And also the graith gate that goth in-to heuene;
For-thi I sey as I seide ere by the textis,
Whan alle tresores ben ytryed treuthe is the beste.
Now haue I tolde the what treuthe is, that no tresore is bettere,
I may no lenger lenge the with, now loke the owre lorde!”
(VISION, I. 202-7.)
All such warnings, however, were disregarded, and in the hour of its unquestionable supremacy the sacerdotal system, which seemed impregnable to all assaults and to have no assailants, was on the eve of its overthrow. The Inquisition had been too successful. So complete had been the triumph of the Church that the old machinery was allowed to become out of gear and to rust for want of daily use. The Inquisition itself had ceased to inspire its old-time terror. For a century it had little to do save an occasional foray upon the peasants of the Alpine valleys, or an extortion on the Jews of Palermo, or the fomenting of a witchcraft craze. It no longer had the stimulus of active work or the opportunity of impressing the minds of the people with the certainty of its vengeance and the terrors of its holocausts.
At the same time the Great Schism had inflicted a serious blow upon the veneration entertained for the Holy See by both clergy and laity, which found expression in the great councils of Constance and Basle. Dexterous management, it is true, averted the immediate dangers threatened by these parliaments of Christendom, and the Church remained in theory an autocracy instead of being converted into a constitutional monarchy, but nevertheless the old unquestioning confidence in the vicegerent of God was gone, while the aspirations of Christendom grew stronger under repression. The invention of printing came to stimulate the spread of enlightenment, and a reading public gradually formed itself, reached and influenced by other modes than the pulpit and the lecture-room, which had been the monopoly of the Church. No longer was culture virtually the sole appanage of ecclesiastics. The New Learning spread among a daily increasing class the thirst for knowledge and the critical spirit of inquiry, which insensibly undermined the traditional claims of the Church on the veneration and obedience of mankind.
Save in Spain, where racial divisions furnished peculiar factors to the problem, everything conspired to disarm the Inquisition and render it powerless when it was most sorely needed. Orthodox uniformity had been so successfully enforced that the popes of the fifteenth century, immersed in worldly cares beyond the capacity of the Inquisition to gratify, scarce gave themselves the trouble to keep up its organization; and, save when some madness of witchcraft called for victims, the people and the local clergy made no demand for vindicators of the faith. Scholastic quarrels, for the most part, were settled by the universities, which arrogated to themselves much of the jurisdiction of the Holy Office; and the episcopal ordinaries seemed almost to have forgotten the functions which were theirs by immemorial right.
Although German orthodoxy had been so uniform that the Inquisition there had always been weak and unorganized, yet Germany was the inevitable seat of the revolt. In England and France the power of a monarchy, backed by a united people, had set some bounds to papal aggression and assumption. In Italy the pope was regarded more as a temporal prince than as the head of the Church, and the Ghibellines had never hesitated to oppose his schemes of political aggrandizement. In Germany, however, the papal policy of disunion and civil strife had proved fatally successful, and since the untimely death of Louis of Bavaria there had been no central power strong enough to defend the people and the local churches from the avarice and ambition of the representatives of St. Peter. Luther came when the public mind was receptive and insubordinate, and when there was no organized instrumentality for his prompt repression. As I have already pointed out, his scholastic discussion as to the power of the keys seemed at first too insignificant to require attention; when the debate enlarged there were no means at hand for its speedy suppression, and, by the time the Church could marshal its unwieldy forces, the people had espoused his cause in a region where, as the Sachsenspiegel shows, there was no hereditary or prescriptive readiness to venerate the canon law. The hour, the place, and the man had met by a happy concurrence, and the era of modern civilization and unfettered thought was opened, in spite of the fact that the reformers were as rigid as the orthodox in setting bounds to dogmatic independence.
The review which we have made of the follies and crimes of our ancestors has revealed to us a scene of almost unrelieved blackness. We have seen how the wayward heart of man, groping in twilight, has under the best of impulses inflicted misery and despair on his fellow-creatures while thinking to serve God, and how the ambitious and unprincipled have traded on those impulses to gratify the lust of avarice and domination. Yet such a review, rightly estimated, is full of hope and encouragement. In the unrest of modern society, where immediate relief is sought from the mass of evils oppressing mankind, and impatience is eager to overturn all social organization in the hope of founding a new structure where preventable misery shall be unknown, it is well occasionally to take a backward view, to tear away the veil which conceals the passions and the sufferings of bygone generations, and estimate fairly the progress already effected. Human development is slow and irregular; to the observer at a given point it appears stationary or retrogressive, and it is only by comparing periods removed by a considerable interval of time that the movement can be appreciated. Such a retrospect as we have wearily accomplished has shown us how, but a few centuries since, the infliction of gratuitous evil was deemed the highest duty of man, and we learn how much has been gained to the empire of Christian love and charity. We have seen how the administration of law, both spiritual and secular, was little other than organized wrong and injustice; we have seen how low were the moral standards, and how debased the mental condition of the populations of Christendom. We have seen that the Ages of Faith, to which romantic dreamers regretfully look back, were ages of force and fraud, where evil seemed to reign almost unchecked, justifying the current opinion, so constantly reappearing, that the reign of Antichrist had already begun. Imperfect as are human institutions to-day, a comparison with the past shows how marvellous has been the improvement, and the fact that this gain has been made almost wholly within the last two centuries, and that it is advancing with accelerated momentum, affords to the sociologist the most cheering encouragement. Principles have been established which, if allowed to develop themselves naturally and healthfully, will render the future of mankind very different from aught that the world has yet seen. The greatest danger to modern society lies in the impatient theorists who desire to reform the world at a blow, in place of aiding in the struggle of good with evil under the guidance of eternal laws. Could they be convinced of the advance so swiftly made and of its steady development, they might moderate their ardor and direct their energies to wise construction rather than to heedless destruction.
