UM STOFNUN ÍSLENZKRAR NÝLENDU.

I.

SIÐFERÐISLEGT RÉTTMÆTI VESTRFARA.

Það eru eigi svo fáir enn, sem hafa á móti útflutningi fólks af Íslandi af þeirri ástæðu, að það sé til eyðileggingar Íslandi að fólk flytjist þaðan, og að þeir, sem fara af landi burt, drýgi því siðferðislegt afbrot gegn fóstrjörð sinni og þjóðerni; gengr þessi skoðun svo ríkt hjá sumum, að einn alkunnr pólitiskr klerkr fyrir austan, sem víst þykist mikill föðrlandsvinr, kvað hafa látið það í ljósi, að réttast væri að hýða á þingi alla vestrfara áðr en þeim væri slept út fyrir landsteinana, og láta þá svo fara. Því er miðr, að það eru ugglaust nokkrir á Íslandi, sem eru svo fáfróðir og andlega blindir, að þeir kunna að álíta slík heimskuleg og illmannleg, ókristileg fjarmæli vott frelsisanda og föðrlandsástar. Þessi heilögu orð: "frelsi" og "föðrlandsást" eru svo herfilega misbrúkuð oft af hálfmentuðum fáfrœðlingum og ímynduðum frelsisvinum, sem ekki hafa hugmynd um, hvað frelsi er. En svo er guði fyrir þakkandi, að hann skóp þó ekki tóm fól og afglapa, heldr einnig skynsamar verur; og þeir, sem hafa stundað politisk vísindi og hugsað slík málefni í þeim tilgangi einum, að leita sannleikans, en eigi látið sér nœgja, að læra utan að orðagjálfr, sem þeir skildu eigi sjálfir til hálfs, þeir inir sömu munu sjá, að slíkar skoðanir, sem prests þessa, eru eigi sprotnar af sannri og réttskildri frelsisást, heldr af inu skaðvænlegasta mentunarleysi og af inum rammasta ófrelsisanda; þeir munu skilja, að þeir sem mest fyrirlíta þjóðerni vort, rétt og frelsi, eru eigi hálft svo skaðvænir þjóð vorri og frelsi hennar eins og slíkir prestar, sem þessi. Vér sjánm við þeim, er ganga skýlaust í berhögg við oss; en síðr við þeim, er þykjast fylgja vorum merkjum, en vinna í rauninni alt oss til meins. Þeir, sem trufla og rugla hugmyndir alþýðu um sannleik og lygi, rétt og rangt, þeir eru vorir verstu óvinir; því þeir eyðileggja það, sem er grundvöllr, og einasti fastr grundvöllr als frelsis, nl. mentun og réttlætis eða siðferðis-tilfinningu þjóðarinnar.

En það eru líka aðrir og heiðarlegri menn, sem eru móthverfir útflutningi fólks. Ástœður þeirra eru að mestu inar sömu; en þeir skoða þó eigi vestrfara sem afbrota-menn, heldr að eins sem "týnda sauði." Þeir eru of skynsamir og réttsýnir menn, til að vilja berjast móti vestrförum með öðrum vopnum, en þeim, er ein hœfa mentuðum og ráðvöndum mönnum, nl. andans vopnum. Þeir sjá, að laga-bann og hegningar mundu eigi stöðva útflutning, heldr gjöra ilt verra, og að eina ráðið til að stöðva hann, er að bœta hag fóstrjarðarinnar. En þeir álíta það þó illa gjört af mönnum, að fara úr landi burt. Hér til liggja nú mörg andsvör. Sum þeirra hœfa bezt inum fyrr nefndu mönnum, sum inum síðar nefndu, og sum báðum. Vona ég, að hvorir um sig taki sitt til sín; en sér í lagi bið ég ina síðar nefndu, ina einlæegu og heiðarlegu mótstöðumenn útflutninga fólks, að taka sér eigi til af því, er ég kann hér að segja það sem þeir finna þeir eiga ekki, og sem því eigi er til þeirra miðað.

Það á að sýna skort á þjóðernisrœkt, að flytja af landi, að sumir segja. En það kemr nú undir því, hvort þeir, sem af landi flytja, leggja niðr þjóðerni sitt, eðr þeir halda því og hasla því nýjan völl í heiminum. Það mætti svara því, að frelsið væri meira vert, en þjóðernið. En ég vil svara því, að ættjarðarást og þjóðernisást geta stundum komið í bága hvor við aðra. Ef forfeðr vorir hefðu elskað ættjörð sína (Noreg) meira, en frelsi og þjóðerni, þá væri þeirra þjóðerni dautt og dottið úr sögunni fyrir löngu; þá væri tunga þeirra og þjóðerni, sem nú lifir hvergi nema á Íslandi (því Norðmenn týndu því fyrir konungsvaldinu og útlendri kúgun), afmáð úr sögu heimsins.

Því spyr ég: hvort munu feðr vorir hafa elskað meir, jörðina, er þeir fœddust á, ættjörðina, eðr þjóðerni sitt og frelsi, er þeir flýðu eignir og óðul, til að firrast yfir-gang konungsvalds og harð stjórnar, en endrreisa eitt fagrt musteri frelsisins í fjalldölum Íslands? Eigi var Ísland þá fóstrjörð þeirra, heldr var það Noregr. En fóstrjörðina flýðu þeir, til að sjá því borgið, er meiru varðaði og þeir unnu öllu öðru fremr, en það var frelsið og þjóðernið. En eigi hefi ég enn vitað neinn slá þann pústr á nasir sjálfum sér, að leggja landnámsmönnum ámælisorð á bak fyrir þetta, að þeir fluttu þjóðerni sitt og frelsi í þann reit, þar er það mátti bezt blómgvast og sem því varð þeim sann-nefndr "sælunnar reitr."

