"Dekens," sprak Robrecht, "ik geef u het bevel over de mannen van Brugge. Meester Deconinck zij over allen Veldheer. Nu verzoek ik u dat gij een goede vrouw bij mijn dochter brengt; bezorgt haar andere klederen. Vervolgens zult gij haar van hier vervoeren, en voor alle hoon bewaren; ik stel ze onder uw wacht, opdat zij volgens het bloed, waaruit zij gesproten is, behandeld worde.—Meester Breydel, gelief mijn draver op de voorhof te brengen!"

Nadat Robrecht afscheid van zijn twee broeders genomen had, vatte hij zijn dochter in de arm, en bezag haar met zulke tedere aandacht, dat men zou gezegd hebben dat hij dit langgekende beeld in zijn geheugen wilde prenten. Het meisje zoende hem bij herhaalde malen, en hield hem zorgelijk vast.

"Nu, mijn kind," hernam Robrecht, "troost u, ik zal welhaast voor altoos wederkomen. Binnen weinig dagen zal Adolf het goed nieuws weten, en het is te denken dat hij dan niet lang onderweg zal blijven."

"Ja maar, heer Vader, beloof mij dat gij het hem niet zeggen zult, ik begeer dat hij die tijding uit mijn mond hore: dit zal mij zo blijde maken. Zeg hem slechts dat ik verzoek dat hij zich spoede; wees verzekerd dat hij zijn draver vlerken geven zal. Ga nu met God, mijn lieve vader,—ik zal bij uw afscheid niet wenen."

Robrecht verliet eindelijk zijn liefderijke dochter en klom te paard; dit deden ook de andere ridders. Zodra Machteld de stappen der dravende paarden hoorde, kwamen tranen, ondanks haar belofte, over haar wangen rollen; doch dit deed haar geen leed, want een zacht en troostend gevoel bleef in haar.

Mijnheer De Mortenay, de Franse Stadsvoogd en overste der bezetting, min wreed dan de Tolheer, wilde in deze uiterste toestand de lasten doen verminderen, en zond met dit inzicht een bode naar Kortrijk, om de Veldheer De Chatillon de hongersnood en de aaklige gesteltenis der bezetting te klagen, en hem tot het afschaffen van de witte penning te doen overgaan. Jan van Gistel, die door zijn landgenoten als een bastaardvlaming verfoeid en gehaat was, nam deze gelegenheid waar om de Veldheer De Chatillon tot strengheid aan te drijven. Hij schetste de wederspannigheid der Bruggelingen in zwarte kleuren af, en riep om wraak over hun koppigheid; voorgevende dat zij niet werken wilden, om de witte penning met enige schijn van reden te kunnen weigeren.

Mijnheer De Chatillon stond, met enige oversten, te midden zijner ruiters. De Kanselier Pierre Flotte, de Stadsvoogd De Mortenay en Jan van Gistel, de Leliaard, schenen met hem over een zeer aanbelangend voorwerp te handelen; want hun gebaren toonden de uiterste drift. Alhoewel zij zacht genoeg spraken om niet van de Burgers gehoord te worden, konden de Franse Oversten er soms wel iets van verstaan; meer dan een brave ridder bezag het bange volk met medelijden en de verrader Van Gistel met verachting,—want deze sprak tot de Landvoogd: "Geloof mij, Mijnheer, ik ken mijn koppige landgenoten: uw genade zou hun trotsheid vermeerderen. Warm toch de slang niet die u moet steken. Ik weet het bij ondervinding, de Bruggelingen zullen de nek niet buigen, zolang de opstokers onder hen wonen; dit onkruid moet men versmachten of men wordt het nooit meester."

"Het schijnt mij," viel de Kanselier grimlachend in, "dat Mijnheer Van Gistel zijn landgenoten niet zeer bemint; want zo helpe mij God, indien men hem geloven wilde, zou er morgen geen levend mens meer in Brugge zijn."