A few words will suffice to summarize the career of the mediæval Inquisition. It introduced a system of jurisprudence which infected the criminal law of all the lands subjected to its influence, and rendered the administration of penal justice a cruel mockery for centuries. It furnished the Holy See with a powerful weapon in aid of political aggrandizement, it tempted secular sovereigns to imitate the example, and it prostituted the name of religion to the vilest temporal ends. It stimulated the morbid sensitiveness to doctrinal aberrations until the most trifling dissidence was capable of arousing insane fury, and of convulsing Europe from end to end. On the other hand, when atheism became fashionable in high places, its thunders were mute. Energetic only in evil, when its powers might have been used on the side of virtue, it held its hand and gave the people to understand that the only sins demanding repression were doubt as to the accuracy of the Church’s knowledge of the unknown, and attendance on the Sabbat. In its long career of blood and fire, the only credit which it can claim is the suppression of the pernicious dogmas of the Cathari, and in this its agency may be regarded as superfluous, for those dogmas carried in themselves the seeds of self-destruction, and higher wisdom might have trusted to their self-extinction. Thus the judgment of impartial history must be that the Inquisition was the monstrous offspring of mistaken zeal, utilized by selfish greed and lust of power to smother the higher aspirations of humanity and stimulate its baser appetites.
APPENDIX.
I.
Confession of a Harborer of Spirituals.
(Doat, XXVII. fol. 7 sqq.)
This is one of twenty-two similar cases. The statements have every appearance of being drawn up to lay before an assembly of experts.
Johannes de Petra, sartor, filius quondam Guillelmi de Petra oriundus de parrochia Vallis diocesis Mimatensis, habitator Montispessulani, sicut per ipsius confessionem in judicio sub anno Domini MCCC vigesimo sexto mense Novembris et Januarii factam, legitime nobis constat a tribus vel quatuor annis ante tempus confessionis factæ per eum de infrascriptis contra Guillelmum Verrerii de Narbona et Petrum Dayssan de Biterris pro hæresi fugitivos in domo propria multo tempore receptavit, cum eis comedit et bibit, et ad diversa loca in eorum societate ivit, multosque alios fugitivos et alios de credentia beguinorum combustorum etiam in dicta domo sua vidit, et cum eis comedit et bibit frequenter, et etiam fratrem Raimundum Johannis apostatam ab ordine minorum et a fide fugitivum in dicta domo propria ad prandendum invitavit, sibique comedere et bibere de suis bonis dedit, in festo fratris Petri facto per eos in Montepessulano interfuit et comedit, aliasque multipliciter et diversimode cum ipsis fugitivis et quibusdam aliis de credentia beguinorum conversatus fuit non cum omnibus simul et semel, sed diversis vicibus, aliquando cum uno, alias cum duobus vel pluribus, sicuti veniebant, sciens eos esse tales. Item ab eis fugitivis et beguinis seu aliquibus eorum errores infrascriptos audivit, videlicet: quod beguini qui fuerant condemnati et combusti in Narbona, Capitestagno, Biterris, Lodeva et Lunello et alibi fuerant boni homines et catholici, et fuerant indebite et injuste condemnati, et quod erant sancti et martyres gloriosi; et idem audivit a quodam quem nominat dici de fratribus minoribus Massiliæ combustis, videlicet quod erant injuste condemnati, et quod erant mortui sancti martyres gloriosi, et erant in Paradiso, et quod tenuerant sanctam vitam et bonam, et viam veritatis et paupertatis, et quod propter hoc inquisitores condemnabant eosdem. Item audivit ab eodem quem nominat quod dominus papa qui nunc est non est verus papa sicut fuit Sanctus Petrus nee habet illam potestatem quam Dominus Jesus Christus dederat beato Petro, quodque si fuisset verus papa non consentiret nec sustineret quod dicti beguini et fratres minores condemnarentur qui tenebant viam Dei et veritatis. Item quod cardinales et alii prælati ecclesiæ Romanæ sustinebant et faciebant prædictas condemnationes propter favorem et timorem dicti domini papæ, dicens ipse Joannes quod inductus per dictum hominem prædictos errores credidit, scilicet dictos condemnatos credidit fuisse injuste condemnatos et esse sanctos et martyres gloriosos et esse in Paradiso, credidit etiam quod dominus papa non esset verus papa propter condemnationem prædictorum, sicut a prædicto homine et pluribus aliis quos nominat se asserit audivisse, et fuit in credentia prædictorum errorum ab illo tempore citra, quo prædictus homo sibi prædictos errores dixit usque ad illud tempus quo fuit in Montepessulano arrestatus de mandato inquisitoris, et tunc pœnituit ut asserit, de prædictis. Item audivit a quibusdam, scilicet a predicto Guillelmo Verrerii et aliis quod si unus homo fecisset votum eundi ad Sanctum Jacobum quod melius faceret si daret pecuniam illam quam expendere posset in via pauperibus latitantibus et non aliis qui publiæ mendicabant, quia S. Jacobus vel aliquis alius sanctus non indiget oblationibus quæ sibi offerebantur. Item quod si unus homo promiserit alicui sancto vel beatæ Mariæ virgini unam candelam vel ejus valorem, daret pauperibus, et hoc credidit ipse loquens et in ipsa credentia stetit per unum annum vel quasi sicut dixit; committens prædicta a prædicto tempore citra celavit ea nec confiteri voluit, donec captus est et longo tempore sub arresto positus et denique in muri carcere detentus fuit, et contra proprium juramentum de prædictis celavit et negavit expressius a principio veritatem, nec dictos fugitivos detexit nec capi procuravit, dicens se pœnitere.
II.
Bull of John XXII. Ordering the Transfer of Pierre Trencavel.
(Archives de l’Inquisition de Carcassonne.—Doat, XXXV. fol. 18.)