Eigi þótti það heldr í þá tíð "óþjóðlegt" né óálitlegt fyrir einstaka menn að fara utan. Í þann tíð voru það inir göfugustu menn af inu bezta kyni, menn með lifandi tilfinning fyrir frelsi og óhá, með fjörugri lífsterkri löngun á að kynnast háttum og hugum heimsins þjóða, og með brennandi áhuga, þori og þreki til frægðar og frama, er leituðu ungir úr foreldra-húsum til að freista hamingju sinnar og afla sér frama víða um lönd; þóttu þeir af því ágætir drengir, en sá "heimskr,"^[18] er heima ólst. En nú virðist svo, sem sumum af prestunum í inu pólitiska kreddu-musteri Íslands þyki það órækastr vottr um föðrlands-ást og ágætast einkenni ungra efnismanna heima, að leggjast í öskustó og draga annað auga í pung, svo ekkert megi þeir sjá né vita af heiminum í kring um sig, en einblína hinu auganu á golþorskinn, er oss Íslendingum var einhverju sinni settr til virðingar í danska ríkismerkinu, og kyrja svo í sælli sjálfs-aðdáun: "Ísland er það bezta land, sem sólin skín upp á!" með eins dogmatískri trú, eins og uglan hefir á því, að tunglið sé bjartara en sólin. Og eigi er þetta undarlegt, því svo mun láta nærri, sem nokkrir Íslendingar muni síðan 2. ágúst í fyrra verða allnæmir á að falla fram og tilbiðja inn pólitiska, hvíta, danska kross á rauða grunninum; og skyldi mig eigi undra þótt slíkir klerkar, sem sá, er áðr var getið, hefði þá það prédikað, að eigi mundi hann síðr ljúfr og léttbær, en krossinn Kristí, eigi sízt þeim, er þá auðnaðist, að hljóta annan á brjóst til að halda jafnvæginu.—Nú þykir mér það þó einsætt, að eigi verði með rökum móti því borið, að í því sé fróðleikr nokkur og lífsreynsla, að fara víða með þjóðum, sjá margt og reyna lífið í sem flestum myndum, nema rit og mál merkismanna, dauðra og lifendra, kynnast því, er merkt er og mikils vert á ýmsum stöðum heimsins, og, ef svo mætti segja, "mæla við Míms höfuð." Þykir enn mega sannast ið fornkveðna, að "sá einn veit, er víða ratar og hefir fjöld um farið," hafi hann greind og gáfu til slíkt að nýta. Er og eigi því að leyna, að Íslandi má sómi verða og gagn í góðum sonum erlendis, er flytja hróðr þess til fjarra landa. Þetta sýna bezt in útendu blöð, og sá sómi, er ýmsar erlendar þjóðir sýndu landi voru á þúsund-ára-hátíð þess.—Eftirtektavert er það og, að þessir miklu "föðrlandsvinir" heima ámæla aldrei þeim löndum vorum, er flytja til Danmerkr og lifa þar alla æfi, svo sem vorum merka og fræga þjóðhöfðingja Jóni Sigurðssyni! En ef hann og aðrir ágætismenn breyta eigi "óþjóðlega" í því, að flýja fóstrjörð sína, hví skal þá leggja vestrförum ámæli á bak? Eða munu þeir, þessir heima-öldu föðrlandsvinir, ætla Danmörku fóstrjörð Íslendinga eins vel og Ísland? Eðr mun göfugra að ala aldr sinn hjá kotþjóð einni lítilli og vesallegri og ómerkri, sem Danir eru, en að dvelja með inum göfugustu og merkilegustu höfuðþjóðum? Sumir munu nú svara, að þeir hafi eigi á móti því, að einstakir fáir menn flytji úr landi; en það sé útflutningr fjölda manna, er þeir hafa á móti; það sé slíkir útflutningar, er Íslandi verði mein að. En ég sé eigi það bœti málstað þeirra. Ef þeir viðrkenna siðferðislegan rétt einstaklingsins, til að flytja af landi, þá hafa þeir engan rétt til að ámæla fjöldanum. Ef einn einstaklingr hefir þennan rétt, þá hefir hver einn einstaklingur, þ.e. allir einstaklingar þann sama rétt; hér er um prinsíp að tala! Það er ranglátt að gjöra einum hærra undir höfði en öðrum.—En um það, hvort Íslandi verði skaði að útflutningi, er annað mál. Ég ætla það liggi í augum uppi að svo geti eigi verið. Enginn sá, sem getr jafnauðveldlega unnið sér brauð heima, eins og erlendis, mun þaðan fara, ef hana á undir frelsi og réttlæti að búa. En geti Ísland eigi veitt öllum börnum sínum það (—og það gjörir það eigi!—), þá er það eigi skaði þess, að þau börn, er útundan verða, létti á því ómegðinni; þá rýmkar um hina, sem eftir eru. Meðan Íslendingar hafa ráð á að myrða mikinn fjölda ungbarna sinna árlega, eins og þeir vitanlega gjöra með vanhirðu og óþrifum, þá hafa þeir hvorki ástœðu né rétt til, að hafa á móti, þó nokkrir fari burt úr landinu á annan hátt, þ.e. ómyrtir.—Norðrlánda-þjóðir eru annars svo frjósamar, sér í lagi Íslendingar, að þjóðin getr tvöfaldazt á hálfri öld, þrátt fýrir það þó mörg hundruð flytti úr landi árlega, ef bjargrœðisvegir landsins eflast svo, að þeir hvetji til slíkrar fjölgunar og leyfi hana. Það sýnir Noregr, sem sendir um 13 000 manna árlega til Ameríku, og þó hefir fólkið meira en tvöfaldazt heima í Noregi á 50 árum. 1814 voru Norðmenn 800 000 að tölu; nú eru þeir 1 800 000, og þó um 500 000 að auki í Ameríku.—En svo er um suma þessa stokkhörðu föðrlandsvini, að vísi maðr þeim til dœma annara þjóða, t.d. Noregs, þá leggja þeir augun aftr og vilja eigi sjáandi sjá né heyrandi heyra, hversu útflutningar hafa einmitt eflt og styrkt framfarir og frelsi þess lands, í stað þess að veikja það. Að vísa slíkum mönnum til rita inna merkustu nútíðar-vitringa og þjóðmegunar-frœðinga, er til einskis, því svo er várið pólitískri mentun þeirra, að þeir hafa numið þá frœði, er í gildum stóð 1836 til 1848, en hafa aldrei lengra komizt, þótzt hafa gleypt allan heimsins vísdóm, og dagað svo uppi sein steingjörvingar eða nátt-tröll, er blinduðust af uppruna þeirrar saltvíkr-týru, er brá döpru skini yfir danskar sálir 1848. Þeir þekkja eigi og vilja eigi um vita neitt það, er síðan hefir gjörzt í stjórnvísindum, þjóðmegunarfrœði eðr öðrum heimspekilegum frœðum.

