾳ, ἐπίσκοπος, ὃν καὶ ἡμεῖς ἑωράκαμεν ἐν τῇ πρώτῃ ἡμῶν ἡλικίᾳ· (ἐπιπολὺ γὰρ παρέμεινε, καὶ πάνυ γηραλέος, ἐνδόξως καὶ ἐπιφανέστατα μαρτυρήσας, ἐξῆλθε τοῦ βίου)· κ. τ. λ.
5.
Ep. ad Flor.
6.
Diss. in Irenæum, III. § 10, 11.
7.
Auteurs Ecclésiastiques, tom. i. S. Irenée.
8.
The Benedictine Editor: Dissert. Præv. II. § 2.
9.
Mémoires, tom. iii. S. Irenée, art. ii.
10.
Ep. ad Flor. supra.
11.
Epist. 53. al. 29. ad Theodoram viduam. Refert Irenæus, vir Apostolicorum temporum, et Papiæ, auditoris Evangelistæ Joannis, discipulus, Episcopus Ecclesiæ Lugdunensis, quod Marcus quidam, de Basilidis Gnostici stirpe descendens, primum ad Gallias venerit, et eas partes, per quas Rhodanus et Garumna fluunt, suâ doctrinâ maculaverit, maximeque nobiles fœminas, quædam in occulto mysteria repromittens, hoc errore seduxerit, magicis artibus et secretâ corporum voluptate amorem sui concilians: inde Pyrenæum transiens, Hispanias occuparit; et hoc studii habuerit, ut divitum domos, et in ipsis fœminas maxime appeteret, quæ ducuntur variis desideriis, semper discentes, et nunquam ad scientiam veritatis pervenientes. Hoc ille scripsit ante annos circiter trecentos; et scripsit in iis libris, quos adversus omnes hæreses doctissimo et eloquentissimo sermone composuit.
12.
Adv. Hær. I. Præf. 2. xv. 6. III. xvii. 4. xxiii. 3. IV. xxvii. 1.
13.
See Massuet, Diss. Præv. II. § 3.
14.
Diss. in Iren. IV. 3.
15.
Irenæus (IV. xxvii. 1.) calls him quendam presbyterum qui audierat ab his qui apostolos viderant, et ab his qui didicerant.
16.

Euseb. Hist. Eccl. V. iii. 2. Καὶ δὴ διαφωνίας ὑπαρχούσης περὶ τῶν δεδηλωμένων [sc. Montanus and his disciples] αὖθις οἱ κατὰ τὴν Γαλλίαν ἀδελφοὶ τὴν ἰδίαν κρίσιν καὶ περὶ τούτων εὐλαβῆ καὶ ὀρθοδοξοτάτην ὑποτάττουσιν· ἐκθέμενοι καὶ τῶν παρ᾽ αὐτοῖς τελειωθέντων μαρτύρων διαφόρους ἐπιστολὰς, ἃς ἐν δεσμοῖς ἔτι ὑπάρχοντες τοῖς ἐπ᾽ Ἀσίας καὶ Φρυγίας ἀδελφοῖς διεχάραξαν· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ Ἐλευθέρῳ τῷ τότε Ῥωμαίων ἐπισκόπῳ, τῆς τῶν ἐκκλησιῶν εἰρήνης ἕνεκα πρεσβεύοντες.

iv. 1. Οἱ δ᾽ αὐτοὶ μάρτυρες καὶ τὸν Εἰρηναῖον, πρεσβύτερον τότ᾽ ὅντα τῆς ἐν Λουγδούνῳ παροικίας, τῷ δηλωθέντι κατὰ Ῥώμην ἐπισκόπῳ συνίστων, πλεῖστα τῷ ἀνδρὶ μαρτυροῦντες, ὡς αἱ τοῦτον ἔχουσαι τὸν τρόπον δηλοῦσι φωναί.

17.

Jerome, Catalog. Irenæus Pothini Episcopi, qui Lugdunensem in Gallia regebat ecclesiam, Presbyter, à Martyribus ejusdem loci ob quasdam Ecclesiæ quæstiones legatus Romam missus, honorificas super nomine suo ad Eleutherium Episcopum perfert literas. Postea jam Pothino prope nonagenario ob Christum martyrio coronato, in locum ejus substituitur. Constat autem Polycarpi, cujus supra fecimus mentionem, sacerdotis et martyris, hunc fuisse discipulum. Scripsit quinque adversus Hæreses libros, et contra Gentes volumen breve, et de Disciplina aliud, et ad Marcianum fratrem de Apostolica prædicatione, et librum Variorum tractatuum, et ad Blastum de Schismate, et ad Florinum de Monarchia, sive, quod Deus non sit conditor malorum, et de Octava egregium commentarium, in cujus fine significans se Apostolicorum temporum vicinum fuisse, sic subscripsit:

“Adjuro te qui transcribis librum istum, per Dominum Jesum Christum, et per gloriosum ejus adventum, quo judicaturus est vivos et mortuos, ut conferas postquam transcripseris, et emendes illum ad exemplar, unde scripsisti, diligentissime: hanc quoque obtestationem similiter transferas, ut invenisti in exemplari.” Feruntur ejus et aliæ ad Victorem Episcopum Romæ de quæstione Paschæ epistolæ, in quibus commonet eum, non facile debere unitatem collegii scindere: siquidem Victor multos Asiæ et Orientis Episcopos, qui decimaquarta luna cum Judæis pascha celebrabant, damnandos crediderat; in qua sententia hi qui discrepabant ab illis, Victori non dederunt manus. Floruit maxime sub Commodo principe, qui Marco Antonino Vero in imperium successerat.

18.
Athen. Deipnosoph. xiii. 5. Justin, xliii. 3.
19.
Pothinus, the bishop, Attalus, (Περγαμηνὸς τῷ γένει· Euseb. V. i. 7.) Alcibiades, Biblias, Alexander, (Φρὺξ τὸ γένος· ibid. 21.) all mentioned by Eusebius, besides others recorded in the martyrologies.
20.
See note 7, p. 8.
21.
Hist. Eccl. V. v. 3. Ποθεινοῦ δὴ ἐφ᾽ ὅλοις τῆς ζωῆς ἔτεσιν ἐνενήκοντα σὺν τοῖς ἐπὶ Γαλλίας μαρτυρήσασι τελειωθέντος, Εἰρηναῖος τῆς κατὰ Λούγδουνον, ἧς ὁ Ποθεινὸς ἡγεῖτο παροικίας, τὴν ἐπισκοπὴν διαδέχεται. Πολυκάρπου δὲ τοῦτον ἀκουστὴν γενέσθαι κατὰ τὴν νέαν ἐμανθάνομεν ἡλικίαν.
22.
Tillemont, Mémoires, Note 1. Sur les Martyrs de Lion.
23.
See the Epistle of the Martyrs to Eleutherus; Euseb. V. iv. 1. Χαίρειν ἐν Θεῷ σε ἐν πᾶσιν εὐχόμεθα καὶ ἀεὶ, πάτερ Ἐλεύθερε. Ταῦτά σοι τὰ γράμματα προτρεψάμεθα τόν ἀδελφὸν ἡμῶν καὶ κοινωνὸν Εἰρηναῖον διακόμισαι· καὶ παρακαλοῦμεν ἔχειν σε αὐτὸν ἐν παραθέσει, ζηλωτὴν ὄντα τῆς διαθήκης τοῦ Χριστοῦ. 2. Εἰ γὰρ ᾕδειμεν τόπον τινὶ δικαιοσύνην περιποιεῖσθαι, ὡς πρεσβύτερον ἐκκλησίας, ὅπερ ἐστὶν ἐπ᾽ αὐτῷ, ἐν πρώτοις ἃν παρεθέμεθα.
24.
Hist. Eccl. V. iii. 2. See note 6, p. 7.
25.
Tertull. adv. Praxean, i. Nam iste primus ex Asia hoc genus perversitatis intulit Romæ.... Nam idem tunc Episcopum Romanum, agnoscentem jam prophetias Montani, Priscæ, Maximillæ, et ex ea agnitione pacem ecclesiis Asiæ et Phrygiæ inferentem, falsa de ipsis prophetis et ecclesiis eorum adseverando, et præcessorum ejus auctoritates defendendo, coëgit et literas pacis revocare jam emissas, et a proposito recipiendorum charismatum concessare. Ita duo negotia diabolo Praxeas Romæ procuravit: prophetiam expulit (we must remember that Tertullian was a Montanist), et hæresin intulit: Paracletum fugavit, et Patrem crucifixit. Fructicaverant avenæ Praxeanæ, hic quoque superseminatæ, dormientibus multis in simplicitate doctrinæ; traductæ dehinc per quem Deus voluit, etiam evulsæ videbantur. Denique caverat pristinum doctor de emendatione sua; et manet chirographum apud Psychicos (the orthodox), apud quos res tunc gesta est. Exinde silentium.... Ita aliquamdiu per hypocrisin subdola vivacitate latitavit, et nunc denuo erupit.
26.
In his account of Tertullian's Treatise against Praxeas.
27.
Tom. ii. Note 4. Sur les Montanistes.
28.
Dissertationes Præv. II. § 8, 9.
29.
See Tertullian in loco.
30.
Hist. Eccl. V. i. 1.
31.
Euseb. V. i. 7.
32.
Euseb. V. xx. 1. Ἐξεναντίας τῶν ἐπὶ Ῥώμης τὸν ὑγιῆ τῆς ἐκκλησίας θεσμὸν παραχαραττόντων, Εἰρηναῖος διαφόρους ἐπιστολὰς συντάττει· τὴν μὲν ἐπιγράψας πρὸς Βλάστον περὶ σχίσματος· τὴν δὲ πρὸς Φλωρῖνον περὶ μοναρχίας, ἢ περὶ τοῦ μὴ ἑἶναι τὸν Θεὸν ποιητὴν κακῶν· ταύτης γάρ τοι τῆς γνώμης οὗτος ἐδόκει προασπίζειν· δι᾽ ὂν αὖθις ὑποσυρόμενον τῇ κατὰ Οὐαλεντῖνον πλάνῃ, καὶ τὸ περὶ ὀγδοάδος συντάττεται τῷ Εἰρηναίῳ σπούδασμα· ἐν ᾧ καὶ ἐπισημαίνεται τὴν πρώτην τῶν ἀποστόλων κατειληφέναι ἑαυτὸν διαδοχήν.——ἐν ᾗ γε μὴν προειρήκαμεν πρὸς τὸν Φλωρῖνον ὁ Εἰρηναῖος ἐπιστολῇ αὗθις τῆς ἅμα Πολυκάρπῳ συνουσίας αὐτοῦ μνημονεύει λέγων· Τὰ δόγματα, κ. τ. λ.
33.
Euseb. Hist. Eccl. V. i. 14.
34.
Ibid. V. v. 3, supra.
35.
By Quesnel (see Tillemont, tom. iii. just at the end of his account of Irenæus); and by Massuet, Dissert. Præv. II. § 12.
36.
See note 7, p. 8.
37.
See note 4, p. 10.
38.
V. xxiii. 2.
39.
Bingham, IX. ii. 1.
40.
Euseb. V. 22. Τῶν κατ᾽ Ἀλεξάνδρειαν παροικῶν.
41.
Athanas. Apol. 2. p. 788. Paris, 1527.
42.
Bingham, IX. ii. 6.
43.
Hist. I. 27. Εἰσὶν ὑπὸ τὴν αὐτοῦ πόλιν ὡς παροικίαι.
44.
Dissert. II. § 13-16.
45.
Ruinart. Act. Mart. p. 110. cited by Massuet, Diss. II. § 15.
46.
So called to distinguish them from the inhabitants of Galatia. Theodoret. Dial. i. p. 33. ed. Sirmond:—Εἰρηναῖος τῆς Πολυκάρπου διδασκαλίας ἀπήλαυσεν· ἐγεγόνει δὲ φωστὴρ Γαλατῶν τῶν ἐσπερίων.
47.
Id. Hær. Fab. p. 189. Τοὺς μέντοι τῶν παλαιῶν αἱρέσεων μύθους ἐκ τῶν παλαιῶν τῆς ἐκκλησίας διδασκάλων συνέλεξα, Ἰουστίνου τοῦ φιλοσόφου καὶ μάρτυρος, καὶ Εἰρηναίου τοῦ τὰ Κέλτικα καὶ γεωργήσαντος καὶ φωτίσαντος ἔθνη.
48.
Anonymus auctor martyrii S. Ferreoli presbyteri, et Ferruccionis diaconi, ac sociorum ejus, apud Surium, tom. viii. ad diem 16. Junii. Eodem tempore quo summus Sacerdos et Martyr Ecclesiæ Lugdunensis, S. Irenæus Episcopus Christi, lumen æternum et splendor justitiæ, publice suam prædicationem in Galliis dederat, et assidue verbum Domini nostri Jesu Christi gentibus declarârat, Sanctum Ferreolum Presbyterum, et Ferruccionem Diaconum ad Vesunsensem civitatem vere ut fundamentum fortissimum ad fundandam supra petram Christi Ecclesiam misit: et sicut angularis lapis sponsi cœlestis, et ut margaritæ resplendentes fulgebant, per quos nomen æternum et splendor gloriæ gentibus, quæ in tenebris jacebant, coruscaret; ut eorum prædicatione ad Baptismatis gratiam convolarent in quibus erat mira virtus Christi. In verbo enim et sapientia strenui, vultum angelicum et Domini servitutibus aptum manifeste populis demonstrabant. Augebatur Catholica fides, lætabantur de confuso et victo diabolo quotidie Christiani; qui derelinquentes idola, sequebantur Christi vestigia. Similiter Sanctus Irenæus Felicem Presbyterum, Fortunatum, et Achilleum Diaconos, ex suo latere ante gloriosum martyrium suum Valentiam dirigit in urbem: quibus ingressis, talem Dominus athletis suis contulit gratiam, ut illa Paganorum multitudo, quæ in tenebris jacebat, eos plenissimo affectu diligeret.
49.
Hist. Eccl. V. xx. 1.
50.
Ibid. 15.
51.
Hær. Fab. I. 23.
52.
Tertull. de Præscript. 53.
53.
Epist. 1.
54.
Hist. Eccl. V. 15. Οἱ δ᾽ ἐπὶ Ῥώμης ἤκμαζον, ὧν ἡγεῖτο Φλωρῖνος, πρεσβυτερίου τῆς ἐκκλησίας ἀποπεσὼν, Βλάστος τε σὺν τούτῳ παραπλησίῳ, πτώματι κατεσχημένος· οἳ καὶ πλείους τῆς ἐκκλησίας περιέλκοντες, ἐπὶ τὸ σφῶν ὑπῆγον Βούλημα· θάτερος ἰδίως περὶ τὴν ἀλήθειαν νεωτερίζειν πειρώμενος.
55.
Diss. II. § 59.
56.
Epist. ad Florinum, supra, p. 2.
57.
Euseb. V. 15.
58.
Hist. Eccl. V. xx. 2-4.
59.
Fragm. ii.
60.
Euseb. V. xx. 1.
61.
Περὶ Ὀγδοάδος.
62.
Euseb. V. xx. 2, and Fragm. i. of the Benedictine edition. Ὀρκίζω σε τὸν μεταγραψόμενον τὸ βιβλίον τοῦτο, κατὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ κατὰ τῆς ἐνδόξου παρουσίας αὐτοῦ, ἦς ἔρχεται κρῖναι ζῶντας καὶ νεκροὺς, ἵνα ἀντιβάλῃς ὃ μετεγράψω, καὶ κατορθώσῃς αὐτὸ πρὸς ἀντίγραφον τοῦτο, ὄθεν μετεγράψω, ἐπιμελῶς· καὶ τὸν ὅρκον τοῦτον ὁμοίως μεταγράψῃς, καὶ θήσεις ἐν τῷ ἀντιγράφω.
63.

Adv. Hær. I. v. 3. οἱ δὲ καὶ ταῖς τῆς σαρκός ἡδοναῖς κατακόρωσ δουλεύοντες, τὰ σαρκικὰ τοῖς σαρκικοῖς, καὶ τὰ πνευματικὰ τοῖς πνευματικοῖς ἀποδίδοσθαι λέγουσι. Καὶ οἱ μὲν αὐτῶν λάθρα τὰς διδασκομένας ὑπ᾽ αὐτῶν τὴν διδαχὴν ταύτην γυναῖκας διαφθείρουσιν, ὡς πολλάκις ὑπ᾽ ἐνίων αὐτῶν ἐξαπατηθεῖσαι, ἔπειπα ἐπιστρέψασαι γυναῖκες εἰς τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ, σὺν τῇ λοιπῇ πλάνῃ καὶ τοῦτο ἐξωμολογήσαντο. οἱ δὲ καὶ κατὰ τὸ φανερὸν ἀπερυθριάσαντες, ὧν ἂν ἐρασθῶσι γυναικῶν, ταύτας ἀπ᾽ ἀνδρῶν ἀποσπάσαντες, ἰδίας γαμετὰς ἡγήσαντο. ἄλλοι δὲ αὖ πάλιν σεμνῶς κατ᾽ ἀρχὰς, ὡς μετὰ ἀδελφῶν προσποιούμενοι συνοικεῖν, προϊόντος τοῦ χρόνου ηλέγχθησαν, ἐγκύμονος τῆς ἀδελφῆς ὑπὸ τοῦ ἀδελφοῦ γενηθείσης.

Ib. xiii. 7. Τοιαῦτα δὲ λέγοντες καὶ πράττοντες, καὶ ἐν τοῖς καθ᾽ ἡμᾶς κλίμασι τῆς Ῥοδανουσίας, πολλὰς ἐξηπατήκασι γυναῖκας, αἵτινες κεκαυτηριασμέναι τὴν συνείδησιν, αἱ μὲν καὶ εἰς φανερὸν ἐξομολογοῦνται, αἱ δὲ δυσωπούμεναι τοῦτο, ἡσυχῆ δέ πως ἑαυτὰς, ἀπηλπικυῖαι τῆς ζωῆς τοῦ Θεοῦ, ἔνιαι μὲν εἰς τὸ παντελὲς ἀπέστησαν, ἔνιαι δὲ ἐπαμφοτερίζουσι, καὶ τὸ τῆς παροιμίας πεπόνθασι, μήτε ἔξω, μήτε ἔσω οὖσαι, ταύτην ἔχουσαι τὴν ἐπικαρπίαν τοῦ σπέρματος τῶν τέκνων τῆς γνώσεως.

64.
Adv. Hær. I. Præf. 3. Οὐκ ἐπιζητήσεις δὲ παρ᾽ ἡμῶν τῶν ἐκ Κελτοῖς διατριβόντων, καὶ περὶ βάρβαρον διάλεκτον τὸ πλεῖστον ἀσχολουμένων, λόγων τέχνην, ἣν οὐκ ἐμάθομεν, οὔτε δύναμιν συγγράφεως, ἣν οὐκ ἠσκήσαμεν, οὔτε καλλωπισμὸν λέξεων, οὔτε πιθανότητα, ἧν οὐκ οἴδαμεν· ἀλλὰ ἁπλῶς, καὶ ἀληθῶς, καὶ ἰδιωτικῶς τὰ μετὰ ἀγάπης σοι γραφέντα, μετὰ ἀγάπης σὺ προσδέξῃ· καὶ αὐτὸς αὐξήσεις αὐτὰ παρὰ σεαυτῷ, ἅτε ἰκανώτερος ἡμῶν τυγχάνων, οἱονεὶ σπέρματα καὶ ἀρχὰς λαβὼν παρ᾽ ἡμῶν, καὶ ἐν τῷ πλάτει σου τοῦ νοῦ ἐπὶ πολὺ καρποφορήσεις τὰ δι᾽ ὀλίγων ὑφ᾽ ἡμῶν εἰρημένα, καὶ δυνατῶς παραστήσεις τοῖς μετὰ σοῦ τὰ ἀσθενῶς ὑφ᾽ ἡμῶν ἀπηγγελμένα. καὶ ὡς ἡμεῖς ἐφιλοτιμήθημεν, πάλαι ζητοῦντός σου μαθεῖν τὴν γνώμην αὐτῶν, μὴ μόνον σοι ποιῆσαι φανερὰν, ἀλλὰ καὶ ἐφόδια δοῦναι πρὸς τὸ ἐπιδεικνύειν αὐτὴν ψευδῆ· οὕτω δὲ καὶ σὺ φιλοτίμως τοῖς λοιποῖς διακονήσεις, κατὰ τὴν χάριν τὴν ὑπὸ τοῦ Κυρίου σοὶ δεδομένην, εἰς τὸ μηκέτι παρασύρεσθαι τοὺς ἀνθρώπους ὑπὸ τῆς ἐκείνων πιθανολογίας, οὔσης τοιαύτης.
65.
I. Præf. 2. Ἵνα οὖν μὴ παρὰ τὴν ἡμετέραν αἰτίαν συναρπάζωνταί τινες, ὡς πρόβατα ὑπὸ λύκων, ἀγνοοῦντες αὐτοὺς, διὰ τὴν ἔξωθεν τῆς προβατείου δορᾶς ἐπιβουλὴν, οὓς φυλάσσειν παρήγγελκεν ἡμῖν Κύριος, ὅμοια μὲν λαλοῦντας, ἀνόμοια δὲ φρονοῦντας· ἀναγκαῖον ἡγησάμην, ἐντυχὼν τοῖς ὑπομνήμασι τῶν, ὡς αὐτοὶ λέγουσιν, Οὐαλεντίνου μαθητῶν, ἐνίοις δ᾽ αὐτῶν καὶ συμβαλὼν, καὶ καταλαβόμενος τὴν γνώμην αὐτῶν, μήνυσαί σοι, ἀγαπητὲ, τὰ τερατώδη καὶ βαθέα μυστήρια, ἃ οὐ πάντες χωροῦσιν, ἐπεὶ μὴ πάντες τὸν ἐγκέφαλον ἐξεπτύκασιν· ὅπως καὶ σὺ μαθὼν αὐτὰ, πᾶσι τοῖς μετὰ σοῦ φανερὰ ποιήσῃς, καὶ παραινέσῃς αὐτοῖς φυλάξασθαι τὸν βυθὸν τῆς ἀνοίας, καὶ τῆς εἰς Χριστὸν βλασφημίας.
66.
III. iii. 1. given at length in ch. II. of this work.
67.
III. xxi. 1. given at length in the chapter on the Canon, &c. of Holy Scripture.
68.
See Epiphan. de Pond. et Mens. § 17. and the Alexandrian Chronicle, quoted by Massuet, Diss. II. § 47.
69.
Book I. xxxi. 4. Cum igitur hæc sic se habeant, quatenus promisi, secundum nostram virtutem inferemus eversionem ipsorum, omnibus eis contradicentes in sequenti libro: (enarratio enim in longum pergit, ut vides:) et viatica quoque dabimus ad eversionem ipsorum, occurrentes omnibus sententiis secundum narrationis ordinem: ut simus non tantum ostendentes, sed et vulnerantes undique bestiam.
70.
III. Præf. Misimus tibi libros, ex quibus primus quidem omnium illorum sententias continet, et consuetudines, et characteres ostendit conversationis eorum. In secundo vero destructa et eversa sunt quæ ab ipsis male docentur, et nudata, et ostensa sunt talia qualia et sunt. In hoc autem tertio ex Scripturis inferemus ostensiones, ut nihil tibi ex his, quæ præceperas, desit a nobis; sed et, præterquam opinabaris, ad arguendum et evertendum eos, qui quolibet modo male docent, occasiones a nobis accipias. Quæ enim est in Deo charitas, dives et sine invidia exsistens, plura donat quam postulet quis ab ea. Memento igitur eorum quæ diximus in prioribus duobus libris; et hæc illis adjungens, plenissimam habebis a nobis adversus omnes hæreticos contradictionem, et fiducialiter ac instantissime resistes eis pro sola vera ac vivifica fide, quam ab Apostolis Ecclesia percepit, et distribuit filiis suis. Etenim Dominus omnium dedit Apostolis suis potestatem Evangelii, per quos et veritatem, hoc est, Dei Filii doctrinam cognovimus; quibus et dixit Dominus: Qui vos audit, me audit: et qui vos contemnit, me contemnit, et eum qui me misit.
71.
Ib. & IV. Præf. 1. Hunc quartum librum, dilectissime, transmittens tibi, operis quod est de detectione et eversione falsæ cognitionis, quemadmodum promisimus, per Domini sermones ea, quæ prædiximus, confirmabimus.——V. Præf. Traductis, dilectissime, omnibus hæreticis in quatuor libris, qui sunt tibi ante hunc a nobis editi, et doctrinis ipsorum manifestatis; eversis quoque his, qui irreligiosas adinvenerunt sententias, aliquid quidem ex propria uniuscujusque illorum doctrina, quam in suis conscriptis reliquerunt; aliquid autem ex ratione, universis ostensionibus procedente; et veritate ostensa, et manifestato præconio Ecclesiæ, quod Prophetæ quidem præconaverunt, quemadmodum demonstravimus, perfecit autem Christus, Apostoli vero tradiderunt, a quibus Ecclesia accipiens, per universum mundum sola bene custodiens, tradidit filiis suis; quæstionibusque omnibus solutis, quæ ab hæreticis nobis proponuntur; et Apostolorum doctrina explanata, et manifestatis pluribus, quæ a Domino per parabolas et dicta sunt et facta: in hoc libro quinto, operis universi, quod est de traductione et eversione falso cognominatæ agnitionis, ex reliquis doctrinæ Domini nostri, et ex Apostolicis epistolis, conabimur ostensiones facere.
72.
I. Præf. 2. Καὶ, καθὼς δύναμις ἡμῖν, τήν τε γνώμην αὐτῶν τῶν νῦν παραδιδασκόντων, λέγω δὴ τῶν περὶ Πτολεμαῖον, ἀπάνθισμα οὖσαν τῆς Οὐαλεντίνου σχολῆς, συντόμως καὶ σαφῶς ἀπαγγελοῦμεν.
73.
II. Præf. 2. In hoc autem libro instruemus quæ nobis apta sunt, et quæ permittit tempus, et evertemus per magna capitula omnem ipsorum regulam: quapropter, quod sit detectio et eversio sententiæ ipsorum, operis hujus conscriptionem ita titulavimus. Oportet enim absconditas ipsorum conjugationes, per manifestarum conjugationum indicium et eversionem, Bythum dissolvere; et quoniam neque fuerit aliquando, neque sit, accipere ostensionem.
74.
See note 10 above, p. 34.
75.
See III. ii. 1. quoted in the chapter on Tradition.
76.
III. v. 1.
77.
See IV. Præf. 1. quoted above, p. 35. and i. 1. Cum sit igitur hoc firmum et constans, neminem alterum Deum et Dominum a Spiritu prædicatum, nisi eum qui dominatur omnium Deus, cum Verbo suo, et eos qui adoptionis Spiritum accipiunt, hoc est, eos qui credunt in unum et verum Deum, et Christum Jesum Filium Dei; similiter et Apostolos neminem alium a semetipsis Deum appellasse, aut Dominum cognominasse; multo autem magis Dominum nostrum, qui et nobis præcepit neminem Patrem confiteri, nisi eum qui est in cœlis, qui est unus Deus, et unus Pater.
78.
See V. Præf. quoted above, p. 35.
79.
In Bibliotheca, cod. 120.
80.
Massuet, Diss. II. §. 53. Quisquis Irenæum Latinum cum Tertulliano contulerit, e vestigio deprehendet adeo hunc vestigia illius premere, adeo verbis ipsis, verborumque figuris et ordini adhærere, ut id unum sibi proposuisse videatur, paucioribus contrahere, iisdem sæpe servatis verbis, immixtis tamen pro more dicteriis, quæ ille fusioribus exsequutus est. Sic Irenæus, lib. I. cap. xi. n. 3. Epiphanis sententiam referens, scribit: “Est quidem ante omnes Proarche, proanennoëtos, et inenarrabilis, et innominabilis, quam ego monotetem voco. Cum hac monotete est virtus, quam et ipsam voco henotetem. Hæc henotes et monotes, cum sint unum, emiserunt, cum nihil emiserint, principium omnium noeton, et agenneton, et aoraton, quam archem sermo monada vocat. Cum hac monade est virtus ejusdem substantiæ ei, quam et eam voco hen. Hæ autem virtutes, id est, monotes et henotes, et monas, et hen, emiserunt reliquas emissiones Æonum.” Tertullianus vero cap. 37. “Est,” inquit, “ante omnia Proarche, inexcogitabile et inenarrabile, quod ego nomino monoteta. Cum hac erat alia virtus, quam et ipsam appello henoteta. Monotes et henotes, id est, solitas et unitas, cum unum essent, protulerunt, non proferentes, initium omnium intellectuale, innascibile, invisibile, quod sermo monada vocavit. Huic adest consubstantiva virtus, quam appellat unio. Hæ igitur virtutes, solitas, singularitas, unitas, unio, cæteras prolationes Æonum propagarunt.” Ubi eadem verba, (nisi quod Græca quædam Latine vertuntur,) eadem styli barbaries, atque apud Irenæi interpretem occurrunt. Hic n. 5. “Alii rursus ipsorum primam et archegonon octonationem his nominibus nominaverunt: primum Proarchen, deinde Anennoëton, tertiam autem Arrheton, et quartam Aoraton. Et de prima quidem Proarche emissum esse primo et quinto loco Archen; ex Anennoëto secundo et sexto loco Acatalepton; et de Arrheto tertio et septimo loco Anonomaston; de Aorato autem quarto et octavo loco Agenneton.” Tertullianus, cap. 25. totidem verbis: “Primo enim constituunt Proarchen, secundo Anennoëton, tertio Arrheton, quarto Aoraton. Ex Proarche itaque processisse primo et quinto loco Archen; ex Anennoëto, secundo et sexto loco Acatalepton; ex Arrheto, tertio et septimo loco Anonomaston; ex Invisibili, quarto et octavo loco Agenneton.” Certe si e Græco immediate exscripsisset omnia hæc Tertullianus, tot nomina Græca Latine vertisset; nec fortuito et casu fieri potuit ut hoc illi cum Irenæi interprete convenerit. Hic cap. xii. n. 3. Colorbaseorum hypothesim sic exponit. “Quando cogitavit aliquid emittere Propator, hoc Pater vocatus est; at ubi quæ emisit, vera fuerunt, hoc Alethia vocatum est. Cum ergo voluit semetipsum ostendere, hoc Anthropos dictus est. Quos autem præcogitaverat posteaquam emisit, hoc Ecclesia vocata est. Loquutus est Anthropos Logon, hic est primogenitus Filius. Subsequitur autem Logon Zoe, et sic prima octonatio completa est.” Ille cap. 36. “Quum, inquiunt, cogitavit proferre, hoc Pater dictus est; quum protulit, quia vera protulit, hic Veritas appellata est. Quum semetipsum voluit probari, hoc Homo pronuntiatus est. Quos autem præcogitavit, cum protulit, tunc Ecclesia nuncupata est. Sonuit Homo Sermonem, et hic est primogenitus Filius: et Sermoni accessit Vita, et ogdoas prima conclusa est.” Plura alia similia passim occurrunt apud Tertullianum. Sed quod demum ostendit hunc non e Græco, sed ex interprete Irenæi sumpsisse quæ refert, illud est, quod ubi lapsus est interpres Græca perperam reddens, lapsus est et Tertullianus. Ille, ut jam dixi, nomen Ἐπιφανὴς appellativum esse putans, male omnino vertit “clarus.” Tertullianus similiter errantem sequutus scripsit, “insignior.” Irenæus, cap. ii. n. 3. Sophiæ perturbationem enarrans, scribit eam, fœtum informem cum peperisset, “primo quidem contristatam propter inconsummationem generationis, post deinde, φοβηθῆναι μὴ καὶ αὐτὸ τέλος ἔχῃ.” Sic saltem legit interpres; vertit enim, “timuisse ne hoc ipsum finem habeat;” ubi τέλος “perfectionem,” non “finem” vertendum erat, ut in notis ad hunc locum diximus. Nec melius Tertullianus, cap. 10. “primo quidem contristari propter inconsummationem generationis, et metuere postremo, ne finis quoque insisteret.” Ubi similiter τὸ ἀτελὲς τῆς γεννήσεως vertit “inconsummationem generationis;” et relicto Irenæo Græco, Latinum interpretem sequutus scripsit, “ne quoque finis insisteret.” Eodem cap. n. 4. refert Irenæus, quod Pater per Monogenem emiserit Horon in imagine sua, ἀσύζυγον, ἀθήλυντον: ubi interpres perperam legens ἀσυζύγῳ, ἀθηλύντῳ, vel, ut alii volunt, ἀῥῥενοθήλει, perperam et vertit, “sine conjuge masculo-fœmina.” Eadem culpa tenetur et Tertullianus, cap. cit. “Pater per Monogenem Nun, quem supra diximus Horon, in hæc promit in imagine sua fœmina-mare.” Nempe uterque id ad imaginem refert, quod Horo soli convenire posse recta ratio demonstrat. Culpam hanc non sustineret Tertullianus, si textum Græcum hic potius quam interpretem consuluisset. Paulo post, Sophian ab Horo mundatam et confirmatam, ac suæ restitutam conjugationi cum dixisset Irenæus, addit: Χωρισθείσης γὰρ τῆς ἐνθυμήσεως ἀπ᾽ αὐτῆς σὺν τῷ ἐπιγινομένῳ πάθει, αὐτὴν μὲν ἐντὸς Πληρώματος μεῖναι· τὴν δὲ ἐνθύμησιν αὐτῆς σὺν τῷ πάθει ὑπὸ τοῦ Ὅρου ἀφορισθῆναι καὶ ἀποσταυρωθῆναι. Quæ sic reddidit interpres: “Separata enim intentione ab ea, cum appendice passione, ipsam quidem infra Pleroma perseverasse: concupiscentiam vero ejus cum passione ab Horo separatam, et crucifixam, et extra cum factam esse, &c.” ubi duo peccat, primum quod, σὺν τῷ ἐπιγινομένῳ πάθει, vertit, “cum appendice passione;” vertendum erat, “cum passione quæ supervenerat.” Secundum, quod ἀποσταυρωθῆναι vertit, “crucifixam;” hic significat, quasi “vallo cinctam et disjunctam” a Pleromate. Eadem omnino peccat et Tertullianus, scribens: “Enthymesin ejus et illam appendicem passionem ab Horo relegatam et crucifixam.” Hæc et plura alia, quæ identidem in notis observavi, invicte, ni fallor, probant, Tertullianum, ut Græcum Irenæum legerit, (quod non nego) ab eo tamen sæpe defecisse, ut Latini interpretis, et quidem interdum errantis, vestigia sectaretur.
81.
Contra Julianum Pelagianum, I. c. 3. he has quoted the last clause of IV. ii. 7; and c. 7. the last paragraph of V. xvii. 1.
82.

Eusebius indeed says (V. xxiii. 1) that the Churches of all Asia were united in differing from the rest of the world; but it is evident, from chap. xxv. that he means Asia Minor; for he mentions the bishops of Jerusalem, Cæsarea, Tyre, and Ptolemais, as asserting that the Church of Alexandria agreed with them in their present practice, which was the same as that of the West.

Τῆς Ἀσίας ἁπάσης αἱ παροικίαι, ὡς ἐκ παραδόσεως ἀρχαιοτέρας, σελήνης τὴν τεσσαρεσκαιδεκάτην ᾥοντο δεῖν ἐπὶ τῆς τοῦ σωτηρίου πάσχα ἑορτῆς παραφυλάττειν, ἐν ᾗ θύειν τὸ πρόβατον Ἰουδαίοις προηγόρευτο· ὡς δέον ἐκπαντὸς κατὰ ταύτην, ὁποίᾳ δ᾽ ἂν ἡμέρᾳ τῆς ἑβδομάδος περιτυγχάνοι, τὰς τῶν ἀσιτιῶν ἐπιλύσεις ποιεῖσθαι· οὐκ ἔθους ὄντος τοῦτον ἐπιτελεῖν τὸν τρόπον ταῖς ἀνὰ τήν λοιπὴν ἄπασαν οἰκουμένην ἐκκλησίαις, ἐξ ἀποστολικῆς παραδόσεως τὸ καὶ εἰς δεῦρο κρατῆσαν ἔθος φυλαττούσαις· ὡς μηδ᾽ ἑτέρᾳ προσήκειν παρὰ τὴν τῆς ἀναστάσεως τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἡμέραν τὰς νηστείας ἐπιλύεσθαι.