Johannes episcopus servus servorum Dei dilecto filio Michaeli Monachi de ordine fratrum minorum inquisitori hæreticæ pravitatis in partibus Provinciæ auctoritate apostolica deputato salutem et apostolicam benedictionem. Ex insinuatione dilecti filii Joannis de Prato de ordine fratrum prædicatorum inquisitoris hæreticæ pravitatis in partibus Carcassonensibus auctoritate apostolica deputati nuper accepimus quod Petrus Trencavelli de Aurilhat Biterrensis diocesis, qui olim de crimine hæresis delatus et vehementer suspectus captus extitit et in muro inquisitionis Carcassonæ positus et detentus, de quo muro postmodum temerariis dicitur ausibus aufugisse, quodque factis subsequente rite processibus contra eum, ipsoque reperto de crimine hujusmodi culpabili et resperso, in sermone publico Carcassonæ de eodem fuit crimine condemnatus tanquam hæreticus, necnon Andræa ejusdem Petri filia, de prædicto crimine vehementer suspecta et etiam fugitiva, mancipati tuis carceribus detinentur. Cum autem negotio fidei expediat quod præfati Petrus et Andræa, ut de aliis per ipsos ut fertur infectis, ipsorumque fautoribus in eis partibus possit haberi certitudo plenior, inquisitori restituantur prædicto, nos qui negotium hujusmodi ubique cupimus, Domino cooperante, prosperari, præfati inquisitoris in hac parte supplicationibus inclinati, discretioni tuæ per apostolica scripta mandamus quatinus eidem inquisitori vel ejus certo nuncio prædictos Petrum Trencavelli et Andræam filiam ejus restituere, cessante difficultatis obstaculo, non postponas. Datum Avenione decimo secundo Kalendas Aprilis, Pontificatus nostri anno undecimo. (21 Mar. 1327.)
III.
Sentence of Naprous Boneta.
(Doat, XXVII. fol. 95.)
In nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti, Amen. Cum nos fratres Henricus de Chamayo Carcassonæ et P. Bruni Tholosanus inquisitores, et Hugo Augerii et Durandus Catherini commissarii supradicti per inquisitionem legitime factam invenimus et per confessionem vestram fatam in judicio legitime nobis constat quod tu Naprous Boneta filia quondam Stephani Boneti de Sancto Petro de la Cadiera diocesis Nemausensis, habitatrix Montispessulani, contra veram fidem catholicam et ecclesiam Romanam sacrosanctam, potestati et auctoritati sanctæ sedis apostolicæ et domini summi pontificis detrahendo, de potestate et auctoritate ipsius vicarii Domini nostri Jesu Christi ac sacrosanctæ ecclesiæ principatum et fundamentum indissolubile, et claves ac sacramenta blasphemando et quantum in te est totaliter enervando, et male ac perverse sentiendo de fide, plures articulos sacris canonibus contrarios, hæreticales et erroneos sustinuisti et adhuc sustinere niteris animo pertinaci, sicque tam graviter in crimine hæreseos deliquisti prout est tibi lectum et recitatum intelligibiliter in vulgari; idcirco nos inquisitores et commissarii antedicti, præfati illius vestigiis inhærentes qui non vult mortem peccatoris, sed majus ut convertatur et vivat, te Naprous Boneta prædictam tantos et tam enormes errores et hæreses, ut præmittitur sustinentem et defendere volentem protervia improba et anima pertinaci, sæpe ac sæpius caritative prius per nostrum prædecessorem multipliciter monitam et rogatam iteratis vicibus, nihilominus requisivimus, rogavimus, monuimus et per probos viros religiosos et sæculares moneri et rogari salubriter et humiliter fecimus ut a prædictis erroribus resilire et eos revocare verbo et animo ac etiam abjurare velles, redeundo fideliter et veraciter ad sanctæ matris ecclesiæ unitatem quæ claudere non consuevit, imo potius aperire gremium ad eam redire volenti; tu vero monitiones et requisitiones hujusmodi et preces admittere hactenus recusasti et adhuc etiam recusas tuæ sævitiæ inhærens et insuper asserens te velle in ipsis erroribus et hæresibus, quos veros et catholicos asseris, vivere atque mori, nolens nostris et peritorum proborumque virorum in sacra scriptura et in utroque jure doctorum consilio credere, quoquomodo attento per nos, et viso per experientiam manifestam quod per impunitatis audaciam fiunt qui nequam fuerunt quotidie nequiores, ex nostro compulsi officio, ad quod cum diligentia exercendum ex præcepto sanctæ obedientiæ obligamur, nolentes sicuti nec debemus tam nefanda et totæ ecclesiæ et fidei catholicæ obviantia periculosissime ulterius tolerare, de multorum virorum religiosorum et sæcularium peritorum in utroque jure super præmissis consilio præhabito diligenti, Deum habentes præ oculis, sacrosanctis evangeliis Jesu Christi positis coram nobis ut de vultu Dei nostrum prodeat judicium et rectum appareat coram Deo, oculique nostri videant æquitatem, hac die loco et hora præsentibus per nos peremptorie assignatis ad audiendum diffinitivam sententiam, sedentes pro tribunali, Christi nomine invocato, te Naprous, in et cum his scriptis pronuntiamus, judicamus et declaramus esse hæreticam et hæresiarcham impœnitentem et in tua duritia pertinacem, et ecclesia non habeat quid ulterius faciat de talibus, te, tanquam hæreticam et hæresiarcham impœnitentem et obstinatam relinquimus curiæ sæculari, eamdem curiam rogantes, prout suadent canonicas sanctiones, ut tibi vitam et membra citra mortis periculum illibata conservet.
IV.
Confession of a Fraticello of Languedoc.
(Doat, XXVII. fol. 202.)
