«Alá enriba d’a montaña,

Sai fume d’as chamineas...

Valor, meu corpiño vello,

Levaim’aló miñas pernas.

Paseniño, paseniño,

Aquí para, alí te sentas,

Irás chegando Xuana,

Á dond’as casas fomegan.

¡Dios diante! a virxe te valla,

Qu’hoxe, seica... seica... seica...

Has de comer sete cuncas

De bon caldo, c’o a da cea,

E mais compango de porco

Ou de sardiñas salpresas,

Qu’os montañeses son homes

Que cando dan, dan de veras.

Dempois, quentaráste á un lume

Grande com’un-ha fogueira,

E cando xa estés ben quente

¡Á dormir!... ¡e qu’amañeza!»

Y a vella vay, sube, sube

A costa d’o mar d’ovellas

C’un ollo posto n’o chan

Y outro ond’as casas fomegan.

Mentras tanto o sol d’a tarde

Tras d’os pinares se deita

Y aluma con tristes rayos

As sombrisas arboredas.

D’os Anxos o val hermoso,

Saban de verdor ostenta

Alá n’o fondo tranquilo

Que soaves brisas ourean.

Aquí fonte, alí regato,

A yaugua brila antr’as herbas,

Color d’ouro, qu’o postreiro

Rayo de sol fire n’elas.

Quieta, docisima calma

Arriba y en baixo reina,

A noite ven silensiosa,

Maina, pero sin estrelas.

Nin siquera un-ha relumbra

N’o firmamento, qu’espesa

Brétema tamen se corre

Po-las llanuras etereas.

Comenza á orballar, escuro

Tod’arrededor, apenas

S’acerta, o que o mais conoça,

Con camiño nin carreira.

Mas non importa por eso

Qu’o qu’é valente é de veras;

Y a vella vay sube, sube,

A costa d’o mar d’ovellas

C’un ollo posto no chan

Y outro ond’as casas fomegan,

Qu’alí relumbra un-ha luz

E vay direitiña á ela

Marmurando:—Arriba, Xuana,

Qu’ou m’engaño ou terás festa.

A esperencia insina á todos,

E ten a vella esperencia,

Por eso non pensa mal

Pensando que arriba hay festa.

Un carballo arde n’o lume,

Y arredor d’o lar se sentan

Rapazas d’alegres ollos,

Abós de brancas gadellas,

Vellas qu’inda rompen mangas

E tocan as castañetas,

Os afillados qu’a dona

Y o dono tên po-la aldea,

Y os amigos y os cuñados,

Os curmans y a parentela

Toda xunta, e mai-lo crego

Y o zuruxano d’as bestas.

Un cego c’a sua zanfona

En compaña d’outra cega,

Que si ben lle dá ô pandeiro

Fay falar as castañetas;

Un manco, un coxo, un-ha tola,

Y outros probes que se sentan

N’un tallo para déz posto

N’un curruncho d’a lareira,

E abofellas mais non caben

Anqu’algun mais vir quixera.

Foran chegando, chegando,

Mais de nove ulind’a festa,

Y á ningun botou d’a porta

A rica d’a montañesa;

Qu’hay para todos, o dia

Qu’alí cocen carne fresca

Por arrobas, e se fan

Papas d’arroz en caldeiras.

Matouse un carneiro, grande

Como un boy, e un-ha tenreira

Como un-ha vaca, e gordiña

Como un-ha cocha pequena.

Hay viño á Dios dar, un viño

D’o Riveiro, qu’é canela,

E par’a xente de menos

Hayno tamen d’o d’a terra,

Un pouco agriño, mais fresco

E sabroso como fresas.

Coceuse un-ha gran fornada

De millo branco qu’albea,

Con mixtura de centeo

Y un-ha pouca de manteiga.

Parece biscoito a broa,

Y un non se ve farto d’ela,

Qu’inda é muito mais sabrosa

Qu’os moletes qu’en tres cestas,

Escollidos, de Santiago

Trouxeron as panadeiras.

En fin, a comida roda

Po-los pés, y o viño alegra

As xentes tanto, que rabia

D’envidia a negra tristeza.

Os probes qu’alí viñeron

Y atoparon lume e mesa,

Contan contos que dan risa

Así âs mozas com’âs vellas;

Uns en verso, outros en prosa,

Pois falan en todas lengoas

Y apostan entr’eles todos

Á quen fay copras mais feitas.

Ma-l-o d’a zanfona gana,

Quell’apunta a compañeira,

E axudalle o viño branco

Con qu’a gorxa lle refrescan.

«¡Viv’a cega! ¡viv’o cego!...»

De cand’en cando lle berran,

Y-el di, berrando mais forte:

«¡Vivan eles!... ¡vivan elas!...

Y a mais bonita de todas

Que veña á darm’un-ha prenda.»

¡Ju-ju-ru-ju! Y aturuta

Hastra enxordecé-las pedras,

Y a cega dall’ô pandeiro

Y o cego toca n’as tecras

Y ô compás d’o zongue, zongue,

De novo bailan as nenas,

E din os probes, botando

Leña n’o lar: «¡Esta é festa!

¡Quen ch’hoxe andivera fora

C’a tripa toda valdeira!...»

Y un ollo botan sorrindo

Ôs feixes de palla fresca

Ond’han de dormir quentiños,

Coma rixons en caldeira,

Mentras fora zoa o vento

E ladran os cans n’as eiras.

Xa preto d’a media noite,

Dan encomenzo as peleas,

Os mozos loitan c’as mozas,

Medindo as forzas que teñan,

E n’andan en comprimentos

Para botarse por terra.

¡Si as vírades que valentes

S’amostran n’a loita as nenas!...

¡Fanlle ôs mozos cada magoa

C’as suas mans pequeneiras!...