83.
As appears by the following Fragment of Irenæus's Epistle to Victor, quoted by Euseb. V. xxiv. 5. Καὶ οἱ πρὸ Σωτῆρος πρεσβύτεροι οἱ προστάντες τῆς ἐκκλησίας, ἧς νῦν ἀφηγῇ, Ἀνίκητον λέγομεν καὶ Πίον, Ὕγῖνόν τε καὶ Τελεσφόρον, καὶ Ξύστον, οὔτε αὐτοὶ ἐτήρησαν, οὔτε τοῖς μετ᾽ αὐτοὺς ἐπέτρεπον. καὶ οὐδὲν ἔλαττον αὐτοὶ μὴ τηροῦντες, εἰρήνευον τοῖς ἀπὸ τῶν παροικιῶν, ἐν αἷς ἐτηρεῖτο, ἐρχομένοις πρὸς αὐτοὺς, καίτοι μᾶλλον ἐνάντιον ἦν τὸ τηρεῖν τοῖς μὴ τηροῦσι· καὶ οὐδέποτε διὰ τὸ εἶδος τοῦτο ἀπεβλήθησάν τινες. ἀλλ᾽ αὐτοὶ μὴ τηροῦντες, οἱ πρὸ σοῦ πρεσβύτεροι, τοῖς ἀπὸ τῶν παροικιῶν τηροῦσιν ἔπεμπον εὐχαριστίαν. Καὶ τοῦ μακαρίου Πολυκάρπου ἐπιδημήσαντος τῇ Ῥώμῃ ἐπὶ Ἀνικήτου, καὶ περὶ ἄλλων τινῶν μικρὰ σχόντες πρὸς ἀλλήλους, εὐθὺς εἰρήνευσαν, περὶ τούτου τοῦ κεφαλαίου μὴ φιλεριστήσαντες ἑαυτούς. οὔτε γὰρ ὁ Ἀνίκητος τὸν Πολύκαρπον πεῖσαι ἐδύνατο μὴ τηρεῖν, ἅτε μετὰ Ἰωάννου τοῦ μαθητοῦ Κυρίου ἡμῶν, καὶ λοιπῶν ἀποστόλων οἷς συνδιέτριψεν, ἀεὶ τετηρηκότα· οὔτε μὴν ὁ Πολύκαρπος τὸν Ἀνίκητον ἔπεισε τηρεῖν, λέγοντα τὴν συνήθειαν τῶν πρὸ αὑτοῦ πρεσβυτέρων ὀφείλειν κατέχειν. καὶ τούτων οὔτως ἐχόντων, ἐκοινὼνησαν ἑαυτοῖς· καὶ ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ παρεχώρησεν ὁ Ἀνίκητος τὴν εὐχαριστίαν τῷ Πολυκάρπῳ, κατ᾽ ἐντροπὴν δηλονότι, καὶ μετ᾽ εἰρήνης απ` ἀλλήλων ἀπηλλάγησαν, πάσης τῆς ἐκκλησίας εἰρήνην ἐχόντων, καὶ τῶν τηρούντων καὶ τῶν μὴ τηρούντων.
84.
See p. 23. above.
85.
We know that he wrote to Polycrates of Ephesus, and therefore probably to the rest. Euseb. Hist. Eccl. V. xxiv. 3.—Ἐδυνάμην δὲ τῶν ἐπισκόπων τῶν συμπαρόντων μνημονεῦσαι, οὓς ὑμεῖς ἠξιώσατε μετακληθῆναι ὑπ᾽ ἐμοῦ, καὶ μετεκαλεσάμην.
86.
Hist. Eccl. V. xxiii. 2. Σύνοδοι δὴ καὶ συγκροτήσεις ἐπισκόπων ἐπὶ ταὐτὸν ἐγίνοντο. πάντες τε μιᾷ γνώμῃ δι᾽ ἐπιστολῶν ἐκκλησιαστικὸν δόγμα τοῖς πανταχόσε διετυποῦντο, ὡς ἂν μηδ᾽ ἐν ἄλλῃ ποτε τῆς Κυριακῆς ἡμέρᾳ τὸ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως ἐπιτελοῖτο τοῦ Κυρίου μυστήριον, καὶ ὄπως ἐν ταύτῃ μόνῃ τῶν κατὰ τὸ πάσχα νηστειῶν φυλαττοίμεθα τας ἐπιλύσεις. Φέρεται δ᾽ εἰσέτι νῶν τῶν κατὰ Παλαιστίνην τηνικάδε συγκεκροτημένων γραφὴ, ὧν προὐτέτακτο Θεέφιλος τῆς ἐν Καισαρείᾳ παροικίας ἐπίσκοπος, καὶ Νάρκισσος τῆς ἐν Ἱεροσολύμοις· καὶ τῶν ἐπὶ Ῥώμης δὲ ὁμοίως ἄλλη περὶ τοῦ αὐτοῦ ζητήματος, ἐπίσκοπον Βίκτορα δηλοῦσα· τῶν τε κατὰ Πόντον ἐπισκόπων, ὧν Πάλμας ὡς ἀρχαιότατος προὐτέτακτο· καὶ τῶν κατὰ Γαλλίαν δὲ παροικιῶν, ἃς Εἰρηναῖος ἐπεσκόπει· ἔτι δὲ τῶν κατὰ τὴν Ὀσροηνὴν καὶ τὰς ἐκεῖσε πόλεις· καὶ ἰδίως Βακχύλλου τῆς Κορινθίων ἐκκλησίας ἐπισκόπου, καὶ πλείστων ὅσων ἄλλων, οἱ μίαν καὶ τὴν αὐτην δόξαν τε καὶ κρίσιν ἐξενεγκόμενοι, τὴν αὐτὴν τέθεινται ψῆφον.... 24. Τῶν δὲ ἐπὶ τῆς Ἀσίας ἐπισκόπων τὸ πάλαι πρότερον αὐτοῖς παραδοθὲν διαφυλάττειν ἔθος χρῆναι διϊσχυριζομένων ἡγεῖτο Πολυκράτης.
87.
Hist. Eccl. V. xxiv. 2. Ἐγὼ οὖν, ἀδελφοὶ, ἑξήκοντα καὶ πέντε ἔτη ἔχων ἐν Κυρίῳ, καὶ συμβεβληκὼς τοῖς ἀπὸ τῆς οἰκουμένης ἀδελφοῖς, καὶ πᾶσαν ἁγίαν γραφὴν διεληλυθὼς, οὐ πτύρομαι ἐπὶ τοῖς καταπλησσομένοις.
88.
Euseb. V. xxiv. 3. Ἐπὶ τούτοις ὁ μὲν τῆς Ῥωμαίων προεστὼς Βίκτωρ, ἀθρόως τῆς Ἀσίας πάσας ἅμα ταῖς ὁμόροις ἐκκλησίαις τὰς παροικίας ἀποτέμνειν, ὡς ἑτεροδοξούσας, τῆς κοινῆς ἑνώσεως πειρᾶται· καὶ στηλιτεύει γε διὰ γραμμάτων, ἀκοινωνήτους ἄρδην πάντας τοὺς ἐκεῖσε ἀκακηρύττων ἀδελφούς.
89.
Ibid. Ἀλλ᾽ οὺ πᾶσί γε τοῖς ἐπισκόποις ταῦτ᾽ ἠρέσκετο· ἀντιπαρακελεύονται δῦτα αὐτῷ, τὰ τῆς εἰρήνης καὶ τῆς πρὸς τοὺς πλησίον ἑνώσεως καὶ ἀγάπης φρονεῖν. Φέρονται δὲ καὶ αἱ τούτων φωναὶ, πληκτικώτερον καθαπτομένων τοῦ Βίκτορος· ἐν οἷς καὶ ὁ Εἰρηναῖος ἐκ προσώπου ὧν ἡγεῖτο κατὰ τὴν Γαλλίαν ἀδελφῶν ἐπιστείλας, παρίσταται μὲν τῷ δεῖν ἐν μόνῃ τῇ τῆς κυριακῆς ἡμέρᾳ τὸ τῆς τοῦ Κυρίου ἀναστάσεως ἐπιτελεῖσθαι μυστήριον· τῷ γε μὴν Βίκτορι προσηκόντως, ὡς μὴ ἀποκόπτοι ὅλας ἐκκλησίας Θεοῦ ἀρχαίου ἔθους παράδοσιν ἐπιτηρούσας, πλεῖστα ἕτερα παραινεῖ, καὶ αὐτοῖς δὲ ῥήμασι τάδε ἐπιλέγων· Then follows the fragment Οὐ γὰρ μόνον ... συνίστησι, extracted in the chapter on the Forms and Ceremonies of the Church, and that quoted above, p. 45, note 4.—Ibid. xxiv. 6. Ὁ δ᾽ αύτὸς οὐ μόνον τῷ Βίκτορι, ἀλλὰ και διαφόροις πλείστοις ἄρχουσιν ἐκκλησιῶν, τὰ κατάλληλα δι᾽ ἐπιστολῶν περὶ τοῦ κεκινημένου ζητήματος ὡμίλει.
90.
Anatolius, apud Bucher. de Cycl. Vict. p. 444. ed. Antwerp, 1633.
91.

Firmilian, bishop of Cæsarea in Cappadocia, in a letter addressed to Cyprian, preserved amongst those of Cyprian (Epist. 75. ed. Potter. p. 220.), says, in reference to the diversity of customs “circa celebrandos dies paschæ, et circa multa alia divinæ rei sacramenta,” “Nec tamen propter hoc ab ecclesiæ Catholicæ pace atque unitate aliquando discessum est.”

Athanasius, (de Synodis Arimini et Seleuciæ, § 5.), says, that before the Council of Nice, οἱ μὲν ἀπὸ τῆς Συρίας καὶ Κιλικίας καὶ Μεσοποταμίας ἐχώλευον περὶ τὴν ἑορτὴν, καὶ μετὰ τῶν Ἰουδαίων ἐποιοῦντο πάσχα.

Chrysostom, in his Discourses against the Jews, in that one in which he dissuades the Christians of Antioch from joining in their observances, (tom. v. Hom. 55. p. 608. ed. Benedict.) reminds them that the Church of Antioch once universally kept the ante-paschal fast with the Jews, although they had, since the Council of Nice, given up that practice: Καὶ ἡμεῖς οὕτως ἐνηστεύομεν πρότερον, ἀλλ᾽ ὄμως προετιμήσαμεν τὴν συμφωνίαν τῆς τῶν χρόνων παρατηρήσεως.