Frater Bartholomeus Bruguiere, sicut per ipsius confessionem sub anno Domini MCCCXXVIII. mense Februarii factam in judicio, legitime nobis constat, quod quibusdam quos nominat dixit: Loquamur de istis papis, intelligendo sicut dixit, de Domino Joanne Papa XXII. et de illo Italico, sic intruso, et subjunxit in veritatem: “Modo dum Missam celebrabam, et fui in illo puncto in quo est orandum pro Papa nostro, steti ibi aliquandiu rogitans et hesitans pro quo istorum Paparum orare debuerem, et dum sic stetissem per aliquod spatium, non procedens ultra, cogitavi quod unus illorum ecclesie regimen usurpabat, alio existente vero Papa, et idcirco volui quod oratio mea esset pro illo qui juste regimen Ecclesie tenebat, quicunque esset ille.” Nec dixit quid determinasset se ad unum nec ad alium predictorum. Item dixit duobus fratribus predicatoribus: “Vos alii fratres habetis bonum tempus in isto Papa in istis partibus, et fratres nostri malum, sed in Lombardia cum illo Papa Italico est totaliter contrarium.” Dixit enim quod audiverat quod in creatione illius Pape italici fuerunt septuaginta prelati. Item dum citatus veniret ad inquisitoris penitentiam et jurasset ad sancta Dei Evangelia certa hora in ejus presentia comparere, hoc non obstante non comparuit, sed abscondit se nolens venire ad inquisitoris mandatum. Item frequenter audivit multos fratres sui ordinis qui dicebant quod bene staret, quod Deus daret Domino Joanni Pape tales facendas quod de negotiis illius ordinis non recordaretur, quia videbatur dictis fratribus quod dictus dominus Papa non haberet aliquid pungere vel restringere nisi ordinem eorumdem, et dixit seipsum dixisse predicta cum aliis; causam suam et dictorum fratrum quare ista dicebant assignavit, quia dominus Papa revocaverat constitutionem per quam dicebant procuratores suos esse procuratores ecclesie Romane. Item dixit quod audivit frequenter a multis fratribus sui ordinis fratrem Michaelem quondam suum ministrum generalem esse injuste depositum et excommunicatum. Item dixit quod dum semel predicabat dixit ista verba: “Dicitur quod habemus duos Papas, et tamen ego credo unum esse verum Papam,” et, aliquibus verbis interjectis, subjunxit hec verba: “Teneant se ergo cum fortiori.” Item dixit quod dum semel in magna societate fratrum diceret: “Utinam iste Antipapa esset de ordine predicatorum, vel de statu alio” respondit unus de fratribus: “Plus volo quod dictus Antipapa sit de ordine nostro, quia si esset de statu alio, tunc nec ipsum nec istum Joannem Papam haberemus amicum, et tandem istum Italicum habemus amicum.” Cujus dicto applauserunt omnes presentes dicentes: “Bene comedit se et rodit semetipsum modo iste Papa Joannes;” et videbatur ipsi qui loquitur, sicut dixit, quod de ruina, infortuniis ecclesie que Domino Joanni pape contingebant, tempore sui regiminis, multum gaudebant. Hec omnia audivit ipse qui loquitur, nec revelavit. Item, mense Maii sequenti, ipse predicta verba que debuit dicere in sermone, videlicet: “Habemus duos Papas, teneamus nos cum fortiori” revocat tanquam falso confessata per eumdem, quam confessionem fecerat, sicut dixit, metu carceris et catene et jejunii et aque, de quibus sibi plurimi minabantur ut dixit. Premissa omnia alia asserit esse vera, dixit tamen quod, istis non obstantibus, nunquam credidit quin dominus noster Papa Joannes XXII. esset verus Papa. Postque, anno quo supra, die nona Septembris, sentiens et videns se convictus per testis super verbis predictis in ipso sermone prolatis, rediit ad confessionem predictam, et ab ipsa revocatione penitus resilivit et se supposuit misericordie Inquisitoris.
(Doat, XXXV. fol. 87.)
Joannes episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio Inquisitori heretice pravitatis in partibus Carcassonensibus, auctoritate apostolica deputato, salutem et apostolicam benedictionem. Exposuit nobis dilectus filius Raimundus de Ladots ordinis fratrum minorum, ejusdem ordinis procurator generalis, quod licet Bartholomeus Brugerie olim predicti ordinis jamdudum, suis culpis et delictis exigentibus, per dilectum filium Geraldum Ottonis ipsius ordinis generalem ministrum ab eodem ordine fuerit per sententiam deffinitivam expulsus, tu tamen ipsum ratione criminis heresis de qua se respersum reddidit et convictum, cum habitu dictorum fratrum detines tuis carceribus mancipatum; sane quia in opprobrium redundaret fratrum et ordinis predictorum si dictus Bartholomeus postquain sic expulsus extitit ab eorum ordine ipsorum habitum in carceribus gestaret predictis, discretioni tue per apostolica scripta mandamus quatenus habitum ejusdem Bartholomei prefato procuratori vel dilecto filio guardiano fratrum ejusdem ordinis Carcassone studeas quantocius assignari. Datum Avenione decimo sexto Kalendas Octobris, Pontificatus nostri anno quintodecimo (16 Sep. 1331).
V.
Extracts from the Sentence of Cecco d’Ascoli.
Senza nissuna opressione di forza per sua libera e spontanea voluntà costituito dinanzi a noi in giudizio disse e confessò che mentre che fu citato e ricevuto per il religioso e reverendo Fr. Lamberto del Cordiglio del Ordine de’ Predicatori, inquisitore dell’ eretica pravità della Provincia de Lombardia comparse dinanzi a lui e confessò in giudizio che elli aveva detto e dogmatizato publicamente, leggendo che un uomo poteva nascere sotto la Costellazione che necessariamente fosse rico o povere e d’esser decapitato o appiccato, se Iddio non mutasse l’ordine della natura, nè altrimenti potesse essere parlando della potenza di Dio ordinata, overo ordinario, benchè per potenza assoluta di Dio potesse essere altrimenti.
Ancora che aveva detto in una certa sua lezione che dal segno dell’ ottava sfera nascono homini felici di divinità, i quali si chiamo dijnabet, i quali mutano le leggi secondo più o meno, come fu Moyse, Ermete Mello e Simone Mago.
Ancora che egli aveva detto e dogmatizato perchè Cristo figliolo di Dio ebbe nella sua nascita la Libra nel decimo grado d’ essa per ascendente, che per ciò doveva essere giusta la sua morte per destinazione, e doveva morire di quella morte e modo che mori, e perchè Cristo ebbe il Capricorno nell’ angolo della terra però nacque in una stalla, e perchè ebbe lo Scorpione in secondo grado, però doveva esser povero, e perchè l’ istesso Cristo ebbe Mercurio in Gemmini in casa propria nella nona parte del cielo, però doveva avere scienza profonda data sotto metafora.