Ég vil enn framar spyrja: Ef Íslendingar geta flutt til þess lands, þar sem þeir og niðjar þeirra um ókomnar aldir geta haldið tungu og þjóðerni, og orðið einir íbúar landsins, sett sjálfir rétt með sér og ráðið lögum og lofum, þ.e. myndað frjálst íslenzkt þjóðveldi, frjálst og fullmyndugt og engum háð, að eins frjálst sambandsríki í voldugu og merku ríkja-sambandi, eins og þeir geta, ef þeir vilja, í Alaska, svo að þeir missi einskis annars í, við að fyrirláta fóstrjörð sína, en að leggja þar af sér hlekki fornrar ánauðar,—ef þeir gera þetta, segi ég, ef út fluttir Íslendingar geta endrreist þjóðveldi Íslands í nýrri og betri mynd í framandi og nýju landi, er með tímanum gæti, ef til vill, orðið sakir landrýmis og landgœða aðalaðsetr íslenzks þjóðernis í heiminum—eins og óneitanlega má verða í Alaska—hvaða ástœðu munduð þér þá fœra móti útflutningi fólks frá Íslandi til slíks lands, þér miklu þjóðernis og frelsis-vinir?—Hvers er þá í mist við útflutninginn, ef vér höldum öllu því, er oss er kært og dýrmætt og mikilsvert í andlegu tilliti, og flytjum það með oss þangað, er það má betr þroskast, dafna og blómgast? Hvers er þá í mist, segi ég?—Jú, nokkurs er í mist, segið þér; það er eitthvað óljóst, einhver töfrandi draummynd, eitthvert lokkandi yndi og andans unaðr, er heillar vorar gagn-íslenzku sálir, og sem þær mega hvergi finna nema á Íslandi—og í Kaupmannahöfn! Jú, þar kom það! Þér sjáið ekki gegn um glámskygnis-gleraugu yðar ímynduðu föðrlands-ástar, hvað það er? Ég skal segja ykkr það, dúfurnar mínar! Það er: ekki flatti golþorskrinn; því hann getið þér flutt með yðr, ef yðr er all-annt!—en það er ... danski krossin á rauða grunninum! Það er danskan og konungs-valdið! Það eru hlekkirnir, sem rakkinn er orðinn svo vanr að bera, að hann kann eigi við sig án þeirra. Þessi eru þau súrdeig, sem hafa gagnsýrt yðar íslenzku sálir og gjört þær að illa dönskum súrmjólkr-sálum, svo að alt, sem þér vitið og skynjið, er danskt. Þér kunnið ekki annað en dönsku, og hana lélega. Þér kunnið ekki einu sinni að elska fóstrjörð yðar nema upp á dönsku! Föðrlandsást yðar og frelsis-ást er ekki annað, en pólitísk kredda, er þér lærðuð utan að af Dönum 1848; af frelsi þekkið þér ekki annað, en danskt frelsi. Stjórnarskrá Dana er yðar œzta hugsjón, já afgoð yðar, það vesala pappírsblað! Og þá má nærri geta, hvílíkir garpar frelsisins þér séuð, þar sem þér hafið læert að elska frelsið af þeirri þjóð, er aldrei þekti frelsi og aldrei vissi hvað það var, því Danir hafa ávalt verið þrælar í anda. Það játa inir vitrustu og beztu menn sjálfrá þeirra.^[19] En óþarfi er um það að þreyta! Þeir, sem heima verða eftir, og það yrði þó ávalt mestr hlutinn, að líkindum, þeir halda flagginu danska! Það eru að eins þeir, er út flytja, sem segja við það skilið; en hinum, er eigi fá slitið það frá hjartarótum sínum, er vænst að fara hvergi; enginn óskar eftir þeim!

En það er eigi nóg með þetta. Það má sýna það frá víðsýnna sjónarmiði, en frá sjónarmiði Íslands eins, nefnilega frásjónarmiði mannkynssögannar og mannfrœðinnar (anþropologia), að útflutningar fólks sé í sjálfu sér réttmætir og sé als herjar heimsnauðsyn. Verðr það þá ljóst, að ef þeir eru það (eins og þegar skal sýnt), þá verðr eigi við þeim spornað. Er því bæði illmannlegt, ókristilegt og heimskulegt, að leggja ámæli á vestrfara. Það er illmannlegt og ókristilegt af því að þeir hafa, eins og vér höfum sagt, siðferðislegan rétt á, að flytja út; og enginn meiri réttr er til að hamla þeim frá því, heldr en til þess að innleiða ættstétta-skipun ("kasta"-skipun) eðr átthaga-band ("stavnsbaand"); en það er ókristilegt að ámæla meðbrœðrum sínum að sakleysi. Það er heimskulegt, að ætla að stöðva þá rás, sem er bundin lögmáli mannlegs eðlis, eins og það opinberast í sögunni; það er eins heimskulegt, eins og að ætla að stöðva flóð og fjöru:

"Rusticus exspectat dum defluat amnis; at ille labitur, et labetur in omne volubilis aevum!"

Þar að auki er það óhyggilegt; ást vestrfara til ættjarðar sinnar er ugglaust svo sterk, að slík ámæli geta eigi komið inn hjá þeim kala til hennar; en það er ugglaust, að hver sá pólitiskr flokkr heima, sem gjörir sig sekan í þeirri heimsku og því ranglæti, að leggja ámæli á vestrfara, hann ætti eigi að búast við samhuga eðr styrk frá þeim, hvorki siðferðislegum né öðruvísi; og er það óhyggilega gjört að hrinda þannig frá sér með ranglæti og hranaskap miklum flokki landa sinna, er í mörgu tilliti geta verið til beinlínis og óbeinlínis styrktar og aðstoðar. Þetta vildi ég óska að allir hefðu í huga heima; það er ómögulegt að neitt gott geti leitt af því, að leggja ámæli á bak vestrförum; það sjá allir. En margt getr ilt af því leitt, og ætti það að vera nœg ástœða til, að unna þeim réttlætis og sannmælis. Vér erum svo fámennir, Íslendingar, að inn sterkasti flokkr má eigi við því, að hrinda neinum frá sér, er ætti og vildi flokkinn fylla og styðja. Þetta hefir höfðingi ins frjálslynda flokks vors séð, og þó hann hafi eigi mikinn gáning á útflutningi fólks, þá hefir hann varazt í ritum sínum að leggja ið minsta áfellis eða rýrðar-orð á vestrfara; væri vel, að allir þeir, sem þykjast frelsismenn heima, vildu vera eins samvizkusamir og réttsýnir í þessu efni; þeir hafa, því miðr, eigi allir verið það hingað til.