92.
Theodoret. Hist. I. 9. Euseb. de Vit. Const. 19.
93.
See Massuet, Diss. Præv. II. § 21.
94.
Euseb. Hist. Eccl. V. xxiv. 3. quoted p. 47, note 9.
95.
Jerome in Catal. quoted p. 8, note 7.
96.
Euseb. as quoted p. 47, note 1.
97.
See note 3, p. 48.
98.
Hist. Eccl. v. 26. Ἀλλὰ γὰρ πρὸς τοῖς ἀποδοθεῖσιν Εἰρηναίου συγγράμμασι καὶ ταῖς ἐπιστολαῖς, φέρεταί τις αὐτοῦ πρὸς Ἕλληνας λόγος συντομώτατος καὶ ταμάλιστα ἀναγκαιότατος, Περὶ ἐπιστήμης ἐπιγεγραμμένος· καὶ ἄλλος, ὃν ἀνατέθεικεν ἀδελφῷ Μαρκιανῷ τοὔνομα, εἰς ἐπίδειξιν τοῦ ἀποστολικοῦ κηρύγματος· καὶ βιβλίον τι Διαλέξεων διαφόρων, ἐν ᾧ τῆς πρὸς Ἐβραίους ἐπιστολῆς καὶ τῆς λεγομένης σοφίας Σολωμῶντος μνημονεύει, ῥητά τινα ἐξ αὐτῶν παραθέμενος.
99.
See p. 2, note 7.
100.
In the Answer to Question 115. Ὁ μακάριος Εἰρηναῖος, ὁ μάρτυρ καὶ ἐπίσκοπος Λουγδούνου, ἐν τῷ περὶ τοῦ Πάσχα λόγῳ κ. τ. λ.
101.
Tom. II. p. 152, ed. Combefis.
102.
On Isaiah, lxiv. 4, 5. in vol. iv. p. 761 of his Works.
103.
Hist. Franc. x. 27. Veniente persecutione, talia ibidem diabolus bella per tyrannum exercuit, et tanta ibi multitudo Christianorum ob confessionem divini nominis est jugulata, ut per plateas flumina currerent de sanguine Christiano; quorum nec numerum nec nomina colligere potuimus: Dominus enim eos in libro vitæ conscripsit. Beatum Irenæum, diversis in sua carnifex præsentia pœnis affectum, Christo Domino per martyrium dedicavit.
104.
Tillemont, Mémoires, tom. iii. part. 1. S. Irenée, Art. x.
105.
Gregor. Turon. de Gloria Martyrum, I. 5. Hic in crypta Basilicæ B. Joannis sub altari est sepultus.
106.
I. x. 1. Ἡ μὲν γὰρ Ἐκκλησία, καίπερ καθ᾽ ὅλης τῆς οἰκουμένης ἕως περάτων τῆς γῆς διεσπαρμένη.—2. Τοῦτο τὸ κήρυγμα παρειληφυῖα, καὶ ταύτην τὴν πίστιν, ὡς προέφαμεν, ἡ Ἐκκλησία, καίπερ ἐν ὅλω τῷ κόσμῳ διεσπαρμένη, ἐπιμελῶς φυλάσσει, ὡς ἕνα οἶκον οἰκοῦσα· καὶ ὀμοίως πιστεύει τούτοις, ὡς μίαν ψυχὴν καὶ τὴν αὐτὴν ἔχουσα καρδίαν· καὶ συμφώνως ταῦτα κηρύσσει, καὶ διδάσκει, καὶ παραδίδωσιν, ὡς ἓν στόμα κεκτημένη.
107.
I. x. 2. Καὶ γὰρ αἱ κατὰ τὸν κόσμον διάλεκτοι ἀνόμοιαι, ἀλλ᾽ ἡ δύναμις τῆς παραδόσεως μία καὶ ἡ αὐτή· καὶ οὔτε αἱ ἐν Γερμανίαις ἰδρυμέναι Ἐκκλησίαι ἄλλως πεπιστεύκασιν, ἢ ἄλλως παραδιδόασιν, οὔτε ἐν ταῖς Ἰβηρίαις, οὔτε ἐν Κελτοῖς, οὔτε κατὰ τὰς ἀνατολὰς, οὔτε ἐν Αἰγύπτῳ, οὔτε ἐν Λιβύῃ, οὔτε αἱ κατὰ μέσα τοῦ κόσμου ἰδρυμέναι.
108.
III. xii. 8. Ὡς αὐτὸς ὁ εὐνοῦχος πεισθεὶς, καὶ παραυτίκα ἀξιῶν Βαπτισθῆναι, ἔλεγε· Πιστεύω τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ εἶναι Ἰησοῦν Χριστόν. ὃς καὶ ἐπέμφθη εἰς τὰ κλίματα Αἰθιοπίας, κηρύξων τοῦτο, ὅπερ ἐπίστευσε, Θεὸν μὲν ἕνα, τὸν διὰ τῶν προφητῶν κεκηρυγμένον.—IV. xxiii. 2. Nihil enim aliud deerat ei, qui a Prophetis fuerat præcatechizatus: non Deum Patrem, non conversationis dispositionem, sed solum adventum ignorabat Filii Dei; quem cum breviter cognovisset, agebat iter gaudens, præco futurus in Æthiopia Christi adventus.
109.
Frag. iii. p. 45, note 4.
110.
I. x. 2, 3. Τῆς οὔσης Ἐκκλησίας πάσης μίαν καὶ τὴν αὐτὴν πίστιν ἐχούσης εἰς πάντα τὸν κόσμον, καθὼς προέφαμεν, κ. τ. λ.
111.
I. ix. 4. Οὕτω δὲ καὶ ὁ τὸν κανόνα τῆς ἀληθείας ἀκλινῆ ἐν ἑαυτῷ κατέχων, ὃν διὰ τοῦ Βαπτίσματος εἴληφε, κ. τ. λ.
112.
III. iii. 1. Traditionem itaque Apostolorum in toto mundo manifestatam, in omni Ecclesia adest respicere omnibus qui vera velint videre: et habemus annumerare eos qui ab Apostolis instituti sunt Episcopi in Ecclesiis, et successores eorum usque ad nos, qui nihil tale docuerunt, neque cognoverunt, quale ab his deliratur. Etenim si recondita mysteria scissent Apostoli, quæ seorsim et latenter ab reliquis perfectos docebant, his vel maxime traderent ea quibus etiam ipsas Ecclesias committebant. Valde enim perfectos et irreprehensibiles in omnibus eos volebant esse, quos et successores relinquebant, suum ipsorum locum magisterii tradentes; quibus emendate agentibus fieret magna utilitas, lapsis autem summa calamitas.
113.
III. iii. 2. Sed quoniam valde longum est in hoc tali volumine omnium Ecclesiarum enumerare successiones; maximæ, et antiquissimæ, et omnibus cognitæ, a gloriosissimis duobus Apostolis Petro et Paulo Romæ fundatæ et constitutæ Ecclesiæ, eam quam habet ab Apostolis Traditionem, et annuntiatam hominibus fidem, per successiones Episcoporum pervenientem usque ad nos indicantes, confundimus omnes eos, qui quoquo modo, vel per sibi placentia, vel vanam gloriam, vel per cæcitatem et malam sententiam, præterquam oportet colligunt.
114.
See p. 2, note 3.
115.
III. iii. 4. Μαρτυροῦσιν τούτοις αἱ κατὰ τὴν Ἀσίαν ἐκκλησίαι πᾶσαι, καὶ οἱ μέχρι νῦν διαδεδεγμένοι τὸν Πολύκαρπον, πολλῷ ἀξιοπιστότερον καὶ βεβαιότερον ἀληθείας μάρτυρα ὄντα Οὐαλεντίνου καὶ Μαρκίωνος, καὶ τῶν λοιπῶν κακογνωμόνων.
116.
III. iii. 4. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἐν Ἐφέσῳ ἐκκλησία ὑπὸ Παύλου μὲν τεθεμελιωμένη, Ἰωάννου δὲ παραμείναντος αὐτοῖς μέχρι τῶν Τραϊανοῦ χρόνων, μάρτυς ἀληθής ἐστι τῆς Ἀποστόλων παραδόσεως.
117.
III. iii. 1. supra.
118.
III. iii. 1. 4.
119.
2 Tim. iv. 21.
120.
Anencletus is called Anacletus by the ancient translator of Irenæus, and Cletus by Epiphanius (Hær. I. § 27.) and the Canon of the Mass. Later writers than Epiphanius make him two persons, but their accounts are contradictory. See Pearson's Posthumous Works, Dissert. de Serie et Successione Episcoporum Romanorum, II. 1; and Nourry, Apparatus ad Biblioth. Patrum, VI. v. 5.
121.
Clement is mentioned by Tertullian (De Præscrip. Hær. 32.) as ordained by Peter. It is probable that this might have taken place in the slight interval which elapsed between the death of St. Paul and that of St. Peter, both of which took place in the same persecution.
122.
III. iii. 3. Θεμελιώσαντες οὖν καὶ οἰκοδομήσαντες οἱ μακάριοι ἀπόστολοι τὴν ἐκκλησίαν, Λίνῳ τῆς ἐπισκοπῆς λειτουργίαν ἐνεχείρισαν. τούτου τοῦ Λίνου Παῦλος ἐν ταῖς πρὸς Τιμόθεον ἐπιστολαῖς μέμνηται· διαδέχεται δὲ αὐτὸν Ἀνέγκλητος. μετὰ τοῦτον καὶ τρίτῳ τόπῳ ἀπὸ τῶν ἀποστόλων τὴν ἐπισκοπὴν κληροῦται Κλήμης, ὁ καὶ ἑωρακὼς τοὺς μακαρίους ἀποστόλους, καὶ συμβεβληκὼς αὐτοῖς, καὶ ἔτι ἔναυλον τὸ κήρυγμα τῶν ἀποστόλων, καὶ τὴν παράδοσιν πρὸ ὀφθαλμῶν ἔχων, οὐ μόνος· ἔτι γὰρ πολλοὶ ὑπελείποντο τότε ὑπὸ τῶν ἀποστόλων δεδιδαγμένοι.—Τὸν δὲ Κλήμεντα τοῦτον διαδέχεται Εὐάρεστος· καὶ τὸν Εὐάρεστον Ἀλέξανδρος· εἶθ᾽ οὕτως ἔκτος ἀπὸ τῶν ἀποστόλων καθίσταται Ξύστος· μετὰ δὲ τοῦτον Τελεσφόρος, ὃς καὶ ἐνδόξως ἐμαρτύρησεν· ἔπειτα Ὕγῖνος, εἶτα Πῖος· μεθ᾽ ὃν Ἀνίκητος. διαδεξαμένου τὸν Ἀνίκητον Σωτῆρος, νῦν δωδεκάτῳ τόπῳ τὸν τῆς ἐπισκοπῆς ἀπὸ τῶν ἀποστόλων κετέχει κλῆρον Ἐλεύθερος. τῇ αὐτῇ τάξει, καὶ τῇ αὐτῇ διδαχῇ ἤτε ἀπὸ τῶν ἀποστόλων ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ παράδοσις, καὶ τὸ τῆς ἀληθείας κήρυγμα κατήντηκεν εἰς ἡμᾶς.
123.
Fragm. iii. See p. 45, note 4.
124.
III. iii. 4. Καὶ εἴσιν οἱ ἀκηκοότες αὐτοῦ, ὅτι Ἰωάννης, ὁ τοῦ Κυρίου μαθητὴς, ἐν τῇ Ἐφέσῳ πορευθεὶς λούσασθαι, καὶ ἰδὼν ἔσω Κήρινθον, ἐξήλατο τοῦ βαλανείου μὴ λουσάμενος, ἀλλ᾽ ἐπειπών· Φύγωμεν, μὴ καὶ τὸ βαλανεῖον συμπέσῃ, ἔνδον ὄντος Κηρίνθου, τοῦ τῆς ἀληθείας ἐχθροῦ.
125.
3 John 10.
126.
Frag. ii. See p. 2, note 2.
127.
III. iii. 4. Ὃς καὶ ἐπὶ Ἀνικήτου ἐπιδημήσας τῇ Ῥώμῃ, πολλοὺς ἀπὸ τῶν προειρημένων αἱρετικῶν ἐπέστρεψεν εἰς τὴν ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ, μίαν καὶ μόνην ταύτην ἀλήθειαν κηρύξας ὑπὸ τῶν ἀποστόλων παρειληφέναι, τὴν ὑπὸ τῆς ἐκκλησίας παραδεδομένην.
128.
Hist. Eccl. IV. 14.
129.
De Viris Illustribus, 27.
130.
Frag. iii. See p. 45, note 4.
131.
III. iii. 4. Καὶ αὐτὸς δε ὁ Πολύκαρπος Μαρκίωνί ποτε εἰς ὄψιν αὐτῷ ἐλθόντι, καὶ φήσαντι, Ἐπιγίνώσκεις ἡμᾶς; ἀπεκρίθη· Ἐπιγινώσκω τὸν πρωτότοκον τοῦ Σατανᾶ. Τοσαύτην οἱ ἀπόστολοι, καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτῶν ἔσχον εὐλάβειαν, πρὸς τὸ μηδὲ μέχρι λόγου κοινωνεῖν τινὶ τῶν παραχαρασσόντων τὴν ἀλήθειαν, ὡς καὶ Παῦλος ἔφησεν· Ἁἰρετικὸν ἄνθρωπον μετὰ μίαν καὶ δευτέραν νουθεσίαν παραιτοῦ, εἰδὼς ὅτι ἐξέστραπται ὁ τοιοῦτος, καὶ ἁμαρτάνει, ὢν αὐτοκατάκριτος.—That it was at Rome rests upon the testimony of Jerome, De Vir. Ill. 17.
132.
III. iii. 4.
133.
III. iii. 4. Ἔστι δὲ καὶ ἐπιστολὴ Πολυκάρπου πρὸς Φιλιππησίους γεγραμμένη ἱκανωτάτη, ἐξ ἧς καὶ τὸν χαρακτῆρα τῆς πίστεως αὐτοῦ, καὶ τὸ κήρυγμα τῆς ἀληθείας, οἱ Βουλόμενοι, καὶ φροντίζοντες τῆς ἐαυτῶν σωτηρίας, δύνανται μαθεῖν.
134.
Frag. ii. Καὶ ἐκ τῶν ἐπιστολῶν δὲ αὐτοῦ, ὧν ἐπέστειλεν ἤτοι ταῖς γειτνιώσαις ἐκκληίαις, ἐπιστηρίζων αὐτὰς, ἢ τῶν ἀδελφῶν τισι, νουθετῶν αὐτοὺς, καὶ προτρεπόμενος, δύναται φανερωθῆναι.
135.
Hist. III. 15.
136.
Phil. iv. 3.
137.
III. iii. 3. Ἐπὶ τούτου οὖν τοῦ Κλήμεντος στάσεως οὐκ ὀλίγης τοῖς ἐν Κορίνθω γενομένης ἀδελφοῖς, ἐπέστειλεν ἡ ἐν Ρώμη ἐκκλησία ἱκανωτάτην γραφὴν τοῖς Κορινθίοις, εἰς εἰρήνην συμβιβάζουσα αὐτοὺς, καὶ ἀνανεοῦσα τὴν πίστιν αὐτῶν, καὶ ἣν νεωστὶ ἀπὸ τῶν ἀποστόλων παράδοσιν εἰλήφει.
138.
See p. 5, note 9.
139.
III. iii. 2. Ad hanc enim Ecclesiam propter potentiorem principalitatem necesse est omnem convenire Ecclesiam, hoc est, eos qui sunt undique fideles, in qua semper ab his, qui sunt undique, conservata est ea quæ est ab Apostolis Traditio.
140.
Prog. de potentiore Eccl. Rom. principalitate. Jenæ, 1780. 4to.
141.
II. xxx. 9. In translating Eph. i. 21.
142.
III. xi. 8.
143.
I. ix. 3.
144.
V. xxvii. 2.
145.
IV. xxxviii. 3.
146.
Pope's Supremacy, V. ix. p. 234, edit. 1680. “The faithful who are all about.”
147.
Difficulties of Romanism, B. I. chap. iii. sect. iv. 2. (4.) “To this Church, on account of the more potent principality, it is necessary that every Church should resort; that is to say, those faithful individuals who are on every side of it. In which Church, by those who are on every side of it, the tradition, which is from the Apostles, has always been preserved.”
148.
De Præscr. Hær. 36.
149.
II. xxxi. 2. Καὶ ἐν τῇ ἀδελφότητι πολλάκις διὰ τὸ ἀναγκαῖον, τῆς κατὰ τόπον ἐκκλησίας πάσης αἰτησαμένης μετὰ νηστείας πολλῆς καὶ λιτανείας, ἐπέστρεψε τὸ πνεῦμα τοῦ τετελευτηκότος, καὶ ἐχαρίσθη ὁ ἄνθρωπος ταῖς εὐχαῖς τῶν ἁγίων.—xxxii. 4. Quapropter et in illius nomine, qui vere illius sunt discipuli ab ipso accipientes gratiam, perficiunt ad beneficia reliquorum hominum, quemadmodum unusquisque accepit donum ab eo. Alii enim dæmones excludunt firmissime et vere, ut etiam sæpissime credant ipsi, qui emundati sunt a nequissimis spiritibus, et sint in Ecclesia. Alii autem et præscientiam habent futurorum, et visiones, et dictiones propheticas. Alii autem laborantes aliqua infirmitate per manus impositionem curant, et sanos restituunt. Jam etiam, quemadmodum diximus, et mortui resurrexerunt, et perseveraverunt nobiscum annis multis. Et quid autem? Non est numerum dicere gratiarum, quas per universum mundum Ecclesia a Deo accipiens, in nomine Christi Jesu, crucifixi sub Pontio Pilato, per singulos dies in opitulationem gentium perficit, neque seducens aliquem, nec pecuniam ei auferens. Quemadmodum enim gratis accepit a Deo, gratis et ministrat. 5. ——munde et pure et manifeste orationes dirigens ad Dominum, qui omnia fecit, et nomen Domini nostri Jesu Christi invocans, virtutes ad utilitates hominum, sed non ad seductionem, perficit.
150.
II. xxxii. 4, supra. V. vi. 1. Καθὼς καὶ πολλῶν ἀκούομεν ἀδελφῶν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ, προφητικὰ χαρίσματα ἐχόντων, καὶ παντοδαπαῖς λαλούντων διὰ τοῦ Πνεύματος γλώσσαις, καὶ τὰ κρύφια τῶν ἀνθρώπων εἰς φανερὸν ἀγόντων ἐπὶ τῷ συμφέροντι, καὶ τὰ μυστήρια τοῦ Θεοῦ ἐκδιηγουμένων.
151.
V. vi. 1.
152.
Pp. 98-102.
153.
II. xxxi. 3. ——in Ecclesia autem miseratio, et misericordia, et firmitas, et veritas ad opitulationem hominum, non solum sine mercede et gratis perficiatur; sed et nobis ipsis quæ sunt nostra erogantibus pro salute hominum, et ea quibus hi, qui curantur, indigent, sæpissime non habentes, a nobis accipiunt.
154.
II. xxxii. 4. See p. 69, note 8.
155.
II. xxxi. 2. διὰ τὸ ἀναγκαῖον. See p. 69, note 8.
156.
Frag. ii. See p. 2. note 2.
157.
IV. xxx. 1. Quid autem et hi, qui in Regali aula sunt, fideles, nonne ex eis, quæ Cæsaris sunt, habent utensilia, et his qui non habent, unusquisque eorum secundum virtutem præstat.
158.
IV. xxx. 3. Sed et mundus pacem habet per eos, et nos sine timore in viis ambulamus et navigamus quocumque voluerimus.
159.
Frag. xiii. Χριστιανῶν γὰρ κατηχουμένων δούλους Ἕλληνες συλλαβόντες, εἶτα μαθεῖν τι παρὰ τούτων δῆθεν ἀπόρῥητον περὶ Χριστιανῶν ἀναγκάζοντες, οἱ δοῦλοι οὗτοι, μὴ ἔχοντες πῶς τὸ τοῖς ἀναγκάζουσι καθ᾽ ἡδονὴν ἐρεῖν, παρ᾽ ὅσον ἤκουον τῶν δεσποτῶν, τὴν θείαν μετάληψιν αἷμα καὶ σῶμα εἶναι Χριστοῦ, αὐτοὶ νομίσαντες τῷ ὄντι αἷμα καὶ σάρκα εἶναι, τοῦτο ἐξεῖπον τοῖς ἐκζητοῦσι. οἱ δὲ λαβόντες ὡς αὐτόχρημα τοῦτο τελεῖσθαι Χριστιανοῖς, κ.τ.λ.
160.
III. xii. 5. After quoting Acts iv. 24, &c. he proceeds thus:—Αὑται φωναὶ τῆς ἐκκλησίας, ἐξ ἧς πᾶσα ἔσχηκεν ἐκκλησία τὴν ἀρχήν· αὗται φωναὶ τῆς Μητροπόλεως τῶν τῆς καινῆς διαθήκης πολιτῶν.
161.
I. x. 1. See p. 55, note.
162.
III. iii. 1. See p. 56, note 7.
163.
III. xii. 5. supra.
164.
III. xxiv. 1. Prædicationem vero Ecclesiæ undique constantem, et æqualiter perseverantem, et testimonium habentem a Prophetis et ab Apostolis, et ab omnibus discipulis, quemadmodum ostendimus per initia, et medietates, et finem, et per universam Dei dispositionem, et eam quæ secundum salutem hominis est solitam operationem, quæ est in fide nostra; quam perceptam ab Ecclesia custodimus, et quæ semper a Spiritu Dei, quasi in vase bono eximium quoddam depositum juvenescens, et juvenescere faciens ipsum vas in quo est. Hoc enim Ecclesiæ creditum est Dei munus, quemadmodum ad inspirationem plasmationi, ad hoc ut omnia membra percipientia vivificentur: et in eo disposita est communicatio Christi, id est, Spiritus sanctus, arrha incorruptelæ, et confirmatio fidei nostræ, et scala ascensionis ad Deum. “In Ecclesia enim,” inquit, “posuit Deus Apostolos, Prophetas, doctores,” et universam reliquam operationem Spiritus: cujus non sunt participes omnes, qui non currunt ad Ecclesiam, sed semetipsos fraudant a vita, per sententiam malam, et operationem pessimam. Ubi enim Ecclesia, ibi et Spiritus Dei; et ubi Spiritus Dei, illic Ecclesia, et omnis gratia: Spiritus autem veritas. Quapropter qui non participant eum, neque a mammillis Matris nutriuntur in vitam, neque percipiunt de corpore Christi procedentem nitidissimum fontem; sed effodiunt sibi lacus detritos de fossis terrenis, et de cœno putidam bibunt aquam, effugientes fidem Ecclesiæ, ne traducantur; rejicientes vero Spiritum, ut non erudiantur.——2. Alienati vero a veritate, digne in omni volutantur errore, fluctuati ab eo, aliter atque aliter per tempora de eisdem sentientes, et nunquam sententiam stabilitam habentes, sophistæ verborum magis volentes esse quam discipuli veritatis: non enim sunt fundati super unam petram, sed super arenam.——V. xx. 2. Fugere igitur oportet sententias ipsorum (of the Gnostics), et intentius observare necubi vexemur ab ipsis; confugere autem ad Ecclesiam, et in ejus sinu educari, et Dominicis scripturis enutriri. Plantata enim est Ecclesia, paradisus in hoc mundo: “ab omni” ergo “ligno paradisi escas manducabitis,” ait Spiritus Dei; id est, ab omni scriptura Dominica manducate.
165.
III. xxiv. 1. supra.
166.
III. iv. 1. Tantæ igitur ostensiones cum sint, non oportet adhuc quærere apud alios veritatem, quam facile est ab Ecclesia sumere; cum Apostoli, quasi in depositorium dives, plenissime in eam contulerint omnia quæ sint veritatis: uti omnis quicumque velit, sumat ex ea potum vitæ. Hæc est enim vitæ introitus; omnes autem reliqui fures sunt et latrones. Propter quod oportet devitare quidem illos; quæ autem sunt Ecclesiæ, cum summa diligentia diligere, et apprehendere veritatis Traditionem.
167.
III. xxiv. 1. supra.
168.
Ibid.
169.
IV. viii. 1. Deum, qui in regnum cœlorum introducit Abraham, et semen ejus quod est Ecclesia, per Christum Jesum, cui et adoptio redditur, et hæreditas quæ Abrahæ promissa est.
170.
III. Præf. quoted p. 34, note 10.——V. xx. 1. Et Ecclesiæ quidem prædicatio vera et firma, apud quam una et eadem salutis via in universo mundo ostenditur. Huic enim creditum est lumen Dei.... Ubique enim Ecclesia prædicat veritatem; et hæc est ἑπτάμυξος lucerna, Christi bajulans lumen.
171.
I. ix. 5. Καὶ ἐκ τούτου γὰρ (the exhibition of the inconsistency of error) ἀκριβῶς συνιδεῖν ἔσται, καὶ πρὸ τῆς ἀποδείξεως, βεβαίαν τὴν ὑπὸ τῆς ἐκκλησίας κηρυσσομένην ἀλήθειαν.—x. 3. cited p. 56, note 5.——III. xii. 7. Ecclesia vero per universum mundum ab Apostolis firmum habens initium, in una et eadem de Deo et de Filio ejus perseverat sententia.
172.
I. ix. 4. See p. 56, note 6.
173.
IV. xxxiii. 8. Γνῶσις ἀληθὴς, ἡ τῶν ἀποστόλων διδαχὴ, καὶ τὸ ἀρχαῖον τῆς ἐκκλησίας σύστημα κατὰ παντὸς τοῦ κόσμου, et character corporis Christi secundum successiones Episcoporum, quibus illi eam, quæ in unoquoque loco est Ecclesiam tradiderunt: quæ pervenit usque ad nos custoditione sine fictione Scripturarum tractatio plenissima, neque additamentum neque ablationem recipiens; et lectio sine falsatione, et secundum Scripturas expositio legitima, et diligens, et sine periculo, et sine blasphemia.
174.
V. xx. 2. See p. 75, note 5.
175.
III. xxiv. 1. cited ibid.
176.
IV. xxxii. 1. Post deinde et omnis sermo ei constabit, si et Scripturas diligenter legerit apud eos qui in Ecclesia sunt presbyteri, apud quos est apostolica doctrina.
177.
V. xx. 2. See p. 75, note 5.
178.
II. ix. 1. Veteribus quidem et in primis a protoplasti traditione hanc suadelam custodientibus, et unum Deum, fabricatorem cœli et terræ hymnizantibus; reliquis autem post eos a prophetis Dei hujus rei commemorationem accipientibus.... Ecclesia autem omnis per universum orbem hanc accepit ab apostolis traditionem.
179.
II. xxxii. 4, 5. See p. 69, note 8.
180.
II. xxxi. 2. cited ibid.
181.
IV. xxxiii. 9. Quapropter Ecclesia omni in loco ob eam quam habet erga Deum dilectionem, multitudinem martyrum in omni tempore præmittit ad Patrem; reliquis autem omnibus non tantum non habentibus hanc rem ostendere apud se, sed nec quidem necessarium esse dicentibus tale martyrium; esse enim martyrium verum sententiam eorum: nisi si unus, aut duo aliquando, per omne tempus ex quo Dominus apparuit in terris, cum martyribus nostris, quasi et ipse misericordiam consequutus, opprobrium simul bajulavit nominis, et cum eis ductus est, velut adjectio quædam donata eis.
182.
IV. xxxi. 3. Ecclesia, quæ est sal terræ, subrelicta est in confinio terræ, patiens quæ sunt humana; et, dum sæpe auferuntur ab ea membra integra, perseverat statua salis.
183.
See pp. 57, 58.
184.
IV. xxvi. 2. Quapropter eis qui in Ecclesia sunt, Presbyteris obaudire oportet, his qui successionem habent ab Apostolis, sicut ostendimus; qui cum Episcopatus successione charisma veritatis certum secundum placitum Patris acceperunt: reliquos vero, qui absistunt a principali successione, et quocumque loco colligunt, suspectos habere; vel quasi hæreticos, et malæ sententiæ; vel quasi scindentes, et elatos, et sibi placentes; aut rursus ut hypocritas, quæstus gratia et vanæ gloriæ hoc operantes. Omnes autem hi deciderunt a veritate.——3. Qui vero crediti quidem sunt a multis esse presbyteri, serviunt autem suis voluptatibus, et non præponunt timorem Dei in cordibus suis, sed contumeliis agunt reliquos, et principalis concessionis tumore elati sunt, et in absconsis agunt mala, et dicunt, “Nemo nos videt,” redarguentur a Verbo.
185.
IV. xxvi. 4. Ab omnibus igitur talibus absistere oportet, adhærere vero his qui et apostolorum, sicut prædiximus, doctrinam custodiunt, et cum presbyterii ordine sermonem sanum et conversationem sine offensa præstant, ad confirmationem et correptionem reliquorum.——5. Ubi igitur charismata Domini posita sunt, ibi discere oportet veritatem, apud quos est ea quæ est ab Apostolis Ecclesiæ successio, et id quod est sanum et irreprobabile conversationis, et inadulteratum et incorruptibile sermonis constat.
186.
See III. iii. 1. p. 57, note 7; ibid. 2. p. 58, note 9; ibid. 4. p. 58, notes 2 and 3.
187.
III. iii. 2. See pp. 52 and 63.
188.
See p. 68.
189.
See p. 58, note 9, and p. 63, note 8.
190.
See pp. 57-59, and the passages there adduced.
191.
—quos et successores relinquebant, suum ipsorum locum magisterii tradentes. See p. 58, note 7.
192.
See the Preface to the Ordination Services.
193.
IV. xxxviii. 3. Ὁ γεννητὸς καὶ πεπλασμένος ἄνθρωπος κατ᾽ εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν τοῦ ἀγεννήτου γίνεται Θεοῦ· τοῦ μὲν Πατρὸς εὐδοκοῦντος καὶ κελεύοντος, τοῦ δὲ Υἱοῦ πράσσοντος καὶ δημιουργοῦντος, τοῦ δὲ Πνεύματος τρέφοντος καὺ αὔξοντος.
194.
I. xxii. 1. Omnia per ipsum fecit Pater ... non per angelos, neque per virtutes aliquas abscissas ab ejus sententia (nihil enim indiget omnium Deus), sed et per Verbum et Spiritum suum omnia faciens et disponens et gubernans, et omnibus esse præstans.——II. xxx. 9. Hic Pater, hic Deus, hic Conditor, hic Factor, hic Fabricator, qui fecit ea per semetipsum, hoc est, per Verbum et per Sapientiam suam, cœlum et terram et maria et omnia quæ in eis sunt.——IV. vii. 4. Hæc enim Filius, qui est Verbum Dei, ab initio præstruebat; non indigente Patre angelis, uti faceret conditionem et formaret hominem ... sed habente copiosum et inenarrabile ministerium: ministrat enim ei ad omnia sua progenies et figuratio sua, id est Filius et Spiritus Sanctus, Verbum et Sapientia; quibus serviunt et subjecti sunt omnes angeli.
195.
V. i. 3. Sic in fine Verbum Patris et Spiritus Dei, adunitus antiquæ substantiæ plasmationis Adæ, viventem et perfectum effecit hominem, capientem perfectum Patrem ... non enim effugit aliquando Adam manus Dei, ad quas Pater loquens, dicit: “Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostrum.”—xxviii. 4. Plasmatus initio homo per manus Dei, id est, Filii et Spiritus, fit secundum imaginem et similitudinem Dei.
196.
IV. xx. 5. Potens est enim in omnibus Deus; visus quidem tunc per Spiritum prophetiæ, visus autem et per Filium adoptive, videbitur autem et in regno cœlorum paternaliter: Spiritu quidem præparante hominem in Filio Dei, Filio autem adducente ad Patrem, Patre autem incorruptelam donante in æternam vitam, quæ unicuique evenit ex eo quod videat Deum.
197.
III. xix. 1. Εἰς τοῦτο γὰρ ὁ Λόγος ἄνθρωπος, et qui Filius Dei est Filius hominis factus est, commixtus Verbo Dei, ἵνα ὁ ἄνθρωπος (i. e. human nature) τὸν Λόγον χωρήσας, καὶ τὴν υἱοθεσίαν λαβὼν, υἱὸς γένηται Θεοῦ.
198.
IV. xx. 6. Per omnia enim hæc Deus Pater ostenditur, Spiritu quidem operante, Filio vero ministrante, Patre vero comprobante, homine vero consummato ad salutem.
199.
I. x. 1. Ἡ μὲν γὰρ Ἐκκλησία, καίπερ καθ᾽ ὅλης τῆς οἰκουμένης ἕως περάτων τῆς γῆς διεσπαρμένη, παρὰ δὲ τῶν Ἀποστόλων, καὶ τῶν ἐκείνων μαθητῶν παραλαβοῦσα τὴν εἰς ἕνα Θεὸν, Πατέρα παντοκράτορα, τὸν πεποιηκότα τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν καὸ τὰς θαλάσσας καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς, πίστιν· καὶ εἰς ἕνα Χριστὸν Ἰησοῦν, τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, τὸν σαρκωθέντα ὑπὲρ τῆς ἡμετέρας σωτηρίας· καὶ εἰς Πνεῦμα ἅγιον, τὸ διὰ τῶν προφητῶν κεκηρυχὸς τὰς οἰκονομίας καὶ τὰς ἐλεύσεις, καὶ τὴν ἐκ παρθένου γέννησιν, καὶ τὸ πάθος, καὶ τὴν ἔγερσιν ἐκ νεκρῶν, καὶ τὴν ἔνσαρκον εἰς τοὶς οὐρανοὺς ἀνάληψιν τοῦ ἠγαπημένου Χριστοῦ Ἰησοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν, καὶ τὴν ἐκ τῶν οὐρανῶν ἐν τῇ δοξῇ τοῦ Πατρὸς παρουσίαν αὐτοῦ, ἐπὶ τὸ ἀνακεφαλαιώσασθαι τὰ πάντα, καὶ ἀναστῆσαι πᾶσαν σάρκα πάσης ἀνθρωπότητος, ἵνα Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν καὶ Θεῷ καὶ σωτήρι καὶ βασιλεῖ, κατὰ τὴν εὐδοκίαν τοῦ Πατρὸς τοῦ ἀοράτου, πᾶν γόνυ κάμψῃ ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων καὶ καταχθονίων, καὶ πᾶσα γλώσσα ἐξομολογήσηται αὐτῷ, καὶ κρίσιν δικαίαν ἐν τοῖς πᾶσι ποιήσηται, τὰ μὲν πνευματικὰ τῆς πονηρίας, καὶ ἀγγέλους παραβεβηκότας καὶ ἐν ἀποστασίᾳ γεγονότας, καὶ τοὺς ἀσεβεῖς καὶ ἀδίκους καὶ ἀνόμους καὶ βλασφήμους τῶν ἀνθρώπων εἰς τὸ αἰώνιον πῦρ πέμψῃ· τοῖς δὲ δικαίοις καὶ ὁσίοις καὶ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ τετηρηκόσι, καὶ ἐν τῇ ἀγάπῃ αὐτοῦ διαμεμενηκόσι, τοῖς ἀπ᾽ ἀρχῆς, τοῖς δὲ ἐκ μετανοίας, ζωὴν χαρισάμενος, ἀφθαρσίαν δωρήσηται, καὶ δόξαν αἰωνίαν περιποιήση.—2. Τοῦτο τὸ κήρυγμα παρειληφυῖα, καὶ ταύτην τὴν πίστιν, ὡς προέφαμεν, ἡ Ἐκκλησία, καίπερ ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ διεσπαρμένη, ἐπιμελῶς φυλάσσει.—A translation of this passage will be found in the chapter on Creeds.
200.
III. vi. 1. Vere igitur cum Pater sit Dominus, et Filius vere sit Dominus, merito Spiritus Sanctus Domini appellatione signavit eos. Et iterum in eversione Sodomitarum Scriptura ait: “Et pluit Dominus super Sodomam et Gomorrham ignem et sulfur a Domino de cœlo.” Filium enim hic significat, qui et Abrahæ colloquutus sit, a Patre accepisse potestatem ad judicandum Sodomitas, propter iniquitatem eorum. Similiter habet illud: “Sedes tua, Deus, in æternum; virga directionis, virga regni tui. Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem, propterea unxit te Deus, Deus tuus.” Utrosque enim Dei appellatione signavit Spiritus, et eum qui ungitur, Filium, et eum qui ungit, id est, Patrem.—2. Nemo igitur alius, quemadmodum prædixi, Deus nominatur aut Dominus appellatur, nisi qui est omnium Deus et Dominus, qui et Moysi dixit: “Ego sum qui sum: et sic dices filiis Israel: Qui est, misit me ad vos:” et hujus Filius Jesus Christus Dominus noster, qui filios Dei facit credentes in nomen suum.
201.
IV. xxxiii. 4. Πῶς δύνανται σωθῆναι, εἰ μὴ ὁ Θεὸς ἦν ὁ τὴν σωτηρίαν αὐτῶν ἐπὶ γῆς ἐργασάμενος; ἢ πῶς ἄνθρωπος χωρήσει εἰς Θεὸν, εἰ μὴ ὁ Θεὸς ἐχωρήθη εἰς ἄνθρωπον?
202.
II. xxv. 3. Non enim infectus es, O homo, neque semper coëxsistebas Deo, sicut proprium ejus Verbum.——xxx. 9. Semper autem coëxsistens Filius Patri, olim et ab initio semper revelat Patrem, et angelis et archangelis et potestatibus et virtutibus, et omnibus quibus vult revelare Deus.——III. xviii. 1. Ostenso manifeste, quod in principio Verbum exsistens apud Deum, per quem omnia facta sunt, qui et semper aderat generi humano, hunc in novissimis temporibus secundum præfinitum tempus a Patre, unitum suo plasmati, passibilem hominem factum; exclusa est omnis contradictio dicentium: “Si ergo tunc natus est, non erat ergo ante Christus.” Ostendimus enim, quia non tunc cœpit Filius Dei, exsistens semper apud Patrem.
203.
Frag. xxxvii. Χριστὸς, ὁ πρὸ αἰώνων κληθεὶς Θεοῦ Υἱός.
204.
II. xxviii. 6. Si quis itaque nobis dixerit “Quomodo ergo Filius prolatus a Patre est?” dicimus ei, quia prolationem istam sive generationem sive nuncupationem sive adapertionem, aut quolibet quis nomine vocaverit generationem ejus, inerrabilem exsistentem nemo novit.
205.
II. ii. 4. Nullius indigens omnium Deus Verbo condidit omnia et fecit; neque angelis indigens adjutoribus ad ea quæ fiunt ... omnia autem quæ facta sunt infatigabili Verbo fecit.——III. xi. 8. Ὁ τῶν ἁπάντων τεχνίτης Λόγος, ὁ καθημένος ἐπὶ τῶν χερουβίμ καὶ συνέχων τὰ πάντα.
206.
III. vi. 1. p. 91, note 8.
207.
IV. xx. 9. Et Verbum quidem loquebatur Moysi, apparens in conspectu.
208.
III. xvi. 6. Hujus Verbum unigenitus, qui semper humano generi adest, unitus et consparsus suo plasmati secundum placitum Patris et caro factus, ipse est Jesus Christus Dominus noster; qui passus est pro nobis, et surrexit propter nos, et rursus venturus in gloria Patris ad resuscitandum universam carnem, et ad ostensionem salutis, et regulam justi judicii ostendere omnibus, qui sub ipso facti sunt.——IV. xxxiii. 11. Οἱ τὸν ἐκ τῆς παρθένου Ἐμμανουὴλ κηρύττοντες, τὴν ἕνωσιν τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ πρὸς τὸ πλάσμα αὐτοῦ ἐδήλουν.
209.
IV. xxxiii. 11. supra.—III. xxi. 4. Diligenter igitur significavit Spiritus Sanctus, per ea quæ dicta sunt (Isai. vii. 10, &c.) generationem ejus quæ est ex Virgine, et substantiam, quoniam Deus: Emmanuel enim nomen hoc significat.
210.
IV. xxxviii. 2. Συνενηπίαζεν Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, τέλειος ὢν, τῷ ἀνθρώπῳ, οὐ δι᾽ ἑαυτὸν, ἀλλὰ διὰ τὸ τοῦ ἀνθρώπου νήπιον.
211.
III. x. 2. Christus Jesus Dominus noster, Filius Dei altissimi, qui per legem et prophetas promisit salutarem suum facturum se omni carni visibilem, ut fieret Filius hominis, ad hoc ut et homo fieret filius Dei.——xvi. 6. supra.
212.
II. xxii. 4. Non reprobans, nec supergrediens hominem, neque solvens legem in se humani generis, sed omnem ætatem sanctificans per illam, quæ ad ipsum erat, similitudinem. Omnes enim venit per semetipsum salvare: omnes, inquam, qui per eum renascuntur in Deum, infantes, et parvulos, et pueros, et juvenes, et seniores. Ideo per omnem venit ætatem, et infantibus infans factus, sanctificans infantes: in parvulis parvulus, sanctificans hanc ipsam habentes ætatem, simul et exemplum illis pietatis effectus et justitiæ et subjectionis: in juvenibus juvenis, exemplum juvenibus fiens, et sanctificans Domino. Sic et senior in senioribus, ut sit perfectus magister in omnibus, non solum secundum expositionem veritatis, sed et secundum ætatem, sanctificans simul et seniores, exemplum ipsis quoque fiens. Deinde et usque ad mortem pervenit, ut sit “primogenitus ex mortuis, ipse primatum tenens in omnibus,” princeps vitæ, prior omnium, et præcedens omnes.
213.
III. xvi. 6. supra.—V. xviii. 1. Ipsum Verbum Dei incarnatum suspensum est super lignum.
214.
II. xxx. 9. Hic Pater Domini nostri Jesu Christi, per Verbum suum, qui est Filius ejus, per eum revelatur et manifestatur omnibus quibus revelatur. See also p. 92, note 1.
215.
IV. vii. 2. Omnes, qui ab initio cognitum habuerunt Deum et adventum Christi prophetaverunt, revelationem acceperunt ab ipso Filio.
216.
IV. vi. 6. Et per ipsum Verbum visibilem et palpabilem factum Pater ostendebatur, etiamsi non omnes similiter credebant ei; sed omnes viderunt in Filio Patrem: invisibile etenim Filii Pater, visibile autem Patris Filius.
217.
II. xxviii. 6. Ipse Filius Dei ipsum judicii diem et horam concessit scire solum Patrem.
218.
Ibid 8. Etenim si quis exquirat causam, propter quam in omnibus Pater communicans Filio, solus scire horam et diem a Domino manifestatus est; neque aptabilem magis neque decentiorem, nec sine periculo alteram quam hanc inveniat in præsenti ... ut discamus per ipsum, super omnia esse Patrem.
219.
IV. vi. 7. Omnia autem Filius administrans Patri, perfecit ab initio usque ad finem.
220.
III. xix. 3. Ὥσπερ γὰρ ἦν ἄνθρωπος, ἵνα πειρασθῇ, οὕτω καὶ Λόγος, ἵνα δοξασθῇ· ἡσυχάζοντος μὲν τοῦ Λόγου ἐν τῷ πειράζεσθαι et inhonorari καὶ σταυροῦσθαι καὶ ἀποθνήσκειν, συγγινομένου δὲ τῷ ἀνθρώπῳ ἐν τῷ νικᾷν καὶ ὑπομένειν καὶ χρηστεύεσθαι καὶ ἀνίστασθαι καὶ ἀναλαμβάνεσθαι.
221.
III. xi. 5. Hic (Deus) et benedictionem escæ et gratiam potus in novissimis temporibus per Filium suum donat humano generi, incomprehensibilis per comprehensibilem, et invisibilis per visibilem; cum extra eum non sit, sed in sinu Patris exsistat.
222.
II. xxv. 3. Si autem et aliquis non invenerit causam omnium quæ requiruntur, cogitet quia homo est in infinitum minor Deo, et qui ex parte acceperit gratiam, et qui nondum æqualis vel similis sit Factori, et qui omnium experientiam et cogitationem habere non possit, ut Deus: sed in quantum minor est ab eo, qui factus non est et qui semper idem est, ille qui hodie factus est et initium facturæ accepit; in tantum secundum scientiam, et ad investigandum causas omnium, minorem esse eo qui fecit.
223.
II. xxviii. 2. Et non est mirum, si in spiritalibus et cœlestibus, et in his quæ habent revelari, hoc patimur nos; quandoquidem etiam eorum quæ ante pedes sunt (dico autem quæ sunt in hac creatura, quæ et contrectantur a nobis et videntur et sunt nobiscum) multa fugerunt nostram scientiam, et Deo hæc ipsa committimus.—3. Εἰ καὶ ἐπὶ τῶν τῆς κτίσεως ἔνια μὲν ἀνάκειται τῷ Θεῷ, ἔνια δὲ καὶ εἰς γνῶσιν ἐλήλυθε τὴν ἡμετέραν, τί χαλεπὸν, εἰ καὶ τῶν ἐν ταῖς γραφαῖς ζητουμένων, ὅλων τῶν γραφῶν πνευματικῶν οὐσῶν, ἔνια μὲν ἐπιλύομεν κατὰ χάριν Θεοῦ, ἔνια δὲ ἀνακείσεται τῷ Θεῷ?
224.
II. xxvi. 1. Ἄμεινον καὶ συμφερώτερον, ἰδιώτας καὶ ὀλιγομαθεῖς ὑπάρχειν, καὶ διὰ τῆς ἀγάπης πλησίον γενέσθαι τοῦ Θεοῖ, ἢ πολυμαθεῖς καὶ ἐμπείρους δοκοῦντας εἶναι, βλασφήμους εἰς τὸν ἑαυτῶν εὑρίσκεσθαι δεσπότην.... Melius itaque est, sicuti prædixi, nihil omnino scientem quempiam, ne quidem unam causam cujuslibet eorum quæ facta sunt, cur factum sit, credere Deo, et perseverare eos in dilectione, aut (ἢ—rather quam) per hujusmodi scientiam inflatos excidere a dilectione, quæ hominem vivificat: nec aliud inquirere ad scientiam, nisi Jesum Christum Filium Dei, qui pro nobis crucifixus est, aut (ἢ) per quæstionum subtilitates et minutiloquium in impietatem cadere.
225.
IV. vi. 7. Ab omnibus accipiens testimonium quoniam vere homo et quoniam vere Deus, a Patre, a Spiritu, ab angelis, ab ipsa conditione, ab hominibus, et ab apostaticis spiritibus et dæmoniis et ab inimico et novissime ab ipsa morte.
226.
III. xviii. 7. Ἥνωσεν οὖν, καθὼς προέφαμεν, τὸν ἄνθρωπον τῷ Θεῷ. Εἰ γὰρ μὴ ἄνθρωπος ἐνίκησεν τὸν ἀντίπαλον τοῦ ἀνθρώπου, οὐκ ἂν δικαίως ἐνικήθη ὁ ἐχθρός. Πάλιν τε, εἰ μή ὁ Θεὸς ἐδωρήσατο τὴν σωτηρίαν, οὐκ ἂν βεβαίως ἔσχομεν αὐτήν. Καὶ εἰ μὴ συνηνώθη ὁ ἄνθρωπος τῷ Θεῷ, οὐκ ἂν ἠδυνήθη μετασχεῖν τῆς ἀφθαρσίας. Ἔδει γὰρ τὸν μεσίτην Θεοῦ τε καὶ ἀνθρώπων, διὰ τῆς ἰδίας πρὸς ἑκατέρους οἰκειότητος, εἰς φιλίαν καὶ ὁμόνοιαν τοὺς ἀμφοτέρους συναγαγεῖν· καὶ Θεῷ μὲν παραστῆσαι τὸν ἄνθρωπον, ἀνθρώποις δὲ γνωρίσαι τὸν Θεόν.
227.
III. xvi. 6. Unus Christus Jesus Dominus noster, veniens per universam dispositionem, et omnia in semetipsum recapitulans.
228.
III. xxi. 3. Natus est enim Dominus noster circa primum et quadragesimum annum Augusti imperii.
229.
II. xxii. 6. Responderunt ei: “Quinquaginta annos nondum habes, et Abraham vidisti?” Hoc autem consequenter dicitur ei, qui jam xl annos excessit, quinquagesimum autem annum nondum attigit, non tamen multum a quinquagesimo anno absistat. Ei autem, qui sit xxx annorum, diceretur utique: “Quadraginta annorum nondum es.” Qui enim volebant eum mendacem ostendere, non utique in multum extenderent annos ultra ætatem, quam eum habere conspiciebant: sed proxima ætatis dicebant, sive vere scientes ex conscriptione census, sive conjicientes secundum ætatem, quam videbant habere eum super quadraginta; sed ut non quæ esset triginta annorum. Irrationabile est enim omnino, viginti annos mentiri eos, volentes eum juniorem ostendere temporibus Abrahæ. Quod autem videbant, hoc et loquebantur: qui autem videbatur, non erat putativus, sed veritas. Non ergo multum aberat a quinquaginta annis.
230.
II. xxii. 3. Et primum quidem ut fecit vinum ex aqua in Cana Galilææ, ascendit in diem festum paschæ ... et post hæc iterum secunda vice ascendit in diem festum paschæ in Hierusalem, quando paralyticum, qui juxta natatoriam jacebat xxxviii annos, curavit.... Deinde, cum Lazarum suscitasset ex mortuis, et insidiæ fierent a Pharisæis, secedit in Ephrem civitatem; et inde “ante sex dies paschæ veniens in Bethaniam” scribitur, et de Bethania ascendens in Hierosolymam, et manducans pascha, et sequenti die passus.
231.
IV. x. 1. Et non est numerum dicere in quibus a Moyse ostenditur Filius Dei; cujus et diem passionis non ignoravit, sed figuratim prænuntiavit eum, Pascha nominans: et in eadem ipsa, quæ ante tantum temporis a Moyse prædicata est, passus est Dominus adimplens Pascha.
232.
IV. viii. 2. Non enim solvebat sed adimplebat legem, summi sacerdotis operam perficiens, propitians pro hominibus Deum, et emundans leprosos, infirmos curans, et ipse moriens, uti exsiliatus homo exiret de condemnatione, et reverteretur intrepide ad suam hæreditatem.—The allusion is to that provision of the Mosaic law by which those who had been living in the cities of refuge, on the death of the High Priest returned to their inheritance.
233.
V. i. 1. Τῷ ἰδίῳ οὖν αἵματι λυτρωσαμένου ἡμᾶς τοῦ Κυρίου, καὶ δόντος τὴν ψυχὴν ὑπὲρ τῶν ἡμετέρων ψυχῶν, καὶ τὴν σάρκα τὴν ἑαυτοῦ ἀντὶ τῶν ἡμετέρων σαρκῶν, κ.τ.λ.
234.
V. xiv. 2. “In corpore,” ait, “reconciliati carnis ejus:” hoc, quoniam justa caro, reconciliavit eam carnem quæ in peccato detinebatur, et in amicitiam adduxit Deo.
235.
V. i. 1. Et effundente Spiritum Patris in adunitionem et communionem Dei et hominis; ad homines quidem deponente Deum per Spiritum, ad Deum autem rursus imponente hominem per suam incarnationem, et firme et vere in adventu suo donante nobis incorruptelam per communionem quæ est ad eum.
236.
V. vii. 1. Christus in carnis substantia surrexit.
237.
I. x. 1. supra, p. 91.—III. xvi. 8. Ἕνα καὶ αὐτὸν εἰδὼς Ἰησοῦν Χριστὸν, ᾧ ἠνοίχθησαν αἱ πύλαι τοῦ οὐρανοῦ διὰ τὴν ἔνσαρκον ἀνάληψιν αὐτοῦ· ὃς καὶ ἐν τῇ αὐτῇ σαρκὶ, ἐν ᾗ καὶ ἔπαθεν, ἐλεύσεται, τὴν δόξαν ἀποκαλύπτων τοῦ Πατρός.
238.
IV. viii. 1.——Deum, qui in regnum cœlorum introducit Abraham et semen ejus, quod est Ecclesia, per Jesum Christum; cui et adoptio redditur et hæreditas quæ Abrahæ promissa est.
239.
IV. xx. 3. Et Sapientia, quæ est Spiritus, erat apud eum ante omnem constitutionem.
240.
See p. 89, note 2.
241.
See p. 91, note 8.
242.
IV. xxxviii. 1. Καὶ διὰ τοῦτο ὡς νηπίοις ὁ ἄρτος ὁ τέλειος τοῦ Πατρὸς γάλα ἡμῖν ἑαυτὸν παρέσχεν, ὅπερ ἦν ἡ κατ᾽ ἄνθρωπον αὐτοῦ παρουσία· ἵνα ὡς ὑπὸ μασθοῦ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ τραφέντες, καὶ διὰ τῆς τοιαύτης γαλακτουργίας ἐθισθέντες τρώγειν καὶ πίνειν τὸν Λόγον τοῦ Θεοῦ, τὸν τῆς ἀθανασίας ἄρτον, ὅπερ ἐστὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς, ἐν ἡμῖν αὐτοῖς κατασχεῖν δυνηθῶμεν.
243.
III. xvii. 2. Quem et descendisse Lucas ait post ascensum Domini super discipulos in Pentecoste, habentem potestatem omnium gentium ad introitum vitæ et adapertionem novi testamenti: unde et omnibus linguis conspirantes hymnum dicebant Deo; Spiritu ad unitatem redigente distantes tribus, et primitias omnium gentium offerente Patri.
244.
V. vi. 1. Cum autem Spiritus hic commixtus animæ unitur plasmati, propter effusionem Spiritus spiritualis et perfectus homo factus est: et hic est qui secundum imaginem et similitudinem factus est Dei. Si autem defuerit animæ spiritus, animalis vere est, qui est talis, et carnalis derelictus imperfectus est; imaginem quidem habens in plasmate, similitudinem vero non assumens per Spiritum.
245.
V. vi. 1. supra.—viii. 2. Qui ergo pignus Spiritus habent, et non concupiscentiis carnis serviunt, sed subjiciunt semetipsos Spiritui, ac rationabiliter conversantur in omnibus, juste Apostolus spirituales vocat, quoniam Spiritus Dei habitat in ipsis. Incorporales autem spiritus non erunt homines spirituales; sed substantia nostra, id est, animæ et carnis adunatio, assumens Spiritum Dei, spiritualem hominem perficit. Eos autem qui abjiciunt quidem Spiritus consilium, carnis autem voluntatibus serviunt, ... hos δικαίως ὁ Ἀπόστολος σαρκικοὺς καλεῖ.
246.
V. ix. 2. Quotquot autem timent Deum, et credunt in adventum Filii ejus, et per fidem constituunt in cordibus suis Spiritum Dei, hi tales juste homines dicentur et mundi et spirituales et viventes Deo; quia habent Spiritum Patris, qui emundat hominem et sublevat in vitam Dei ... et ex utrisque factus est vivens homo; vivens quidem propter participationem Spiritus, homo autem propter substantiam carnis.
247.
V. viii. 1. Nunc autem partem aliquam a spiritu ejus sumimus, ad perfectionem et præparationem incorruptelæ; paulatim assuescens capere et portare Deum: quod et pignus dixit Apostolus, hoc est pars ejus honoris qui a Deo nobis promissus est.... Si igitur nunc pignus habentes, clamamus, “Abba, Pater;” quid fiet quando resurgentes facie ad faciem videbimus eum? ... Si enim pignus complectens hominem in semetipsum, jam facit dicere, “Abba, Pater;” quid faciet universa Spiritus gratia, quæ hominibus dabitur a Deo?
248.
V. vii. 2. Per Spiritum surgentia, fiunt corpora spiritualia, uti per Spiritum semper permanentem habeant vitam.
249.
II. iv. 1. Causa igitur quærenda est hujusmodi dispositionis Dei, sed non fabricatio mundi alteri adscribenda: et ante præparata omnia dicenda sunt a Deo, ut fierent, quemadmodum et facta sunt.——2. Qui enim postea emendat labem, et velut maculam emundat labem, multo prius poterat observare, ne initio in suis fieri talem maculam.——Et si ideo quod benignus sit, in novissimis temporibus misertus est hominum, et perfectum eis dat; illorum primo misereri debuit, qui fuerunt hominum factores (he alludes to the Gnostic notion that man was made by inferior beings) et dare eis perfectum. Sic utique et homines miserationem percepissent, de perfectis perfecti facti.
250.
Ibid. 2.
251.
IV. xxxvii. 6. Sed oportebat, inquit, eum neque Angelos tales fecisse, ut possent transgredi, neque homines qui statim ingrati exsisterent in eum; quoniam rationabiles, et examinatores, et judiciales facti sunt, et non (quemadmodum irrationabilia, sive inanimalia, quæ sua voluntate nihil possunt facere, sed cum necessitate et vi ad bonum trahuntur, in quibus unus sensus, et unus mos,) inflexibiles, et sine judicio, qui nihil aliud esse possunt, præterquam quod facti sunt. Sic autem nec suave esset eis quod est bonum, neque pretiosa communicatio Dei, neque magnopere appetendum bonum, quod sine suo proprio motu et cura et studio provenisset, sed ultro et otiose insitum: ita ut essent nullius momenti boni, eo quod natura magis quam voluntate tales exsisterent, et ultroneum haberent bonum, sed non secundum electionem; et propter hoc nec hoc ipsum intelligentes, quoniam pulchrum sit quod bonum, neque fruentes eo. Quæ enim fruitio boni apud eos qui ignorant? Quæ autem gloria his qui non studuerunt illud? Quæ autem corona his qui non eam, ut victores in certamine, consequuti sunt?
252.
II. xxviii. 7. Similiter autem et causam propter quam, cum omnia a Deo facta sint, quædam quidem transgressa sunt, et abscesserunt a Dei subjectione, quædam autem, immo plurima, perseveraverunt et perseverant in subjectione ejus qui fecit; et cujus naturæ sunt quæ transgressa sunt, cujus autem naturæ quæ perseverant; cedere oportet Deo et Verbo ejus.—Ipsam autem causam naturæ transgredientium neque Scriptura aliqua retulit, nec apostolus dixit, nec Dominus docuit. Dimittere itaque oportet agnitionem hanc Deo, quemadmodum et Dominus horæ et diei: nec in tantum periclitari, uti Deo quidem concedamus nihil, et hæc ex parte accipientes gratiam.
253.
IV. xxxvii. 7. Bonus igitur agonista ad incorruptelæ agonem adhortatur nos; uti coronemur, et pretiosam arbitremur coronam; videlicet quæ per agonem nobis acquiritur, sed non ultro coalitam. Et quanto per agonem nobis advenit, tanto est pretiosior: quanto autem pretiosior, tanto eam semper diligamus. Sed οὐχ ὁμοίως ἀγαπᾶται τὰ ἐκ τοῦ αὐτομάτου προσγινόμενα τοῖς μετὰ ... σπουδῆς εὐρισκομένοις. Quoniam igitur pro nobis erat plus diligere Deum, cum labore hoc nobis adinvenire Dominus docuit et apostolus tradidit.——Pro nobis igitur omnia hæc sustinuit Dominus (i. e. he endured the existence of evil) uti per omnia eruditi, in omnibus in futurum simus cauti et perseveremus in omni ejus dilectione, rationabiliter edocti diligere Deum.
254.
V. xxiv. 4. Sic etiam diabolus, cum sit unus ex angelis his, qui super spiritum aëris præpositi sunt, quemadmodum Paulus apostolus in ea quæ est ad Ephesios manifestavit, invidens homini, apostata a divina factus est lege; invidia enim aliena est a Deo. Et quoniam per hominem traducta est apostasia ejus, et examinatio sententiæ ejus homo factus est, ad hoc magis magisque semetipsum contrarium constituit homini, invidens vitæ ejus, et in sua potestate apostatica volens concludere eum.
255.

IV. xl. 3. Ἐκ τότε γὰρ ἀποστάτης ὁ ἄγγελος αὐτοῦ καὶ ἐχθρὸς, ἀφ᾽ ὅτε ἐζήλωσε τὸ πλάσμα τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐχθροποιῆσαι αὐτὸ πρὸς τὸν Θεὸν ἐπεχείρησε.—V. xxiv. 4. supra.

Tertullian, Cyprian, and Cyril of Jerusalem, were of the same opinion. I subjoin the passages.—Tertullian de Patientia, 5. Natales impatientiæ in ipso diabolo deprehendo, jam tunc cum Dominum Deum universa opera quæ fecisset, imagini suæ, id est, homini subjecisse impatienter tulit. Nec enim doluisset, si sustinuisset; nec invidisset homini, si non doluisset. Adeo decepit eum, quia inviderat.——Cyprian, de Zelo et Livore, p. 223, ed. Potter. Hinc diabolus inter initia statim mundi et petit primus et perdidit. Ille dudum angelica majestate subnixus, ille Deo acceptus et carus, postquam hominem ad imaginem Dei factum conspexit, in zelum malevolo livore prorupit ... stimulante livore homini gratiam datæ immortalitatis eripit.——Cyril. Hierosol. Catech. xii. 5. Ἀλλὰ τοῦτο τὸ μέγιστον τῶν δημουργημάτων, ἐν παραδείσῳ χορεῦον, φθόνος ἐξέβαλε διαβολικός.