—Un xa caiu... foy un home...

¡Ela venceu... venceu ela!

¡Ben po-la nena bonita!...

¡Que vivan as montañesas!

Que vivan, pois loitar saben...

—¡Si fixo trampa!...—él contesta

Avergonzado...—foy trampa,

Que sinon, nin cén com’ela.

—Que trampa nin que morcegos...

Vencinte...

—Non.

—Sí.

—¡Me venzas!...

E mentres que n’esto están

¡Plum! ¡plum! ¡plum! dan c’un-ha pedra

N’a porta.

—¿Quen é? perguntan.

—Son un-ha probiña vella

Que me perdin n’este monte...

Respond’un-ha voz que tembra.

¿Non me darán pousadiña,

Qu’está chovendo e lostrega?

—Vaya con Dios, xa ven tarde,

Non hay sitio;—lle contestan.

—¿Que dí, señora? Son xorda

Com’un canto... miña prenda.

Abram’a porta que Dios

Llo pagará...

—Probe vella...

Un pouco adiante, pretiño

Hay mais portas, chame n’elas.

—¿Que dí, señoriña? Mire

Qu’está un-ha noite moy fera,

E teño medo qu’os lobos

Me coman...

—¡Dios diante! ¡seica!

N’hay lobos aquí, ande, ande,

Vaya con Dios, qu’outra aldea

Hay preto.

—¿Que dí, señora?

—Vaya con Dios, non sea terca,

Qu’aquí xa non caben mais

Nin probes nin ricos, ¡eya!

—¿Que dí ña filla?... son xorda,

E non oyo anque me fendan.

¡Brrr... que frio, señoriña!...

Vosté qu’é tan limosneira

Deixem’entrar, e estarey

N’o cortelliño ond’as bestas.

¡Brrr... que morro c’a friaxe!

¡Quenja! ¡quenja! ¡quenja! ¡quenja!...

Que tos... Dios me valla... brrr...

¡Xa non podo mais!...

—Pois veña,

E si non ten onde pôrse

Brinque á cabalo d’a artesa.

Falou a dona, que tiña

O corazon de manteiga.

—¡Dios llo pague, queridiña!

Xa topará a recompensa

N’o ceu... abra, miña xoya...

Excramou de pronto a vella.

—¿Logo n’é xorda, qu’oyeu?

Dixeron dentro, antramentras

Que quitaban o tranqueiro

D’a porta.

—¿Que dí, ña-prenda?

Non ll’oyo nada, mas teño

Moito sentido...

—¡Abofellas

Que non mente!... vaya, vaya,

Adentro...

—Santas y buenas

Noites teñan mis señores...

¡Xesús! seica están de festa,

Qu’hay moita xentiña xunta.

D’hoxe n’un ano aquí os vexa.

Dió-los bendiga... el Señor

Lles dé fertuna âs mancheas

E saudiña...

—¡Amen, amen!

—Busqu’un sitio n’a lareira

E quéntese...

—¿Que me dixo?

Son xorda coma un-ha pedra,

E a mais non probey frangulla

Desd’onte â noite, e n’as venas

Xa teño o sangre callado

Po-lo frio...

Y antramentras

Qu’esto dí, vais’arrimando

Ô lume moy compangueira

C’os outros probes, e fura

Por antr’eles, por antr’elas.

Brinca por riba d’o cego,

E que queiras, que non queiras,

Sempre tembrando de frio

E xorda como un-ha pedra,

Segun di, n’o mellor sitio

Con moita homildá se senta

E arrima un mando de lume

Pr’ond’ela está.

—¡Ey, miña vella!

Mire qu’hay mais que vostede

Aquí: ¡que comenenceira

Parece!...—lle di outro probe

C’un-ha cara de desteta

Nenos.

—¿Cómo di, meu fillo?

(Sorrindo reprica ela

Sentándose mais a gusto)

Eu de calquera maneira

M’amaño; qu’así n’o ceo

M’amañe el Señor...

—¡Bah! seica

Quer facer mofa d’a xente...

¡Poche, c’o xuncras d’a vella!

Mesmo parece un espeto.

—¿Si quero un neto ña prenda?

Si m’o desen inda pode

Que pouco a pouco o bebera,

Pois teño moita sediña,

E fame, e frio...

—¡Rabéa!

¡Can! que non vin un-ha xorda

Mais fraca nin lagarteira,

¿É filla d’algun raposo?

—¿Que pille un òso?... d’a vella

Quérense rir... ¡ay Dios mio!

Pero a fam’elle moy negra:

Tráyamo s’é qu’inda ten

Apegada algunha freba,

E ireino raspando á modo

C’un canteiro que me queda.

Todos riron c’a resposta

E...—¡Inda nunca Dios me dera,

Dixo o cego, que esa xorda

Sabe mais qu’eu, abofellas!

—Merece comer compango.

E voullo dar, miña vella,

Porqu’onde queira qu’a atopo

Gustame sempre a sabencia.

¡Coma e fártese!... aquí ten

Talladas e viño... beba,

Beba po-la miña conta

 salú d’as montañesas—

Dixo a dona, e doulle un prato

De callos, como un-ha cesta,

 probe, e viño, e pan branco.

Canto quixo; fartous’ela

Mesmo hastra que tuvo a tripa

Coma un pandeiro. Raventa

Por pouco..., mais o pelexo

Tiña duro, e nin siquera,

Ll’arregañou, y ô outro dia

Xa estaba tan peneireira.

Coidado,—lle dixo a dona

Cando se foy.—Conta teña

De non volver por aquí

Mentras lle dure a xordeira.

—¿Que dí, miña queridiña?

Respondeu rindose a vella.

Son mesmo com’un-ha tapia,

E non ll’oyo, anque me fendan.