Veraldarsagan og mannfrœðin sýna oss, að inar norrœnu þjóðir eru inir eiginlegu erfingjar jarðríkisins, ef svo mætti segja.

Þetta er eigi nein tilviljun; það má meðal annars telja sér í lagi þrjár aðal-ástœður til þess:

I.—Maðrinn þarf að eiga í stöðugri baráttu við náttúruna, ef hann á að halda þrótti sínum og manndómi óskerðum; alveg á sama hátt, eins og heljarmennið þarf aflraunir af og til, ef hann á að halda fimleika og hraustleika sínum óskerðum. Hjá meira eða minna mentuðum þjóðum eða hjá þjóðum, er meðtœkilegar eru fyrir mentun, er atorku-semi og dugnaðr fólksins oftast í öfugri tiltölu við frjósemi jarðarinnar í þeim löndum er þær byggja. Því betra sem landið er, því daufari, latari og ónýtari er þjóðin; því hrjóstrugra sem það er, því atorkusamari og harðsnúnari er þjóðin. Berum saman Holland og Ítaliu, Ísland og Spán. Í norðlægu löndunum er loftslag óblíðara og harðara, jarðvegrinn er ófrjórri, en í heitu löndunum. Þessi óblíða náttúrunnar rekr manninn til að vinna meira og hafa forsjá á efnum sínum. Þetta styrkir þrótt hans og íhugunar-semi.^[20] Í hitabeltis-löndunum og öðrum heitum löndum, þar á móti, leggr náttúran nærri því alla hluti upp í hendrnar á manninum; hann vinnr lítið erviði þar, af því að þörfin rekr hann eigi til þess og því úrættist hann og veiklast. Þess vegna er öll veraldarsagan saga um innhlaup frá norðri.

II.—Óblíða náttúrunnar í norðrlöndum heimsins neyðir manninn til að sjá fyrir vetrar-híbýlum; menn verða að lifa meira innan-húss og saman; samlífið innanhúss vekr og elr tilfinningar hjartans; það tengir heimilisfólkið nánari böndum og eykr ást hjóna og ættfólks og allra skyldmenna. Þetta ásamt góðri heilsu og þrótti, sem norðrbúinn nýtr sem afleiðingar af einfaldri, nærandi fœðu og svölu, hreinu og hollu loftslagi, veldr því, að þessar þjóðir eru frjósamari, en suðrlanda-búar; börnin verða fleiri að tölu að jafnaði. Því vex íbúa-talan skjótlegar þar, en meðal annara þjóða, er sunnar byggja.

III.—Samfara þessu rekr löngunin eftir léttu lífi og hœgu stöðuglega fólk að norðan suðr eftir; og þannig er stöðugr straumr í mannkyninu frá norði til suðrs. Þetta hefir ávalt svo verið; þannig óð inn ariski kynflokkr inn á Indland í myrkri fornöld, áðr en sögur hófust og lagði undir sig ina innlendu þjóð.—Þannig átti ið sama sér stað í Norðrálfunni, áðr sögur hófust; og frá því innhlaupi er að rekja orsakirnar til ins tevtónska eðlis, sem er svo ríkt í grísku og latnesku.—Þannig lögðu hjarðkonungar frá norðri Egiptaland undir sig.—Þannig lögðu Makedónar undir sig Grikki, er sunnar bjuggu.—Þannig kollvörpuðu inar norrœnu tevtónsku þjóðir inum rómversku ríkjum.—Þannig steyptu fylgismenn Genghis Khans sér yfir þjóðir, er suðlægari vóru.—Þannig lögðu Tartarar undir sig Sínland.—Þannig leggja Englar undir sig Indland.—Þannig í Ameríku leggja norðr-ríkin suðr-ríkin undir sig.—Og þannig mætti telja upp alla veraldarsöguna.

Það sýnist að vera ráðstöfun og regla guðlegrar forsjónar, að jafnskjótt sem þjóðflokkr fer að úrættast og veslast upp sakir langvarandi aðsetrs í suðrœnu loftslagi, skuli inn streyma nýtt fjör, táp og manndáð frá norðri. Hingað til hefir þetta oftast orðið fyrir blóðugar styrjaldir og ófrið. En hvað er eðlilegra, en að hugsa sér, að það megi eftirleiðis verða á friðsamlegan hátt fyrir innflutning fólks? En að það verði á einhvern hátt, virðist óumflýjanlega nauðsynlegt fyrir velferð inna suðrœnu þjóða.

Í inum siðferðislega heimi eða andans ríki svarar þetta til innhlaups skilningsins eða skynseminnar í viljans ríki. Skilningrinn eða skynsemin kemr og leggr viljann undir sig; þar við sefast og kœlast ástríðurnar, og maðrinn verðr settari og íhugunarsamari í eftirsókn sinni að uppfylla óskir sínar. Því inar norðlægu þjóðir hafa meira af skynsemi eðr íhugun í eðlisfari sínu; og inar suðrœnu þjóðir hafa meira af vilja eðr girnd í sínu eðli.

Sæl er því sú þjóð, er á að minsta kosti rœtr sínar í inu fjarlæga norðri; því þá getr in nauðsynlega endrfœðing eða uppynging þess hluta, er sunnar er, átt sér stað smátt og smátt á friðsamlegan hátt og án þess að kollvarpa þurfi með ofríki stjórnarháttum eðr konungs-stólum, ef alt er undir einni og sömu stjórn. Fyrir því er það mjög svo œskilegt fyrir Banda-ríkin, að ið nyrzta land þeirra byggist mentaðri þjóð. Þörfin á þessu er, ef til vill, eigi svo brýn, rétt nú sem stendr, meðan innflutnings-straumrinn heldr enn á fram frá Evrópu og þjóðin er enn svo ung og blönduð; en eftir fá hundruð ára verðr þörfin komin; og ef norrœnn og mentaðr kynflokkr er gróðrsettr þar nú, þá eykst hann og margfaldast; en alt það, er um of verðr af þeim kynflokki, mun smám saman streyma suðr og fœra dáð, þrótt og kalt blóð eðr stillingu til inna suðlægari íbúa.

Í þessum skilningi virðast því inir norrœnu (þ.e. norðlægu) kynflokkar (að minsta kosti inir mentuðu) að vera lögarfar þessa heims. Þeir eru eigi svo mjög óðalsbœndr hans, eins og erfingjar; þeir ná umráðum arf síns eða verðá handahafar hans, setjast á óðal sitt, þá er þeir flytja suðr; en þá eru þeir eigi lengr norrœnir úr því; og eftir nokkra mannsaldra þarf nýjan lífstraum norðan að aftr, og svo framvegis.