Ancora perchè aveva detto che l’ istesso Anticristo era per venire in forma di buon soldato et accompagnato nobilmente, ne verrà in forma di poltrone, como venne Cristo accompagnato da poltroni—
—Ancora disse e confessò che doppo la predetta abiurazione e penitenza ... confessò d’ aver osservato le costellazioni de’ corpi celesti e che secondo il corso della stel a crede che nascono i costumi degli huomini e azioni e fini e che secondo queste cose giudicò nel comprare e vendere per argomentare il bene e schifare il male, et ancora nel fare essercizij et altre azzioni umane.
Ancora disse e confessò che quando fu interrogato da un certo fiorentino rispose che credeva esser vere quelle cose che si contengono nell’ arte magica o Negromantia, e replicando il medesimo fiorentino che se fosse vero i principi e potenti huomini nel mondo acquisterebbero tutto, rispose e disse che non s’acquistano perchè non sono in tutto il mondo tre astrologi che sappiano servirsi bene di quell’ arte, e questo disse aver detto per se medesimo perchè fecce più in quell’ arte astrologica che alcun altro che fosse stato da Tolomeo in qua—
—Pronunciamo in questi scritti il predetto Maestro Cecco eretico a sentire questa sentenza, e costituto in nostra presenza di essere ricaduto nella eresia abiurata e di essere stato relasso, e per questo doversi rilassare al giudizio secolare, e lo rilasiamo al nobil soldato e cavaliere illustrissimo signor Jacopo da Brescia Vicario fiorentino di questo ducato presente e recipiente, che lo debba punire con debita considerazione, e di più che il suo libretto e scritto superstizioso pazzo e negromantico fatto dal detto Maestro sopra la sfera pieno di eresie falsità e ingane, et un cert’ altro libretto volgare intitolato Acerbo, il nome del quale esplica benissimo il fatto, avenga che non contenga in se maturità o dolcezza alcuna Cattolica, ma v’ abbiamo trovato molte acerbità eretiche e principalmente quando v’ include che si appartengono alia virtù e costume che riduce ogni cosa alle stelle come in causa, e dannando i loro dogmi e dottrine e riprovandoli deliberiamo e comandiamo per sentenza doversi abbrucciare, et al eretico desiderando toglier la vena della fonte pestifera per qualsivoglia meato derivino—
—Il sopradetto Signor Vicario immediatamente e senza dilazione mandando per il capitano e sua famiglia il predetto Maestro Cecco al luogo della giustizia dinanzi ad una moltitudine grande radunata di popolo in quel luoga, lo fece abbrucciare come richiedevano li suoi errori, sino alla morte sua penale, et a terrore et esempio di tutti gli altri, come riferiscono di aver visto con li proprij occhij Signor Vandi dal Borgo, Borghino di Maestro Chiarito dal Prato, Manovello di Jacopo, e Giovanni Serafino, familiari dell’ Uffizio andando all’ istesso luogo, come in Firenze e publico e per evidenza del fatto manifesto.
VI.
Sentence of a Carmelite Sorcerer.
(Archives de l’Inquisition de Carcassone.—Doat, XXVII. fol. 150.)
In nomine Domini amen. Quoniam nos frater Dominicus Dei gratia et apostolicæ sedis Appamiæ episcopus et fratres Henricus de Chamayo Carcassonæ et P. Bruni Tholosanus ordinis prædicatorum inquisitores hæreticæ pravitatis in regno Franciæ auctoritate apostolica deputati, per tuam confessionem propriam in judicio legitime factam coram reverendo patre in Christo domino Jacobo tunc Appamiæ episcopo nunc vero sedis apostolicæ cardinalis,[695] et postmodum coram nobis per te recognitam, et etiam duobus vicibus confirmatam legitime invenimus et nobis constat quod tu, frater Petrus Recordi ordinis beatæ Mariæ de Carmelo a quinque annis ante confessionem per te factam in judicio de infrascriptis et citra diversis temporibus et locis, diabolico seductus consilio et libidinis ardore succensus, voto castitatis quod in professione tui ordinis emiseras, pro dolor! violato, multa gravia et enormia commisisti sortilegia hæresim sapientia, modis et conditionibus variis et abominabilibus, etiam recitatione indignis, et inter alia quinque imagines cereas diversis temporibus succesive fecisti et fabricasti, multas et diversas dæmonum conjurationes et invocationes dicendo dum dictas imagines fabricabas, et quamplurima venenosa etiam immiscendo, et sanguinem bufonis terribili et horribili modo extractum infra dictas imagines infundendo et ipsas imagines supra unam tabulam tapazeto vel panno coopertam prostratas de sanguine narium tuarum in ventre spargendo et etiam de saliva tua immiscendo, intendens per hoc diabolo sacrificare, quas imagines sic factas et aliis modis recitatione indignis ponebas clandestine in limine hospitiorum aliquarum mulierum quas cognoscere volebas carnaliter, et de quarum numero tres isto modo habuisti et carnaliter cognovisti et duas alias cognovisses carnaliter nisi de loco ad locum per ordinem tuum transmissus fuisses; et cognitis eisdem mulieribus et cum eis actu luxuriæ perpetrato dictas imagines recipiens easdem in flumine jaciebas et unum papilionem dabas diabolo in sacrificium, et ejusdem diaboli præsentiam per ventum aut alias sentiebas, credens dictas imagines habere virtutem astringendi dictas mulieres ad amorem tui vel si consentire nollent per dæmones affligendi, et in dicta credentia stetisti per sex annos vel circa usque captus fuisti. Item quamdam de imaginibus prædictis in ventre percussisti, et inde sanguis exivit. Item cuidam personæ quam sciebas esse de hæresi culpabilem, in muro de Alemannis detentæ favorem impertivisti quamdam cedulam manu tua scriptam cum qua se defenderet scribendo et tradendo eidem, et multa alia sortilegia commisisti quæ prolixum esset referre et audientibus forte tædiosum. Multociens in confessionibus tuis variasti et revocasti eas sæpius contra juramentum proprium temere veniendo. Demum tamen ad cor rediens ad istas confessiones pristinas redeundo et eas ratificando