256.
III. xxiii. 1. Si enim qui factus fuerat a Deo homo, ut viveret, hic amittens vitam, læsus serpente qui depravaverat eum, jam non reverteretur ad vitam, sed in totum projectus esset morti; victus esset Deus, et superasset serpentis nequitia voluntatem Dei. Sed quoniam Deus invictus et magnanimis est, magnanimem quidem se exhibuit ad correptionem hominis, et probationem omnium, quemadmodum prædiximus; per secundum autem hominem alligavit fortem, et deripuit ejus vasa, et evacuavit mortem, vivificans eum hominem, qui fuerat mortificatus. Primum enim possessionis ejus vas Adam factus est, quem et tenebat sub sua potestate, hoc est, prævaricationem inique inferens ei, et per occasionem immortalitatis, mortificationem faciens in eum.——8. Et serpens nihil profecit, dissuadens homini, nisi illud quod eum (i. e. se) transgressorem ostendit, initium et materiam apostasiæ suæ habens hominem; Deum enim non vicit.
257.
V. xxiv. 4. supra.
258.
V. xxiii. 1. Assuetus enim erat jam ad seductionem hominum mentiri adversus Deum.... Ille mentiens adversus Dominum tentavit hominem.
259.
IV. Præf. 4. Et tunc quidem apostata angelus per serpentem inobedientiam hominum operatus, existimavit latere se Dominum.——V. xxvi. 2. infra.
260.
IV. xl. 3. Διὸ καὶ ὁ Θεὸς τὸν μὲν παρ᾽ αὑτοῦ ἐπισπείραντα τὸ ζιζάνιον, τουτέστι, τὴν παράβασιν εἰσενεγκόντα, ἀφώρισε τῆς ἰδίας μετουσίας· τὸν δὲ ἀμελῶς μὲν ἀλλὰ κακῶς παραδεξάμενον τὴν παρακοὴν ἄνθρωπον ἐλέησε. καὶ ἀντέστρεψε τὴν ἔχθραν, ἣν ἐχθροποίησε, πρὸς τὸν αὐτὸν inimicitiarum auctorem.
261.
III. xxiii. 1. supra.
262.
IV. xl. 3.
263.
III. xxiii. 3. Non homini principaliter præparatus est æternus ignis, sed ei qui seduxit et offendere fecit hominem, et, inquam, qui princeps apostasiæ est, et his angelis qui apostatæ factæ sunt cum eo: quem quidem juste percipient etiam hi, qui, similiter ut illi, sine pœnitentia et sine regressu in malitiæ perseverant operibus.
264.
II. xxviii. 7. Quoniam præsciit Deus hoc futurum ... ignem æternum his qui transgressuri sunt præparavit ab initio.—V. xxvi. 2. Omnes qui falso dicuntur esse Gnostici organa Satanæ ab omnibus Deum colentibus cognoscantur esse, per quos Satanas nunc, et non ante, visus est maledicere Deo, qui ignem æternum præparavit omni apostasiæ. Nam ipse per semetipsum nude non audet blasphemare suum Dominum; quemadmodum et initio per serpentem seduxit hominem, quasi latens Deum. Καλῶς ὁ Ἰουστίνος ἔφη, ὅτι πρὸ μὲν τῆς τοῦ Κυρίου παρουσίας οὐδέποτε ἐτόλμησεν ὁ Σατανᾶς βλασφημῆσαι τὸν Θεὸν, ἅτε μηδέπω εἰδὼς αὑτοῦ τὴν κατάκρισιν· quoniam et in parabolis, et allegoriis, a Prophetis de eo sic dictum est. Post autem adventum Domini ex sermonibus Christi et Apostolorum ejus discens manifeste, quoniam ignis æternus ei præparatus est ex sua voluntate abscedenti a Deo, et omnibus qui sine pœnitentia perseverant in apostasia; per hujusmodi homines blasphemat eum Deum, qui judicium importat, quasi jam condemnatus, et peccatum suæ apostasiæ Conditori suo imputat, et non suæ voluntati et sententiæ: quemadmodum et qui supergrediuntur leges, et pœnas dant, queruntur de legislatoribus, sed non de semetipsis. Sic autem et hi diabolico spiritu pleni, innumeras accusationes inferunt Factori nostro, qui et Spiritum vitæ nobis donaverit, et legem omnibus aptam posuerit; et nolunt justum esse judicium Dei.
265.
V. xxvi. 2.
266.

IV. xxxvi. 4. Et temporibus Noë diluvium inducens, uti extingueret pessimum genus eorum, qui tunc erant homines, qui jam fructificare Deo non poterant, cum angeli transgressores commixti fuissent eis.——xvi. 2. Sed et Enoch sine circumcisione placens Deo, cum esset homo, legatione ad angelos fungebatur, et conservatur usque nunc testis justi judicii Dei: quoniam angeli quidem transgressi deciderunt in terram in judicium, homo autem placens translatus est in salutem.

The nature of the intercourse or commixture is not indeed stated by Irenæus; but, as Feuardent and Grabe have pointed out in commenting on these passages, he is evidently alluding to the tradition spoken of more fully by Josephus, Justin Martyr, Athenagoras, and Clement of Alexandria, whose words I subjoin.

Joseph. Antiq. I. ii. 1. Πολλοὶ γὰρ ἄγγελοι Θεοῦ, γυναιξὶ συμμιγέντες, ὑβριστὰς ἐγέννησαν παῖδας, καὶ παντὸς ὑπερόπτας καλοῦ, διὰ τὴν ἐπὶ τῇ δυνάμει πεποίθησιν· ὅμοια γὰρ τοῖς ὑπο γιγάντων τετολμῆσθαι λεγομένοις ὑφ᾽ Ἑλλήνων καὶ οὗτοι δράσαι παραδίδονται.

Justin M. Apol. II. 5. Ὁ Θεός ... τὴν μὲν τῶν ἀνθρώπων καὶ τῶν ὑπὸ τὸν οὐρανὸν πρόνοιαν ἀγγέλοις, οὓς ἐπὶ τούτοις ἔταξε, παρέδωκεν. Οἱ δὲ ἄγγελοι, παραβάντες τήνδε τὴν τάξιν, γυναικῶν μίξεσιν ἡττήθησαν, καὶ παῖδας ἐτέκνωσαν, οἱ εἰσιν οἱ λεγόμενοι δαίμονες.

Athenag. Legat. 22. Οἱ δὲ (the fallen angels) ἐνύβρισαν καὶ τῆς τῆς οὐσίας ὑποστάσει καῖ τῇ ἀρχῇ, οὗτός τε (Satan) ὁ τῆς ὕλης καὶ τῶν ἐν αὐτῇ εἰδῶν ἄρχων καὶ ἕτεροι τῶν περὶ τὸ πρῶτον τοῦτο στερέωμα· ἐκεῖνοι μὲν εἰς ἐπιθυμίαν πεσόντες παρθένων, καὶ ἥττους σαρκὸς εὑρεθέντες, οὗτος δὲ ἀμελήσας καὶ πονηρὸς περὶ τὴν τῶν πεπιστευμένων γενόμενος διοίκησιν. Ἐκ μὲν οὖν τῶν περὶ τὰς παρθένους ἐχόντων οἱ καλούμενοι ἐγεννήθησαν γίγαντες.

Clem. Alex. Pædag. III. 2. § 14. Οἱ ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ τὸ κάλλος καταλελοιπότες διὰ κάλλος μαραινόμενον.——Strom. III. 7. § 59. Ἄγγελοί τινες ἀκρατεῖς γενόμενοι ἐπιθυμίᾳ ἁλόντες οὐρανόθεν δεῦρο καταπεπτώκασιν.

The opinion contained in these quotations has been discountenanced since the time of Cyril of Alexandria; but is it therefore necessarily unfounded?

267.
V. xxvi. 2. supra.
268.
IV. Præf. 4. Nunc autem, quoniam novissima sunt tempora, extenditur malum in homines, non solum apostatas eos faciens, sed et blasphemos in Plasmatorem instituit multis machinationibus, id est, per omnes hæreticos.
269.
See V. xxvi. 2. p. 109, note 2.
270.
See p. 103.
271.
III. xi. 8. Καὶ γὰρ τὰ Χερουβὶμ τετραπρόσωπα· καὶ τὰ πρόσωπα αὐτῶν εἰκόνες τῆς πραγματείας τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ. Τὸ μὲν γὰρ πρῶτον ζῶον, φησὶ, ὅμοιον λέοντι, τὸ ἔμπρακτον αὐτοῦ καὶ ἡγεμονικὸν καὶ βασιλικὸν χαρακτηρίζον· τὸ δὲ δεύτερον ὅμοιον μόσχῳ, τὴν ἱερουργικὴν καὶ ἱερατικὴν τάξιν ἐμφαῖνον· τὸ δὲ τρίτον ἔχον πρόσωπον ἀνθρώπου, τὴν κατὰ ἄνθρωπον αὐτοῦ παρουσίαν φανερώτατα διαγράφον· τὸ δὲ τέταρτον ὅμοιον ἀετῷ πετωμένῳ, τὴν τοῦ Πνεύματος ἐπὶ τὴν ἐκκλησίαν ἐφιπταμένου δόσιν σαφηνίζον.—Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ τοῖς μὲν πρὸ Μωϋσέως πατριάρχαις, κατὰ τὸ θεïκὸν καὶ ἔνδοξον ὡμίλει· τοῖς δὲ ἐν τῷ νόμῳ, ἱερατικὴν et ministerialem τάξιν ἀπένεμεν· μετὰ δὲ ταῦτα ἄνθρωπος γενόμενος, τὴν δωρεὰν τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἰς πᾶσαν ἐξέπεμψε τὴν γῆν, σκεπάζων ἡμᾶς ταῖς ἑαυτοῦ πτέρυξιν. Ὁποία οὖν ἡ πραγματεία τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, τοιαύτη καὶ τῶν ζώων ἡ μορφή· καὶ ὁποία ἡ τῶν ζώων μορφὴ, τοιοῦτος καὶ ὁ χαρακτὴρ τοῦ εὐαγγελίου. Τετράμορφα γὰρ τὰ ζῶα, τετράμορφον καὶ τὸ εὐαγγέλιον, καὶ ἡ πραγματεία τοῦ Κυρίου. καὶ διὰ τοῦτο τέσσαρες ἐδόθησαν καθολικαὶ διαθῆκαι τῇ ἀνθρωπότητι· μία μὲν τοῦ κατακλυσμοῦ τοῦ Νῶε, ἐπὶ τοῦ τόξου· δευτέρα δὲ τοῦ Ἀβραὰμ, ἐπὶ τοῦ σημείου τῆς περιτομῆς· τρίτη δὲ ἡ νομοθεσία ἐπὶ τοῦ Μωüσέως· τετάρτη δὲ ἡ τοῦ εὐαγγελίου, διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.
272.
Ibid.
273.
Et propter hoc quatuor data sunt testamenta humano generi; unum quidem ante cataclysmum sub Adam; secundum vero, post cataclysmum sub Noë; tertium vero, legislatio sub Moyse; quartum vero, quod renovat hominem, et recapitulat in se omnia, quod est per Evangelium, elevans et pennigerans homines in cœleste regnum.
274.
I. ix. 1. See p. 78, note 1.
275.
V. xxiv. 2. Quoniam enim absistens a Deo homo in tantum efferavit, ut etiam consanguineum hostem sibi putaret, et in omni inquietudine et homicidio et avaritia sine timore versaretur, imposuit illi Deus humanum timorem, (non enim cognoscebant timorem Dei,) ut potestati hominum subjecti, et lege eorum adstricti, ad aliquid assequantur justitiæ, et moderentur ad invicem, in manifesto propositum gladium timentes.
276.
IV. xiv. 2. Sic et Deus ab initio hominem quidem plasmavit propter suam munificentiam; Patriarchas vero elegit propter illorum salutem; populum vero præformabat, docens indocibilem, sequi Deum; Prophetas vero præstruebat in terra, assuescens hominem portare ejus Spiritum, et communionem habere cum Deo: ipse quidem nullius indigens; his vero qui indigent ejus, suam præbens communionem; et his qui ei complacebant, fabricationem salutis, ut architectus, delineans, et non videntibus in Ægypto a semetipso dans ducationem; et his qui inquieti erant in eremo dans aptissimam legem, et his qui in bonam terram introierunt, dignam præbens hæreditatem; et his qui convertuntur ad Patrem, saginatum occidens vitulum, et primam stolam donans; multis modis componens humanum genus ad consonantiam salutis. Et propter hoc Joannes in Apocalypsi ait: “Et vox ejus quasi vox aquarum multarum.” Vere enim aquæ multæ Spiritus, quoniam dives, et quoniam magnus est Pater. Et per omnes illos transiens Verbum, sine invidia utilitatem præstabat eis qui subjecti sibi erant, omni conditioni congruentem et aptam legem conscribens.——xvi. 3. Cum autem hæc justitia et dilectio, quæ erat erga Deum, cessit in oblivionem, et extincta esset in Ægypto, necessario Deus propter multam suam erga homines benevolentiam semetipsum ostendebat per vocem, et eduxit de Ægypto populum in virtute, uti rursus fieret homo discipulus et sectator Dei; et affligebat indictoaudientes, [dicto non audientes, contumaces] ut non contemnerent eum qui se fecit; et manna cibavit eum, uti rationalem acciperent escam, quemadmodum et Moyses in Deuteronomio ait: “Et cibavit te manna, quod non sciebant patres tui, uti cognoscas, quoniam non in pane solo vivit homo, sed in omni verbo Dei, quod procedit de ore ejus, vivit homo.” Et erga Deum dilectionem præcipiebat, et eam quæ ad proximum est justitiam insinuabat, ut nec injustus, nec indignus sit Deo; præstruens hominem per Decalogum in suam amicitiam, et eam quæ circa proximum est concordiam; (quæ quidem ipsi proderant homini;) nihil tamen indigente Deo ab homine.
277.
IV. xiv. 2.
278.

This is the argument of the first twenty chapters of the fourth book, and the quotations are too copious and diffuse to be given at length. A few, therefore, must suffice.

IV. ii. 7. Non enim Lex prohibebat eos credere in Filium Dei, sed et adhortabatur, dicens non aliter salvari homines ab antiqua serpentis plaga, nisi credant in eum qui secundum similitudinem carnis peccati in ligno martyrii exaltatur a terra, et omnia trahit ad se, et vivificat mortuos.—He alludes to the brazen serpent exhibited on a pole in the wilderness.

v. 4. In Abraham enim prædidicerat et assuetus fuerat homo sequi Verbum Dei. Etenim Abraham secundum fidem suam secutus præceptum Verbi Dei, προθύμως τὸν ἴδιον μονογενῆ καὶ ἀγαπητὸν παραχωρήσας θυσίαν τῷ Θεῷ, ἵνα καὶ ὁ Θεὸς εὐδοκήσῃ ὑπὲρ τοῦ σπέρματος αὐτοῦ πάντως τὸν ἴδιον μονογενῆ καὶ ἀγαπητὸν Υἱὸν θυσίαν παρασχεῖν εἰς λύτρωσιν ἡμετέραν.—5. Propheta ergo cum esset Abraham, et videret in Spiritu diem adventus Domini, et passionis dispositionem, per quem ipse quoque, et omnes qui, similiter ut ipse credidit, credunt Deo, salvari inciperent, exsultavit vehementer.

ix. 1. Pater familias enim Dominus est, qui universæ domui paternæ dominatur: et servis quidem et adhuc indisciplinatis condignam tradens legem, liberis autem et fide justificatis congruentia dans præcepta, et filiis adaperiens suam hæreditatem.—3. Novo enim testamento cognito et prædicato per prophetas, et ille qui illud dispositurus erat secundum placitum Patris prædicabatur; manifestatus hominibus, quemadmodum voluit Deus, ut possint semper proficere credentes in eum, et per testamenta maturescere perfectum salutis. Una enim salus, et unus Deus; quæ autem formant hominem præcepta multa, et non pauci gradus qui ducunt hominem ad Deum.

xiii. 1. Et quia Dominus naturalia legis, per quæ homo justificatur, quæ etiam ante legislationem custodiebant, qui fide justificabantur et placebant Deo, non dissolvit, sed extendit et implevit; ex sermonibus ejus ostenditur.... Hæc autem non quasi contraria Legi docebat; sed adimplens Legem, et infigens justificationes Legis in nobis. Illud autem fuisset Legi contrarium, si quodcumque Lex vetasset fieri, idipsum discipulis suis jussisset facere. Et hoc autem quod præcepit, non solum vetitis a Lege, sed etiam a concupiscentiis eorum abstinere, non contrarium est, quemadmodum diximus; neque solventis Legem, sed adimplentis et extendentis et dilatantis.

279.
IV. xiii. 1.
280.
IV. xiii. 4. Quia igitur naturalia omnia præcepta communia sunt nobis et illis, in illis quidem initium et ortum habuerunt, in nobis autem augmentum et adimpletionem perceperunt.
281.
IV. xv. 1. Nam Deus primo quidem per naturalia præcepta, quæ ab initio infixa dedit hominibus, admonens eos, id est, per Decalogum (quæ si quis non fecerit, non habet salutem), nihil plus ab eis exquisivit.
282.
IV. xvi. 2. Et quia non per hæc justificabatur homo, sed in signo data sunt populo, ostendit, quod ipse Abraham sine circumcisione, et sine observatione sabbatorum, “credidit Deo, et reputatum est illi ad justitiam, et amicus Dei vocatus est.” Sed et Lot sine circumcisione eductus est de Sodomis, percipiens salutem a Deo. Item Deo placens Noë cum esset incircumcisus, accepit mensuras mundi secundæ generationis. Sed et Enoch sine circumcisione placens Deo, cum esset homo, legatione ad Angelos fungebatur, et translatus est, et conservatur usque nunc testis justi judicii Dei: quoniam Angeli quidem transgressi deciderunt in terram in judicium; homo autem placens, translatus est in salutem. Sed et reliqua autem omnis multitudo eorum, qui ante Abraham fuerunt justi, et eorum Patriarcharum, qui ante Moysem fuerunt, et sine his quæ prædicta sunt, et sine lege Moysi justificabantur.
283.
IV. xiii. 1. supra.—xvi. 3. Quare igitur patribus non disposuit Dominus testamentum? Quia lex non est posita justis; justi autem patres, virtutem decalogi conscriptam habentes in cordibus et animabus suis, diligentes scilicet Deum qui fecit eos, et abstinentes erga proximum ab injustitia: propter quod non fuit necesse admoneri eos correptoriis literis, quia habebant in semetipsis justitiam legis.
284.
IV. xvi. 3.
285.
IV. xv. 1. At ubi conversi sunt in vituli factionem, et reversi sunt animis suis in Ægyptum, servi pro liberis concupiscentes esse, aptam concupiscentiæ suæ acceperunt reliquam servitutem, a Deo quidem non abscindentem, in servitutis autem jugo dominantem eis.
286.
IV. xiv. 3. Sic autem et populo Tabernaculi factionem, et ædificationem Templi, et Levitarum electionem, sacrificia quoque et oblationes, et monitiones, et reliquam omnem Lege statuebat deservitionem. Ipse quidem nullius horum est indigens; est enim semper plenus omnibus bonis, omnemque odorem suavitatis, et omnes suaveolentium vaporationes habens in se, etiam antequam Moyses esset: facile autem ad idola revertentem populum erudiebat, per multas vocationes præstruens eos perseverare, et servire Deo: per ea quæ erant secunda, ad prima vocans, hoc est, per typica, ad vera; et per temporalia, ad æterna; et per carnalia, ad spiritalia; et per terrena, ad cœlestia.
287.
IV. xvi. 1. Quoniam autem et circumcisionem non quasi consummatricem justitiæ, sed in signo eam dedit Deus, ut cognoscibile perseveret genus Abrahæ, ex ipsa Scriptura discimus.... In signo ergo data sunt hæc: non autem sine symbolo erant signa, id est, sine argumento, neque otiosa, tanquam quæ a sapiente Artifice darentur; sed secundum carnem circumcisio circumcisionem significabat spiritalem.
288.
IV. xii. 5. Quoniam autem Lex prædocuit hominem sequi oportere Christum, ipse facit manifestum, ei qui interrogavit eum, quid faciens vitam æternam hæreditaret, sic respondens: “Si vis in vitam introire, custodi præcepta.” Illo autem interrogante, “Quæ?” rursus Dominus: “Non mœchaberis, non occides, non furaberis, non falsum testimonium reddes, honora patrem et matrem, et diliges proximum tanquam teipsum;” velut gradus proponens præcepta Legis introitus in vitam, volentibus sequi eum: quæ uni tum dicens, omnibus dicebat.
289.
IV. xii. 4. Non ergo eam Legem, quæ est per Moysem data, incusabat, quam adhuc salvis Hierosolymis suadebat fieri.
290.
IV. xiii. 2. Etenim Lex, quippe servis posita, per ea quæ foris erant corporalia, animam erudiebat, velut per vinculum attrahens eam ad obedientiam præceptorum, uti disceret homo servire Deo: Verbum autem liberans animam, et per ipsam corpus voluntarie emundari docuit. Quo facto, necesse fuit auferri quidem vincula servitutis, quibus jam homo assueverat, et sine vinculis sequi Deum; superextendi vero decreta libertatis, et augeri subjectionem quæ est ad regem, ut non retrorsus quis revertens, indignus appareat ei qui se liberavit: eam vero pietatem et obedientiam, quæ est erga patremfamilias, esse quidem eandem et servis et liberis; majorem autem fiduciam habere liberos, quoniam sit major et gloriosior operatio libertatis, quam ea quæ est in servitute obsequentia.—3. Hæc autem, quemadmodum prædiximus, non dissolventis erant Legem, sed adimplentis, et extendentis in nobis: tamquam si aliquis dicat, majorem libertatis operationem, et pleniorem erga Liberatorem nostrum infixam nobis subjectionem et affectionem. Non enim propter hoc liberavit nos, ut ab eo abscedamus; nec enim potest quisquam extra dominica constitutus bona, sibimetipsi acquirere salutis alimenta: sed ut plus gratiam ejus adepti, plus eum diligamus. Quanto autem plus eum dilexerimus, hoc majorem ab eo gloriam accipiemus, cum simus semper in conspectu Patris.
291.
IV. xiii. 2.
292.
IV. xxxviii. 3. Ἀφθαρσία δὲ ἐγγὺς εἶναι ποιεῖ Θεοῦ. Quoted from Wisdom vi. 19, 20.
293.
IV. xxi. 2. Deus——qui est absconsorum cognitor. Quoted from Daniel xiii. 42. in the Septuagint version.
294.
IV. v. 2. Quem et Daniel propheta, cum dixisset ei Cyrus rex Persarum, “Quare non adoras Bel?” annunciavit, dicens, “Quoniam non colo idola manufacta, sed vivum Deum, qui constituit cœlum et terram, et habet omnis carnis dominationem.”
295.
V. xxxv. 1. Et quotquot ex credentibus ad hoc præparavit Deus ad derelictos multiplicandos in terra, et sub regno sanctorum fieri, et ministrare huic Hierusalem, et regnum in ea, significavit Jeremias propheta; “Circumspice,” dicens, &c.: and then he quotes a passage from the book of Baruch, extending from ch. iv. 36. to the end of ch. v.
296.
IV. xx. 2. Καλῶς οὖν εἶπεν ἡ γραφὴ, ἡ λέγουσα· Πρῶτον πάντων πίστευσον, ὅτι εἷς ἔστιν ὁ Θεὸς, ὁ τὰ πάντα κτίσας καὶ καταρτίσας, καὶ ποιήσας ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι τὰ πάντα. This is quoted from the first commandment in the abovementioned work.
297.
Strom. I. xxix. § 181. Θείως τοίνυν ἡ δύναμις ἡ τῷ Ἑρμᾷ κατ᾽ ἀποκάλυψιν λαλοῦσα.
298.
De Pudicitia, 10. Sed cederem tibi, si scriptura Pastoris, quæ sola mœchos amat, divino instrumento meruisset incidi; si non ab omni concilio ecclesiarum etiam vestrarum (he is addressing the Bishop of Rome) inter apocrypha et falsa judicaretur.
299.
Dissert. III. § 4.
300.
Euseb. Hist. Eccl. IV. xxvi. 6. “Ἀκριβῶς μαθὼν τὰ τῆς παλαιᾶς διαθήκης βιβλία, ὑποτάξας ἔπεμψά σοι. ὧν ἐστι τὰ ὀνόματα· Μωüσέως πέντε· Γένεσις, Ἔξοδος, Λευïτικὸν, Ἀριθμοὶ, Δευτερονόμιον· Ἰησοῦς Ναυῆ, Κριταὶ, Ῥούθ· Βασιλειῶν τέσσαρα, Παραλειπομένων δύο· Ψαλμῶν Δαβὶδ, Σολομῶνος Παροιμίαι (ἣ καὶ Σοφία), Ἐκκλησιαστὴς, Ἆσμα ᾀσμάτων, Ἰώβ· προφητῶν, Ἡσαΐου, Ἱερεμίου· τῶν δώδεκα ἐν μονοβίβλω· Δανιὴλ, Ἰεζεκιὴλ, Ἔσδρας.”
301.
Some copies, instead of ἣ καὶ Σοφία, read ἡ Σοφία.
302.

Euseb. Hist. VI. xxv. 1. Τὸν μέντοιγε πρῶτον ἐξηγούμενοσ ψαλμὸν, ἔκθεσιν πεποίηται τοῦ τῶν ἱερῶν γραφῶν τῆς παλαιᾶς διαθήκης καταλόγου, ὦδέ πως γραφῶν κατὰ λέξιν· Οὐκ ἀγνοητέον δ᾽ εἶναι τὰς ἐνδιαθήκους βίβλους, ὡς Ἑβραῖοι παραδιδόασιν, δύο καὶ εἴκοσι· ... ἡ παρ᾽ ἡμῖν Γένεσις ἐπιγεγραμμένη, ... Ἔξοδος, Λευïτικὸν, ... Ἀριθμοὶ, Δευτερονόμιον ... Ἰησοῦς υἱὸς Ναυῆ, ... Κριταὶ, Ῥοὺθ, παρ᾽ αὐτοῖς ἐν ἑνὶ, ... Βασιλειῶν πρώτη, δευτέρα, παρ᾽ αὐτοῖς ἓν, Σαμουὴλ, ... 2. Βασιλειῶν τρίτη, τετάρτη, ἐν ἑνὶ, ... Παραλειπομένων πρώτη, δευτέρα, ἐν ἑνὶ, ... Ἔσδρας πρῶτος καὶ δευτέρος, ἐν ἑνὶ Ἐζρᾶ, ... βίβλος Ψαλμῶν, ... Σολομῶντος παροιμίαι, ... Ἐκκλησιαστὴς, ... Ἆσμα ᾀσμάτων, ... ἀλλὰ καὶ τὸ τῶν ιβʹ προφητῶν ἕν ἐστιν.... Ἡσαïας, ... Ἱερεμίας σὺν Θρήνοις καὶ τῇ ἐπιστολῇ, ἐν ἑνὶ, ... Δανιὴλ, ... Ἱεζεκιὴλ, ... Ἰὼβ, ... Ἐσθὴρ, ... Ἔξω δὲ τούτων ἐστὶ τὰ Μακκαβαïκά.

Here we have Origen distinctly recognizing the Hebrew canon as the true one, only making a mistake in the matter of fact, that the apocryphal epistle of Jeremiah belonged to the Hebrew book.

303.
Opera, tom. ii. pp. 126-204.
304.
De Pond. et Mens. tom. ii. ed. Colon. p. 162. § 4, 5. Hær. xxix. § 7.
305.
Quoted in Beveridge on the Sixth Article of the Church of England, in his Exposition of the Articles.
306.
Prolog. Galeat. and Epist. ad Paulinum.
307.
Can. 60.
308.
See Beveridge, as above cited.
309.
Hær. 29.
310.
III. i. 1. Ὁ μὲν δὴ Ματθαιος ἐν τοῖς Ἑβραίοις τῇ ἰδίᾳ διαλέκτῳ αὐτῶν καὶ γραφὴν ἐξήνεγκεν εὐαγγελίου, τοῦ Πέτρου καὶ τοῦ Παύλου ἐν Ῥώμη εὐαγγελιζομένων, καὶ θεμελιούντων τὴν ἐκκλησίαν. μετὰ δὲ τὴν τούτων ἔξοδον Μάρκος, ὁ μαθητὴς καὶ ἑρμηνευτὴς Πέτρου, καὶ αὐτὸς τὰ ὑπὸ Πέτρου κηρυσσόμενα ἐγγράφως ἡμῖν παραδέδωκε. καὶ Λουκᾶς δὲ ὁ ἀκόλουθος Παύλου, τὸ ὑπ᾽ ἐκείνου κηρυσσόμενον εὐαγγέλιον ἐν βιβλίῳ κατέθετο. ἔπειτα Ἰωάννης ὁ μαθητὴς τοῦ Κυρίου, ὁ καὶ ἐπὶ τὸ στῆθος αὐτοῦ ἀναπεσὼν, καὶ αὐτὸς ἐξέδωκε τὸ εὐαγγέλιον, ἐν Ἐφέσῳ τῆς Ἀσίας διατρίβων.——Frag. 29. Τὸ κατὰ Ματθαῖον εὐαγγέλιον πρὸς Ἰουδαίους ἐγάαφη· οὗτοι γὰρ ἐπεθύμουν πάνυ σφόδρα ἐκ σπέρματος Δαβὶδ Χριστὸν. ὁ δὲ Ματθαῖος, καὶ ἔτι μᾶλλον σφοδροτέραν ἔχων τὴν τοιαύτην ἐπιθυμίαν, παντοίως ἔσπευδε πληροφορίαν παρέχειν αὐτοῖς, ὡς εἴη ἐκ σπέρματος Δαβὶδ ὁ Χριστός· διὸ καὶ ἀπὸ τῆς γενέσεως αὐτοῦ ἤρξατο.
311.
III. i. 1. supra.
312.
Ibid.—xi. 1. Hanc fidem annuntians Joannes Domini discipulus, volens per evangelii annuntiationem auferre cum qui a Cerintho inseminatus erat hominibus errorem, et multo prius ab his qui dicuntur Nicolaïtæ, qui sunt vulsio ejus quæ falso cognominatur scientiæ, ... omnia igitur talia circumscribere volens discipulus Domini, et regulam veritatis constituere in ecclesia, ... sic inchoavit in ea quæ est secundum evangelium doctrina: “In principio erat Verbum,” &c.
313.
V. xxvi. 1. Manifestius adhuc etiam de novissimo tempore ... significavit Joannes Domini discipulus in Apocalypsi.
314.
V. xxx. 3. Ἡμεῖς οὖν οὐκ ἀποκινδυνεύομεν περὶ τοῦ ὀνόματος τοῦ Ἀντιχρίστου, ἀποφαινόμενοι βεβαιωτικῶς. Εἰ γὰρ ἔδει ἀναφανδὸν τῷ νῦν καιρῷ κηρύττεσθαι τοὔνομα αὐτοῦ, δι᾽ ἐκείνου ἂν ἐρῥ'eθη τοῦ καὶ τὴν Ἀποκάλυψιν ἑωρακότος. οὐδὲ γὰρ πρὸ πολλοῦ χρόνου ἑωράθη, ἀλλὰ σχεδὸν ἐπὶ τῆς ἡμετέρας γενεᾶς, πρὸς τῷ τέλει τῆς Δομετιανοῦ ἀρχῆς.
315.
III. xx. 4. Et quoniam non solum homo erat, qui moriebatur pro nobis, Esaias ait: “Et commemoratus est Dominus sanctus Israël mortuorum suorum, qui dormierant in terra sepultionis; et descendit ad eos evangelizare salutem quæ est ab eo, ut salvaret eos.” At IV. xxxiii. 1. he ascribes it to Jeremiah, as does Justin Martyr, (Dial. cum Tryph. 72.) who gives it in Greek. In IV. xxxiii. 12. and V. xxxi. 1. he quotes it without mentioning the author.
316.
Tryph. 72.
317.
II. xxxiv. 3. Et ideo Dominus dicebat ingratis exsistentibus in eum: “Si in modico fideles non fuistis, quod magnum est quis dabit vobis?” The same passage is quoted by S. Clement of Rome, Epist. II. 8. Λέγει γὰρ Κύριος ἐν τῷ εὐαγγελίῳ· Εἰ τὸ μικρὸν οὐκ ἐτηρήσατε, τὸ μέγα τίς ὑμῖν δώσει;——V. xxxiii. 3. Quemadmodum Presbyteri meminerunt, qui Joannem discipulum Domini viderunt, audisse se ab eo, quemadmodum de temporibus illis docebat Dominus, et dicebat: “Venient dies, in quibus vinæ nascentur, singulæ decem millia palmitum habentes, et in una palmite dena millia brachiorum, et in uno vero palmite dena millia flagellorum, et in unoquoque flagello dena millia botruum, et in unoquoque botro dena millia acinorum, et unumquodque acinum expressum dabit vigintiquinque metretas vini. Et cum eorum apprehenderit aliquis sanctorum botrum, alius clamabit: Botrus ego melior sum; me sume; per me Dominum benedic.” Similiter et granum tritici decem millia spicarum generaturum, et unamquamque spicam habituram decem millia granorum, et unumquodque granum quinque bilibres similæ claræ mundæ: et reliqua autem poma, et semina, et herbam secundum congruentiam iis consequentem: et omnia animalia iis cibis utentia, quæ a terra accipiuntur, pacifica et consentanea invicem fieri, subjecta hominibus cum omni subjectione.—4. Ταῦτα δὲ καὶ Παπίας Ἰωάννου μὲν ἀκουστὴς, Πολυκάρπου δὲ ἑταῖρος γεγονὼς, ἀρχαῖος ἀνὴρ, ἐγγράφως ἐπιμαρτυρεῖ ἐν τῇ τετάρτη τῶν αὐτοῦ βιβλίων. ἔστι γὰρ αὐτῷ πέντε βιβλὶα συντεταγμένα. Et adjecit, dicens: “Hæc autem credibilia sunt credentibus.” Et “Juda,” inquit, “proditore non credente, et interrogante: Quomodo ergo tales genituræ a Domino perficientur?” dixisse Dominum: “Videbunt qui venient in illa.”
318.
III. xi. 7. Ebionei etenim eo Evangelio, quod est secundum Matthæum, solo utentes, ex illo ipso convincuntur, non recte præsumentes de Domino. Marcion autem id quod est secundum Lucam circumcidens, ex his quæ adhuc servantur penes eum, blasphemus in solum exsistentem Deum ostenditur. Qui autem Jesum separant a Christo, et impassibilem perseverasse Christum, passum vero Jesum dicunt, id quod secundum Marcum est præferentes Evangelium, cum amore veritatis legentes illud, corrigi possunt. Hi autem qui a Valentino sunt, eo quod est secundum Joannem plenissime utentes, ad ostensionem conjugationum suarum.——xv. 1. Eadem etiam dicimus iterum et his qui Paulum apostolum non cognoscunt.... Neque enim contendere possunt Paulum non esse apostolum.
319.
III. xi. 7.-9. Etenim Marcion totum rejiciens Evangelium, immo vere seipsum abscindens ab Evangelio, pariter gloriatur se habere Evangelium. Alii vero ut donum Spiritus frustrentur, quod in novissimis temporibus secundum placitum Patris effusum est in humanum genus, illam speciem non admittunt, quæ est secundum Joannis Evangelium, in qua Paracletum se missurum Dominus promisit; sed simul et Evangelium, et propheticum repellunt Spiritum. Infelices vere, qui pseudo-prophetæ quidem esse volunt, propheticam vero gratiam repellunt ab Ecclesia: similia patientes his, qui propter eos qui in hypocrisi veniunt, etiam a fratrum communicatione se abstinent.
320.
III. xi. 7.
321.
III. xi. 9.
322.
III. xxi. 2. Πρὸ γὰρ τοὺς Ῥωμαίους κρατύναι τὴν ἀρχὴν αὐτῶν, ἔτι τῶν Μακεδόνων τὴν Ἀσίαν κατεχόντων, Πτολεμαῖος ὁ Λάγου, φιλοτιμούμενος τὴν ὑπ᾽ αὐτοῦ κατεσκευασμένην βιβλιοθήκην ἐν Ἀλεξανδρείᾳ κοσμῆσαι τοῖς πάντων ἀνθρώπων συγγράμμασιν, ὅσα γε σπουδαῖα ὑπῆρχεν, ᾐτήσατο παρὰ τῶν Ἱεροσολυμιτῶν εἰς τὴν Ἐλληνικὴν διάλεκτον σχεῖν αὐτῶν μεταβεβλημένας τὰς γραφάς. οἱ δὲ (ὑπήκουον γὰρ ἔτι τοῖς Μακεδόσι τότε) τοὺς παρ᾽ αὐτοῖς ἐμπειροτάτους τῶν γραφῶν, καὶ ἀμφοτέρων τῶν διαλέκτων, ἑβδομήκοντα πρεσβυτέρους ἔπεμψαν Πτολεμαίῳ, ποιήσαντος τοῦ Θεοῦ ὅπερ ἐβούλετο. Ὁ δὲ ἰδίᾳ πεῖραν αὐτῶν λαβεῖν θελήσας, εὐλαβηθείς τε μήτι ἄρα συνθέμενοι, ἀποκρύψωσι τὴν ἐν ταῖς γραφαῖς διὰ τῆς ἑρμηνείας ἀλήθειαν, χωρίσας αὐτοὺς ἀπ᾽ ἀλλήλων, ἐκέλευσε τοὺς πάντας τὴν αὐτὴν ἑρμηνείαν γράφειν· καὶ τοῦτ᾽ ἐπὶ πάντων τῶν βιβλίων ἐποίησε. Συνελθόντων δὲ αὐτῶν ἐπὶ τὸ αὐτὸ παρὰ τῷ Πτολεμαίῳ, καὶ συναντιβαλόντων ἑκάστου τὴν ἑαυτοῦ ἑρμηνείαν, ὁ μὲν Θεὸς ἐδοξάσθη, αἱ δὲ γραφαὶ ὄντως θεῖαι ἐγνώσθησαν, τῶν πάντων τὰ αὐτὰ ταῖς αὐταῖς λέξεσι, καὶ τοῖς αὐτοῖς ὀνόμασιν ἀναγορευσάντων ἀπ᾽ ἀρχῆς μέχρι τέλους· ὤστε καὶ τὰ παρόντα ἔθνη γνῶναι, ὅτι κατ᾽ ἐπίπνοιαν τοῦ Θεοῦ εἰσιν ἡρμηνευμέναι αἱ γραφαί. καὶ οὐδέν γε θαυμαστὸν, τὸν Θεὸν τοῦτο ἐνηργηκέναι, ὅς γε καὶ ἐν τῇ ἐπὶ Ναβουχοδονόσορ αἰχμαλωσίᾳ τοῦ λαοῦ διαφθαρεισῶν τῶν γραφῶν, καὶ μετὰ ἑβδομήκοντα ἔτη τῶν Ἰουδαίων ἀνελθόντων εἰς τὴν χώραν αὐτῶν, ἔπειτα ἐν τοῖς χρόνοις Ἀρταξέρξου τοῦ Περσῶν βασιλέως, ἐνέπνευσεν Ἔσδρᾳ τῷ ἱερεῖ ἐκ τῆς φυλῆς Λευï, τοὺς τῶν προγεγονότων προφητῶν πάντας ἀνατάξασθαι λόγους, καὶ ἀποκαταστῆσαι τῷ λαῷ τὴν διὰ Μωσέως νομοθεσίαν.—3. Cum tanta igitur veritate et gratia Dei interpretatæ sint Scripturæ, ex quibus præparavit et reformavit Deus fidem nostram, quæ in Filium ejus est, et servavit nobis simplices Scripturas in Ægypto, in qua adolevit et domus Jacob, effugiens famem quæ fuit in Chanaan; in qua et Dominus noster servatus est, effugiens eam persequutionem quæ erat ab Herode; et hæc earum Scripturarum interpretatio priusquam Dominus noster descenderet, facta sit, et antequam Christiani ostenderentur, interpretata sit.
323.
III. xxi. 2, 3.
324.
III. xxi. 1. Ἀλλ᾽ οὐχ ὡς ἔνιοί φασι τῶν νῦν μεθερμηνεύειν τολμώντων τὴν γραφήν· Ἰδοὺ ἡ νεᾶνις ἐν γαστρὶ ἕξει, καὶ τέξεται υἱόν· ὡς Θεοδοτίων ἡρμήνευσεν ὁ Ἐφέσιος, καὶ Ἀκύλας ὁ Ποντικὸς, ἀμφότεροι Ἰουδαῖοι προσήλυτοι· οἷς κατακολουθήσαντες οἱ Ἐβιωναῖοι, ἑξ Ἰωσὴφ αὐτὸν γεγενῆσθαι φάσκουσι.
325.
V. xxx. 1. Τούτων δὲ οὕτως ἐχόντων, καὶ ἐν πὰσι τοῖς σπουδαίοις καὶ ἀρχαίοις ἀντιγράφοις τοῦ ἀριθμοῦ τούτου κειμένου κ. τ. λ.
326.
III. i. 1. Non enim per alios dispositionem salutis nostræ cognovimus, quam per eos, per quos Evangelium pervenit ad nos: quod quidem tunc præconaverunt, postea vero per Dei voluntatem in Scripturis nobis tradiderunt, fundamentum et columnam fidei nostræ futurum.——xi. 8. Neque autem plura numero quam hæc sunt, neque rursus pauciora capit esse Evangelia. Ἐπειδὴ enim τέσσαρα κλίματα τοῦ κόσμου, ἐν ᾧ ἐσμὲν, εἰσὶ, καὶ τέσσαρα καθολικὰ πνεύματα, κατέσπαρται δὲ ἡ ἐκκλησία ἐπὶ πάσης τῆς γῆς, στύλος δὲ καὶ στήριγμα ἐκκλησίας τὸ εὐαγγέλιον καὶ Πνεῦμα ζωῆς· εἰκότως τέσσαρας ἔχειν αὐτὴν στύλους, πανταχόθεν πνέοντας τὴν ἀφθαρσίαν καὶ ἀναζωπυροῦντας τοὺς ἀνθρώπους.
327.
IV. xxxiii. 8. See p. 77, note 5.
328.
Lib. I. II.
329.
III. Præf. See p. 34, note 10.
330.
III. ii. 1. Cum enim ex Scripturis arguuntur, in accusationem convertuntur ipsarum Scripturarum, quasi non recte habeant, neque sint ex auctoritate, et quia varie sint dictæ, et quia non possit ex his inveniri veritas ab his, qui nesciant Traditionem. Non enim per literas traditam illam, sed per vivam vocem: ob quam causam et Paulum dixisse: “Sapientiam autem loquimur inter perfectos; sapientiam autem non mundi hujus.” Et hanc sapientiam unusquisque eorum esse dicit, quam a semetipso adinvenerit, fictionem videlicet; ut digne secundum eos sit veritas, aliquando quidem in Valentino, aliquando autem in Marcione, aliquando in Cerintho; postea deinde in Basilide fuit, aut et in illo qui contra disputat, qui nihil salutare loqui potuit. Unusquisque enim ipsorum omnimodo perversus, semetipsum, regulam veritatis depravans, prædicare non confunditur.
331.
III. v. 1. Traditione igitur, quæ est ab apostolis, sic se habente in ecclesia et permanente apud nos, revertamur ad eam quæ est ex Scripturis ostensionem eorum qui Evangelium conscripserunt Apostolorum, &c.
332.
III. ii. 1. Massuet (Diss. I. § 24) says, “Hanc non reprehendit Irenæus, immo in sequentibus probat.” Now, to my apprehension, he does tacitly disapprove the sentiment in the very passage; and however he may acknowledge that there are many parts of Scripture obscure and ambiguous, yet the whole method of his arguing shows incontestably that he thought its voice, on such points as he was discussing with the Gnostics, perfectly unambiguous.
333.