Ef Íslendingar næmu nú land í Alaska—segjum 10 þúsundir á 15 árum, og fjöldi þeirra tvöfaldaðist þar t.d. á hverjum 25 árum, sem vel mætti verða og ugglaust yrði í svo hagfeldu landi, þá væru þeir eftir 3 til 4 aldir orðnir 100 miljónir, og mundu þá þekja alt meginlandið frá Hudson-flóa til Kyrra-Hafs. Þeir gætu geymt tungu sína, aukið hana og auðgað af hennar eigin óþrjótandi rótum, og, hver veit, ef til vill sem erfingjar ins mikla lands fyrir sunnan sig, smátt og smátt útbreitt hana með sér yfir þessa álfu, og endrfœtt ina afskræmdu ensku tungu.

Já, þetta sýnist ráðleysu rugl og viltir draumórar; og ég segi heldr eigi að svo verði; en ég segi svo megi verða. Það er alsendis mögulegt! Meira segi ég eigi. Íslenzka og enska eru af sömu rótum runnar; og þó enskan sé mannsterkari nú, þá höfum vér hvergi lesið það drottins lögmál, að hún skuli svo verða að eilífu. Og, ef svo mættí um tungur segja, þá hefir sú fagra íslenzka mær meira siðferðislegt afl, en in enska portkona, er lagt hefir lag sitt við allar skrælingja- og skrípa-tungur þessa heims.—En svo að enginn bregði mér um ópraktiskar skálda-grillur í svo mikilsverðu máli, skal ég þess geta, að hugmyndin um þennan mögulegleika á sigri íslenzkunnar er ekki mín, heldr heyrir til amerískum vísindamanni, er stundað hefir bæði engil-saxnesku og norrœnu, þótt eigi sé málfrœði aðal-iðn hans.

Ég þykist nú hafa réttlætt vestrfarirnar bæði frá sérstaklegu og almennu sjónarmiði. En sé svo, að vér hvorki höfum siðferðislegan rétt á að hindra né getum hindrað vestrfarirnar, hvað er þá annað til, en að reyna að beina straumnum í sem bezt horf, svo að sem bezt megi af leiða bæði fyrir þá, er út flytja, og fyrir ina íslenzku þjóð yfir höfuð og fyrir mannkynið alt?

II.

NAUÐSYN ÍSLENZKRAR NÝLENDU.

Þegar á alt er litið, má segja, að til sé tvens konar vestrfarar. Það eru nl. fyrst og fremst einslyppir menn, karlar og konur, menn, sem fara úr landi til að leita sér betri atvinnu, eða til að leita sér frama og mentunar í framandi landi; menn, sem eigi eru öðrum böndum bundnir, en að dvelja þar, sem þeim vegnar bezt, þar sem atvinna er nœgust og hentust fyrir þá, eða þar, sem þeir af einhverjum orsökum una bezt lífi sínu og högum; það eru "guðs og kóngsins lausamenn" í veröldinni, eins og ég og mínir líkar. Slíkir farfuglar eru eigi bundnir við stað né stund, en flögra hingað og þangað til að baða sig í sólskininu eða svala svala sér í forsœlunni, rétt eftir því hvernig veðrið er og á þeim liggr. Það liggr í augum uppi, að það er næsta torvelt að gefa margar almennar reglur um slíka menn. Þó má þess geta, að fyrir karlmenn, er ætla að lifa sem daglaunamenn í annara þjónustu, annað hvort við útivinnu eða iðnað, er útlitið til atvinnu miklu lélegra nú, en verið hefir nokkru sinni áðr í Ameriku yfir höfuð; og er því eigi ýkja-fýsilegt hingað í því tilliti; en þó er hér enn betra yfir höfuð, en víðast í Evrópu. Fyrir námsmenn, er eigi geta eða vilja unnið líkamlegu vinnu, að minsta kosti í byrjuninni, er alveg óálitlegt hingað að koma. Ameríka hefir nóg af slíkum mönnum sjálf, og þarf eigi að sœkja þá til Norðrálfu; enda hafa innlendir námsmenn það fram yfir aðkomendr, að vera fœrir í málinu. Það er varla einn af hundraði, sem getr brotið sér hér braut á þennan hátt; þar með vil ég eigi segja, að þeir sem á einn eða annan hátt eru sérlegt afbragð að þekking eða gáfum geti ekki fundið hér rúm fyrir sig við sitt hœfi. Slíkir menn eru alstaðar velkomnir; en þeir eru svo—fáir! Hending, atvik og "hamingja," er vér köllum, geta líka gjört á þessu undantekningar; en á það er valt að stóla.

Hinn hlutr vestrfara verðr fjölmennastr; það eru kvæntir menn og barna-menn, menn með fjölskyldu. Það verðr ávalt valt líf og magrt til lengdar fyrir þá, að ætla að lifa sem annara þjónar. Tilgangr slíkra manna er yfir höfuð ugglaust sá, að verða sjálfum sér ráðandi, sjálfra sín menn í óháðum kjörum; en það verðr yfir höfuð að eins með því, að taka sér land og byrja búskap.

