[Communicated from Lille Bibl. Munic. MS. 62 (sixteenth century) by L. Deschamps de Pas to the Annales archéologiques, xvii (1857), 167.]

Sequuntur ceremonie et modus observandus pro celebratione misse Missus est Gabriel Angelus, &c., vulgariter dicte Auree Misse quolibet anno in choro ecclesie Tornacensis decantande feria xᵃ ante festum nativitatis Domini nostri Iesu-Christi, ex fundatione venerabilis viri magistri Petri Cotrel, canonici dicti ecclesie Tornacensis et in eadem archidiaconi Brugensis, de licentia et permissione dominorum suorum decani et capituli predicte ecclesie Tomacensis.—Primo, feria tercia, post decantationem vesperum, disponentur per carpentatorem ecclesie in sacrario chori dicte ecclesie Tornacensis, in locis iam ad hoc ordinatis et sibi oppositis, duo stallagia, propter hoc appropriata, que etiam ornabuntur cortinis et pannis cericeis ad hoc ordinatis per casularium iam dicte ecclesie, quorum alterum, videlicet quod erit de latere episcopi, serviet ad recipiendam beatam virginem Mariam, et alterum stallagium ab illo oratorio oppositum, quod erit de latere decani, serviat ad recipiendum et recludendum Angelum.—Item similiter eodem die deputatus ad descendendum die sequenti columbam, visitabit tabernaculum in altis carolis dispositum, disponet cordas, et parabit instrumentum candelis suis munitum, per quod descendet Spiritus Sanctus in specie columbe, tempore decantationis ewangelii, prout postea dicetur, et erit sollicitus descendere cordulam campanule, et illam disponere ad stallagium Angeli, ad illam campanulam pulsandam suo tempore, die sequenti, prout post dicetur.—Item in crastinum durantibus matutinis, magistri cantus erunt solliciti quod duo iuvenes, habentes voces dulces et altas, preparentur in thesauraria, hostio clauso, unus ad modum virginis seu regine, et alter ad modum angeli, quibus providebitur de ornamentis et aliis necessariis propter hoc per fundatorem datis et ordinatis.—Item post decantationem septime lectionis matutinarum, accedent duo iuvenes, Mariam videlicet et Angelum representantes, sic parati de predicta thesauraria, ad chorum intrando per maius hostium dicti chori, duabus thedis ardentibus precedentibus: Maria videlicet per latus domini episcopi, in manibus portans horas pulchras, et Angelus per latus domini decani, portans in manu dextra sceptrum argenteum deauratum, et sic morose progredientur, cum suis magistris directoribus, usque ad summum altare, ubi, genibus flexis, fundent ad Dominum orationem. Qua facta, progredientur dicti iuvenes quilibet ad locum suum, Maria videlicet ad stallagium, de parte episcopi preparatum, cum suo magistro directore, et Angelus ad aliud stallagium de parte decani similiter preparatum, etiam cum suo alio magistro directore, et ubique cortinis clausis. Coram quibus stallagiis remanebunt predicte thede, ardentes usque ad finem misse.—Item clerici thesaurarie, durantibus octava et nona lectionibus matutinarum, preparabunt maius altare solemniter, ut in triplicibus festis, et omnes candele circumquaque chorum sacrarum de rokemes, et in corona nova existentes accendentur. Et clerici revestiarii providebunt quod presbyter, dyaconus, subdiaconus, choriste, cum pueris revestitis, sint parati, in fine hymni Te Deum, pro missa decantanda, ita quod nulla sit pausa inter finem dicti himpni Te Deum et missam. Et in fine praedicte misse sit paratus presbiter ebdomarius cantandi versum Ora pro nobis, et deinde, Deus in adiutorium, de laudibus illas perficiendo per chorum, et in fine psalmi De profundis dicendi, in fine matutinarum, more consueto, adiungetur collecta Adiuva nos pro fundatore ultra collectam ordinariam.