II. xxvii. 1. Ὁ ὑγιὴς νοῦς καὶ ἀκίνδυνος καὶ εὐλαβὴς καὶ φιλαληθὴς, ὅσα ἐν τῇ τῶν ἀνθρώπων ἐξουσίᾳ δέδωκεν ὁ Θεὸς, καὶ ὑποτέταχε τῇ ἡμετέρᾳ γνώσει, ταῦτα προθύμως ἐκμελετήσει, καὶ ἐν αὐτοῖς προκόψει, διὰ τῆς καθημερινῆς ἀσκήσεως ῥᾳδίαν τὴν μάθησιν ἑαυτῷ ποιούμενος. Ἔστι δὲ ταῦτα, τά τε ὑπ᾽ ὄψιν πίπτοντα τὴν ἡμετέραν, καὶ ὅσα φανερῶς καὶ ἀναμφιβόλως αὐτολεξεὶ ἐν ταῖς θείαις γραφαῖς λέλεκται. Et ideo parabolæ debent non ambiguis adaptari: sic enim et qui absolvit, sine periculo absolvit, et parabolæ ab omnibus similiter absolutionem accipient; et a veritate [i. e. per veritatem] corpus integrum, et simili aptatione membrorum, et sine concussione perseverat.—2. Cum itaque universæ Scripturæ et Prophetiæ et Evangelia in aperto et sine ambiguitate et similiter ab omnibus audiri possint, etsi non omnes credunt.——xxviii. 1. Habentes itaque regulam ipsam veritatem, et in aperto positum de Deo testimonium, non debemus per quæstionum declinantes [in] alias atque alias absolutiones ejicere firmam et veram de Deo scientiam: magis autem absolutionem quæstionum in hunc characterem dirigentes, exerceri quidem convenit per inquisitionem mysterii et dispositionis exsistentis Dei; augeri autem in charitate ejus, qui tanta propter nos fecit et facit.

Grabe argues from the first of these passages as though every thing which God would have us know or believe were contained in express words in Scripture, and thus incurs the reprehension of Massuet. (Diss. III. § 11.) All that can be gathered from it legitimately is, that the things clearly revealed are expressed in Scripture without ambiguity, and that these are the most important.

334.
II. x. 1. Omnis autem quæstio non per aliud quod quæritur habebit resolutionem, nec ambiguitas per aliam ambiguitatem solvetur apud eos qui sensum habent, aut ænigmata per aliud majus ænigma; sed ea quæ sunt talia ex manifestis et consonantibus et claris accipiunt absolutiones.
335.
I. ix. 4. Οὕτω δὲ καὶ ὁ τὸν κανόνα τῆς ἀληθείας ἀκλινῆ ἐν ἑαυτῷ κατέχων, ὃν διὰ τοῦ βαπτίσματος εἴληφε, τὰ μὲν ἐκ τῶν γραφῶν ὀνόματα καὶ τὰς λέξεις καὶ τὰς παραβολὰς ἐπιγνώσεται.—x. 1. See p. 91, note 7.
336.
IV. xxxii. 1. See p. 77, note 8.
337.
IV. xxvi. 4. See p. 80, note 7.
338.
IV. xxvi. 2. See p. 80, note 7.
339.
IV. xxxiii. 1. Talis discipulus vere spiritalis recipiens Spiritum Dei, qui ab initio in universis dispositionibus Dei adfuit hominibus, et futura annuntiavit et præsentia ostendit et præterita enarrat, judicat quidem omnes, ipse autem a nemine judicatur. Nam judicat gentes.... Examinabit autem doctrinam Marcionis, &c.
340.
III. ii. 1. See p. 136, note 9.
341.
III. ii. 1. See supra, p. 136, note 9.—2. Cum autem ad eam iterum traditionem, quæ est ab Apostolis, quæ per successiones presbyterorum in Ecclesiis custoditur, provocamus eos; adversantur traditioni, dicentes se non solum presbyteris, sed etiam Apostolis exsistentes sapientiores, sinceram invenisse veritatem.... Evenit itaque, neque Scripturis jam, neque traditioni consentire eos.
342.
Conf. III. iii. 1. p. 57, note 7, et i. 1. p. 135, note 5.
343.
I. x. 1. See p. 91.
344.
III. Præf. p. 34, note 10.
345.
III. iii. 1. See p. 57, note 7.
346.
Ibid.
347.
I. ix. 4. p. 57, note 6.
348.
III. iii. 2. p. 63, note 8.
349.
III. iii. 4. p. 58, notes 2 & 3.
350.
III. iii. 3, 4. p. 62, notes 2 & 6.
351.
I. x. 2. Οὓτω καὶ τὸ κήρυγμα τῆς ἀληθείας πανταχῆ φαίνει, καὶ φωτίζει πάντας ἀνθρώπους τοὺς βουλομένους εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν. καὶ οὔτε ὁ πάνυ δυνατὸς ἐν λόγῳ τῶν ἐν ταῖς ἐκκλησίαις προεστώτων ἕτερα τούτων ἐρεῖ· (οὐδείς γὰρ ὑπὲρ τὸν διδάσκαλον·) οὔτε ὁ ἀσθενὴς ἐν τῷ λόγῳ ἐλαττώσει τὴν παράδοσιν· μιᾶς γὰρ καὶ τῆς αὐτῆς πίστεως οὔσης, οὔτε ὁ πόλυ περὶ αὐτῆς δυνάμενος εἰπεῖν, ἐπλεόνασεν, οὔτε ὁ τὸ ὀλίγον ἠλαττόνησε.
352.
I. x. 3. Τὸ δὲ πλεῖον ἢ ἔλαττον κατὰ σύνεσιν εἰδέναι τινάς ... γίνεται ... ἐν τῷ τὰ, ὅσα ἐν παραβολαῖς εἴρηται, προσεπεργάζεσθαι καὶ οἰκειοῦν τῇ τῆς πίστεως ὑποθέσει κ. τ. λ.
353.
III. iii. 1. p. 57, note 7; I. x. 1, 2. p. 91.
354.
Thus Irenæus gives two different versions of it (I. x. 1. et III. iv. 2); in one of which he mentions Christ's ascent into heaven in the flesh, and other matters, which are omitted in the other.
355.
III. iv. 2. See p. 159, note 3.
356.
III. iv. 1. ibid.
357.
IV. xxvi. 4. p. 81, note 8.
358.
IV. xxvii. 1. Quemadmodum audivi a quodam presbytero, qui audierat ab his qui Apostolos viderant, et ab his qui didicerant, sufficere veteribus, de his quæ sine consilio Spiritus egerunt, eam quæ ex Scripturis esset correptionem.... 2. Et propter hoc Dominum in ea, quæ sunt sub terra, descendisse, evangelizantem et illis adventum suum.
359.
V. v. 1. Διὸ καὶ λέγουσιν οἱ πρεσβύτεροι, τῶν ἀποστόλων μαθηταὶ, τοὺς μετατεθέντας ἐκεῖσε μετατεθῆναι· i. e. to Paradise.
360.
V. xxxiii. 3. Quemadmodum presbyteri meminerunt, qui Joannem discipulum Domini viderunt, audisse se ab eo, quemadmodum de temporibus illis (i. e. those of the new heavens and new earth) docebat Dominus.
361.
II. xxii. 6. p. 98, note 1.
362.
II. xxii. 6.
363.
II. xxii. 6.
364.
I. ix. 4. p. 57, note 6.
365.
I. x. 1. The Greek of this passage is to be found at p. 91.
366.
III. iv. 1. Quid enim? Et si de aliqua modica quæstione disceptatio esset, nonne oporteret in antiquissimas recurrere Ecclesias, in quibus Apostoli conversati sunt, et ab eis de præsenti quæstione sumere quod certum et re liquidum est? Quid autem si neque Apostoli quidem Scripturas reliquissent nobis, nonne oportebat ordinem sequi Traditionis, quam tradiderunt iis quibus committebant Ecclesias?—2. Cui ordinationi assentiunt multæ gentes barbarorum, eorum qui in Christum credunt, sine charta et atramento scriptam habentes per Spiritum in cordibus suis salutem, et veterem Traditionem diligenter custodientes; in unum Deum credentes Fabricatorem cœli et terræ, et omnium quæ in eis sunt, per Christum Jesum Dei Filium: qui propter eminentissimam erga figmentum suum dilectionem, eam quæ esset ex Virgine generationem sustinuit, ipse per se hominem adunans Deo, et passus sub Pontio Pilato, et resurgens, et in claritate receptus, in gloria venturus Salvator eorum qui salvantur, et Judex eorum qui judicantur, et mittens in ignem æternum transfiguratores veritatis, et contemptores Patris sui et adventus ejus. Hanc fidem qui sine literis crediderunt, quantum ad sermonem nostrum barbari sunt: quantum autem ad sententiam et consuetudinem et conversationem, propter fidem perquam sapientissimi sunt, et placent Deo, conversantes in omni justitia et castitate et sapientia. Quibus si aliquis annuntiaverit ea, quæ ab hæreticis adinventa sunt, proprio sermone eorum colloquens, statim concludentes aures, longo longius fugient, ne audire quidem sustinentes blasphemum colloquium. Sic per illam veterem Apostolorum Traditionem, ne in conceptionem quidem mentis admittunt, quodcumque eorum portentiloquium est: nequedum enim congregatio fuit apud eos, neque doctrina instituta.
367.
I. iii. 6. Τὴν πίστιν εἰς ἕνα Θεὸν Πατέρα παντοκράτορα, καὶ εἰς ἕνα Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ.
368.
IV. xxxvii. 1. Illud autem, quod ait: “Quoties volui colligere filios tuos, et noluisti?” veterem legem libertatis hominis manifestavit: quia liberum eum Deus fecit ab initio, habentem suam potestatem, sicut et suam animam, ad utendum sententia Dei voluntarie, et non coactum a Deo. Βία enim Θεῷ οὐ πρόσεστιν· ἀγαθὴ δὲ γνώμη πάντοτε συμπάρεστιν αὐτῷ. Et propter hoc consilium quidem bonum dat omnibus. Posuit autem in homine potestatem electionis, quemadmodum et in angelis (etenim angeli rationabiles); uti hi quidem qui obedissent, juste bonum sint possidentes, datum quidem a Deo, servatum vero ab ipsis. Qui autem non obedierunt, juste non invenientur cum bono, et meritam pœnam percipient: quoniam Deus quidem dedit benigne bonum, ipsi vero non custodierunt diligenter illud, neque pretiosum arbitrati sunt, sed supereminentiam bonitatis contempserunt. Abjicientes igitur bonum, et quasi respuentes, merito omnes justum judicium incident Dei.... Dedit ergo Deus bonum, ... et qui operantur quidem illud, gloriam et honorem percipient, quoniam operati sunt bonum, cum possint non operari illud; hi autem qui illud non operantur, judicium justum excipient Dei, quoniam non sunt operati bonum, cum possint operari illud.—2. Εἰ φύσει οἱ μὲν φαῦλοι, οἱ δὲ ἀγαθοὶ γεγόνασιν, οὐθ᾽ οὗτοι ἐπαινετοὶ, ὄντες ἀγαθοὶ, τοιοῦτοι γὰρ κατεσκευάσθησαν· οὐτ᾽ ἐκεῖνοι μεμπτοὶ, οὕτως γεγονότες. Ἀλλ᾽ ἐπειδὴ οἱ πάντες τῆς αὐτῆς εἰσι φύσεως, δυνάμενοί τε κατασχεῖν κὶι πρᾶξαι τὸ ἀγαθὸν, καὶ δυνάμενοι πάλιν ἀποβαλεῖν αὐτὸ, καὶ μὴ ποιῆσαι· δικαίως καὶ παρ᾽ ἀνθρώποις τοῖς εὐνομουμένοις, καὶ πολὺ πρότερον παρὰ Θεῷ, οἱ μὲν ἐπαινοῦνται καὶ ἀξίας τυγχάνουσι μαρτυρίας, τῆς τοῦ καλοῦ καθόλου ἐκλογῆς καὶ ἐπιμονῆς· οἱ δὲ καταιτιῶνται καὶ ἀξίας τυγχάνουσι ζημίας, τῆς τοῦ καλοῦ καὶ ἀγαθοῦ ἀποβολῆς. καὶ διὰ τούτου οἱ προφῆται παρήνουν τοῖς ἀνθρώποις δικαιοπραγεῖν, καὶ τὸ ἀγαθὸν ἐξεργάζεσθαι· ... ὡς ἐφ᾽ ἡμῖν ὄντος τοῦ τοιούτου, καὶ διὰ τὴν πολλὴν ἀμέλειαν εἰς λήθην ἐκπεπτωκότων, καὶ γνώμης δεομένων ἀγαθῆς, ἣν ὁ ἀγαθὸς Θεὸς παρέσχε γινώσκειν διὰ τῶν προφητῶν.—3. Ταῦτα γὰρ πάντα τὸ αὐτεξούσιον ἐπιδείκνυσι τοῦ ἀνθρώπου, καὶ τὸ συμβουλευτικὸν τοῦ Θεοῦ, ... ἀποτρέποντος μὲν τοῦ ἀπειθεῖν αὐτῷ, ἀλλὰ μὴ βιαζομένου.—5. Et non tantum in operibus, sed etiam in fide liberum et suæ potestatis arbitrium hominis servavit Dominus, dicens: “Secundum fidem tuam fiat tibi;” propriam fidem hominis ostendens, quoniam propriam suam habet sententiam. Et iterum: “Omnia possibilia sunt credenti;” et, “Vade, sicut credidisti, fiat tibi.” Et omnia talia suæ potestatis secundum fidem ostendunt hominem. Et propter hoc is “qui credit ei, habet vitam æternam; qui autem non credit Filio, non habet vitam æternam, sed ira Dei manebit super ipsum.”——V. xxvii. 1. Si ergo adventus Filii super omnes quidem similiter advenit, judicialis est autem, et discretor credentium et non credentium, quoniam ex sua sententia credentes faciunt ejus voluntatem, et ex sua sententia credentes faciunt ejus voluntatem, et ex sua sententia indictoaudientes non accedunt ad ejus doctrinam: manifestum, quoniam et Pater ejus omnes quidem similiter fecit, propriam sententiam unumquemque habentem, et sensum liberum; respicit autem omnia, et providet omnibus, “solem suum oriri faciens super malos et bonos, et pluens super justos et injustos.”—2. Et ὅσα τὴν πρὸς Θεὸν τηρεῖ φιλίαν, τούτοις τὴν ἰδίαν παρέχει κοινωνίαν. κοινωνία δὲ Θεοῦ, ζωὴ καὶ φῶς, καὶ ἀπόλαυσις τῶν παρ᾽ αὐτοῦ ἀγαθῶν. ὅσοι autem ἀφίστανται κατὰ τὴν γνώμην αὐτῶν τοῦ Θεοῦ, τούτοις τὸν ἀπ᾽ αὐτοῦ χωρισμὸν ἐπάγει.——xxviii. 1. Ἐπεὶ οὖν ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ, οἱ μὲν προστρέχουσι τῷ φωτὶ, καὶ διὰ τῆς πίστεως ἑνοῦσιν ἑαυτοὺς τῷ Θεῷ, οἱ δὲ ἀφίστανται τοῦ φωτὸς, καὶ ἀφορίζουσιν ἑαυτοὺς τοῦ Θεοῦ· ἐκδέχεται ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ, τοῖς πᾶσιν ἁρμόζουσαν οἴκησιν ἐπάγων· τοῖς μὲν ἐν τῷ φωτὶ, πρὸς τὸ ἀπολαύειν αὐτοὺς τῶν ἐν αὐτῷ ἀγαθῶν, τοῖς δὲ ἐν τῷ σκότει, πρὸς τὸ μετέχειν αὐτοὺς τῆς ἐν αὐτῷ μοχθηρίας. Διὰ τοῦτό φησι, τοὺς μὲν ἐκ δεξιῶν ἀνακαλέσασθαι εἰς τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν, τοὺς δὲ ἐξ ἀριστερῶν εἰς τὸ αἰώνιον πῦρ πέμψειν· ἑαυτοὺς γὰρ πάντων ἐστέρησαν τῶν ἀγαθῶν.
369.
IV. xxxvii. 1, 2. V. xxvii. 1. xxviii. 1.
370.
IV. xv. 2. Si autem quidam, propter inobedientes Israëlitas et perditos, infirmum dicunt legis doctorem, invenient in ea vocatione quæ est secundum nos multos quidem vocatos, paucos vero electos; et intrinsecus lupos, a foris vero indutos pelles ovium; et id quod erat semper liberum et suæ potestatis in homine semper servasse Deum et suam exhortationem.——xxxvii. 1.
371.
IV. xxxvii. 1, 5. V. xxvii. 2. xxviii. 1.
372.
IV. xxxvii. 2.
373.
IV. xxxvii. 3.
374.
IV. xxxvii. 5. V. xxvii. 1. xxviii. 1.
375.
IV. xxxvii. 5.
376.
IV. xxxvii. 3.—V. i. 1. Et quoniam injuste dominabatur nobis apostasia, et cum natura essemus Dei omnipotentis, alienavit nos contra naturam, suos proprios faciens discipulos; potens in omnibus Dei Verbum, et non deficiens in sua justitia, juste etiam adversus ipsam conversus est apostasiam, ea quæ sunt sua redimens ab ea: non cum vi, quemadmodum illa initio dominabatur nostri, ea quæ non erant sua insatiabiliter rapiens; sed secundum suadelam, quemadmodum decebat Deum suadentem et non vim inferentem, accipere quæ vellet: ut neque quod est justum confringeretur, neque antiqua plasmatio Dei deperiret.
377.
IV. xxxvii. 1.
378.
IV. xxxvii. 7. See p. 106, note 5.
379.
III. xvii. 2. Sicut arida terra, si non percipiat humorem, non fructificat, sic et nos, lignum aridum exsistentes primum, nunquam fructificaremus vitam, sine superna voluntaria pluvia.—3. Quapropter necessarius nobis est ros Dei, ut non comburamur, neque infructuosi efficiamur.
380.
V. i. 1. Qui nunc nuper facti sumus, a Solo Optimo et bono, et ab eo qui habet donationem incorruptibilitatis, in eam, quæ est ad eum, similitudinem facti, (prædestinati quidem ut essemus, qui nondum eramus, secundum præscientiam Patris, facti autem initium facturæ,) accepimus in præcognitis temporibus secundum ministrationem Verbi, qui est perfectus in omnibus: quoniam Verbum potens, et homo verus, sanguine suo rationabiliter redimens nos, redemptionem semetipsum dedit pro his, qui in captivitatem ducti sunt.
381.
IV. xli. 3. Quemadmodum enim in hominibus indictoaudientes patribus filii abdicati, natura quidem filii eorum sunt, lege vero alienati sent (non enim hæredes fiunt naturalium parentum), eodem modo apud Deum, qui non obediunt ei, abdicati ab eo, desierunt filii ejus esse.... Cum enim converterentur et pœnitentiam agerent et quiescerent a malitia, filii poterant esse Dei, et hæreditatem consequi incorruptelæ quæ ab eo præstatur.... Verum quando credunt et subjecti esse Deo perseverant et doctrinam ejus custodiunt, filii sunt Dei: cum autem abscesserint et transgressi fuerint, diabolo adscribuntur principi, ei qui primo sibi, tunc et reliquis, causa abscessionis sit factus.
382.
IV. xxix. 2. Si igitur et nunc, quotquot scit non credituros Deus, cum sit omnium præcognitor, tradidit eos infidelitati eorum, et avertit faciem ab hujusmodi, relinquens eos in tenebris, quæ ipsi sibi elegerunt; quid mirum si et tunc nunquam crediturum Pharaonem, cum his qui cum eo erant, tradidit eos suæ infidelitate?——V. xxvii. 2. Ὅσοι autem ἀφίστανται κατὰ τὴν γνώμην αὐτῶν τοῦ Θεοῦ, τούτοις τὸν ἀπ᾽ αὐτοῦ χωρισμὸν [eam quæ electa est ab ipsis, separationem—Old Latin Version] ἐπάγει. Χωρισμὸς δὲ τοῦ Θεοῦ θάνατος· καὶ χωρισμὸς φωτὸς σκότος· καὶ χωρισμὸς Θεοῦ ἀποβολὴ πάντων τῶν ἀπ᾽ αὐτοῦ ἀγαθῶν.
383.

II. xxxiii. 5. Καὶ διὰ τοῦτο πληρωθέντος τοῦ ἀριθμοῦ, οὗ αὐτὸς παρ᾽ αὐτῷ προώρισε, πάντες οἱ ἐγγραφέντες εἰς ζωὴν ἀναστήσονται, ἴδια ἔχοντες σώματα, καὶ ἰδίας ἔχοντες ψυχὰς, καὶ ἴδια πνεύματα, ἐν οἷς ἐυηρέστησαν τῷ Θεῷ· οἱ δὲ τῆς κολάσεως ἄξιοι ἀπελεύσονται εἰς τὴν αὐτὴν, καὶ αὐτοὶ ἰδίας ἔχοντες ψυχὰς καὶ ἴδια σώματα, ἐν οἷς ἀπέστησαν ἀπὸ τῆς τοῦ Θεοῦ χάριτος. Καὶ παύσονται ἑκάτεροι τοῦ γεννᾷν ἔτι καὶ γεννᾶσθαι, καὶ γαμεῖν καὶ γαμεῖσθαι· ἵνα τὸ σύμμετρον φῦλον τῆς προορίσεως ἀπὸ Θεοῦ ἀνθρωπότητος ἀποτελεσθεὶς τὴν ἁρμονίαν τηρήση τοῦ Πατρός.

The same idea is expressed by Clement of Rome and Justin Martyr.

Clem. R. ad Corr. I. 2. Ἀγὼν ἦν ὑμῖν ἡμέρας τε καὶ νυκτὸς ὑπὲρ πάσης τῆς ἀδελφότητος, εἰς τὸ σώζεσθαι μετ᾽ ἐλέους καὶ συνειδήσεως τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλεκτῶν αὐτοῦ.

Justin M. Apol. I. 45. Ἀγαγεῖν τὸν Χριστὸν εἰς τὸν οὐρανὸν ὁ Πατὴρ τῶν πάντων Θεὸς ... ἔμελλε, καὶ κατέχειν ἕως ἂν πατάξῃ τοὺς ἐχθραίνοντας αὐτῷ δαίμονας, καὶ συντελεσθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν προεγνωσμένων αὐτῷ, ἀγαθῶν γινομένων καὶ ἐναρέτων, δι᾽ οὓς καὶ μηδέπω τὴν ἐπικύρωσιν πεποίηται.

384.
“Beseeching thee that it may please thee of thy gracious goodness shortly to accomplish the number of thine elect, and to hasten thy kingdom.”
385.
IV. xxxvi. 2. Qui priores, sive primum, per servilem legisdationem vocaverat Deus, hic posteriores, sive postea, per adoptionem assumpsit. Plantavit enim Deus vineam humani generis, primo quidem per plasmationem Adæ et electionem patrum; tradidit autem colonis per eam legisdationem quæ est per Moysem; sepem autem circumdedit, id est, circumterminavit eorum culturam; et turrim ædificavit, Hierusalem elegit; et torcular fodit, receptaculum prophetici Spiritus præparavit.... Non credentibus autem illis, novissime misit Filium suum, (misit Dominum nostrum Jesum Christum) quem cum occidissent mali coloni, projecerant extra vineam. Quapropter tradidit eam Dominus Deus non jam circumvallatam, sed expansam in universum mundum aliis colonis, reddentibus fructus temporibus suis, turre electionis exaltata ubique et speciosa: ubique enim præclara est ecclesia, et ubique circumfossum torcular; ubique enim sunt qui suscipiunt Spiritum.
386.
IV. xxxvi. 8. Sed quoniam et patriarchas qui elegit et nos, idem est Verbum Dei, &c.
387.
V. i. 1. supra.
388.
III. vi. 1. Hæc (Ecclesia) enim est synagoga Dei, quam Deus, hoc est Filius, ipse per semetipsum collegit.
389.
IV. xxi. 3. Variæ oves, quæ fiebant huic Jacob merces; et Christi merces, qui ex variis et differentibus gentibus in unam cohortem fidei convenientes fiunt homines.
390.
See p. 173.
391.
See p. 167, note 1.
392.
I. xxi. 1. Καὶ ὅτι μὲν εἰς ἐξάρνησιν τοῦ βαπτίσματος, τῆς εἰς Θεὸν ἀναγεννήσεως, καὶ πάσης τῆς πίστεως ἀπόθεσιν, ὑποβέβληται τὸ εἶδος τοῦτο ὑπὸ τοῦ Σατανᾶ, κ. τ. λ.
393.
II. xxii. 4. See p. 94, note 2.
394.
V. xv. 3. Et quoniam in illa plasmatione, quæ secundum Adam fuit, in transgressione factus homo indigebat lavacro regenerationis.
395.
V. vi. 1. viii. 2. See p. 101, note 8.
396.
III. xvii. 2. Unde et Dominus pollicitus est mittere se Paracletum, qui nos aptaret Deo. Sicut enim de arido tritico massa una fieri non potest sine humore, neque unus panis; ita nec nos multi unum fieri in Christo Jesu poteramus, sine aqua quæ de cœlo est. Et sicut arida terra, si non percipiat humorem, non fructificat; sic et nos, lignum aridum exsistentes primum, nunquam fructificaremus vitam, sine superna voluntaria pluvia. Corpora enim nostra per lavacrum illam, quæ est ad incorruptionem, unitatem acceperunt; animæ autem per Spiritum.
397.
III. xvii. 2.
398.
V. vi. 1.—vii. 1. Incompositus est enim et simplex Spiritus, et ipse vita est eorum qui percipiunt illum.——ix. 2. Spiritum Patris, qui emundat hominem, et sublevat in vitam.——xii. 2. Ἕτερόν ἐστι πνοὴ ζωῆς, ἡ καὶ ψυχικὸν ἀπεργαζομένη τὸν ἄνθρωπον· καὶ ἕτερον πνεῦμα ζωοποιοῦν, τὸ καὶ πνευματικὸν αὐτὸν ἀποτελοῦν.... διὸ καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς Ἠσαΐας διαστέλλων τὰ προειρημένα φησί· Πνεῦμα γὰρ παρ᾽ ἐμοῦ ἐξελεύσεται, καὶ πνοὴν πᾶσαν ἐγὼ ἐποίησα· τὸ πνεῦμα ἰδίως ἐπὶ τοῦ Θεοῦ τάξας τοῦ ἐκχέοντος αὐτὸ in novissimis temporibus διὰ τῆς υἱοθεσίας ἐπὶ τὴν ἀνθρωπότητα, τὴν δὲ πνοὴν κοινῶς ἐπὶ τῆς κτίσεως· καὶ ποίημα ἀναγορεύσας αὐτὴν. ἕτερον δέ ἐστι τὸ ποιηθὲν τοῦ ποιήσαντος. Ἡ οὖν πνοὴ πρόσκαιρος, τὸ δὲ πνεῦμα ἀένναον. καὶ ἡ μὲν πνοὴ ἀκμάσασα πρὸς βραχὺ, καὶ, καιρῷ τινι παραμείνασα, μετὰ τοῦτο πορεύεται, ἄπνουν καταλιποῦσα ἐκεῖνο, περὶ ὃ ἦν τὸ πρότερον· τὸ δὲ περιλαβὸν ἔνδοθεν καὶ ἔξωθεν τὸν ἄνθρωπον, ἅτε ἀεὶ παραμόνιμον, οὐδέποτε καταλείπει αὐτὸν.
399.
IV. xxxi. 2. Quando igitur hic vitale semen, id est, Spiritum remissionis peccatorum per quem vivificamur, effudit in humanum genus?
400.
V. ii. 3. Πῶς δεκτικὴν μὴ εἶναι λέγουσι τὴν σάρκα τῆς δωρεᾶς τοῦ Θεοῦ, ἥτις ἐστὶ ζωὴ αἰώνιος, τὴν ἀπὸ τοῦ σώματος καὶ αἵματος τοῦ Κυρίου τρεφομένην, καὶ μέλος αὐτοῦ ὑπάρχουσαν;
401.
IV. xli. 2. Secundum igitur naturam quæ est secundum conditionem, ut ita dicam, omnes filii Dei sumus, propter quod a Deo omnes facti sumus: secundum autem dictoaudientiam [obedientiam] et doctrinam non omnes filii Dei sunt, sed qui credunt ei et faciunt ejus voluntatem: qui autem non credunt et non faciunt ejus voluntatem filii et angeli sunt diaboli.
402.
I. x. 1. ad finem. See p. 91, note 7.——IV. xli. 3. See p. 166, note 5.
403.
IV. xxvii. 2. Si enim hi qui præcesserunt nos in charismatibus veteres, propter quos nondum Filius Dei passus erat, delinquentes in aliquo, et concupiscentiæ carnis servientes, tali affecti sunt ignominia (viz. to have their transgressions recorded in the Scripture), quid passuri sunt qui nunc sunt, qui contempserunt adventum Domini, et deservierunt voluptatibus suis? Et illis quidem curatio et remissio peccatorum mors Domini fuit: propter eos vero qui nunc peccant Christus non jam morietur, jam enim mors non dominabitur ejus: sed veniet Filius in gloria Patris, exquirens ab actoribus et dispensatoribus suis pecuniam quam eis credidit cum usuris; et quibus plurimum dedit, plurimum ab eis exiget.
404.
V. ii. 2. Vani autem omnimodo, qui universam dispositionem Dei contemnunt, et carnis salutem negant, et regenerationem ejus spernunt, dicentes non eam capacem esse incorruptibilitatis. Si autem non salvetur hæc, videlicet nec Dominus sanguine suo redemit nos; neque calix Eucharistiæ communicatio sanguinis ejus est, neque panis quem frangimus communicatio corporis ejus est. Sanguis enim non est, nisi a venis et carnibus, et a reliqua quæ est secundum hominem substantia, qua vere factum est Verbum Dei. Sanguine suo redemit nos, quemadmodum et Apostolus ejus ait: “In quo habemus redemptionem per sanguinem ejus, remissionem peccatorum.” Et ἐπειδὴ μέλη αὐτοῦ ἐσμεν, καὶ διὰ τῆς κτίσεως τρεφόμεθα, τὴν δὲ κτίσιν ἡμῖν αὐτος παρέχει, τὸν ἥλιον αὐτοῦ ἀνατέλλων καὶ βρέχων καθὼς βούλεται· τὸ ἀπὸ τῆς κτίσεως ποτήριον αἷμα ἴδιον ὡμολόγησε, ἐξ οὗ τὸ ἡμέτερον δεύει αἷμα, καὶ τὸν ἀπὸ τῆς κτίσεως ἄρτον ἴδιον σῶμα διεβεβαιώσατο, ἀφ᾽ οὗ τὰ ἡμέτερα αὔξει σώματα.—3. Ὁπότε οὖν καὶ τὸ κεκραμένον ποτήριον καὶ ὁ γεγονὼς ἄρτος ἐπιδέχεται τὸν λύγον τοῦ Θεοῦ, καὶ γίνεται ἡ εὐχαριστία σῶμα Χριστοῦ, ἐκ τούτων δὲ αὔξει καὶ συνίσταται ἡ τῆς σαρκὸς ἡμῶν ὑπόστασις· πῶς δεκτικὴν μὴ εἶναι λέγουσι τὴν σάρκα τῆς δωρεᾶς τοῦ Θεοῦ, ἥτις ἐστὶ ζωὴ αἰώνιος, τὴν ἀπὸ τοῦ σώματος καὶ αἵματος τοῦ Κυρίου τρεφομένην, καὶ μέλος αὐτοῦ ὑπάρχουσαν; καθὼς ὁ μακάριος Παῦλός φησιν, ἐν τῇ πρὸς Ἐφεσίους ἐπιστολῇ· ὅτι μέλη ἐσμὲν τοῦ σώματος, ἐκ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ καὶ ἐκ τῶν ὀστέων αὐτοῦ· οὐ περὶ πνευματικοῦ τινος καὶ ἀοράτου ἀνθρώπου λέγων ταῦτα, (τὸ γὰρ πνεῦμα οὔτε ὀστέα, οὔτε σάρκα ἔχει) ἀλλὰ περὶ τῆς κατὰ τὸν ἀληθινὸν ἄνθρωπον οἰκονομίας, τῆς ἐκ σαρκὸς καὶ νεύρων καὶ ὀστέων συνεστώσης· ἥτις καὶ ἐκ τοῦ ποτηρίου αὐτοῦ, ὅ ἐστι τὸ αἷμα αὐτοῦ, τρέφεται, καὶ ἐκ τοῦ ἄρτου, ὁ ἐστι τὸ σῶμα αὐτοῦ, αὔξεται. καὶ ὅνπερ τρόπον τὸ ξύλον τῆς ἀμπέλου κλιθὲν εἰς τὴν γῆν τῷ ἰδίῳ καιρῷ ἐκαρποφόρησε, καὶ ὁ κόκκος τοῦ σίτου πεσὼν εἰς τὴν γῆν, καὶ διαλυθεὶς, πολλοστὸς ἐγέρθη διὰ τοῦ πνεύματος τοῦ Θεοῦ, τοῦ συνέχοντος τὰ πάντα· ἔπειτα δὲ διὰ τῆς σοφίας τοῦ Θεοῦ εἰς χρῆσιν ἐλθόντα ἀνθρώπων, καὶ προσλαμβανόμενα τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ, εὐχαριστία γίνεται, ὅπερ ἐστὶ σῶμα καὶ αἷμα τοῦ Χριστοῦ· οὕτως καὶ τὰ ἡμέτερα σώματα ἐξ αὐτῆς τρεφόμενα, καὶ τεθέντα εἰς τὴν γῆν, καὶ διαλυθέντα ἐν αὐτῇ, ἀναστήσεται ἐν τῷ ἰδίῳ καιρῷ, τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ τὴν ἔγερσιν αὐτοῖς χαριζομένου εἰς δόξαν Θεοῦ καὶ πατρός.
405.
Tertullian, who uses this selfsame argument against the Gnostics, expressly calls the bread the representation of Christ's body; arguing that if Christ had no real body, there could have been no representation or figure of it.—Contra Marcionem, IV. 40. Acceptum panem et distributum discipulis corpus suum illum fecit, “Hoc est corpus meum” dicendo, id est, figura corporis mei: figura autem non fuisset, nisi veritatis esset corpus.... Sic et in calicis mentione testamentum constituens sanguine suo obsignatum, substantiam corporis confirmavit: nullius enim corporis sanguis potest esse, nisi carnis.—See likewise Bishop Kaye's Tertullian (p. 454, note 137, of the second edition) for other passages.
406.
IV. xviii. 4. Quoniam igitur cum simplicitate Ecclesia offert, juste munus ejus purum sacrificium apud Deum deputatum est. Quemadmodum et Paulus Philippensibus ait: “Repletus sum acceptis ab Epaphrodito, quæ a vobis missa sunt, odorem suavitatis, hostiam acceptabilem, placentem Deo.” Oportet enim nos oblationem Deo facere, et in omnibus gratos inveniri Fabricatori Deo, in sententia pura et fide sine hypocrisi, in spe firma, in dilectione ferventi, primitias earum, quæ sunt ejus, creaturarum offerentes. Et hanc oblationem Ecclesia sola puram offert Fabricatori, offerens ei cum gratiarum actione ex creatura ejus. Judæi autem non offerunt: manus enim eorum sanguine plenæ sunt; non enim receperunt Verbum, quod [or per quod] offertur Deo. Sed neque omnes hæreticorum synagogæ. Alii enim alterum præter fabricatorem dicentes Patrem, ea quæ secundum nos creata sunt, offerentes ei, cupidum alieni ostendunt eum, et aliena concupiscentem. Qui vero ex defectione et ignorantia et passione dicunt facta ea, quæ sunt secundum nos; ignorantiæ, passionis, et defectionis fructus offerentes, peccant in Patrem suum, contumeliam facientes magis ei, quam gratias agentes. Quomodo autem constabit eis, eum panem in quo gratiæ actæ sint corpus esse Domini sui, et calicem sanguinis ejus, si non ipsum Fabricatoris mundi Filium dicant, id est, Verbum ejus, per quod lignum fructificat, et defluunt fontes, et terra dat primum quidem fœnum, post deinde spicam, deinde plenum triticum in spica?—5. Πῶς autem τὴν σάρκα λέγουσιν εἰς φθορὸν χωρεῖν, καὶ μὴ μετέχειν τῆς ζωῆς, τὴν ἀπὸ τοῦ σώματος τοῦ Κυρίου καὶ τοῦ αἵματος αὐτοῦ τρεφομένην; ἢ τὴν γνώμην ἀλλαξάτωσαν, ἢ τὸ προφέρειν τὰ εἰρημένα παραιτείσθωσαν. Ἡμῶν δὲ σύμφωνος ἡ γνώμη τῇ εὐχαριστίᾳ, καὶ ἡ εὐχαριστία rursus βεβαιοῖ τὴν γνώμην nostram: προσφέρομεν δὲ αὐτῷ τὰ ἴδια, ἐμμελῶς κοινωνίαν καὶ ἕνωσιν ἀπαγγέλλοντες, καὶ ὀμολογοῦντες σαρκὸς καὶ πνεύματος ἔγερσιν. Ὡς γὰρ ἀπὸ γῆς ἄρτος προσλαμβανόμενος τὴν ἔκκλησιν τοῦ Θεοῦ, οὐκέτι κοινὸς ἄρτος ἐστὶν, ἀλλ᾽ εὐχαριστία, ἐκ δύο πραγμάτων συνεστηκυῖα, ἐπιγείου τε καὶ οὐρανίου· οὕτως καὶ τὰ σώματα ἡμῶν μεταλαμβάνοντα τῆς εὐχαριστίας, μηκέτι εἶναι φθαρτὰ, τὴν ἐλπίδα τῆς εἰς αἰῶνας ἀναστάσεως ἔχοντα.—6. Offerimus enim ei, non quasi indigenti, sed gratias agentes dominationi ejus, et sanctificantes creaturam.
407.
IV. xvii. 5. Sed et suis discipulis dans consilium primitias Deo offerre ex suis creaturis (non quasi indigenti, sed ut ipsi nec infructuosi nec ingrati sint), eum, qui ex creatura panis est, accepit, et gratias egit, dicens: “Hoc est corpus meum;” et calicem similiter qui est ex ea creatura quæ est secundum nos, suum sanguinem confessus est, et novi Testamenti novam docuit oblationem; quam ecclesia ab apostolis accipiens, in universo mundo offert Deo,—ei, qui alimenta nobis præstat, primitias suorum munerum.
408.