Það er eðlilegt, að menn frá sama landi, aldir upp í sama loftslagi, við sömu störf og lífs-kjör, með sama máli og þjóðerni og venjum, þurfi sömu skilyrði fyrir vellíðan og velvegnan á sál og líkama. Krafir nattúrunnar neyða þá alla til að velja sér bólfestu í plássum með líku ytra ásigkomulagi; en krafir andans vekja hjá þeim löngun og þörf til að búa fremr saman við þá, er sömu andlegum skilyrðum eru bundnir, sem hafa sömu endrminningar, sömu vini, kunningja og skyldmenni, sömu ættjörð kæra og sama innihald andlegs lífs, heldr en að búa fjarri öllum, er skilja minningar þeira, langanir og þrá, skilja sorg og gleði þeirra. Þetta veldr nauðsyninni til að halda saman fyrir Íslendinga í framanda landi, myndar nauðsynina á að finna stað, þar sem þeir geti búið nálægt hver öðrum, en eigi á dreif innan um útlendinga—veldr í einu orði nauðsyninni á íslenzkri nýlendu. Þetta á sér því fremr stað um Íslendinga, en aðra, sem fjall-landa-búar unna ávalt, meir en aðrir, frelsi og fóstrjörð.^[21] Og ástin á fóstrjörðinni heimtar fullnœgju, eins og hver önnur eðileg og réttmæt tilfinning í brjósti mannanna. En vestrfarinn, er eigi getr fullnœgt henni beinlínis, fullnœgir henni bezt og eðlilegast með því að elska þeim mun heitara þær dýrustu leyfar fóstrjarðarinnar, er hann hefr með sér flutt, en það er þjóðernið. Þess vegna hangir fjallbúinn fastara en aðrir við þjóðerni sitt, af því in meðfœdda ást á frelsi og óhá kemr honum til hjálpar. Hann finnr það, að ef hann gefr upp þjóðerni sitt fyrir inu útlenda þjóðerni, þá lætr hann það þjóðerni kúga sitt eigið. En þar rís hugr hans og hjarta öndvert á móti. En vér erum fámennir, Íslendingarnir, og verðum að halda saman allir, ef vér viljum geyma þjógernið í framanda landi. Þess vegna verðum vér að halda saman í einni nýlendu. En þjóðernið geymist bezt í landi, sem í útliti, atvinnuvegum og loftslagi, þ.e. í öllu eðlisfari er líkt voru forna fóstrlandi, þó betra sé. Ekkert huggar fjallbúann eins og fjöllin hans. Hann á ekki heima á sléttunum, framar en fiskrinn uppi á reginheiðum. Í fjöllunum finnr hann þá hvíld augans, er andi hans þráir. Það er er ekki til neins að einsetja sér heima, að sakna eigi fóstrjarðarinnar; slíkum góðum ásetningi þyrlar í burtu eins og reyk fyrir vindi, þá er til þess kemr að reyna lífið á sléttunum. Það er ekki til neins að ætla að láta skynsemina fara að rekja föðrlandsástina í sundr, og sýna að hún sé á engu bygð. Sál vor er ekki gjörð af tómri, kaldri skynsemi; í hjartanu býr önnur jafnborin systir hennar, sem heitir tilfinning; hún er skörungr mikill og lætr aldrei sinn rétt að fullu. Ég hefi reynt þetta; ég hefi eins mikið af skynsemi og fólk flest, og ég hefi orðið að margvenjast því í lífinu, að beygja tilfinningar mínar, kann ske stundum ofbjóða þeim. En alt á sín takmörk, þar sem á stendr: hingað, en ekki lengra. Og ég hefi fundið það rœtast hér.—Það er enn satt, sem Óvíð gamli segir:

Ég veit svo mikið um þetta "Nescio quid," að það er sterkt afl og strangt, og líklega fæstra fœri að brjóta á bak aftr.

En hví skyldu menn og reyna að pynda og plága sjálfa sig, ef þeir fá við því gjört?

Ef vér höfum fundið land, sem samsvarar kröfum vorum og þörfum, og þar sem vér getum fundið svo líka ímynd fóstrjarðarinnar, sem orðið getr—þá sýnist eigi hikunarmál fyrir þá, er út vilja fyltja, að velja það allir einhuga til nýlendustaðar.

Ég vil nú nefna hér þær kröfur, er nanðsynlegt sýnist að gjöra til íslenzks nýlendustaðar, og getr svo hver, sem vill, borið þær saman við lýsinguna á Alaska hér að framan, og dœmt svo um, að hverju leyti það land fullnœgir þeim.

III.

UM LANDVAL.

Ég skal þá hér fyrst stuttlega nefna þær kröfur, er gjöra verðr til þess lands, er vera ætti hentugt nýlendu-stœði fyrir Íslendinga. Síðan skal ég fara fám orðum um hverja fyrir sig.—Kröfur þær, sem reynsla vor hefir sýnt og skynsemin segir oss að sé ómissandi, eru þá þessar helztar:

1º Að landið hafi frjálsa stjórn og sem rýmst borgaralegt frelsi að verða má;

2º að það sé frjórra og bjargræðissamara en Ísland;

3º að þar sé gnœgð lands, er nýkomendr geti numið ókeypis;

4º að þar sé atvinna svo nœg, eða þá land svo agnsamt, að nýkomendr þurfi eigi að liða nauð í byrjuninni;

5º að skógr sé nœgr til húsagjörða, smíða og eldsneytis; en þó eigi eintómt skóglendi, er torvelt sé að yrkja;

6º að loftslag sé eigi alt of ólíkt því, sem á sér stað á Íslandi; vor og haust blíðari, sumur lengri, en eigi miklum mun heitari, en þar er;

7º að landið liggi við sjó;

8º að það sé lagað til kvikfjárrœktar, og að atvinnuvegir sé yfir höfuð eigi gjörsamlega allir aðrir og ólíkir því, er á sér stað á Íslandi.

Eigi nokkur von að vera í framtíð íslenzkrar nýlendu, þá er ómissandi:

9º að svo hagi til, að Íslendingar geti setið einir að landinu, án þess framandi þjóðir dreifi sér innan um þá.

Ég skal nú fara fám orðum um hvert af þessum atriðum með tilliti til þeirra Bandaríkja og þeirra hluta af Canada, er enn hafa til tals eða reynslu komið sem framtíðarbústaðr Íslendinga.

1. Canada er að vísu allfrjálst land, en þó eigi lýðveldi, og eigi svo frjálst sem Banda ríkin. En það varðar mestu um Alaska, að ef Íslendingar næmu þar land nú, þá væru þeir in eina þjóð mentuð, er þar bygði, og gæti því gjört sér öll lög sjálfir og haft sjálfir alla stjórn sína í höndum sér að eins undir sambands-skránni.

2. Um þetta skilyrði er fátt að tala; það á sér víðast stað; þó hefir nýlega til tals komið um Nova Scotia í Canada; en á því er mér vafi, hvað það land hefir fram yfir Ísland.