et approbando tanquam veras, dixisti te corde et animo pœnitere et velle redire ad viam veritatis, et sanctæ matris ecclesiæ unitatem, supponens te humiliter misericordiæ ejusdem sanctæ matris ecclesiæ ac nostræ et petens absolutionis beneficium a sententia excommunicationis, quam pro præmissis culpis incurreras tibi per nos misericorditer impendi, offerendo te paratum portare et complere humiliter pro posse pœnitentiam quam pro prædictis et aliis per te commissis tibi duxerimus injungendam. Ideirco nos episcopus et inquisitores præfati, attenta gravitate culparum tuarum prædictarum et aliarum quæ commisisti, et revocationes varias quas fecisti, considerantes rectæ intentionis oculo quod si talia nefanda crimina transires impune, forsitan ad eadem vel similia imposterum iteranda facilius relabereris et mala malis ultimaque pejora prioribus aggregares; quodque si austeritatem justitiæ et rigorem apud te vellemus cum totali severitate judicialiter exercere gravibus pœnis et quasi insupportabilibus punire deberes, quia tamen ecclesia non claudit gremium redeunti humiliter misericordiam et gratiam postulanti, æstimantes et per experientiam æstimantes te corde bono et intentione non ficta demum fuisse confessum, et recognovisse de te et aliis veritatem, necnon toto posse ad promotionem negotii inquisitionis existens in carcere cum quibusdam personis de hæresi culpabilibus et delatis, veritatem super dicto crimine celantibus et confiteri nolentibus, ad confitendum multipliciter induxisti multaque gravia quæ ab ipsis audiveras revelare curasti, de quibus in fidei negotio et dictæ inquisitionis officio bonum spirituale non modicum provenit et in futurum etiam provenire poterit, Domino annuente, propter quod majori gratia et misericordia te reddidisti in hoc casu spiritualiter digniorem, et insuper pensato dicti ordinis tui honore, cui quantum bono modo poterimus deferre volumus, et ipsius confusionem effugere, gratiose in facto hujusmodi procedentes, te præfatum fratrem Petrum Recordi a sententia excommunicationis qua ligatus eras pro culpis prædictis, abjurata primitus per te in judicio coram nobis omni imaginum talium indebita fabricatione, adoratione, et dæmonum sacrificiis et immolatione, ac credentia sortilegiorum aliorutn quorumcumque hæreticam sapientium pravitatem, et aliam quamcumque et specialiter omnem fautoriam hæreticorum et etiam hæresim necnon credentiam et receptationem et fautoriam sortilegorum et hæreticorum quorumcumque, de peritorum consilio super hoc habito misericorditer duximus absolvendum, et sedentes pro tribunali, sacrosanctis Dei evangeliis positis coram nobis, ut de vultu Dei nostrum prodeat judicium, et oculi nostri videant æquitatem rectum quoque appareat coram ipso, hac die loco et hora præsentibus tibi per nos peremptorie assignatis, de prædictorum peritorum consilio, in et cum his scriptis, per hanc nostram diffinitivam sententiam dicimus et pronunciamus te fuisse sortilegum ac immolatorem dæmonum et fautorem hæreticorum et te tanquam talem et corde non ficto ut asseris pœnitentem et ad sinum matris ecclesiæ reversum, et nostris mandatis obedire paratum, promittentemque pro posse tuo complere pænitentiam tibi per nos injungendam in et cum eisdem præsentibus scriptis te primitus omni sacerdotali et quocumque alio ecclesiastico seu clericali ordine dicimus et decernimus degradandum, et te sicut præmittitur postquam degradatus fueris ad agendum pænitentiam pro commissis ex nunc pro tunc et ex tunc pro nunc ad perpetuum carcerem in Tholosano conventu tui ordinis tibi per nos deputatum sententialiter condemnamus et etiam adjudicamus; in quo quidem carcere in vinculis et compedibus ferreis detineri et panem et aquam dumtaxat pro omni cibo et potu tibi ministrari volumus et mandamus, ut ibidem perpetuo peccata tua defleas et panem pro cibo doloris et aquam pro potu tribulationis habeas et recipias patienter; ita quod vivere inibi sapiat tibi mortem, et mors quam ibi tuleris tibi vitam tribuat sempiternam. Verum si, quod absit et Deus avertat, te in posterum antequam ad dictum carcerem venias vel in ipso fueris intrusus, diabolico instinctu fugere contigerit vel ipso carcere modo quolibet exire vel frangere absque nostro speciali mandato vel licentia et negligere aut non complere pœnitentiam prædictam tibi per nos impositam, volumus, ordinamus, et præsentis scripti serie declaramus absolutionem per nos et gratiam tibi factam penitus esse nullam, et te tanquam impœnitentem ficteque et dolose conversum, pristinæ excommunicationis vinculo fore totaliter irretitum. Porro, ne priores et fratres dicti conventus ubi fueris in carcere detrusus negligenter aut scienter te permiserint evadere vel licentiam dederint evadendi, vel procurantibus assenserint, opem vel auxilium dederint scienter, protestamur eisdem et auctoritate qua fungimur nobis et nostris in officio successoribus potestatem specialiter reservamus procedendi contra ipsos et eorum quemlibet prout de jure, stylo, cursu, usu et privilegiis inquisitionis fuerit procedendum; retinemus autem nobis et nostris in hoc officio successoribus liberam potestatem et auctoritatem mutandi in dicta pœnitentia, et eam mitigandi vel minuendi, vel ipsam totaliter remittendi, si et quando et prout de peritorum consilio nobis visum fuerit faciendum, et in favorem tui ordinis super degradatione actualiter facienda de speciali gratia dispensamus, et dictam degradationem facere nec fieri volumus ob reverentiam ordinis memorati. Lata fuit hæc sententia anno Domini MCCC vicesimo octavo, die Martis in crastino festi Sti. Marcelli (17 Jan. 1329), indictione XII., pontificatus SSmi patris et domini, Domini Joannis divina providentia papæ XXII. anno decimo tertio, in aula episcopali urbis Appamiæ, præsentibus venerabilibus et discretis viris (sequuntur 43 nomina), testibus ... et notariis....