Clement of Rome and Justin Martyr exhibit the same view. Clem. R. ad Corr. I. 40. Πάντα τάξει ποιεῖν ὀφείλομεν, ὅσα ὁ Δεσπότης ἐπιτελεῖν ἐκέλευσεν· κατὰ καιροὺς τεταγμένους τάς τε προσφορὰς καὶ λειτουργίας ἐπιτελεῖσθαι.—And to show what kind of offering is spoken of in connection with the λειτουργία, take the following passage from § 44. Ἁμαρτία γὰρ οὐ μικρὰ ἡμῖν ἔσται, ἐὰν τοὺς ἀμέμπτως καὶ ὁσίως προσενέγκοντας τὰ δῶρα τῆς Ἐπισκοπῆς ἀποβάλωμεν.

Justin is more express: Dial. cum Tryph. 41. Περὶ δὲ τῶν ἐν παντὶ τόπῳ ὑφ᾽ ἡμῶν τῶν ἐθνῶν προσφερομένων αὐτῷ θυσιῶν, τουτέστι τοῦ ἄρτου τῆς εὐχαριστίας καὶ τοῦ ποτηρίου ὁμοίως τῆς εὐχαριστίας. And again § 117. Ὅτι μὲν οὖν καὶ εὐχαὶ καὶ εὐχαριστίαι ὑπὸ τῶν ἀξίων γινόμεναι τέλειαι μόναι καὶ εὐάρεστοι εἰσὶ τῷ Θεῷ θυσίαι, καὶ αὐτός φημι· ταῦτα γὰρ μόνα καὶ Χριστιανοὶ παρέλαβον ποιεῖν, καὶ ἐπ᾽ ἀναμνήσει δὲ τῆς τροφῆς αὐτῶν ξηρᾶς τε καὶ ὑγρᾶς, ἐν ᾖ καὶ τοῦ πάθους ὃ πέπονθε δι᾽ αὐτοῦ ὁ Θεὸς τοῦ Θεοῦ μέμνηται.

409.
Irenæi Scripta Anecdota, Frag. 2. p. 29. Διότι καὶ ἑ προσφορὰ τῆς εὐχαριστίας οὐκ ἔστι σαρκικὴ ἀλλὰ πνευματικὴ, καὶ ἐν τούτῳ καθαρά. Προσφέρομεν γὰρ τῷ Θεῷ τὸν ἄρτον καὶ τό ποτήριον τῆς εὐλογίας, εὐχαριστοῦντες αὐτῷ, ὅτι τῇ γῇ ἐκέλευσεν ἐκφύσαι τοὺς καρποὺς τούτους εἰς τροφὴν ἡμετέραν. καὶ ἐνταῦθα τὴν προσφορὰν τελέσαντες ἐκκαλοῦμεν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὅπως ἀποφῄνη τὴν θυσίαν ταύτην καὶ τὸν ἄρτον σῶμα τοῦ Χριστοῦ, καὶ τό ποτήριον τὸ αἷμα τοῦ Χριστοῦ· ἵνα οἱ μεταλάβοντες τούτων τῶν ἀντιτύπων τῆς ἀφέσεως τῶν ἁμαρτιῶν καὶ τῆς ζωῆς αἰωνίου τύχωσιν. Οἱ οὖν ταύτας τὰς προσφορὰς ἐν τῇ ἀναμνήσει τοῦ Κυρίου ἄγοντες οὐ τοῖς τῶν Ἰουδαίων δόγμασι προσέρχονται, ἀλλὰ πνευματικῶς λειτουργοῦντες τῆς σοφίας υἱοὶ κληθήσονται.
410.
Judæi autem non offerunt: ... non enim receperunt Verbum quod offertur Deo. See p. 182.
411.
——Verbum, per quod offertur Deo.
412.
IV. xvii. 6. Quoniam ergo nomen Filii proprium Patris est, et in Deo omnipotente per Jesum Christum offert Ecclesia, bene ait secundum utraque: “Et in omni loco incensum offertur nomini meo et sacrificum purum.” Incensa autem Joannes in Apocalypsi orationes esse ait sanctorum.
413.
Justin Martyr again: (Dial. 117.) Πάντας οὖν οἳ διὰ τοῦ ὀνόματος τούτου θυσίας ἅς παρέδωκεν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς γίνεσθαι [προσφέρουσιν must be introduced either here or further on], τουτέστιν ἐπὶ τῇ εὐχαριστίᾳ τοῦ ἄρτου καὶ τοῦ ποτηρίου, τὰς ἐν παντὶ τόπῳ τῆς γῆς γινόμενας ὑπὸ τῶν Χριστιανῶν, προσλαβῶν ὁ Θεὸς μαρτυρεῖ εὐαρέστους ὑπάρχειν αὐτῷ.
414.
IV. xviii. 5. See p. 184, note.
415.
V. ii. 3.
416.
IV. xviii. 5.
417.
See the Fragment, p. 186, note 6.
418.
See p. 72, note 9.
419.
Diss. III. § 76. See the passage quoted below, p. 200, note 2.
420.
IV. xxvii. 2. Quemadmodum enim illi (the Patriarchs and just men of old) non imputabant nobis incontinentias nostras, quas operati sumus, priusquam Christus in nobis manifestaretur; sic et nos non est justum imputare ante adventum Christi his qui peccaverunt. Omnes enim homines egent gloria Dei; justificantur autem non a semetipsis, sed a Domini adventu, qui intendunt (probably οἱ κατανοούμενοι; see I. ii. 3, where the Old Translator renders κατανοήσασαν by cum intendisset) lumen ejus. Et illis quidem curatio et remissio peccatorum mors Domini fuit.—In IV. vi. 5. the opposite to intendunt lumen is fugiunt lumen.
421.
III. xviii. 7. Oportebat enim eum qui inciperet occidere (ἀποκτανεῖν μέλλῃ—occisurus esset) peccatum, et mortis reum redimere hominem, id ipsum fieri quod erat ille, id est, hominem: qui a peccato quidem in servitium tractus fuerat, a morte vero tenebatur, ut peccatum ab homine interficeretur, et homo exiret a morte. Ὥσπερ γὰρ διὰ τῆς παρακοῆς τοῦ ἑνὸς ἀνθρώπου, τοῦ πρώτως ἐκ γῆς ἀνεργάστου πεπλασμένου, ἁμαρτωλοὶ κατεστάθησαν οἱ πολλοὶ, καὶ ἀπέβαλον τὴν ζωήν· οὕτως ἔδει καὶ δι᾽ ὑπακοῆςς ἑνὸς ἀνθρώπου, τοῦ πρώτως ἐκ παρθένου γεγενημένου, δικαιωθῆναι πολλοὺς καὶ ἀπολαβεῖν τὴν σωτηρίαν. Sic igitur Verbum Dei homo factus est.
422.
IV. xxvii. 2.
423.
Ibid. et V. xvii. 3. Uti quemadmodum per lignum facti sumus debitores Deo, per lignum accipiamus nostri debiti remissionem.
424.
IV. v. 5. Propheta ergo cum esset Abraham, et videret in Spiritu diem adventus Domini et passionis dispositionem, per quem ipse quoque et omnes qui, similiter ut ipse credidit, credunt Deo salvari inciperent (σώζεσθαι μέλλωσι—salvandi essent), exsultavit vehementer. Non incognitus igitur erat Dominus Abrahæ, cujus diem concupivit videre: sed neque Pater Domini; didicerat enim a Verbo Domini, et credidit ei: quapropter et deputatum est ei ad justitiam a Domino. Fides enim, quæ est ad Deum altissimum, justificat hominem; et propter hoc dicebat: “Extendam manum meam ad Deum altissimum, qui constituit cœlum et terram.”
425.
IV. xxvii. 2, supra.
426.
IV. xxxvii. 5. Et non tantum in operibus sed etiam in fide liberum et suæ potestatis arbitrium hominis servavit Dominus, dicens: “Secundum fidem tuam fiet tibi;” propriam fidem hominis ostendens, quoniam propriam habet sententiam.
427.
IV. xiii. 1. See p. 117, note 9.
428.
IV. xvii. 1. Deinde ne quis putet, propterea quod irasceretur, eum recusare hæc (i. e. the sacrifices of the Law), infert, consilium ei dans: “Immola Deo sacrificium laudis et redde Altissimo vota tua; et invoca me in die tribulationis tuæ, et eripiam te, et glorificabis me:” illa quidem, per quæ putabant peccantes propitiari Deum, abnuens; hæc autem, per quæ justificatur homo et appropinquat Deo, hortatur et admonet.——He elsewhere (IV. vi. 5.) affirms that “to believe in Christ is to do his will.” Et ad hoc Filium revelavit Pater, ut per eum omnibus manifestetur, et eos quidem qui credunt ei justi [justos illos qui ei credunt] in incorruptionem et in æternum refrigerium recipiat (credere autem ei est facere ejus voluntatem); eos autem, qui non credunt, et propter hoc fugiunt lumen ejus, in tenebras quas ipsi sibi elegerint juste recludet.
429.
II. xxiv. 4. Unaquæque tabula, quam accepit a Deo, præcepta habebat quinque.
430.
Antiq. III. vi. 5. Τὰς δύο πλάκας, ἐν αἷς τοὺς δέκα λόγους συγγεγράφθαι συμβεβήκει, ἀνὰ πέντε μὲν εἰς ἑκατέραν.
431.
De Decalogo, cited by Feuardent in loco.
432.
Cited by Feuardent.
433.
Hom. 8. in cap. xx. Exodi, cited by Massuet in loco.
434.
Cited by Feuardent.
435.
Cited ibid.
436.
Quæst. 71. in Exodum, cited ibid.
437.
Antiq. III. v. 5.
438.

IV. xxxiii. 2. Dominus ... accipiens panem, suum corpus esse confitebatur, et temperamentum calicis suum sanguinem confirmavit.

V. ii. 3. Καὶ τὸ κεκραμένον ποτήριον καὶ ὁ γεγονὼς ἄρτος ἐπιδέχεται τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ, καὶ γίνεται ἡ εὐχαριστία σῶμα Χριστοῦ· ἐκ τούτων δὲ αὔξει καὶ συνίσταται ἡ τῆς σαρκὸς ἡμῶν ὑπόστασις.

439.
I. xiii. 2. Ποτήρια οἴνῳ κεκραμένα προσποιούμενος εὐχαριστεῖν, καὶ ἐπὶ πλέον ἐκτείνων τὸν λόγον τῆς ἐπικλήσεως, πορφύρεα καὶ ἐρυθρὰ ἀναφαίνεσθαι ποιεῖ· (He is speaking of Marcus, the Gnostic) ὡς δοκεῖν τὴν ἀπὸ τῶν ὑπὲρ τὰ ὅλα Χάριν τὸ αἷμα τὸ ἑαυτῆς στάζειν ἐν τῷ ἐκείνῳ ποτηρίῳ διὰ τῆς ἐπικλήσεως αὐτοῦ.
440.
Ibid.
441.
I. iii. 1. Ἀλλὰ καὶ ἡμᾶς ἐπὶ τῆς εὐχαριστίας λέγοντας· Εἰς αἰῶνας τῶν αἰώνων κ. τ. λ.
442.
I. xiv. 1.——τὸ Ἀμην ὁμοῦ λεγόντων ἡμῶν κ. τ. λ.
443.
Fragm. iii. See p. 45, note 4.
444.
III. xi. 9. Infelices vere, qui pseudoprophetæ quidem esse volunt, propheticam vero gratiam repellunt ab ecclesia; similia patientes his qui, propter eos qui in hypocrisi veniunt, etiam a fratrum communicatione se abstinent.
445.
I. xxi. 3. Καὶ ταῦτα μὲν ἐπιλέγουσιν οἱ αὐτοὶ τελοῦντες· ὁ δὲ τετελεσμένος ἀποκρίνεται· Ἐστήριγμαι καὶ λελύτρωμαι κ. τ. λ.—Ἔπειτα μυρίζουσι τὸν τετελεσμένον τῷ ὀπῷ τῷ ἀπὸ βαλσάμου· τὸ γὰρ μῦρον τοῦτο τύπον τῆς ὑπὲρ τὰ ὅλα εὐωδίας εἶναι λέγουσιν.
446.
I. xiii. 5. Ὅτι δὲ φίλτρα καὶ ἀγώγιμα, πρὸς τὸ καὶ τοῖς σώμασιν αὐτῶν ἐνυβρέζειν, ἐμποιεῖ οὗτος ὁ Μάρκος ἐνίαις τῶν γυναικῶν, εἰ καὶ μὴ πάσαις, αὗται πολλάκις ἐπιστρέψασαι εἰς τὴν ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ ἐξωμολογήσαντο, καὶ κατὰ τὸ σῶμα ἠχρειῶσθαι ὑπ᾽ αὐτοῦ, καὶ ἐρωτικῶς πάνυ αὐτὸν πεφιληκέναι· ὥστε καὶ διακονόν τινα τῶν ἐν τῇ Ἀσίᾳ τῶν ἡμετέρων, ὑποδεξάμενον αὐτὸν εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ, περιπεσεῖν ταῦτῃ τῇ συμφορᾷ, τῆς γυναικὸς αὐτοῦ εὐειδοῦς ὑπαρχούσης, καὶ τὴν γνώμην καὶ τὸ σῶμα διαφθαρείσης ὑπὸ τοῦ μάγου τούτου, καὶ ἐξακολουθησάσης αὐτῷ πολλῷ τῷ χρίνῳ. ἔπειτα, μετὰ πολλοῦ κόπου τῶν ἀδελφῶν ἐπιστρεψάντων, αὐτὴ τὸν ἅπαντα χρόνον ἐξομολογουμένη διετέλεσε, πενθοῦσα καὶ θρηνοῦσα ἐφ᾽ ἡ ἔπαθεν ὑπὸ τοῦ μάγου διαφθορᾷ.——III. iv. 3. Κέρδων δὲ ὁ πρὸ Μαρκίωνος, καὶ αὐτὸς ἐπὶ Ὕγίνου, ὃς ἦν ἔνατος ἐπίσκοπος, εἰς τὴν ἐκκλησίαν ἐλθὼν, καὶ ἐξομολογούμενος, οὕτως διετέλεσε, ποτὲ μὲν λαθροδιδασκαλῶν, ποτὲ δὲ πάλιν ἐξομολογούμενος, ποτὲ δὲ ἐλενχόμενος ἐφ᾽ οἷς ἐδίδασκε κακῶς, καὶ ἀφιστάμενος τῆς τῶν ἀδελφῶν συνοδίας.
447.
Fragm. vii. Τὸ δὲ ἐν Κυριακῇ μὴ κλίνειν γόνυ, σύμβολόν ἐστι τῆς ἀναστάσεως, δι᾽ ἧς τῇ τοῦ Χριστοῦ χάριτι, τῶν τε ἁμαρτημάτων καὶ τοῦ ἐπ᾽ αὐτῶν τεθανατωμένου θανάτου ἠλευθερώθημεν. Ἐκ τῶν ἀποστολικῶν δὲ χρόνων ἡ τοιαύτη συνήθεια ἔλαβε τὴν ἀρχήν· καθώς φήσιν ὁ μακάριος Εἰρηναῖος, ὁ μάρτυρ καὶ ἐπίσκοπος Λουγδούνου, ἐν τῷ περὶ τοῦ Πάσχα λόγῳ· ἐν ᾦ μέμνηται καὶ περὶ τῆς Πεντηκοστῆς, ἐν ᾗ οὐ κλίνομεν γόνυ, ἐπειδὴ ἰσοδυναμεῖ τῇ ἡμέρᾳ τῆς Κυριακῆς, κατὰ τὴν ῥηθεῖσαν περὶ αὐτῆς αἰτίαν. This is a quotation from the Quæstiones et Responsiones ad Orthodoxos, formerly attributed to Justin Martyr, § 115. We learn from Basil the great, (de Spiritu Sancto, 27.) that the whole space from Easter to Whitsunday was called Pentecost.
448.
Frag. iii. Οὐ γὰρ μόνον περὶ τῆς ἡμέρας ἐστιν ἡ ἀμφισβήτησις, ἀλλὰ καὶ περὶ τοῦ εἴδους αὐτοῦ τῆς νηστείας· οἱ μὲν γὰρ οἴονται μίαν ἡμέραν δεῖν αὐτοὺς νηστεύειν· οἱ δὲ δύο, οἱ δὲ καὶ πλείονας· οἱ δὲ τεσσαράκοντα ὥρας ἡμερινάς τε καὶ νυκτερινὰς συμμετροῦσι τὴν ἡμάραν αὐτῶν. Καὶ τοιαύτη μὲν ποικιλία τῶν ἐπιτηρούντων, οὐ νῦν ἐφ᾽ ἡμῶν γεγονυῖα, ἀλλὰ καὶ πολὺ πρότερον ἐπὶ τῶν πρὸ ἡμῶν, τῶν παρὰ τὸ ἀκριβὲς, ὡς εἰκὸς, κρατούντων, τὴν καθ᾽ ἀπλότητα καὶ ἰδιωτισμὸν συνήθειαν εἰς τὸ μετάπειτα πεποιηκότων. καὶ οὐδὲν ἔλαττον πάντες οὗτοι εἰρήνευσάν τε, καὶ εἰρηνεύομεν πρὸς ἀλλήλους· καὶ ἡ διαφωνία τῆς νηστείας τὴν ὀμόνοιαν τῆς πίστεως συνίστησι.
449.

Beverigii Annotationes in Canones Apostolicos. In Can. lxix.

Τὴν ἁγίαν τεσσαρακοστήν.

Codices quibus usus est Valesius, eodem modo, quo nos jam transcripsimus, legunt atque interpungunt.... Et huic quidem lectioni favit Σύνοψις τῆς εὐαγγελικῆς ἱστορίας, in quam Beatus Rhenanus in præf. ad Ruffinum se incidisse refert, ubi hæc Irenæi verba sic citantur, seu potius explicantur: Οἱ μὲν γὰρ μίαν μόνον ἡμέραν ἐνήστευον, οἱ δὲ δύο, οἱ δὲ πλείονας· οἱ δὲ μʹ ὥρας μόνας ἡμερινὰς καὶ νυκτερινὰς, ὥραν ἀντὶ ἡμέρας, νηστεύοντες. Quod etiam observatum est a doctissimo nostro Petro Gunning jam episcopo Cicestriensi in appendice ad tractatum de paschali jejunio. Verum multa sunt quæ huic lectioni refragantur. Ut alia omittam, quis miri hujus jejunii quadraginta horis commensurati, e veteribus præsertim, meminit? Quadraginta dierum jejunio nihil in antiquis scriptoribus frequentius occurrit; at de quadraginta horarum jejunio altum iis silentium. Porro aliud quoque in his verbis, sic interpunctis, æque si non magis inauditum observare licet, diem viz. quadraginta horis diurnis ac nocturnis commensuratum. Quo nihil absurdius excogitari potest: ac proinde Valesius pro ἡμέραν substituendum putat νηστείαν, ut non dies, sed jejunium quadraginta horis commensuretur. Hanc autem violenter introductam verborum commutationem contra unanimem omnium codicum consensum docti nunquam admittent; præcipue cum e verbis ipsis, ut in omnibus codicibus leguntur, et in nonnullis distinguuntur, verior et ecclesiæ primitivæ ritibus magis consonus sensus elucescat: nimirum Johannes Christophorsonus et Henricus Savilius hunc Irenæi locum sic distinxerunt; ... τεσσαράκοντα. ὥρας τε ἡμερινὰς καὶ νυκτερινὰς συμμετροῦσι τὴν ἡμέραν αὐτῶν. Sic etiam legit et distinxit olim Ruffinus, qui sic vertit: “Quidam enim putant uno tantum die observari debere jejunium, alii duobus, alii vero pluribus, nonnulli etiam quadraginta; ita ut horas diurnas nocturnasque computantes diem statuant.” Quibus verbis nihil aliud indigitatur, quam quod hi uno, illi duobus, alii pluribus, nonnulli etiam quadraginta diebus jejunarunt; omnes autem unamquamque diem, quam jejunii peregerunt, per nocturnas æque ac diurnas horas emensi sunt; ut nulla hora vel diei vel noctis, usque ad numeri dierum, quos sibi constituerant, exitum, jejunium solverent. Contra hanc expositionem H. Valesius duo objicit: primo, quod hinc necessario consequetur, eos qui xl dies jejunabant, toto illo tempore nihil prorsus comedisse, quando quidem horas tam diurnas quam nocturnas jejunio deputabant. Respondeo, nihil minus quam hoc ex dicta expositione consequi: in jejuniis enim celebrandis, præsertim hoc paschali, non ab omni prorsus alimento, ut cuique notum est, sed a carnibus tantum vel aliis fortasse nonnullis ciborum generibus abstinebant; at reliquis vesci licebat. Hoc egregie confirmatur ex concil. Laod. can. 50, quo dicitur δεῖ πᾶσαν τὴν τεσσαρακοστὴν νηστεύειν ξηροφαγοῦντας. Hic enim per totam quadragesimam, ac proinde nocturnas æque ac diurnas horas, jejunare præcipitur; et tamen aridis vesci permittitur; vel potius per istius modi ξηροφαγίαν, sive aridorum esum, totum hoc quadragesimale jejunium celebrari constituitur. Alterum, quod objicit, est, quod cum Irenæus dixerit, alios uno die, alios biduo, alios vero pluribus diebus jejunare, quid necesse est addere alios 40 dies jejunare, cum in eo quod plures dies dixit, quadraginta satis comprehendantur. Respondeo, quod etiamsi nonnullos plures quam duos dies jejunare dixerat, non tamen superfluum erat, eorum etiam, qui xl dies jejunabant, mentionem facere. Cum enim a minimo jejunio, viz. unius diei, inceperit, quidni in maximum quoque expresse desineret, ut maximus viz. dierum numerus, quem quispiam in jejuniis observabat, æque ac minimus innotesceret?