"Voorwaar, Mijne heren," hernam Van Gistel, "het is de liefde tot mijn Koning die mij deze woorden inboezemt. Ik herhaal het, de dood van de belhamels alleen kan het vuur des oproers in onze stad dempen. De lijst der hardnekkigste Klauwaards heb ik in mijn geheugen; zolang deze muiters in Brugge vrijelijk mogen wandelen is de rust onmogelijk."

"Tot wat getal beloopt die lijst?" vroeg De Chatillon.

"Tot omtrent de veertig," was het koele antwoord.

"Hoe?" viel De Mortenay met verontwaardiging uit. "Gij zoudt veertig dezer Burgers doen hangen? Het zijn deze niet die zulke wrede straf verdiend hebben; maar wel de gebannenen welke zich te Damme ophouden. De belhamels Deconinck en Breydel met hun aanhangers zijn het die zich der dood schuldig gemaakt hebben; maar niet die zwakke Burgers, welke gij om eigen wraak wilt gehangen zien."

"Mijnheer De Mortenay," bemerkte De Chatillon, "gij hebt mij geboodschapt dat zij uw soldeniers geen eten meer wilden verkopen: is dit niet genoeg?"

"Deze vrees kan de Kroon van Frankrijk zeer schadelijk zijn," sprak Van Gistel. "Het verwondert mij, dat Mijnheer De Mortenay de oproerige Bruggelingen voorstaat!"

De Mortenay werd bij dit verwijt zeer toornig, want Van Gistel had aan deze woorden een honende klem gegeven. De edelmoedige Stadsvoogd bezag de Leliaard met verachting en antwoordde: "Indien gij uw Vaderland bemindet, zoudt gij de dood uwer ongelukkige broederen niet eisen, en ik, Fransman, zou hen niet moeten verdedigen.—En luister! Ik zeg het, dat de Landvoogd het hore: de Bruggelingen zouden ons geen levensmiddelen geweigerd hebben, indien gij de witte penning niet zo onredelijk en zo dwingend had afgeëist. U zijn wij deze onrusten schuldig, want gij zoekt niets dan uw landgenoten te verdrukken, en gij boezemt hun een bittere haat tegen ons in."

"De Heer zij mij getuige dat ik de bevelen van Mijnheer De Chatillon trouwelijk volbracht heb."

"Dit was in het geheel uw inzicht niet," hernam De Mortenay, "maar gij hadt u over de verachting der Bruggelingen te wreken. Een grote dwaling van de Koning onze meester is, dat hij een man, die door iedereen verfoeid wordt, als Tolmeester over Vlaanderen heeft aangesteld."

"Mijnheer De Mortenay," riep Van Gistel met drift, "gij zult mij rekenschap over deze woorden geven."

"Mijne heren," viel de Landvoogd terug in, "ik verbied u elkander in mijn tegenwoordigheid nog te spreken; uw degens zullen uw twist beslissen. Ik zeg u, Mijnheer De Mortenay, dat uw redenering mij mishaagt, en dat de Tolmeester volgens mijn wil heeft gehandeld; de Kroon van Frankrijk moet gewroken worden, en indien de belhamels de stad niet verlaten hadden, zouden er meer galgen dan kruisstraten in Brugge zijn. In afwachting dat ik de ambachten te Damme ga straffen, wil ik deze oproerige stad een streng voorbeeld geven.—Mijnheer Van Gistel, noem mij de acht koppigste Klauwaards, opdat er een spoedig recht gedaan worde."

De list gelukte ten volle, want naarmate de namen afgeroepen werden, kwamen de Klauwaards uit de menigte op de markt, en begaven zich zonder achterdocht voor De Chatillon; zij wisten wel dat zij niets goeds te verwachten hadden, en zouden zich wellicht door de vlucht gered hebben, ware dit mogelijk geweest. De meesten onder hen waren mannen van rondom de dertig jaar; een enige grijsaard naderde met langzamer schreden en met gebukt hoofd. Een stille verduldigheid blonk op zijn gelaat, zonder dat de minste vrees op hetzelve merkbaar was. Hij bleef voor De Chatillon staan en bezag hem met ondervragende blikken, alsof hij zeggen wilde: wat eist gij?