VII.
Bull of John XXII. Removing Sorcery from the Jurisdiction of the Inquisition.
(Archives des Frères-prêcheurs de Toulouse.—Doat, XXXIV. fol. 181.)
Johannes episcopus servus servorum Dei venerabilibus fratribus archiepiscopo tholosano ejusque suffraganeis et dilecto filio inquisitori hæreticæ pravitatis in regno Franciæ per sedem apostolicam depututo, Tholosæ residenti, salutem et apostolicam benedictionem. Dudum venerabilis frater noster Guillelmus episcopus Sabinensis scripsit tibi, fili inquisitor, de mandato nostro per suas litteras in hac forma: Guillelmus miseratione divina episcopus Sabinensis religioso viro inquisitori hæreticæ pravitatis in partibus tholosanis salutem in Domino sempiternam. Sanctissimus pater noster et dominus, dominus Johannes divina providentia papa vicesimus secundus optans ferventer maleficos infectores gregis Dominici effugare de medio domus Dei, vult, ordinat, vobisque committit quod auctoritate sua contra eos qui dæmonibus immolant vel ipsos adorant aut homagium ipsis faciant, dando eis in signum cartam scriptam seu aliud quodcumque; vel qui expressa pacta obligatoria faciunt cum eisdem, aut qui operantur vel operari procurant quamcumque imaginem vel quodcumque aliud ad dæmonem alligandum seu cum dæmonum invocatione ad quodcumque maleficium perpetrandum, aut qui sacramento baptismatis abutendo imaginem de cera seu re alia factam baptizant, sive faciunt baptizare, seu alias cum invocatione dæmonum ipsam fabricant quomodolibet, aut faciunt fabricari, aut si scienter baptismus seu ordo vel confirmatio iterantur. Item de sortilegis et maleficis qui sacramento eucharistiæ seu hostia consecrata necnon et aliis sacramentis ecclesiæ, seu ipsorum aliquo, quoad eorum formam vel materiam utendo eis in suis sortilegiis seu maleficiis abutuntur, possitis inquirere et alias procedere contra ipsos, modis tamen servatis qui de procedendo cum prælatis in facto heresis vobis a canonibus sunt præfixi. Ipse namque dominus noster præfatus potestatem inquisitoribus datam a jure quoad Inquisitionis officium contra hæreticos, necnon et privilegia, ad prætactos casus omnes et singulos ex certa scientia ampliat et extendit quoadusque duxerit revocandum. Nos itaque præmissa omnia vobis significamus per has nostras patentes litteras de præfati Domini nostri Papæ speciali mandato facto nobis ab ipso oraculo vivæ vocis. Datum Avenione die vicesima secunda mensis Augusti anno Domini MCCC vicesimo, pontificatus prædicti Domini Papæ anno quarto. Sane noviter intellecto quod errores et abominationes in eisdem litteris comprehensi in partibus illis, de quibus in litteris ipsis habetur mentio, adhuc vigent, nos cupientes super ipsis, ne deinceps pullulent, plenius providere, discretioni vestræ præsentium tenore committimus et mandamus quatinus omnes inquisitiones quas auctoritate litterarum hujusmodi, vos, fratres Archiepiscope et suffraganei, prout quemlibet vestrum tangit, et tu inquisitor præfate, cum singulis eorumdem insimul, vel tu inquisitor solus per teipsum inchoastis, si completæ non fuerint, vos, Archiepiscope et suffraganei, quilibet vestrum videlicet in sua diocesi per se vel alium, quem ad huc deputandum duxeritis, et tu inquisitor prædicte, insimul celeriter compleatis; quas postquam compleveritis una cum illis quæ jam per te solum, præfate inquisitor, forsitan sunt completæ, nobis sub vestris sigillis fideliter interclusas quanto citius poteritis transmittatis, ut eis visis quid faciendum sit tam super illis de quibus fuerit inquisitum, quam super omnibus cæteris de quibus nondum est inceptum inquiri, plenius et certius, auctore Domino, disponamus. Tu vero, inquisitor prædicte, super illis de quibus adhuc inquirere non cœpisti prætextu dictarum litterarum, nisi forsan aliud a nobis receperis in mandatis, te nullatenus intromittas. Per hæc autem non intendimus vobis vel vestrum alicui, quantum ad illa quæ a jure vobis alias sunt permissa, in aliquibus derogari. Datum Avinione secundo Nonas Novembris, pontificatus nostri anno decimo quinto (Nov. 4, 1330).
VIII.
Decision of the Council of Venice Concerning the Witches of Brescia.
(Archivio di Venezia. Misti Cons. X. Vol. 44, p. 7.)