450.
Of Fasting in Lent, ch. xvi. p. 143.
451.
Discourse of Lent, Part I. ch. 3.
452.
Catholick Appeal, II. 24. p. 304.
453.
Ductor Dubitantium, III. 4. p. 631.
454.
Antiquities, XXI. i. 2.
455.
Post τεσσαράκοντα interpungunt Christophorsonus, Savilius, Strothius, præeunte Ruffino, nulla codicum auctoritate. Totum locum οἱ δὲ ... αὐτῶν uno tenore sine interpunctura legunt C. F. Virgulam post οἱ δὲ, item post νυκτερινὰς, ponunt Steph. A: eandem post ὥρας ponunt B. D. Nicephorus μʹ pro τεσσαράκοντα legit, quod alterutri interpretationi favere posset:—τε post ἡμερινὰς om. Steph. Stroth. A. E:—αἷς post νυκτερινὰς add. M. Grut. Cast.—ὥρας τε legit c.—Burton in loco, in the last Oxford edition of Eusebius.——C. and E. are of the tenth century.
456.
Οἱ μὲν γὰρ οἴονται, &c. Similiter Sæc. III. Dionysius Alexandrinus de jejunii Ante-Paschalis differentia scripsit in Epistola ad Basilidem. Μηδὲ τὰς ἒξ τῶν νηστείων ἡμέρας ἴσως, μηδὲ ὁμοίως πάντες διαμένουσιν· ἀλλ᾽ οἱ μὲν καὶ πάσας ὑπερτιθέασιν, ἄσιτοι διατελοῦντες, οἱ δὲ δύο, οἱ δὲ τρεῖς, οἱ δὲ τέσσαρας, οἱ δὲ οὐδεμίαν. Et Epiphanius in Expositione fidei Catholicæ, libris contra Hæreses subnexa, postquam de jejunio quartæ et sextæ feriæ, et Quadragesimali dixerat, ad jejunium Ante-Paschale, quod in Canonibus Timothei Alexandrini vocatur, ἡ νηστεία τοῦ πάσχα, progreditur, aitque fideles per hebdomadam Pascha præcedentem solo pane et aqua vesci ad vesperam, et addit: Ἀλλὰ καὶ οἱ σπουδαῖοι διπλᾶς καὶ τριπλᾶς καὶ τετραπλᾶς ὑπερτιθέασι, καὶ ὅλην τὴν ἑβδομάδα τινὲς ἄχρις ἀλεκτρυόνων κλανγῆς τῆς Κυριακῆς ἐπιφωσκούσης. In quibus ὑπέρθεσις et νηστεία distinguuntur: et jejunare quidem dicuntur, qui post abstinentiam totius diei vespere tenui fruuntur cibo; ὑπερτιθέναι vero, qui nec vespera ullam sumunt refectionem, sed omnino abstinent, sive una, sive pluribus diebus, usque ad terminum jejunii, Paschale scilicet mane, quod a galli cantu incipit.
457.
Antiquities, XXI. i. 25.
458.
Constit. Apost. V. 18. Τὴν παρασκευὴν καὶ τὸ σάββατον ὀλόκληρον νηστεύσατε, οἷς δύναμις πρόσεστι τοιαύτη, μηδενὸς γευόμενοι μέχρις ἀλεκτοροφωνίας νυκτός· εἰ δὲ τις ἀδυνατεῖ τὰς δύο συνάπτειν ὁμοῦ, φυλασσέσθω κᾂν τὸ σάββατον.
459.
Chrysost. Contra Judæos, III. § 4. p. 611. Τίνος οὖν ἕνεκεν νηστεύομέν, φησι, τὰς τεσσαράκοντα ταύτας ἡμέρας; Πολλοὶ τὸ παλαιὸν τοῖς μυστηρίοις προσῄεσαν ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε, καὶ μάλιστα κατὰ τὸν καιρὸν τοῦτον, καθ᾽ ὃν ὁ Χριστὸς αὐτὰ παρέδωκε. Συνειδότες οὖν οἱ πατέρες τὴν βλάβην τὴν γινομένην ἐκ τῆς ἠμελημένης προσόδου, συνελθόντες ἐτύπωσαν ἡμέρας τεσσαράκοντα νηστείαις, εὐχῶν, ἀκροάσεως, συνόδων· ἵν᾽ ἐν ταῖς ἡμέραις ταύταις καθαρθέντες μετ᾽ ἀκριβείας ἅπαντες καὶ δι᾽ εὐχῶν, καὶ δι᾽ ἐλεημοσύνης, καὶ διὰ νηστείας, καὶ διὰ παννυχίδων, καὶ διὰ δακρύων, καὶ δι᾽ ἐξομολογήσεως, καὶ διὰ τῶν ἄλλων ἁπάντων, οὕτω κατὰ δύναμιν τὴν ἡμετέραν μετὰ καθαροῦ συνειδότος προσίωμεν.
460.
Fragm. iii. See p. 45, note 4.
461.
III. xv. 2. Hi enim ad multitudinem, propter eos qui sunt ab ecclesia, quos communes ecclesiasticos ipsi dicunt, inferunt sermones per quos capiunt simpliciores.
462.
Bingham, Antiquities, XX. ii. 3. “St. Austin, or whoever was the author of the Sermons de Tempore, (Hom. 251, de Tempore, T. 10, p. 307.) says, ‘The Apostles transferred the observation of the Sabbath to the Lord's day.’ ”——Clement of Alexandria gives indications of the same idea, where he says that “to all appearance the eighth day is likely to become the proper seventh day, and the seventh the sixth; so that the former will be the proper sabbath, and the seventh a working day.”—Κινδυνεύει γὰρ ἡ μὲν ὀγδοὰς ἑβδομάς εἶναι κυρίως, ἑξὰς δὲ ἡ ἑβδομὰς κατά γε τὸ ἐμφανές· καὶ ἡ μὲν κυρίως εἶναι σάββατον, ἐργάτις δὲ ἡ ἑβδομάς.
463.
IV. xvi. 2. See p. 119, note 4. See also Justin Martyr, Dial. cum Tryph. 19. 27. 43.
464.
Dial. cum Tryph. 10. He represents Tryphon charging the Christians with neglecting circumcision, the feasts, and the sabbath; which charge he admits, and argues against the necessity of them.
465.
Bingham's Antiquities, XX. iii. 1.
466.
Can. 29. Ὅτι οὐ δεῖ Χριστιανοὺς Ἰουδαΐζειν, καὶ ἐν τῷ σαββάτῳ σχολάζειν, ἀλλὰ ἐργάζεσθαι αὐτοὺς ἐν τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ· τὴν δὲ Κυριακὴν προτιμῶντες, εἴγε δύναιντο, σχολάζειν ὡς Χριστιανοί. εἰ δὲ εὑρεθεῖεν Ἰουδαïσταὶ, ἔστωσαν ἀνάθεμα παρὰ Χριστῷ.
467.
Can. 49. Ὅτι οὐ δεῖ τῇ τεσσαρακοστῇ ἄρτον προσφέρειν, εἰ μὴ ἐν Σαββάτῳ καὶ Κυριακῇ μόνον.
468.
Gen. viii. 10. 12. xxix. 27.
469.
See pp. 118, 119.
470.
IV. xvi. 1. Hoc idem de sabbatis Ezechiel Propheta ait: “Et sabbata mea dedi eis, ut sint in signo inter me et ipsos, ut sciant quoniam ego Dominus, qui sanctifico eos.” Et in Exodo Deus ait ad Moysem: “Et sabbata mea observabitis: erit enim signum apud me vobis in generationes vestras.” In signo ergo data sunt hæc: non autem sine symbolo erant signa, id est, sine argumento, neque otiosa, tanquam quæ a sapiente Artifice darentur; sed secundum carnem circumcisio circumcisionem significabat spiritalem. Etenim “nos,” ait Apostolus, “circumcisi sumus circumcisione non manufacta.” Et Propheta ait: “Circumcidite duritiam cordis vestri.” Sabbata autem perseverantiam totius diei [i. e. omni tempore. See below] erga Deum deservitionis edocebant. “Æstimati enim sumus,” ait Apostolus Paulus, “tota die ut oves occisionis;” scilicet consecrati, et ministrantes omni tempore fidei nostræ, et perseverantes ei, et abstinentes ab omni avaritia, non acquirentes, nec possidentes thesauros in terra. Manifestabatur autem et tanquam de [post] ea quæ facta sunt requietio Dei; hoc est, Regnum, in quo requiescens homo ille qui perseveraverit Deo adsistere, participabit de mensa Dei.
471.
V. xxviii. 3. Ὅσαις enim ἡμέραις ἐγένετο ὁ κόσμος, τοσαύταις χιλιοντάσι συντελεῖται. καὶ διὰ τοῦτό φησιν ἡ γραφή· Καὶ συνετελέσθησαν ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ, καὶ πᾶς ὁ κόσμος αὐτῶν. καὶ συνετέλεσεν ὁ Θεὸς τῇ ἡμέρᾳ τῇ εʹ τὰ ἔργα αὐτοῦ ἅ ἐποίησε, καὶ κατάπαυσεν ὁ Θεὸς ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ζʹ ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτοῦ. Τοῦτο δ᾽ ἔστι τῶν προγεγονότων διήγησις, καὶ τῶν ἐσομένων προφητεία. ἡ γὰρ ἡμέρα Κυρίου ὡς α͵ ἔτη· ἐν ἓξ οὖν ἡμέραις συντετελέσται τὰ γεγονότα· φανερὸν οὖν, ὅτι ἡ συντέλεια αὐτῶν τὸ δ͵ ἔτος ἐστίν. See the Epistle of Barnabas, § 11. quoted p. 250.
472.
V. xxviii. 2. Referring to Luke xiv. 12, 13, and Matt. xix. 29, he says, “Hæc sunt in Regni temporibus, hoc est, in septima die quæ est sanctificata, in qua requievit Deus ab omnibus operibus quæ fecit; quæ est verum justorum sabbatum; in qua non facient omne terrenum opus, sed adjacentem habebunt paratam mensam a Deo, pascentem eos epulis omnibus.”
473.
IV. viii. 2. Manifestum est igitur, quoniam eos qui similiter ut Abraham credebant ei, solvit et vivificavit, nihil extra Legem faciens, curans in die sabbatorum. Non enim prohibebat Lex curari homines sabbatis, quæ et circumcidebat eos in hac die, et pro populo jubebat ministeria Sacerdotibus perficere; sed et mutorum animalium curationem non prohibebat. Et Siloa etiam sæpe sabbatis curavit: et propter hoc assidebant ei multi die sabbatorum. Continere enim jubebat eos Lex ab omni opere servili, id est, ab omni avaritia, quæ per negotiationem, et reliquo terreno actu agitur: animæ autem opera, quæ fiunt per sententiam et sermones bonos, in auxilium eorum qui proximi sunt, adhortabatur fieri. Et propter hoc Dominus arguebat eos, qui injuste exprobrabant ei, quia sabbatis curabat. Non enim solvebat, sed adimplebat Legem, summi Sacerdotis operam perficiens, propitians pro hominibus Deum, et emundans leprosos, infirmos curans, et ipse moriens, uti exsiliatus homo exiret de condemnatione, et reverteretur intrepide ad suam hæreditatem.—3. Sed et esurientes accipere sabbatis escam ex his quæ adjacebant, non vetabat Lex: metere autem et colligere in horreum vetabat. Et ideo Dominus his, qui incusabant discipulos ejus, quoniam vellentes spicas manducabant, dixit: “Nec hoc legistis, quod fecit David, cum esurisset, quemadmodum introivit in domum Dei, et panes propositionis manducavit, et dedit eis qui cum eo erant, quos non licebat manducare, nisi solis Sacerdotibus?” per Legis verba suos discipulos excusans, et significans licere Sacerdotibus libere agere. Sacerdos autem scitus fuerat David apud Deum, quamvis Saul persequutionem faceret ei. Πᾶς enim βασιλεὺς δίκαιος ἱερατικὴν ἔχει τάξιν. Sacerdotes autem sunt omnes Domini Apostoli, qui neque agros, neque domos hæreditant hic, sed semper altari et Deo serviunt.... Et Sacerdotes in Templo sabbatum prophanabant, et rei non erant. Quare ergo rei non erant? Quia cum essent in Templo, non sæcularia sed Dominica perficiebant ministeria, Legem adimplentes, non autem prætereuntes Legem, quemadmodum is qui a semetipso arida ligna attulit in castra Domini; qui et juste lapidatus est.
474.
We have various indications of the observance of the Lord's day in early writers. Thus Ignatius (Ad Magnes. 9.) speaks of “the ancient prophets leading lives in harmony with the Lord's day.” Μηκέτι σαββατίζοντες, ἀλλὰ κατὰ Κυριακὴν ζωὴν ζῶντες, ἐν ᾗ καὶ ἡ ζωὴ ἡμῶν ἀνέτειλεν δι᾽ αὐτοῦ. Here there is an evident allusion to some way in which that day was spent, in contradistinction to the Jewish Sabbath.—The Epistle of Barnabas, written not far from Apostolical times, speaks of it as a festival: Ἀγομεν τὴν ἡμέραν τὴν ὀγδόην εἰς εὐφροσύνην, ἐν ᾗ καὶ ὁ Ἰησοῦς ἀνέστη ἐκ νεκρῶν.—Justin Martyr, again, (Apol. II. 67.) describes the practice of assembling for instruction, worship, and communion on that day, and affirms that our Lord, when he appeared to his disciples on Easter day, taught them to observe the day in this manner. Καὶ τῇ μετὰ τὴν Κρονικὴν, ἥτις ἐστιν Ἡλίου ἡμέρα, φανεὶς τοῖς ἀποστόλοις αὐτοῦ καὶ μαθηταῖς, ἐδίδαξε ταῦτα.—A little later Dionysius of Corinth speaks of “celebrating the Lord's holy day.” Τὴν σήμερον οὖν Κυριακὴν ἁγίαν ἡμέραν διηγάγομεν.—So Clement, as I showed above (p. 211, note 1), informs us that in his time the Lord's day appeared likely to be regarded as the proper sabbath.—Further on we find the Council of Laodicea (see p. 213, note 5) directing Christians to rest by preference on the Lord's day, and not on the Sabbath.—Finally, we may see in Bingham (Antiq. XX. ii. 2, 3, 4.) how, as Christianity became established, business, labour, and public sports were forbidden by public authority; which proves of course what had been the practice of Christians themselves before their religion obtained the sanction of the civil power.
475.
IV. xxxiv. 4. “Vide enim,” inquit, “quomodo justus perit, et nemo intuetur; et viri justi tolluntur, et nemo excipit corde.” Hæc autem in Abel quidem præmeditabantur, a prophetis vero præconabantur, in Domino autem perficiebantur.
476.
Frag. xvii. Ἐν μὲν τῷ Ἰωσὴφ προετυπώθη.
477.
IV. xxiv. 1. Primogenitum mortuorum, et principem vitæ Dei, eum qui per extensionem manuum dissolvebat Amalech, et vivificabat hominem de serpentis plaga per fidem, quæ erat in eum.——Justin Martyr (Tryph. 90.) expresses the same idea more fully; and remarks as confirmatory of the typical signification of the posture of Moses, that it was altogether unusual as a posture of prayer, and indeed adopted by him on no other occasion, nor by any one since his time.
478.
Ibid.
479.
IV. xx. 12. Sic autem et Moyses Æthiopissam accipiebat uxorem, quam ipse Israelitidem fecit; præsignificans, quoniam oleaster inseritur in olivam, et participans pinguedinis ejus erit. Quoniam enim is qui secundum carnem natus est Christus, a populo quidem habebat inquiri ut occideretur, liberari vero in Ægypto, id est, in Gentibus, sanctificare eos qui ibi essent infantes, unde et Ecclesiam ibi perfecit; (Ægyptus enim ab initio gentilis, quemadmodum et Æthiopia) propter hoc διὰ τοῦ γάμου Μωüσέως ὁ τοῦ Ἰησοῦ νοητὸς γάμος ἐδείκνυτο, καὶ διὰ τῆς Αἰθιοπικῆς νύμφης, ἡ ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησία ἐδηλοῦτο· ἣν οἱ καταλαλοῦντες, καὶ ἐνδιαβάλλοντες, καὶ διαμωκώμενοι, οὐκ ἔσονται καθαροί. λεπρήσουσι γὰρ, καὰ ἐξαφορισθήσονται τῆς τῶν δικαίων παρεμβολῆς.
480.
IV. xxv. 2. Hoc et per alia quidem multa, jam vero et per Thamar Judæ nurum typice ostenditur. Cum enim concepisset geminos, alter eorum prior protulit manum suam: et cum obstetrix putaret eum primogenitum esse, coccinum alligavit signum in manu ejus. Cum hoc autem factum esset, et abstraxisset manum suam, prior exivit frater ejus Phares; sic deinde secundus ille, in quo erat coccinum, Zara: clare manifestante Scriptura eum quidem populum qui habet coccinum signum, id est, eam fidem quæ est in præputio, præostensam quidem primum in Patriarchis, post deinde subtractam, uti nasceretur frater ejus; deinde sic eum, qui prior esset, secundo loco natum, qui est cognitus per signum coccinum, quod erat in eo; quod est passio Justi, ab initio præfigurata in Abel, et descripta a Prophetis, perfecta vero in novissimis temporibus in Filio Dei.
481.
IV. xxxi. 1. Quemadmodum et Lot, qui eduxit de Sodomis filias suas, quæ conceperunt de patre suo, et qui reliquit in circumfinio uxorem suam statuam salis usque in hodiernum diem. Etenim Lot non ex sua voluntate, neque ex sua concupiscentia carnali, neque sensum neque cogitationem hujusmodi accipiens, consummavit typum. Quemadmodum Scriptura dicit: “Et intravit major natu, et dormivit cum patre suo illa; et non scivit Lot cum dormiret illa, et cum surgeret:” et in minore hoc idem: “Et non scivit,” inquit, “cum dormisset secum, nec cum surrexisset:” μὴ εἰδότος τοῦ Λὼτ, μηδὲ ἡδονῇ δουλεύσαντος, οἰκονομία ἐπετελεῖτο, δι᾽ ἧς αἱ δύο filiæ, id est, duæ συναγωγαὶ ἀπὸ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ πατρὸς τεκνοποιησάμεναι ἐμηνύοντο ἄνευ σαρκὸς ἠδονῆς. Οὐ γὰρ ἦν ἄλλος οὐδεὶς σπέρμα ζωτικὸν καὶ τέκνων ἐπικαρπίαν δυνάμενος δοῦναι αὐταῖς, καθὼς γέγραπται· “Dixit autem major ad minorem; Pater noster senior est, et nemo est super terram qui intret ad nos, ut oportet omni terræ: veni, potionemus patrem nostrum vino, et dormiamus cum eo, ut suscitemus de patre nostro semen.”—2. Illæ quidem filiæ secundum simplicitatem et innocentiam putantes universos homines perisse, quemadmodum Sodomitas, et in universam terram iracundiam Dei supervenisse, dicebant hæc. Quapropter et ipsæ excusabiles sunt, arbitrantes se solas relictas cum patre suo ad conservationem generis humani, et propter hoc circumveniebant patrem. Per verba autem earum significabatur, neminem esse alterum qui possit filiorum generationem majori et minori synagogæ præstare, quam Patrem nostrum. Pater autem generis humani Verbum Dei; quemadmodum Moyses ostendit dicens: “Nonne hic ipse Pater tuus possedit te, et fecit te, et creavit te?” Quando igitur hic vitale semen, id est, Spiritum remissionis peccatorum per quem vivificamur, effudit in humanum genus? Nonne tunc cum convescebatur cum hominibus, et bibebat vinum in terra? “Venit” enim, inquit, “filius hominis manducans et bibens:” et cum recubuisset, obdormivit, et somnum cepit. Quemadmodum ipse in David dicit: “Ego dormivi et somnum cepi.” Et quoniam in nostra communicatione et vita hoc agebat, iterum ait: “Et somnus meus suavis mihi factus est.” Totum autem significabatur per Lot, quoniam semen patris omnium, id est, Spiritus Dei, per quem facta sunt omnia, commixtus et unitus est carni, hoc est, plasmati suo: per quam commixtionem et unitatem duæ synagogæ, id est, duæ congregationes fructificantes ex patre suo filios vivos vivo Deo.
482.
Justin Martyr expresses the same sentiment: Tryph. 134. Οἰκονομίαι τινὲς μεγάλων μυστηρίων ἐν ἑκάστῃ τινὶ τοιαύτῃ πράξει ἀπετελοῦντο.
483.
Justin M. Tryph. 134, ad finem, draws the same parallel. Τὸν χρόνον πάντα ἐμισεῖτο ὑπὸ τοῦ ἀδελφοῦ ὁ Ἰακώβ· καὶ ἡμεῖς νῦν, καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος ἡμῶν μισεῖται ὑφ᾽ ὑμῶν καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων ἁπλῶς ἀνθρώπων, ὄντων πάντων τῇ φύσει ἀδελφῶν.
484.
Justin, ibid. Ἐδούλευσεν Ἰακὼβ τῷ Λάβαν ὑπὲρ τῶν ῥαντῶν καὶ πολυμόρφων θρεμμάτων· ἐδούλευσε καὶ τὴν μέχρι σταυροῦ δουλείαν ὁ Χριστὸς ὑπὲρ τῶν ἐκ παντὸς γένους ποικίλων καὶ πολυειδῶν ἀνθρώπων, δι᾽ αἵματος καὶ μυστηρίου τοῦ σταυροῦ κτησάμενος αὐτούς.
485.
Justin, ibid. Ἀλλὰ Λεία μὲν ὁ λαὸς ὑμῶν καὶ ἡ συναγωγή· Ῥαχὴλ δὲ ἐκκλησία ἡμῶν.
486.
Justin, ibid. Εἰς ἀποκατάστασιν ἀμφοτέρων τε τῶν ἐλευθέρων τέκνων καὶ τῶν ἐν αὐτοῖς δούλων Χριστὸς ἐλήλυθε, τῶν αὐτῶν πάντας καταξιῶν τοὺς φυλάσσοντας τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ· ὃν τρόπον καὶ οἱ ἀπὸ τῶν ἐλευθέρων καὶ οἱ ἀπὸ τῶν δούλων γενόμενοι τῷ Ἰακὼβ πάντες υἱοὶ καὶ ὁμότιμοι γεγόνασι.
487.
IV. xxi. 3. Si quis autem et actus qui sunt Jacob addiscat, inveniet eos non inanes, sed plenos dispositionum. Et imprimis in nativitate ejus, quemadmodum apprehendit calcaneum fratris, et Jacob vocatus est, id est, supplantator; tenens, et qui non tenetur; ligans pedes, sed qui non ligatur; luctans, et vincens; tenens in manu calcaneum adversarii, id est, victoriam. Ad hoc enim nascebatur Dominus, cujus typum generationis præstabat, de quo et Joannes in Apocalypsi ait: “Exivit vincens, ut vinceret.” Deinde autem primogenita accipiens, quando vituperavit ea frater ejus: quemadmodum et junior populus eum primogenitum Christum accepit, cum eum repulit populus ætate provectior, dicens: “Non habemus Regem, nisi Cæsarem.” In Christo autem universa benedictio: et propter hoc benedictiones prioris populi a Patre subripuit posterior populus, quemadmodum Jacob abstulit benedictionem hujus Esaü; ob quam causam fratris patiebatur insidias et persecutiones frater suus, sicut et Ecclesia hoc idem a Judæis patitur. Peregre nascebantur xii tribus, genus Israel, quoniam et Christus peregre incipiebat duodecastylum firmamentum Ecclesiæ generare. Variæ oves, quæ fiebant, huic Jacob merces: et Christi merces, qui ex variis et differentibus gentibus in unam cohortem fidei convenientes fiunt homines, quemadmodum Pater promisit ei: “Postula,” dicens, “a me, et dabo tibi Gentes hæreditatem tuam, et possessionem tuam terminos terræ.” Et quoniam multitudinis filiorum Domini Prophetæ fiebat Jacob, necessitas omnis fuit ex duabus sororibus eum filios facere; quemadmodum Christus ex duabus Legibus unius et ejusdem Patris: similiter autem et ex ancillis; significans quoniam secundum carnem ex liberis et ex servis Christus statueret filios Dei, similiter omnibus dans munus Spiritus vivificantis nos. Omnia autem ille faciebat propter illam juniorem, bonos oculos habentem, Rachel, quæ præfigurabat Ecclesiam, propter quam sustinuit Christus: qui tunc quidem per Patriarchas suos et Prophetas præfigurans et prænuntians futura, præexercens suam partem dispositionibus Dei, et assuescens hæreditatem suam obedire Deo, et peregrinari in sæculo, et sequi verbum ejus, et præsignificare futura. Nihil enim vacuum, neque sine signo apud Deum.
488.

IV. xx. 12. Sic autem et Raab fornicaria semetipsam quidem condemnans, quoniam esset gentilis, omnium peccatorum rea, suscepit autem tres speculatores, qui speculabantur universam terram, et apud se abscondit, Patrem scilicet et Filium cum Spiritu sancto. Et cum universa civitas, in qua habitabat, concidisset in ruinam, canentibus septem tubicinis, in ultimis Raab fornicaria conservata est cum universa domo sua, fide signi coccini: sicut et Dominus dicebat his, qui adventum ejus non excipiebant, Pharisæis scilicet, et coccini signum nullificant, quod erat pascha, redemptio et exodus populi ex Ægypto, dicens: “Publicani et meretrices præcedunt vos in Regno cœlorum.”

The same type is acknowledged by Clement of Rome, in his First Epistle to the Corinthians, § 12. Καὶ προσέθεντο αὐτῇ δοῦναι σημεῖον, ὅπως κρεμάσῃ ἐκ τοῦ οἴκου αὐτῆς κόκκινον, πρόδηλον ποιοῦντες ὅτι διὰ τοῦ αἵματος τοῦ Κυρίου λύτρωσις ἔσται πᾶσι τοῖς πιστεύουσιν καὶ ἐλπίζουσιν ἐπὶ τὸν Θεόν.——Likewise by Justin, Tryph. 111. Καὶ γὰρ τὸ σύμβολον τοῦ κοκκίνου σπαρτίου, οὗ ἔδωκαν ... οἱ κατάσκοποι Ῥαὰβ τῇ πόρνῃ, ... ὁμοίως τὸ σύμβολον τοῦ αἵματος τοῦ Χριστοῦ ἐδήλου, δι᾽ οὗ οἱ πάλαι πόρνοι καὶ ἄδικοι ἐκ πάντων τῶν ἐθνῶν σώζονται, ἄφεσιν ἁμαρτιῶν λαβόντες.

489.

Frag. xix. Λάβε πρὸς σεαυτὸν τὸν Ἰησοῦν υἱὸν Ναυῆ. Ἔδει γὰρ ἐξ Αἰγύπτου Μωüσῆν τὸν λαὸν ἐξαγαγεῖν, τὸν δὲ Ἰησοῶν εἰς τὴν κληροδοσίαν εἰσαγαγεῖν· καὶ τὸν μὲν Μωüσῆν, ὡς νόμον, ἀνάπαυλαν λαμβάνειν, Ἰησοῦν δὲ, ὡς Λόγον, καὶ τοῦ ἐνυποστάτου Λόγου τύπον ἀψευδῆ, τῷ λαῷ δημηγορεῖν· καὶ τὸν μὲν Μωüσῆν τὸ μάννα τοῖς πατράσι τροφὴν διδόναι, τὸν δὲ Ἰησοῦν τὸν νέον ἄρτι [rather ἄρτον], τὴν ἀπαρχὴν τῆς ζωῆς, τύπον τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ· καθά φησι καὶ ἡ γραφὴ, ὅτι τότε ἐπαύσατο τὸ μάννα Κυρίου μετὰ τὸ φαγεῖν τὸν σῖτον λαὸν ἀπὸ τῆς γῆς.

Clement of Alexandria, Protrept. 9. § 85. & Pædag. I. 7. § 60, makes Joshua a type of Christ, but draws other parallels than those of Irenæus.

490.
Frag. xxiii. Καὶ οὗτος ἐπεβεβήκει ἐπὶ τῆς ὄνου αὐτοῦ. Ἡ μὲν ὄνος τύπον εἶχε σώματος Χριστοῦ· ἐφ᾽ ὃν πάντες οἱ ἄνθρωποι ἐκ καυμάτων ἀναπαυόμενοι, ὡς ὑπὸ ὀχήματος βαστάζονται. τὸ γὰρ φορτίον τῶν ἡμετέρων ἁμαρτημάτων ὁ Σωτὴρ ἀνεδέξατο.
491.
Frag. xxvii. Τὸ μὲν οὖν παιδάριον χειραγωγοῦν τὸν Σαμψὼν προτυπωθήσεται εἶς Ἰωάννην τὸν Βαπτιστὴν, ἐπιδεικνύντα τῷ λαῷ τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν. ὁ δὲ οἶκος, εἰς ὃν ἦσαν συνηγμένοι, σημαίνεται εἶναι ὁ κόσμος, ἐν ᾧ κατῴκει τὰ ἀλλόφυλα ἔθνη καὶ ἄπιστα, θυσιάζοντα τοῖς εἰδώλοις αὑτῶν· οἱ δὲ δύο στύλοι, αἱ δύο διαθῆκαι. τὸ οὖν ἐπαναπαυθῆναι τὸν Σαμψὼν ἐπὶ τοὺς στύλους, τὸν διδαχθένται λαὸν ἐπιγνῶναι τὸ τοῦ Χριστοῦ μυστήριον.
492.
Acts ii. 31.
493.
Luke xvi. 22. xxiii. 43.
494.
Phil. i. 23.
495.
1 Pet. iii. 19. iv. 6.
496.
IV. ii. 4. Non autem fabulam retulit nobis pauperis et divitis.
497.
II. xxxiv. 1. Plenissime autem Dominus docuit, non solum perseverare, non de corpore in corpus transgredientes, animas; sed et characterem corporis, in quo etiam adaptantur, custodire eundem, et meminisse eas operum, quæ egerunt hic, et a quibus cessaverunt, in ea relatione, quæ scribitur de divite et de Lazaro eo, qui refrigerabat in sinu Abrahæ: in qua ait, divitem cognoscere Lazarum post mortem, et Abraham autem similiter, et manere in suo ordine unumquemque ipsorum, et postulare mitti ei ad opem ferendam Lazarum, cui ne quidem de mensæ suæ amicis communicabat: et de Abrahæ responso, qui non tantum ea, quæ secundum se, sed et quæ secundum divitem essent, sciebat; et præcipiebat Moysi assentire et Prophetis eos, qui non mallent pervenire in illum locum pœnæ, et recipientes præconium ejus, qui resurrexerit a mortuis. Per hæc enim manifeste declaratum est, et perseverare animas, et non de corpore in corpus transire, et habere hominis figuram, ut etiam cognoscantur, et meminerint eorum, quæ sint hic; et propheticum quoque adesse Abrahæ, et dignam habitationem unamquamque gentem percipere, etiam ante judicium.
498.
V. xxxi. 2. Si ergo Dominus legem mortuorum servavit, ut fieret primogenitus a mortuis, et commoratus usque in tertiam diem in inferioribus terræ; post deinde surgens in carne, ut etiam fixuras clavorum ostenderet discipulis, sic ascendit ad Patrem; quomodo non confundantur, qui dicunt inferos quidem esse hunc mundum, qui sit secundum nos; interiorem autem hominem ipsorum derelinquentem hic corpus, in supercœlestem ascendere locum? Cum enim Dominus “in medio umbræ mortis abierit,” ubi animæ mortuorum erant, post deinde corporaliter resurrexit, et post resurrectionem assumptus est; manifestum est quia et discipulorum ejus, propter quos et hæc operatus est Dominus, Αἱ ψυχαὶ ἀπέρχονται εἰς τὸν τόπον invisibilem τὸν ὡρισμένον αὐταῖς ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, κἀκεῖ μέχρι τῆς ἀναστάσεως φοιτῶσι, περιμένουσαι τὴν ἀνάστασιν· ἔπειτα ἀπολαβοῦσαι τὰ σώματα, καὶ ὀλοκλήρως ἀναστᾶσαι, τουτέστι σωματικῶς, καθὼς καὶ ὁ Κύριος ἀνέστη, οὕτως ἐλεύσονται εἰς τὴς ὄψιν τοῦ Θεοῦ. “Nemo enim est discipulus super magistrum: perfectus autem omnis erit sicut magister ejus.” Quomodo ergo Magister noster non statim evolans abiit, sed sustinens definitum a Patre resurrectionis suæ tempus, (quod et per Jonam manifestatum est,) post triduum resurgens assumptus est; sic et nos sustinere debemus definitum a Deo resurrectionis nostræ tempus, prænuntiatum a Prophetis, et sic resurgentes assumi, quotquot Dominus ad hoc dignos habuerit.——So Clement of Rome (Ad Corr. I. 50) affirms that “they who have departed, fully established in love, enjoy the place of the just”—χώραν εὐσεβῶν.
499.
V. v. 1. Ὅπουγε Ἐνὼχ εὐαρεστήσας τῷ Θεῷ, ἐν σώματι μετετέθη, τὴν μετάθεσιν τῶν δικαίων προμηνύων· καὶ Ἡλίας, ὡς ἦν, ἐν τῇ τοῦ πλάσματος ὑποστάσει ἀνελήφθη, τὴν ἀνάληψιν τῶν πνευματικῶν προφητεύων, κ.τ.λ. ... Διὸ καὶ λέγουσιν οἱ πρεσβύτεροι, τῶν ἀποστόλων μαθηταὶ, τοὺς μετατεθέντας ἐκεῖσε [that is, to paradise] μετατεθῆναι· (δικαίοις γὰρ ἀνθρώποις καὶ πνευματοφόροις ἠτοιμάσθη ὁ παράδεισος, ἐν ᾧ καὶ Παῦλος ἀπόστολος εἰσκομισθεὶς ἤκουσεν ἄρῥητα ῥήματα, ὡς πρὸς ἡμᾶς ἐν τῷ παρόντι·) κἀκεῖ μένειν τοὺς μετατεθέντας ἕως συντελείας, προοιμιαζομένους τὴν ἀφθαρσίαν.
500.
III. xix. 3. Ut quemadmodum caput resurrexit a mortuis, sic et reliquum corpus omnis hominis, qui invenitur in vita, impleto tempore condemnationis ejus, quæ erat propter inobedientiam, resurgat.
501.
V. ix. 2. Quotquot autem timent Deum, et credunt in adventum Filii ejus, et per fidem constituunt in cordibus suis Spiritum Dei, hi tales juste homines dicentur, et mundi et spiritales et viventes Deo; quia habent Spiritum Patris, qui emundat hominem et sublevat in vitam Dei.... Infirmitas enim carnis absorpta potentem ostendit spiritum; spiritus autem rursus absorbens infirmitatem, hæreditate possidet carnem in se: et ex utrisque factus est vivens homo; vivens quidem propter participationem Spiritus, homo autem propter substantiam carnis.——3. Ubi autem Spiritus Patris ibi homo vivens, sanguis rationalis ad ultionem a Deo custoditus, caro a Spiritu possessa, oblita quidem sui, qualitatem autem spiritus assumens, conformis facta Verbo Dei.
502.
V. vii. 1. Et iterum ad Romanos ait: “Si autem Spiritus ejus qui suscitavit Jesum a mortuis habitat in vobis, qui suscitavit Christum a mortuis vivificabit et mortalia corpora vestra.”——2. Hæc sunt enim corpora mortalia, id est, participantia animæ, quam cum amiserint, mortificantur; deinde per Spiritum surgentia fiunt corpora spiritualia, uti per Spiritum semper permanentem habeant vitam.
503.

IV. xxvii. 2. Et propter hoc Dominum in ea, quæ sunt sub terra, descendisse, evangelizantem et illis adventum suum; remissione peccatorum exsistente his qui credunt in eum. Crediderunt autem in eum omnes qui sperabant in eum, id est, qui adventum ejus prænuntiaverunt, et dispositionibus ejus servierunt, justi et prophetæ et patriarchæ; quibus similiter ut nobis remisit peccata.

Clem. Alex. Strom. VI. 6. § 44. Διόπερ ὁ Κύριος εὐηγγελίσατο καὶ τοῖς ἐν Ἅιδου.——45. Φησὶ γοῦν ἡ γραφή· Λέγει ὁ Ἅιδης τῇ ἀπολείᾳ· Εἶδος μὲν αὐτοῦ οὐκ εἴδομεν, φωνὴν δὲ αὐτοῦ ἠκούσαμεν.... Τί δ᾽ οὐχὶ δηλοῦσιν εὐηγγελίσθαι τὸν Κύριον τοῖς τε ἀπολωλόσιν ἐν τῷ κατακλυσμῷ, μᾶλλον δὲ πεπεδημένοις καὶ τοῖς ἐν φυλακῇ τε καὶ φρουρᾷ συνεχομένοις.——Tertullian de Anima, 55. Christus Deus, quia et homo, mortuus secundum Scripturas, et sepultus secus easdem, huic quoque legi satisfecit, forma humanæ mortis apud inferos functus; nec ante ascendit in sublimiora cœlorum, quam descendit in inferiora terrarum, ut illic patriarchas et prophetas compotes sui faceret.—See also Cyril of Jerusalem, Catech. xiv. 18, 19.