—Item, cum celebrans accesserit ad maius altare, pro incipienda missa, et ante Confiteor immediate cortine circumquaque oratorium Virginis solum aperientur, ipsa Virgine attente orante et ad genua existente suo libro aperto, super pulvinari ad hoc ordinato, Angelo adhuc semper clauso in suo stallagio remanente.—Item cum cantabitur Gloria in Excelsis Deo tunc cortine stallagii, in quo erit Angelus, aperientur. In quo stallagio stabit dictus Angelus erectus, tenens in manibus suis suum sceptrum argenteum, et nichil aliud faciens, quousque fuerit tempus cantandi ewangelium, nec interim faciet Virgo aliquod signum videndi dictum angelum, sed, submissis oculis, erit semper intenta ad orationem.—Item cum appropinquarit tempus cantandi dictum ewangelium, diaconus cum subdiacono, pueris cum candelis et cruce precedentibus, progredientur ad locum in sacrario sibi preparatum, et cantabit ewangelium Missus est Gabriel, et etiam cantabunt partes suas Maria et Angelus, prout ordinatum et notatum est in libro ad hoc ordinato.—Item cum Angelus cantabit hec verba ewangelii, Ave, gratia plena, Dominus tecum, faciet tres ad Virginem salutationes; primo ad illud verbum Ave, humiliabit se tam capite quam corpore, post morose se elevando; et ad illa verba, gratia plena, faciet secundam humiliationem, flectendo mediocriter genua sua, se postea relevando; et ad illa verba, Dominus tecum, quae cantabit cum gravitate et morose, tunc faciet terciam humiliationem ponendo genua usque ad terram et finita clausula assurget, Virgine interim se non movente. Sed dum Maria virgo cantabit Quomodo fiet istud, assurget et vertet modicum faciem suam ad Angelum cum gravitate et modestia, non aliter se movendo. Et dum cantabit Angelus Spiritus Sanctus superveniet in te, etc., tunc Angelus vertet faciem suam versus columbam illam ostendendo, et subito descendet ex loco in altis carolis ordinato, cum candelis in circuitu ipsius ardentibus, ante stallagium sive oratorium Virginis, ubi remanebit, usque post ultimum Agnus Dei, quo decantato, revertetur ad locum unde descenderat.—Item magister cantus, qui erit in stallagio Angeli, sit valde sollicitus pro propria vice pulsare campanam in altis carolis, respondente in initio ewangelii, ut tunc ille qui illic erit ordinatus ad descendendum columbam sit preadvisatus et preparet omnia necessaria et candelas accendat. Et secunda vice sit valde sollicitus pulsare dictam campanulam, ita quod precise ad illud verbum Spiritus Sanctus descendat ad Virginem columbam ornatam candelis accensis, et remaneat ubi descenderit, usque ad ultimum Agnus Dei decantatum, prout dictum est. Et tunc idem magister cantus iterum pulsabit pro tercia vice eamdem campanulam, ut revertatur columba unde descenderit. Et sit ille disponendus vel deputandus ad descendendum dictam columbam bene preadvisatus de supra dicta triplici pulsatione et quid quilibet significabit ne sit in aliquo defectus.—Item predicti, diaconus, Maria, et Angelus complebunt totum ewangelium in eodem tono prout cuilibet sibi competit, et ewangelio finito reponet se Maria ad genua et orationem, et Angelus remanebit rectus, usque in finem misse, hoc excepto, quod in elevatione corporis Christi ponet se ad genua.—Item postea proficietur missa, Maria et Angelo in suis stallagiis usque in fine permanentibus.—Item missa finita, post Ite, missa est, Maria et Angelus descendent de suis stallagiis et revertentur cum reliquiis et revestitis usque ad revestiarium predictum eorum, flambellis precedentibus. In quo revestiario presbiter celebrans cum predictis revestitis Maria et Angelo dicet psalmum De profundis, prout in choro cum adiectione collecte Adiuva pro fundatore.—Item fiet missa per omnia, ut in die Annunciationis dominice cum sequentia sive prosa Mittit ad virginem, cum organis et discantu prout in triplicibus.