3. Hvað snertir gnœgð ónumins lands, þá á hún sér að vísu stað í Canada; en það land hefir þá annmarka, er sumpart gjöra það ófýsilegt fyrir efnalitla nýkomendr, hvaðan sem þeir eru, sumpart alveg óaðgengilegt fyrir Íslendinga. Sumarhitar eru þar geysi-miklir, vetrar harðir og grimmir, skógr víða ofmikill svo landið verðr torvelt að yrkja, og jörðin sjálf víða ófrjó. Atvinna er þar og víða fremr stopul. Í Wisconsin er eigi annað eftir ónumið, en það úrkast úr landi, er enginn hefir viljað nýta. Shawano-county eða Ljósavatns-hreppr, sem það nú er kallað meðal landa hér, er lélegt land, og þar að auki svo lítið, að um það er ekki að tala. Atvinna er nú orðin svo ill og lítil og stopul í Wisconsin, að innlendir menn margir eiga fult í fangi með að hafa ofan af fyrir sér þar, og sjá þá allir, hvers nýkomendr eiga að vænta. (Þess bes að geta um atvinnu, að einslyppar stúlkur geta alstaðar fengið góð laun í öllum Banda-ríkjunum.)—Til Nebraska hefir helzt þótt vert að líta í þessu efni; en þar er heimbúðarland eigi orðið að fá nema í vestrhlutanum. Atvinna virðist þar éigi eins torfengin og í Wisconsin; en in síðustu ár hefir ríki þetta verið plágað af engisprettum, er öllum gróðri hafa eytt; sá ég ófögr merki þess í haust, er leið (1874), og er eigi ólíklegt, að þó sé verra eftir enn. Bœndr, er nýlega höfðu reist þar bú, hafa flúið ríkið ekki hundruðum, heldr þúsundum saman.

4. Um atvinnu er það að segja, að hennar er oftast skortr þar, sem mest er gnœgð óbygðs lands. Atvinna var góð og gnœg fram að síðustu árum í vestrríkjunum; en er nú alstaðar í Ameríku (nema, ef til vill, í California) rýrari miklu en áðr var. Sama er að mestu um Canada að segja. Á sumrin má viðast eitthvað fá að gjöra fyrir einhverja borgun, og sumstaðar góða atvinnu; en á vetrna eru þúsundir manna útlendra og innlendra verklausir og sumpart brauðlausir. Þó þetta sé nú mest að kenna verka-mönum sjálfum, þá er það nú svona samt; og vér skulum eigi í þessu efni ætla Íslendingum meira en öðrum. Þeir hafa eigi sýnt sig sumir svo ófúsa að halla sér upp á hreppinn hér og leggjast á sveit; þó býðr sannleikrinn að segja, að þessir eru fáir. Í Nebraska er góð sumar-atvinna, en tregt verðr þar líklega um vetrar-atvinnu nema maðr ráði sig til árs, og verðr þá lítið úr fyrir nýbýlingnum að vinna á sjálfs síns landi. En sá, er heimbúðarland ("homestead") tekr, verðr að búa á jörð sinni minst 6 mánuði á ári; ella missir hann rétt sinn til landsins.

5. Skóg skortir eigi í Canada; en þar er heldr mikið af honum, svo landið verðr þungt að yrkja; svo er og í Michigan, enda er land þar ófrjótt. Aftr er skógarhögg og viðarsala þar atvinna. Í Nebraska er víða meinlegr skortr skógar, og verðr allan við að kaupa. Nýbyggjendr grœða þar skóg, og verðr það bót með tímanum.

6. Loftslagið er fjarskalega áríðandi atriði. Íslendingar eru eigi afarhitum vanir og verðr því illa vært við stritvinnu í afarhitum; enda er lífi og heilsu af slíku hœtta búin; en í öllum þeim ríkjum, er nefnd hafa verið (nema Alaska), eru sumarhitar fjarskalegir. Sólstunga ("sun-stroke") er eigi neitt óvenjuleg enda í Wisconsin. Það eru langt frá ekki sælustu löndin þar sem alt "brennr og frýs" eins og í helvíti. Í Wisconsin (og Canada) og vestrríkjunum öllum vestr að Steinafjöllum eru vetr grimmari og harðari miklu, en þá er verst er á Íslandi. Í Illinois, sem þó liggr suðr af Wisconsin, hefir komið -58° á Fahrenheit (þ.e. -40° á Réaumur) og er það meiri grimd, en Íslendingar hafi hugmynd um. Mér virðist auðsætt, að oss verði affara-bezt sumur, er eigi sé miklum mun heitari, en heima, en töluvert lengri, og þetta er einmitt það, sem á sér stað í Alaska; en vetrar eru þar styttri, staðviðrasamari og mildari, en á Íslandi.—Umskifti hita og kulda eru mjög snögg í Wisconsin og þeim ríkjum; á eftir afarheita daga koma frostkaldar nætur; því er þar kölduhætt, ef eigi er því varlegar farið. Á Nova Scotia koma vetrar verri miklu, en á Íslandi tíðkast.—Loftslagið er svo þýðingarmikið, að það er ekki ástœðulaust að efa, að nokkur talsverðr fjöldi Íslendinga geti lifað til lengdar í þessum landsplássum.

7. Þá er þess er gætt, að ekkert land, er liggr langt frá sjó, hefir eins temprað loftslag og hin, er við sjó liggja, og þess er enn framar gætt, að vestrstrendr allra meginlanda eru tiltölulega miklu heitari, en austrstrendr, þá liggr í augum uppi, eigi að eins, að œskilegt væri að hafa nýlenduna við sjávarsíðu, heldr og að Alaska er eina land í álfu þessari, sem um er að gjöra til þessa. Nova Scotia er verra land og harðara, en Alaska; en í Banda-ríkjunum er eigi um neitt land að gjöra við austrsíðu sjávar, nema Maine; og satt að segja væri Maine ugglaust langbezt fyrir Íslendinga næst eftir Alaska. En í Maine er engi von að vér höldum þjóðerni voru.—Íslendingar margir eru líka aldir upp við sjó og fiskiveiðar, svo að það má kalla að sjórinn sé önnur náttúra sumra þeirra.—Maine er ið eina af þeim ríkjum Banda-ríkjanna, er við sjó liggja, sem enn er eigi fullbygt. Svíar margir flytja þangað árlega.—Vetrarríki er þar mikíð, en þó eigi svo sem í Canada.

8. Öll þau landspláss í Banda-ríkjunum eða Canada, sem enn hafa til mála komið (að Alaska undan skildu), eru svo löguð, að akryrkja er aðal-atvinnuvegrinn, og verða því fullorðnir menn að heiman að læra hér alt af nýju sem börn, er til verka heyrir. Alaska eitt veitir fœri á að stunda sömu atvinnu sem heima. Í engu þessara landsplássa, nema Alaska, er veiðiskapr svo mikill, að nýkomandi geti við það lifað í fyrstu. Í Alaska er hverjum auðgefið að lifa, þó hann stígi fœti á land þar alslaus að öðru öllu, ef hann hefir skotfœri og fœri og öngul, öxi og tálguhníf með sér. Það segir sig sjálft að það sé betra, að hafa meiri útbúnað. En sá, sem þetta hefir, þarf ekki að deyja úr harðrétti og hefir vísinn til komandi velmegunar í hendi sér.