504.
V. xxiv. 4. See p. 107, note 1.
505.
Book V. chapter xxv. to the end.
506.
The five last chapters of the Fifth Book are wanting in all but two MSS.
507.
V. xxv. 1. Et non tantum autem per ea quæ dicta sunt, sed et per ea quæ erunt sub Antichristo, ostenditur, quoniam existens apostata et latro, quasi Deus vult adorari; et cum sit servus, Regem se vult præconari. Ille enim omnem suscipiens diaboli virtutem, veniet non quasi Rex justus, nec quasi in subjectione Dei legitimus; sed impius et injustus et sine lege, quasi apostata et iniquus et homicida, quasi latro, diabolicam apostasiam in se recapitulans: et idola quidem seponens, ad suadendum quod ipse sit Deus; se autem extollens unum idolum, habens in semetipso reliquorum idolorum varium errorem: ut hi qui per multas abominationes adorant diabolum, hi per hoc unum idolum serviant ipsi, de quo Apostolus in epistola, quæ est ad Thessalonicenses secunda, sic ait: “Quoniam nisi venerit abscessio primum, et revelatus fuerit homo peccati, filius perditionis, qui adversatur et extollit se super omne quod dicitur Deus, aut colitur; ita ut in templo Dei sedeat, ostendens semetipsum tanquam sit Deus.” Manifeste igitur Apostolus ostendit apostasiam ejus, et quoniam extollitur super omne quod dicitur Deus, vel quod colitur, hoc est, super omne idolum, (hi enim sunt qui dicuntur quidem ab hominibus, non sunt autem, Dii,) et quoniam ipse se tyrannico more conabitur ostendere Deum.
508.
V. xxv. 2. Super hæc autem manifestavit et illud, quod a nobis per multa ostensum est, quoniam in Hierosolymis templum dispositione veri Dei factum est. Ipse enim Apostolus ex sua persona diffinitive templum illud dixit Dei. Ostendimus autem in tertio libro, nullum ab Apostolis ex sua persona Deum appellari, nisi eum qui vere sit Deus, Patrem Domini nostri: cujus jussu hoc, quod est in Hierosolymis, factum est templum, ob eas causas quæ a nobis dictæ sunt: in quo adversarius sedebit, tentans semetipsum Christum ostendere, sicut et Dominus ait: “Cum autem videritis abominationem desolationis, quod dictum est per Danielem Prophetam, stantem in loco sancto, (qui legit, intelligat,) tunc qui in Judæa sunt, fugiant in montes: et qui in tecto est, non descendat tollere quidquam de domo. Erit enim tunc pressura magna, qualis non est facta ab initio sæculi usque nunc, sed neque fiet.”—4. Et Dominus autem hoc item non credentibus sibi dicebat: “Ego veni in nomine Patris mei, et non recepistis me; cum alius venerit in nomine suo, illum recipietis:” alium dicens Antichristum, qui alienus est a Domino. Et ipse est “iniquus judex,” qui a Domino dictus est, quoniam “Deum non timebat, neque hominem reverebatur,” ad quem fugit vidua oblita Dei, id est, terrena Hierusalem, ad ulciscendum de inimico. Quod et faciet in tempore regni sui: transferet regnum in eam, et in templo Dei sedet [sedebit], seducens eos qui adorant eum, quasi ipse sit Christus. Quapropter ait Daniel iterum: “Et sanctum desolabitur: et datum est in sacrificium peccatum, et projecta est in terra justitia, et fecit, et prospere cessit.”——xxviii. 2. Et propter hoc Apostolus ait: “Pro eo quod dilectionem Dei non receperunt, ut salvi fierent, et ideo mittet eos Deus in operationem erroris, ut credant mendacio, ut judicentur omnes qui non crediderunt veritati, sed consenserunt iniquitati.” Illo enim veniente, et sua sententia apostasiam recapitulante in semetipsum, et sua voluntate et arbitrio operante quæcumque operabitur, et in templo Dei sedente, ut sicut Christum adorent illum qui seducentur ab illo; quapropter et juste “in stagnum projicietur ignis:” Deo autem secundum suam providentiam præsciente omnia, et apto tempore eum, qui talis futurus erat, immittente, “ut credant falso, et judicentur omnes, qui non crediderunt veritati, sed consenserunt iniquitati.”
509.
V. xxv. 4.
510.
V. xxv. 3. Daniel autem novissimi regni finem respiciens, (id est, novissimos decem Reges, in quos dividitur regnum illorum, super quos filius perditionis veniet,) cornua dicit decem nasci bestiæ; et alterum cornu pusillum nasci in medio ipsorum, et tria cornua de prioribus eradicari a facie ejus. “Et ecce,” inquit, “oculi quasi oculi hominis in cornu hoc, et os loquens magna, et aspectus ejus major reliquis. Videbam, et cornu illud faciebat bellum adversus sanctos, et valebat adversus eos; quoadusque venit vetustas dierum, et judicium dedit sanctis altissimi Dei, et tempus pervenit, et regnum obtinuerunt sancti.” Postea in exsolutione visionum dictum est ei: “Bestia quarta regnum quartum erit in terra, quod eminebit super reliqua regna, et manducabit omnem terram, et conculcabit eam, et concidet. Et decem cornua ejus, decem Reges exsurgent: et post eos surget alius, qui superabit malis omnes qui ante eum fuerunt, et Reges tres deminorabit, et verba adversus altissimum Deum loquetur, et sanctos altissimi Dei conteret, et cogitabit demutare tempora et Legem: et dabitur in manu ejus, usque ad tempus temporum et dimidium tempus,” hoc est, per triennium et sex menses, in quibus veniens regnabit super terram.——xxvi. 1. Manifestius adhuc etiam de novissimo tempore, et de his qui sunt in eo decem Regibus, in quos dividetur quod nunc regnat imperium, significavit Joannes Domini discipulus in Apocalypsi, edisserens quæ fuerint decem cornua, quæ a Daniele visa sunt, dicens sic dictum esse sibi: “Et decem cornua quæ vidisti decem Reges sunt, qui regnum nondum acceperunt, sed potestatem quasi reges una hora accipient cum bestia. Hi unam sententiam habent, et virtutem et potestatem suam bestiæ dant. Hi cum Agno pugnabunt, et Agnus vincet eos, quoniam Dominus Dominorum est, et Rex Regum.” Manifestum est itaque, quoniam ex his tres interficiet ille qui venturus est, et reliqui subjicientur ei, et ipse octavus in eis; et vastabunt Babylonem, et comburent eam igni, et dabunt regnum suum bestiæ, et effugabunt Ecclesiam: post deinde ab adventu Domini nostri destruentur. Quoniam enim oportet dividi regnum, et sic deperire, Dominus ait: “Omne regnum divisum in se, desolabitur: et omnis civitas vel domus divisa in se, non stabit.” Dividi igitur et regnum, et civitatem, et domum oportet in decem: et propterea jam partitionem et divisionem præfiguravit.
511.
V. xxv. 3.
512.
V. xxv. 4. Et Gabriel Angelus exsolvens ejus visionem, de hoc ipso dicebat: “Et in novissimo regni ipsorum exsurget Rex improbus facie valde, et intelligens quæstiones; et valida virtus ejus et admirabilis; et corrumpet, et diriget, et faciet, et exterminabit fortes et populum sanctum, et jugum torquis ejus dirigetur: dolus in manu ejus, et in corde suo exaltabitur, et dolo disperdet multos, et ad perditionem multorum stabit, et quomodo ova manu conteret.” Deinde et tempus tyrannidis ejus significat, in quo tempore fugabuntur Sancti, qui purum sacrificium offerunt Domino: “Et in dimidio hebdomadis,” ait, “tolletur sacrificium et libatio, et in Templum abominatio desolationis, et usque ad consummationem temporis consummatio dabitur super desolationem;” dimidium autem hebdomadis tres sunt anni et menses sex.
513.
V. xxvi. 1. Et diligenter Daniel finem quarti Regni digitos ait pedum esse ejus imaginis, quæ a Nabuchodonosor visa est, in quos venit lapis sine manibus præcisus; et quemadmodum ipse ait: “Pedes, pars quidem aliqua ferrea, et pars aliqua fictilis; quoadusque abscissus est lapis sine manibus, et percussit imaginem in pedes ferreos et fictiles, et comminuit eos usque ad finem.” Post deinde in exsolutione ait: “Et quoniam vidisti pedes et digitos, partem quidem fictilem, partem autem ferream, regnum divisum erit, et a radice ferrea erit in eo, quemadmodum vidisti ferrum commixtum testæ. Et digiti pedum, pars quidem aliqua ferrea, pars autem aliqua fictilis.” Ergo decem digiti pedum, hi sunt decem Reges, in quibus dividetur regnum: ex quibus quidam quidem fortes et agiles, sive efficaces; alii autem pigri et inutiles erunt, et non consentient: quemadmodum et Daniel ait: “Pars aliqua regni erit fortis, et ab ipsa pars erit minuta. Quoniam vidisti ferrum commixtum testæ, commixtiones erunt in semine hominum, et non erunt adjuncti invicem, quemadmodum ferrum non commiscetur cum testa.” Et quoniam finis fiet, inquit: “Et in diebus Regum illorum excitabit Deus cœli Regnum, quod in æternum non corrumpetur, et Regnum ejus alteri populo non relinquetur. Comminuet et ventilabit omnia regna, et ipsum exaltabitur in æternum. Quemadmodum vidisti, quoniam de monte præcisus est lapis sine manibus, et comminuit testam, ferrum, et æramentum, et argentum, et aurum. Deus magnus significavit Regi, quæ futura sunt post hæc: et verum est somnium, et fidelis interpretatio ejus.”—2. Si ergo Deus magnus significavit per Danielem futura, et per Filium confirmavit; et Christus est lapis, qui præcisus est sine manibus, qui destruet temporalia Regna, et æternum inducet, quæ est justorum resurrectio: “Resuscitabit,” ait, “Deus cœli Regnum, quod in æternum nunquam corrumpetur.” See also xxvi. 1. p. 243, note.
514.
V. xxviii. 2. Cujus adventum Joannes in Apocalypsi significavit ita: “Et bestia quam videram, similis erat pardo.... Si quis gladio occiderit, oportet eum in gladio occidi. Hic est sustinentia et fides sanctorum.” Post deinde et de armigero ejus, quem et pseudoprophetam vocat: “Loquebatur,” inquit, “quasi draco, et potestatem primæ bestiæ omnem faciebat in conspectu ejus: et facit terram, et qui habitant in ea, ut adorarent bestiam primam, cujus curata est plaga mortis ejus. Et faciet signa magna, ut et ignem faciat de cœlo descendere in terram in conspectu hominum, et seducet inhabitantes super terram.” Hæc ne quis eum divina virtute putet signa facere, sed magica operatione. Et non est mirandum, si dæmoniis et apostaticis spiritibus ministrantibus ei, per eos faciat signa, in quibus seducat habitantes super terram. “Et imaginem,” ait, “jubebit fieri bestiæ, et spiritum dabit imagini, uti et loquatur imago, et eos qui non adoraverint eam, faciet occidi. Et characterem autem,” ait, “in fronte, et in manu dextra faciet dari, ut non possit aliquis emere vel vendere, nisi qui habet characterem nominis bestiæ, vel numerum nominis ejus; et esse numerum sexcentos sexaginta sex, quod est, sexies centeni, et deni sexies, et singulares sex;” in recapitulationem universæ apostasiæ ejus, quæ facta est in sex millibus annorum.
515.
V. xxx. 1. Καὶ πρῶτον μὲν ζημία ἐν τῷ ἀποτυχεῖν τῆς ἀληθείας, καὶ τὸ μὴ ὂν ὡς ὂν ὑπολαβεῖν· ἔπειτα δὲ τοῦ προσθέντος ἢ ἀφελόντος τι τῆς γραφῆς, ἐπιτιμίαν οὐ τὴν τυχοῦσαν ἔχοντος, εἰς αὐτὴν ἐμπεσεῖν ἀνάγκη τὸν τοιοῦτον. ἐπακολουθήσει δὲ καὶ ἕτερος οὐχ ὁ τυχὼν κίνδυνος τοῖς ψευδῶς προειληφόσιν εἰδέναι τὸ τοῦ ἀντιχρίστου ὄνομα· εἰ γὰρ ἄλλο μὲν οὗτοι δοκοῦσιν, ἄλλο δὲ ἐκεῖνος ἔχων ἐλεύσεται, ῥᾳδίως ἐξαπατηθήσονται παρ᾽ αὐτοῦ· ὡς μηδέπου παρόντος ἐκείνου, ὃν φυλάσσεσθαι προσήκει.
516.
V. xxx. 2. Oportet itaque tales discere, et ad verum recurrere nominis numerum; ut non in pseudoprophetarum loco deputentur. Sed scientes firmum numerum qui a Scriptura annuntiatus est, id est, sexcentorum sexaginta sex, sustineant primum quidem divisionem Regni in decem: post deinde, illis regnantibus, et incipientibus corrigere sua negotia et augere suum regnum; qui de improviso advenerit regnum sibi vindicans, et terrebit prædictos, habens nomen continens prædictum numerum, hunc vere cognoscere esse abominationem desolationis. Hoc et Apostolus ait: “Cum dixerint, Pax et munitio, tunc subitaneus illis superveniet interitus.” Hieremias autem non solum subitaneum ejus adventum, sed et tribum, ex qua veniet, manifestavit dicens: “Ex Dan audiemus vocem velocitatis equorum ejus: a voce hinnitus decursionis equorum ejus commovebitur tota terra: et veniet, et manducabit terram, et plenitudinem ejus, et civitatem, et qui habitant in ea.” Et propter hoc non annumeratur tribus hæc in Apocalypsi cum his quæ salvantur.
517.
V. xxx. 3. Ἀσφαλέστερον οὖν καὶ ἀκινδυνέτερον, τὸ περιμένειν τὴν ἔκβασιν τῆς προφητείας, ἢ τὸ καταστοχάζεσθαι, καὶ καταμαντεύεσθαι ὀνόματος· τυχὸν δὲ ἐπὶ πολλῶν ὀνομάτων εὑρεθῆναι δυναμένου τοῦ αὐτοῦ ἀριθμοῦ, et nihilominus quidem erit hæc eadem quæstio. Εἰ γὰρ πολλά ἐστι τὰ εὑρισκόμενα ὀνόματα, ἔχοντα τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν, ποῖον ἐξ αὐτῶν φορέσει ὁ ἐρχόμενος, ζητηθήσεται. Quoniam autem non propter inopiam nominum habentium numerum nominis ejus dicimus hæc, sed propter timorem erga Deum et zelum veritatis: ΕΥΑΝΘΑΣ enim nomen habet numerum de quo quæritur: sed nihil de eo affirmamus. Sed et ΛΑΤΕΙΝΟΣ nomen habet sexcentorum sexaginta sex numerum: et valde verisimile est, quoniam novissimum regnum hoc habet vocabulum. Latini enim sunt qui nunc regnant: sed non in hoc nos gloriabimur. Sed et ΤΕΙΤΑΝ, prima syllaba per duas Græcas vocales ε et ι scripta, omnium nominum quæ apud nos inveniuntur, magis fide dignum est. Etenim prædictum numerum habet in se, et literarum est sex, singulis syllabis ex ternis literis constantibus, et vetus, et semotum; neque enim eorum Regum, qui secundum nos sunt, aliquis vocatus est Titan; neque eorum, quæ publice adorantur, idolorum apud Græcos et barbaros habet vocabulum hoc: et divinum putatur apud multos esse hoc nomen, ut etiam sol Titan vocetur ab his qui nunc tenent: et ostentationem quandam continet ultionis, et vindictam inferentis, quod ille simulat se male tractatos vindicare. Et alias autem et antiquum, et fide dignum et regale, magis autem et tyrannicum nomen. Cum igitur tantum suasionum habeat hoc nomen Titan, tamen habet verisimilitudinem, ut ex multis colligamus ne forte Titan vocetur, qui veniet. Nos tamen non periclitabimur in eo, nec asseverantes pronuntiabimus, hoc eum nomen habiturum: scientes, quoniam si oporteret manifeste præsenti tempore præconari nomen ejus, per ipsum utique editum fuisset, qui et Apocalypsim viderat.
518.
V. xxx. 4. Cum autem vastaverit Antichristus hic omnia in hoc mundo, regnans annis tribus et mensibus sex, et sederit in templo Hierosolymis; tunc veniet Dominus de cœlis in nubibus in gloria Patris, illum quidem et obedientes ei in stagnum ignis mittens; adducens autem justis Regni tempora, hoc est, requietionem, septimam diem sanctificatam; et restituens Abrahæ promissionem hæreditatis: in quo Regno ait Dominus, multos ab Oriente et Occidente venientes, recumbere cum Abraham, Isaac, et Jacob.——Ibid. xxxiii. 2. See p. 215, note 2.
519.

V. xxviii. 3. See p. 215, note 1.

The very ancient writer under the name of Barnabas, contemporary at least with Justin Martyr, says, (Epist. § 11.) Προσέχετε, τέκνα, τί λέγει τό· Συνετέλεσεν ἐν ἓξ ἡμέραις. Τοῦτο λέγει ὅτι συντελεῖ Κύριος ἐν ἑξακισχιλίοις ἔτεσι τὰ πάντα.

520.
V. xxx. 4. xxxiii. 2.
521.

V. xxxii. 1. Quoniam igitur transferuntur quorundam sententiæ ab hæreticis sermonibus, et sunt ignorantes dispositiones Dei et mysterium justorum resurrectionis et Regni quod est principium incorruptelæ, per quod regnum qui digni fuerint paulatim assuescunt capere Deum; necessarium est autem dicere de illis quoniam oportet justos primos in conditione hac quæ renovatur, ad apparitionem Dei resurgentes, recipere promissionem hæreditatis quam Deus promisit patribus, et regnare in ea; post deinde fieri judicium. In qua enim conditione laboraverunt sive afflicti sunt, omnibus modis probati per sufferentiam, justum est in ipsa recipere eos fructus sufferentiæ.... Oportet ergo et ipsam conditionem, reintegratam ad pristinum, sine prohibitione servire justis.——xxxiii. 4. Hæc ergo tempora prophetans Esaias ait: “Et compascetur lupus cum agno, et pardus conquiescet cum hædo, et vitulus et taurus et leo simul pascentur, et puer pusillus ducet eos. Et bos et ursus simul pascentur, et simul infantes eorum erunt: et leo et bos manducabunt paleas. Et puer infans in cavernam aspidum, et in cubile filiorum aspidum manum mittet; et non male facient, nec poterunt perdere aliquem in monte sancto meo.” Et iterum recapitulans ait: “Tunc lupi et agni pascentur simul, et leo quasi bos vescetur paleis, serpens autem terram quasi panem: et non nocebunt neque vexabunt in monte sancto meo, dicit Dominus.” Non ignoro autem, quoniam quidam hæc in feros, et ex diversis gentibus et variis operibus credentes, et cum crediderint consentientes justis, tentent transferre. Sed etsi nunc hoc sit in quibusdam hominibus, ex variis gentibus in unam sententiam fidei venientibus, nihilominus in resurrectione justorum super iis animalibus, quemadmodum dictum est: dives enim in omnibus Deus. Et oportet conditione revocata, obedire et subjecta esse omnia animalia homini, et ad primam a Deo datam reverti escam, (quemadmodum autem in obedientia subjecta erant Adæ,) fructum terræ. Alias autem et non est nunc ostendere leonem paleis vesci. Hoc autem significabat magnitudinem et pinguedinem fructuum. Si enim leo animal paleis vescitur; quale ipsum triticum erit, cujus palea ad escam congrua erit leonum?

Theophilus ad Autolycum, II. 25. Ὁπόταν οὖν πάλιν ὁ ἄνθρωπος ἀναδράμῃ εἰς τὸ κατὰ φύσιν, μηκέτι κακοποιῶν; κακεῖνα (i. e. τὰ θηρία) ἀποκατασταθήσεται εἰς τὴν ἀρχῆθεν ἡμερέτητα.

522.
V. xxxii. 2. “Semini tuo dabo terram hanc, a flumine Ægypti usque ad flumen magnum Euphratem.” Si ergo huic [Abraham] promisit Deus hæreditatem terræ non accepit autem in omni suo incolatu; oportet eum accipere cum semine suo, hoc est, qui timent Deum et credunt in eum, in resurrectione justorum. Semen autem ejus Ecclesia, per Dominum adoptionem quæ est ad Deum accipiens.... Neque Abraham neque semen ejus, hoc est, qui ex fide justificantur, nunc sumunt in ea hæreditatem; accipient autem eam in resurrectione justorum.
523.
V. xxxiii. 1. Promisit bibere de generatione vitis cum suis discipulis; utrumque ostendens, et hæreditatem terræ in qua bibitur nova generatio vitis, et carnalem resurrectionem discipulorum ejus: quæ enim nova resurgit caro, ipsa est quæ et novum percipit poculum. Neque autem sursum in supercœlesti loco constitutus cum suis potest intelligi bibens vitis generationem; neque rursus sine carne sunt, qui bibant illud: carnis enim proprium est, et non spiritus, qui ex vite accipitur potus.——2. See p. 215, note 2.
524.
V. xxxiii. 2. supra.—3. Prædicta itaque benedictio ad tempora Regni sine contradictione pertinet, quando regnabunt justi surgentes a mortuis: quando et creatura renovata, et liberata, multitudinem fructificabit universæ escæ, ex rore cœli, et ex fertilitate terræ.—See p. 131, note 5.
525.
V. xxxv. 1. Regnabunt justi in terra, crescentes ex visione Domini, et per ipsum assuescent capere gloriam Dei Patris, et cum sanctis Angelis conversationem et communionem, et unitatem spiritalium in Regno capient: et illos quos Dominus in carne inveniet, exspectantes eum de cœlis, et perpessos tribulationem, qui et effugerint iniqui manus.
526.
V. xxxv. 2. In Regni temporibus, revocata terra a Christo, et reædificata Hierusalem, secundum characterem quæ sursum est Hierusalem.
527.
V. xxxiii. 4. supra.—xxxv. 1. Si autem quidam tentaverint allegorizare hæc, quæ ejusmodi sunt; neque de omnibus poterunt consonantes sibimetipsis inveniri, et convincentur ab ipsis dictionibus.—2. Et nihil allegorizari potest, sed omnia firma, et vera, et substantiam habentia, ad fruitionem hominum justorum a Deo facta. Quomodo enim vere Deus est, qui resuscitat hominem; sic et vere resurgit homo a mortuis, et non allegorice, quemadmodum per tanta ostendimus. Et sicut vere resurgit, sic et vere præmeditabitur [μελετήσεται—sese exercebit in] incorruptelam, et augebitur, et vigebit in Regni temporibus, ut fiat capax gloriæ Patris. Deinde omnibus renovatis, vere in civitate habitabit Dei.
528.
V. xxxv. 2. His itaque prætereuntibus super terram, novam superiorem Hierusalem ait Domini discipulus Joannes descendere, quemadmodum sponsam ornatam viro suo; et hoc esse tabernaculum Dei, in quo inhabitabit Deus cum hominibus. Hujus Hierusalem imago illa, quæ in priori terra, Hierusalem, in qua justi præmeditantur incorruptelam, et parantur in salutem. Et hujus tabernaculi typum accepit Moyses in monte.
529.
V. xxxvi 1. Παρελθόντος δὲ τοῦ σχήματος τούτου, καὶ ἀνανεωθέντος τοῦ ἀνθρώπου, καὶ ἀκμάσαντος πρὸς τὴν ἀφθαρσίαν, ὥστε μηκέτι δύνασθαι πέρα παλαιωθῆναι, ἔσται ὁ οὐρανὸς καινὸς, καὶ ἡ γῆ καινή· ἐν τοῖς καινοῖς ἀναμενεῖ ὁ ἄνθρωπος ἀεὶ καινὸς, καὶ προσομιλῶν τῷ Θεῷ· ... φησὶν γὰρ Ησαΐας· Ὅν τρόπον γὰρ ὁ οὐρανὸς καινὸς καὶ ἡ γῆ καινῆ, ἃ ἐγὼ ποιῶ, μένει ἐνώπιον ἐμοῦ, λέγει Κύριος, οὔτω στήσεται τὸ σπέρμα ὑμῶν καὶ τὸ ὄνομα ὑμῶν ... ὡς οἱ πρεσβύτεροι λέγουσι, τότε καὶ οἱ μὲν καταξιωθέντες τῆς ἐν οὐρανῷ διατριβῆς, ἐκεῖσε χωρήσουσιν, οἱ δὲ τῆς τοῦ παραδείσου τρυφῆς ἀπολαύσουσιν, οἱ δὲ τὴν λαμπρότητα τῆς πόλεως καθέξουσιν· πανταχοῦ γὰρ ὁ Σωτὴρ ὁραθήσεται, καθὼς ἄξιοι ἔσονται οἱ ὁρῶντες αὐτόν.
530.
V. xxxvi. 3. Ut progenies ejus, primogenitus Verbum, descendat in facturam, hoc est, in plasma, et capiatur ab eo; et factura iterum capiat Verbum, et ascendat ad eum, supergrediens Angelos, et fiet secundum imaginem et similitudinem Dei.
531.

Justin Martyr, Dial. cum Tryph. 80, makes Tryphon ask the question: Εἰπὲ δὲ μοι ἀληθῶς, ὑμεῖς ἀνοικοδομηθῆναι τὸν τόπον Ἰερουσαλὴμ τοῦτον ὁμολογεῖτε, καὶ συναχθήσεσθαι τὸν λαὸν ὑμῶν, καὶ εὐφρανθῆναι σὺν τῷ Χριστῷ ἅμα τοῖς πατριάρχαις καὶ τοῖς προφήταις καὶ τοῖς ἀπὸ τοῦ ἡμετέρου γένους ἢ καὶ τῶν προσηλύτων, πρὶν ἐλθεῖν ὑμῶν τὸν Χριστὸν, προσδοκᾶτε; And to this Justin replies, Ὡμολόγησα οὖν σοι καὶ πρότερον, ὅτι ἐγὼ μὲν καὶ ἄλλοι πολλοὶ ταῦτα φρονοῦμεν, ὡς καὶ πάντως ἐπίστασθε, τοῦτο γενησόμενον· πολλοὺς δ᾽ αὖ καὶ τῶν τῆς καθαρᾶς καὶ εὐσεβοῦς ὄντων Χριστιανῶν γνώμης τοῦτο μὴ γνωρίζειν ἐσήμανά σοι. And further on: Ἐγὼ δὲ, καὶ εἰ τινές εἰσιν ὀρθογνώμονες κατὰ πάντα Χριστιανοὶ καὶ σαρκὸς ἀνάστασιν γενήσεσθαι ἐπιστάμεθα· καὶ χίλια ἔτη ἐν Ἰερουσαλὴμ οἰκοδομηθείσῃ καὶ κοσμηθείσῃ καὶ πλατυνθείσῃ οἱ προφῆται Ἰεζεκιὴλ καὶ Ησαΐας καὶ οἱ ἄλλοι ὁμολογοῦσιν.—Perhaps I ought to notice, that some persons have supposed Justin in this last passage to assert, that orthodox Christians in general taught the doctrine of the personal reign, and thence have imagined a discrepancy between the latter statement and that immediately preceding: but a little attention will show, that all he asserts concerning orthodox Christians in general is, that they believe the resurrection of the flesh; and he further adds, that the prophets taught that Jerusalem was to be rebuilt, and to remain a thousand years inhabited by the just.

Tertullian. advers. Marcion. III. 24. Nam et confitemur in terra nobis regnum repromissum; sed ante cœlum, sed alio statu; utpote post resurrectionem in mille annos, in civitate divini operis Hierusalem cœlo delata.—See also Barnabas and Theophilus, quoted pp. 250 & 252.

532.
III. xxii. 4. Maria virgo obediens invenitur, dicens: “Ecce ancilla tua, Domine, fiat mihi secundum verbum tuum:” Eva vero inobediens; non obedivit enim, adhuc cum esset virgo. Quemadmodum illa, virum quidem habens Adam, virgo tamen adhuc existens ... inobediens facta, et sibi et universo generi humano causa facta est mortis; sic et Maria habens prædestinatum virum, et tamen virgo, obediens, et sibi et universo generi humano causa facta est salutis.... Sic autem et Evæ inobedientiæ nodus solutionem accepit per obedientiam Mariæ: quod enim alligavit virgo Eva per incredulitatem, hoc virgo Maria solvit per fidem.
533.
Massuet, Diss. Præv. III. § 65. Nostræ salutis prima post Filium mediatrix ... mediatricis conciliatricisque cum Deo.
534.
And so Justin Martyr puts it in a parallel passage to this of Irenæus: Tryph. 100. Παρθένος οὖσα Εὔα, τὸν λόγον τὸν ἀπὸ τοῦ ὄφεως συλλαβοῦσα, παρακοὴν καὶ θάνατον ἔτεκε· πίστιν δὲ καὶ χαρὰν λαβοῦσα Μαρία ἡ παρθένος, εὐαγγελιζομένου αὐτῇ Γαβριὴλ ἀγγέλου, ... ἀπεκρίνατο· Γένοιτό μοι κατὰ τὸ ῥῆμά σου. Καὶ διὰ ταύτης γεγένηται οὗτος ... δι᾽ οὗ ὁ Θεὸς τὸν ὄφιν ... καταλύει, ἀπαλλαγὴν δὲ τοῦ θανάτου ... ἐργάζεται.
535.
V. xix. 1. Quemadmodum enim illa per angeli sermonem seducta est, ut effugeret Deum, prævaricata verbum ejus; ita et hæc per angelicum sermonem evangelizata est, ut portaret Deum, obediens ejus verbo. Et si ea inobedierat Deo, sed hæc suasa est obedire Deo, uti virginis Evæ virgo Maria fieret advocata. Et quemadmodum adstrictum est morti genus humanum per virginem, salvatur per virginem; æqua lance disposita, virginalis inobedientia per virginalem obedientiam.
536.
III. xxii. 4.
537.
V. xix. 1. ... ut portaret Deum.
538.
I. xxiii. 2. xxvii. 4. II. Præf. 1. III. Præf.
539.
Hær. I. 1. He calls the Great Original a twofold Fire, hidden and apparent, and he gives the names of the Pairs who proceeded from this Fire, as Νοῦς καὶ Ἐπίνοια, Φωνὴ καὶ Ἔννοια, Λογισμὸς καὶ Ἐνθύμησις.
540.
Ad Gregor. Naz. Orat. xxiii. The names he gives are Βυθὸς καὶ Σιγὴ, Νοῦς καὶ Ἀλήθεια, Λόγος καὶ Ζωὴ, Ἄνθρωπος καὶ Ἐκκλησία.
541.
Ad ejusdem Orat. xliv.
542.
I. xxiii. 2.
543.
I. xxiii. 1. II. ix. 2.
544.
I. xxiii. 2.
545.
I. xxiii. 1. 3.
546.
I. xxiii. 1.
547.
I. xxiii. 1.
548.
1. xxiii. 4.
549.
I. xxiii. 1.
550.
Clem. Alex. Strom. II. 20. § 118. III. 4. § 25.
551.
I. xxvi. 3.
552.
I. xxvi. 2.
553.
De Virg. Vel. 6. De Carne Christi, 13.
554.
Hist. Eccl. III. 27.
555.
Hær. II. 1. Τὸν δὲ Σωτῆρα καὶ Κύριον ἐκ παρθένου γεγεννῆσθαι φησίν.
556.
I. xxiii. 5.
557.
Apol. I. 26.
558.
Euseb. Hist. Eccl. III. xxvi. 1.
559.
I. xxiii. 5.
560.
1 Tim. ii, 17, 18.
561.
Justin. Apol. I. 26.
562.
Euseb. Hist. Eccl. IV. vii. 2. Tertullian, de Anima, 23, mentions Saturninus as the pupil of Menander.
563.
I. xxiv. 1.
564.
Ibid. 2.
565.
Ibid. 1.
566.
I. xxiv. 2.
567.
Ibid. 1.
568.
Ibid. 2.
569.
Ibid.
570.
I. xxiv. 2.
571.
Clem. Alex. (Strom. VII. 17. § 106, 107.) speaks of Basilides as being a good deal younger than Marcion, and about the same age as Valentinus.
572.
I. xxiv. 5.
573.
I. xxiv. 3.
574.
Ibid. 5.
575.
Ibid. 7.
576.
The Prophecies, like Simon, he attributed to the Angels in general, but the Law to their Chief. § 5.
577.
I. xxiv. 4.
578.
Ibid. 5.
579.
Ibid. 6.
580.
Lib. V. cap. 5. See the Appendix to the Benedictine edition of Irenæus.
581.
Clem. Alex. Strom. IV. 12. § 83.
582.
I. xxv. 1.
583.
The writer of the Appendix to Tertull. de Præscrip. Hær. 48. Epiphan. Hær. xxviii. 2. See also Lampe, Proleg. in Joan. II. 3. 2. p. 184, quoted in Burton's Bampton Lectures, note 75.
584.
I. xxv. 3.
585.
Ibid. 4.
586.
At least this is implied in § 4.
587.
He said (§ 2) that they were in the same sphere as Jesus, who (§ 1) was from the same as the Father.
588.
I. xxv. 4.
589.
Ibid. 1.
590.
Ibid. 2.
591.
Ibid. 5.
592.
I. xxv. 6.
593.
Ibid.
594.
Ibid.
595.
III. iii. 4. See p. 60.
596.
I. xxvi. 1.
597.
I. xxvii. 1. The Author of the Appendix to Tertullian's Treatise de Præs. (§ 51.) makes these two Primary Beings; but Irenæus declares that the former was unknown, the latter known; the former good, the latter merely just.
598.
III. iv. 3.
599.
Clement of Alexandria mentions Marcion as being in time the successor of Simon Magus, (Strom. VII. 17. § 107,) and predecessor of Basilides and Valentinus; contemporary, but older.
600.
I. xxvii. 2.
601.
Ibid. 3. His opinions concerning Cain became the nucleus of another sect, the Cainites.
602.
Ibid. 2. The writer in the name of Tertullian, as quoted above, note 5, asserts that he received only some of St. Paul's Epistles.
603.
Tertull. l. c.
604.
I. xxviii. 1.
605.
From this treatise, which is still extant, we learn that he was an Assyrian by birth, had been a heathen, and had been initiated into most of the heathen mysteries, but had been converted (a rare instance) by the reading of the Scriptures (§§ 64 & 46). In this treatise he opposes the idea that matter had no beginning, and declares that it was created by the (personal) Word of God (§ 8). Perhaps he may be thought to lean to Gnosticism where he says that the soul is naturally mortal, and that the unenlightened soul perishes with the body. § 21, 22.
606.
I. xxviii. 1.
607.
See above, note 9.
608.
I. xxxi. 1.
609.
I. xxix. 1.
610.
Ibid. 2.
611.
I. xxix. 3.
612.
I read Harmogenes for Monogenes, because the latter name has not occurred as the name of any of these supposed Beings, and because Harmogenes is the first of them who is said to have an attendant, which is the idea implied in Angelos, the word used by Irenæus. Massuet suggests Autogenes, but gives no reason.
613.
I. xxix. 4.
614.
See pp. 286, 288.
615.
I. xxx. 1.
616.
Ibid. 2.
617.
Ibid. 3.
618.
I. xxx. 4.
619.
Some of them said that Wisdom herself took the form of a serpent. § 15.
620.
I. xxx. 5.
621.
In some degree; for he was totally emptied of it by a different process. See below, p. 291.
622.
I. xxx. 6.
623.
Those who called Wisdom the serpent, say that she inspired them with knowledge.
624.
I. xxx. 7.
625.
Ibid. 8.
626.
From leaving out Cain as joint progenitor of mankind, and deriving all the human race from Seth, they seem to have been called Sethites.
627.
I. xxx. 9.
628.
Ibid. 10.
629.
Ibid. 11.
630.
Ibid.
631.
These were, no doubt, Jaldabaoth and his six descendants, who (§ 5) are called heavens, and are likewise spoken of as per ordinem sedentes in cœlo, secundum generationem ipsorum.
632.
I. xxx. 12.
633.
Ibid. 12, 13.
634.
I. xxx. 14.
635.
I imagine this to be the meaning of Christo sedente; sedeo being taken in a transitive sense. Ἰδρύομαι was probably the original word.
636.
I. xxx. 14.
637.
I. xi. 1. bis.
638.
Epiphan. Hær. xxxi. 2.
639.
Adv. Valent. 4.
640.
Tertull. de Præscr. 7. 30. Epiphan. Πεπαιδεῦσθαι τὴν τῶν Ἐλλήνων παιδείαν.
641.
This appears from a fragment of his, preserved in a Dialogue against the Marcionites, erroneously ascribed to Origen, (see Dupin upon Origen,) in which it is quoted at length by one of the speakers. See the fragment, in the Appendix to the Benedictine edition of Irenæus, or in Grabe's Spicilegium, II. p. 55.
642.
Called Theodas, by Clement of Alexandria, Strom. VII. 17. § 106.
643.
Tertull. de Præscr. 38.
644.
Apol. I. 26. See Grabe's Spicilegium, II. 44, 45.
645.
Adv. Valent. 5.
646.
III. iv. 3.
647.
In his Canon Chronicus.
648.
Dissert. 2. de annis primorum Romæ Episcoporum, cap. 12.
649.
Tertull. adv. Valent. 4.
650.
Epiphan. Hær. xxxi. 7.
651.
Ibid.
652.
I. Præf. 2.
653.
I. xii. 1.
654.
Hær. xxxi. 5. It is printed in the Appendix to the best editions of Irenæus.
655.
I. xi. 1. The Valentinians against whom Irenæus wrote made the first pair the First Cause, First Father, or Depth, and Thought, Grace or Silence. See I. i. 1.—Ptolemy placed the Depth first, but gave him two consorts, Thought and Will. See I. xii. 1.
656.
Called by his followers Mind, Only-begotten, Father or Beginning of all things.
657.
I. xi. 1.
658.
As Irenæus tells us some of the Valentinians did.
659.
At least this is the account of Tertullian, adv. Valent. 4.
660.
I. i. 2. The names are Βύθιος, Μίξις, Ἀγήρατος, Ἕνωσις, Αὐτοφυὴς, Ἡδονὴ, Ἀκίνητος, Σύνκρασις, Μονογενὴς, Μακαρία· Παράκλητος, Πίστις, Πατρικὸς, Ἐλπὶς, Μητρικὸς, Ἀγάπη, Ἀείνους, Σύνεσις, Ἐκκλησιαστικὸς, Μακαριότης, Θελητὸς, Σοφία.
661.
Πλήρωμα, I. i. 3.
662.
I. xi. 1.
663.
See the fragment above quoted.
664.
I. ii. 1.
665.
I. ii. 2.
666.
I. xi. 1.
667.
I. ii. 3.
668.
I. ii. 4. Σταυρὸς, Λυτρωτὴς, Καρπιστὴς, Ὁροθέτης, Μεταγωγεύς.
669.
I. ii. 4.
670.
Ibid. 5.
671.
Ibid. 6. It appears that he was likewise called the Paraclete or Comforter (I. iv. 5), and Christ (I. iii. 1).
672.
I. iv. 1.
673.
I. iv. 1.
674.
Ibid. 2.
675.
See p. 300, note 5.
676.
I. iv. 5. v. 1.
677.
The term Irenæus uses (I. v. 1.) is ψυχικός. Its meaning is not easy to express by another word. Valentinus, like the Platonists and several of the early Christian writers, believed in three kinds of substance, πνευματικὴ, ψυχικὴ, σωματικὴ, analogous to the three parts of man, spirit, soul, and body; the first of which he conceived to be naturally and necessarily immortal, the third necessarily perishable, the second capable of either immortality or destruction, but having a kind of life, as long as it existed, which the third had not.
678.
I. v. 1.
679.
Ibid. 2.
680.
Valentinus himself appears to have made man the joint work of the Creator and the other Angels. See a fragment of one of his letters, preserved by Clem. Alex. Strom. II. 8. § 36.
681.
I. v. 3, 4.
682.
Ibid. 5.
683.
This was recognised by Valentinus in the fragment above cited.
684.
I. v. 6.
685.
I. vi. 1, 2.
686.
Ibid. 3.
687.
Tertull. de Resur. Carnis, 2, states this as the opinion of Valentinus, and de Carne Christi, 15. In the fragment, (Clem. Alex. Strom. III. 7. § 59,) Valentinus says that Jesus attained to divinity by his purity; which was such that his food did not corrupt within him.
688.
I. vii. 2.
689.
Ibid. 1.
690.
De Præscr. 38.
691.
Matt. xi. 27. See IV. vi. 1. But his followers preferred the Gospel of St. John (III. xi. 7), and some of them forged what they called the Gospel of the Truth. Ibid. 9.
692.
De Præscr. 30.
693.
I. i. 3. iii. viii.
694.
Strom. II. 8. § 36. 20. § 114. III. 7. § 59. IV. 13. § 91. VI. 6. § 52.
695.
Ibid. II. 20. § 114.
696.
I. Præf. 2.
697.
Epiphan. Hær. xxxi. 1.
698.
I. xi. 2.
699.
Clem. Alex. Strom. III. ii. § 5.
700.
See Massuet, Diss. Præv. I. § 80.
701.
Epiphan. xxxi. 1. xxxii. 3. Theodoret. Hær. Fab. I. 5.
702.
Ibid.
703.
I. xi. 3.
704.
I. Præf. 2. viii. 5.
705.
Hær. xxxiii. 1. Ὁ Πτολεμαῖος καὶ οἱ σὺν αὐτῷ. The passage he quotes is I. xii. 1.
706.
Hær. xxxv. 1.
707.
Hær. Fab. I. 12.
708.
I. xii. 3.
709.
I. xiii. 1. Magistri emendatorem se esse glorians.
710.
Adv. Valent. 4.
711.
I. xiii. 5. See p. 202, note 9.
712.
Ibid.
713.
I. xiv. 1.
714.
Ibid.
715.
I. xv. 3.
716.
I. xiii. 3.
717.
I. xiii. 2.
718.
Ibid. 3.
719.
I. xiii. 5. See p. 202, note 9.
720.
Ibid. 6.
721.
Ibid. 5. 7.
722.
I. xxi. 1.
723.
Ibid. 2.
724.
Ibid. 1.
725.
Ibid. 2.
726.
Ibid. 1.
727.
Ibid. 3.
728.
I. xxi. 4.
729.
Ibid. 5.
730.
Irenæus (I. xxviii. 1) expressly says that they thought marriage to be pollution and whoredom, and (xxiv. 2) that it and its natural consequences were from Satan.
731.
I. vi. 1, 2.
732.
I. v. 2.
733.
I. vi. 4. III. xv. 2.
734.
I. vi. 1.
735.
I. vi. 1.
736.
I. vi. 2, 4.
737.
I. vii. 1.
738.
I. xxv. 5.
739.
I. vi. 2.
740.
Strom. II. 20. § 114.
741.
I. xiii. 2.
742.
I. xxv. 6.
743.
III. ii. 1.