1521 Die 21 Martii in Cons. X. cum additione. É sta sempre instituto del religiosissimo stato nostro in scontar li heretici et extirpar cussi detestando crimine, siccome nella promission del Serenissimo Principe et capitular de conseieri nei primi capituli se leze. Dal che sine dubbio è processa la protectione che sempre el Signer Dio ha havuta della Republica nostra come per infinite experiente de tempo in tempo se ha veduto. Unde essendo in questa materia de i strigoni et heretici da proceder cum gran maturità però l’ andarà parte che chiamado nel collegio nostro el Revmo Legato intervenendo i capi di questo conseio li sia per el Sermo Prencipe nostro cum quelle grave et accomodate parole pareranno alla sapientia de sua serenità dechiarito quanto l’ importi che questa materia sia cum maturità et justicia rite et recte et per ministri che manchino de ogni suspitione tractata et terminata in forma che iuxta la intention et desiderio nostro tutto passi iuridicamente et cum satisfaction dell’ honor del Signor Dio et della fede catholica. E però ne par debino esser deputadi ad questa inquisitione uno o doi Reverendi Episcopi insieme cum uno venerabile Inquisitor i qual tutti siano de doctrina, bontà et integrità prestanti ac omni exceptione majores: Azò non se incorri nelli errori vien ditto esser seguiti fin questo jorno et unitamente cum doi excellenti doctori de Bressa habbino a formar legitime i processi contra i dicti strigoni et heretici. Formati veramente i processi (citra tamen torturam) siano portati a Bressa dove per i predicti cum la presentia et intervento de ambi li Rectori nostri et cum la corte del Podestà et quattro altri Doctori de Bressa della qualità sopradicta: siano lecti essi processi facti cum al dir etiam i rei et intender se i ratificheranno i loro dicti o se i voranno dir altro nec non far nove examinatione o repetitione et etiam torturar se cussi indiciaranno. Le quel cose facte cum ogni diligentia et circumspectione se procedi poi alla sententia per quelli a chi l’ appartien, iuxta el conseio dei sopranominati. Ala execution de la qual servatis omnibus premissis et non aliter, sia dato el brachio secular; et questo che se ha a servar neli processi da esser formati nel advenir sia medesimamente servato et exequito neli processi formati per avanti; non obstante che le sententie fusseno sta facte sopra de quelli. Preterea sia efficacemente parlato cum dicto Revmo Legato e datogli cargo che circa la spese da esser fatte per la inquisitione el facci tal limitatione che sia conveniente e senza extorsion o manzarie come se dice esser sta facte fin al presente. Sed in primis se trovi alcun expediente che lo appetito del danaro non sia causa de far condennar o vergognar alcuno senza aver cum minima culpa sicome vien divulgato finhora in molti esser seguito. Et die cader in considerazione che quelli poveri di Valcamonica sono gente simplice et de grossissimo inzegno et che hariano non minor bisogno de predicatori cum prudente instructione della fede catholica che de persecutori cum animadversione essendo uno tanto numero de anime quante se ritrovano in quelli monti e vallade.
Demum sia suaso el Rmo Legato a la deputation de alcune persone idonee qual habbino ad reveder et investigar le manzarie et altre cose mal fatte che fusseno sta commesse fin questo jorno ne la inquisitione, et che habbino ad syndicar et castigar quelli che havesseno perpetrati de i mancamenti che si divulgano cum murmuration universale. Et questo sia facto de presenti senza interposition de tempo per bon exemplo de tutti.
Et ex nunc captum sit: che da poi facta la presente execution cum el Rmo Legato se vegni a questo Conseio per deliberar quanto se havrà ad scriver alli Rectori nostri de Bressa et altrove sicome sarà indicato necessario. Et sia etiam preso che tutte le pignoration ordinate et facte da poi la sospension presa a dì XII Dicembre proximo preterito in questo conseio siano irrite et nulle ne haver debbino alcuna executione.
De parte—24. De non—1. Non sinceri—2.
IX.
Confession of a Pardoner.
(Doat, XXVI. fol. 314.)
Anno Domini MCCLXXXIX quinto Kalendas Aprilis, Berengarius Pomilli clericus uxoratus de Narbona predicator questuarius citatus comparuit Carcassone coram fratre Guillelmo de Sancto Secano inquisitore, et juratus super sancta Dei evangelia dicere veritatem, requisitus per dictum inquisitorem sponte recognovit et dixit quod officium questuarii exercuerat pro fabrica pontium et ecclesiarum et pro aliis negotiis triginta annis vel circa in diocesi Carcassone et Narbone et quibusdam aliis. Dixit etiam quod in diocesi Carcassonensi infra annum pluries predicavit publice clero et populo, dum missa solemniter celebrabatur, et inter alia predicavit ut dixit quod qui daret ei pro hospitali Sancti Johannis unam poneriam bladi pro dicta mensura haberet triginta missas. Item dixit quod crux, in qua pependit Dominus Jesus Christus et quam portavit in suis humeris, erat adeo magna et tanti ponderis quod decem homines essent onerati de ea portanda. Item dixit quod cum beata Virgo staret ad pedem crucis, ad preces ipsius crux inclinata est ad eam versus terram, et ipsa osculata est pedes et manus filii sui dum penderet in dicta cruce, et iterato crux se erexit. Dixit etiam quod beata Maria Magdalena quandocumque esset peccatrix et exposita operibus luxurie, non tamen se exponebat hominibus effectu libidinis vel desiderio voluptatis carnalis, sed cum ipsa vocaretur Maria et Christus debebat concipi et nasci de Maria, credebat quod Christum debebat concipere et parere, et se diversis hominibus exponebat. Dixit etiam se predicasse quedam fabulosa de Purgatorio et de liberatione animarum benefacto eleemosinarum et Missarum, que tamen in scriptura reperiuntur, sed dixit se a bonis hominibus audivisse; et ista predicavit in presentia fratris Berengarii de ordinis hospitalis sancti Johannis qui moratur Narbone. Requisitus si predicta que superius scripta sunt credit et credidit esse vera, respondit quod non, sed falsa et mendosa et erronea, sed ea predicavit ut moveret homines quod darent sibi aliquid. Dixit etiam quod predicta predicavit in ecclesiis de Podionauterio, de Aragone, de Villasicca, de Sancta Eulalia, de Comelano, de Monteclaro, de Roffiaco. Inquisitus si intelligit Latinum, respondit quod non. Super quibus petivit penitentiam et indulgentiam quam predictus inquisitor voluerit sibi injungere. Hec deposuit coram predicto inquisitore, presentibus fratribus Petro de Leva, Petro Regis, Joanne de Felgosio, ordinis fratrum predicatorum, et me Raimundo de Malveriis, notario inquisitionis qui hec scripsi et recepi.
INDEX.
ABBREVIATIONS.—Abp. = Archbishop.—Bp. = Bishop.—C. = Council.—exc. = excommunication or
excommunicated.—Inq. = Inquisition.—inq. = inquisitor.
A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, Y, Z