9. Nálega allar, eða enda allar þær þjóðir, er til Ameríku flytja aðrar, en Íslendingar, eru að meiru eða minnu leyti akryrkju-þjóðir. Þannig enda Norðmenn og Svíar; þeir hafa nokkra akryrkju heima, og gefa sig alla við henni, er þeir koma hingað. Í Noregi og Svíþjóð eru og sumur heitari og vetrar kaldari, en á Íslandi, og það að miklum mun. Allar þessar aðrar þjóðir leita því akryrkju-landa hér, og þau finna þær miklu austar og munu enn finna um langan aldr; þær hafa enga ástœðu til, að leita svo langt vestr, sem til Alaska. Íslendingum er því anðgefið, að byggja einir landið nú um sinn. En nái þeir þar fótfestu, þá eru þeir sjálfráðir, hvort þeir vilja halda því einir eða ekki; þeim eru nefnilega ótal löglegir vegir opnir til að halda öðrum þjóðum frá sér; ef þeir byggja þar nú í fyrstu, þá fá þeir alt löggjafarvald landsins í hendr sér, því engir aðrir menn byggja þar nú, nema ómentaðir skrælingjar, er eigi hafa borgaraleg réttindi. Þá er þeir hafa löggjafarvaldið (og það fá þeir þegar), þá gjöra þeir íslenzku að þjóðtungu þess ríkis, og þeir hafa rétt til að gjöra þau lög, að enginn hafi atkvæðisrétt sem borgari í landinu, nema hann kunni íslenzku; þetta neyddi þá hvern útlending, sem inn kœmi, til að taka upp tungu og þarmeð þjóðerni þeirra, og verða Íslendingr. Þeir mundu líkt og önnur ríki gefa land af eign ríkisins til eflingar skólum og mentun; þeir geta gjört alla þessa skóla íslenzka. Þeir mundu styrkja til innflutnings fólks í landið; en þeir gætu á kveðið að styrkja að eins íslenzka menn til innflutnings, o.s.frv. Þeir hefðu alveg í höndum sínum að búa um sig eins og þeir vildu eins og frjálst ríki. Ekkert annað land veitti þeim fœri á þessu! Og þetta er stórmikið atriði—já, í mínum augum verðr það eigi vegið upp með neinu!

IV.

NIÐRLAG.

Það liggr í augum uppi, að það er nauðsynlegt, að finna einn nýlendu-stað fyrir íslenzka vestrfara. Það þykist ég hafa sýnt að framan. Það vaknaði fyrir mér þegar, er ég hafði skamma stund hér í landi verið. Það var auðséð, að Wisconsin var í engan máta til þess hœft; og Ólafr Ólafsson, inn gáfaði og mentaði landi vor, frá Espihóli, hafði ferðazt um Canada vítt og breitt, til að leita að hentum stað. Við séra Jón Bjarnason og ég skrifuðumst mikið á um þetta í fyrra vetr, og ráðfœrðum okkr við ýmsa helztu landa umþað, fremst af öllum við Ólaf. Varð niðrstaðan sú, að sent var til Nebraska. Fóru þeir þangað Sigfús Magnússon og Jón eldri Haldórsson, báðir greindarmenn og gætnir. Ég hélt altaf fram Nebraska fram yfir Iowa; því ég sá þetta, að því vestar sem vér nemum land, því minna þurfum vér að blanda oss innan um aðrar þjóðir. En það varð oss þó skjótt ljóst, að aldrei gæti íslenzkt þjóðerni geymzt í þessu ríki heldr. Svo fréttist nú síðar um landpláguna miklu, engispretturnar; og að öðru leyti fullnœgði Nebraska eigi öllum kröfum. Um þetta leyti vakti vinr minn einn og vinr Íslands hérlendr athygli mína á Alaska; ég bar málið undir aðra, og leizt öllum vel á. Ég las bók Dalls um Alaska og leitaði allra upplýsinga, er ég gat, um landið; kvaddi síðan landa í Milwaukee á fund og skýrði fyrir þeim málið; stakk upp á, að velja menn þrjá til að fara og skoða landið, og skyldi þeir gjöra það á sjálfra sín kostnað. Banð ég lið mitt þeim, er kosnir yrðu, til að reyna fyrir aðstoð vinar míns Niles í New York, að útvega þeim að minsta kosti létti í förinni eða fría ferð að nokkru leyti. Var ég kosinn með öllum atkvæðum til fararinnar, og Ólafr Ólafsson og Árni Sigvaldason voru og kosnir. Árni gat síðar eigi fárið; en við Ólafr tókum Pál Björnsson í hans stað. Íslendingar í Wisconsin sendu þá bœnarskrá forseta Banda-ríkjanna og báðu hann styrkja og aðstoða skoðunarför vora. Svaraði hann því máli vel og léði oss herskip albúið í San Francisco til að sigla á til Alaska; var það seglskip, og hafði als 18 fallbyssur og yfir 200 manna. Segir skýrsla vor að framan frá árangri ferðarinnar. Þeir Ólafr og Páll urðu eftir á Kadíak og eru þar.—Að við, sem fórum vestr, höfum kostað fé og tíma í förina, er varla þörf að geta. Vér hefðum eigi gjört það, ef vér hefðum eigi haft traust á því, að við gjörðum með því þarft verk löndum vorum. En um alt fram ber mér að geta þess, að það lítið, sem við höfum lagt í sölurnar fyrir gott málefni, þá álítum við það ekki annað en uppfylling ljúfrar skyldu við landa vora og þjóðerni; en hitt er meira vert, að útlendingr, sem ekkert á að rœkja við þjóð okkar, og sem eigi hefir aðrar hvatir haft, en göfuglyndi sitt og rœkt, er hann hefir tekið við þjóðerni vort af því að stunda mál vort og sögu, hefir lagt miklu meira í sölurnar, en vér, til að styðja mál vort. Það er Marston Niles (frb. Næls), lögfrœðingr í New York og fyrrum foringi í sjóher Banda-ríkjanna, sem ég á við; það er sami maðr, sem samdi og sendi inn á banda-þingið í fyrra laga-frumvarpið um bóka-gjöf frá þinginu til Íslands, og peninga-veitingu til að borga flutning þeirra. Hvað gott og gagnsamlegt, sem af þessu má leiða, þá er það honum að þakka.