Zodra de laatste der geroepenen genaderd was, deed de Landvoogd een teken, en de acht Klauwaards werden ondanks hun tegenstand met koorden gebonden.—Een klagend gemor ontstond onder het volk, maar een deel ruiters, die zich dreigend bij de menigte schikten, deden dit gerucht welhaast verdoven. In weinig ogenblikken werd er een brede galg op de Markt gerecht en een Priester bij de veroordeelden gebracht. Op het gezicht van het schriklijk moordtuig, huilden de vrouwen of broeders der ongelukkige Klauwaards om genade, en het volk dreef zich onstuimig opeen. Een suizende zucht, met verwensingen en wraakkreten gemengd, kwam uit de schaar der Burgers en liep als een voorbode des oproers over de Markt. Weldra kwam er een bazuinblazer vooruit en riep: "Het zij u kond gedaan, opdat gij het wetet!—De wederspannige, die het recht van Mijn heer de Landvoogd door roepen of anderszins durft storen, zal aan dezelfde galg nevens deze muitelingen gehangen worden!"

Bij die afkondiging stierven de klachten op alle monden, en de stilte des doods omving het bange volk. De vrouw weende met de ogen hemelwaarts, en smeekte degene, die alleen de mensen nog verstaat en hoort, alsdan dat een dwingeland hun de spraak ontneemt: de mannen vervloekten hun onmacht en blaakten in een koortsige woede. Zeven Klauwaards werden beurtelings aan de galg gehangen en stierven in het gezicht hunner stadgenoten. De droefheid der benauwde Burgers veranderde in wanhoop: iedermaal dat er een van de ladder gestoten werd, bogen hun hoofden zich te gronde, en zij wendden alzo hun ogen van dit ijslijk schouwspel. Gewis waren er velen die deze plaats zouden verlaten hebben, indien zij zich hadden durven roeren; maar dit was hun verboden, en bij de minste beweging welke onder hen omging, kwamen er soldeniers met bloot zwaard om hen tot stilstaan te dwingen.

De grijsaard wierp een blik vol verachting en toorn op de bastaard, en antwoordde met een bittere grimlach: "Ik zou dit roepen indien ik u geleek; indien ik mijn witte haren door laagheid kon bezoedelen. Maar neen, ik, martelaar, veracht en trots u tot in de dood.—Gij, verrader, gelijkt de slang die in het ingewand harer moeder knaagt; want gij levert de vreemden het land dat u gevoed heeft.—Beef, ik heb nog zonen die mij wreken zullen, en gij—gij zult op uw bed niet sterven! Gij weet dat een mens in zijn stervensuur niet liegen kan."

Jan van Gistel verbleekte bij de plechtige voorzegging des grijsaards. Nu berouwde hem de wraak, en zijn hart beneep zich met somber aandenken; want een verrader vreest de dood als de wraakbode des Heren. De Chatillon had op de wezenstrekken van de Klauwaard genoeg kunnen bespeuren dat hij hardnekkig bleef.

"Wel, wat zegt die muiter? vroeg hij.

"Mijnheer," antwoordde Van Gistel, "hij hoont mij en veracht uw genade."

"Dat men hem hange!" was het bevel van de Landvoogd.

De soldenier, die het beulenambt bekleedde, nam de grijsaard bij de arm, en deze volgde hem gehoorzaamlijk tot aan de voet der ladder, het duurde nog enige ogenblikken eer de strop goed aan zijn hals gehecht was. Hij ontving de laatste zegening van de Priester, en plaatste eindelijk zijn voet op de ladder om tot de galg op te klimmen.

Op het ogenblik dat hij die weinige woorden uitgalmde, toog hij zijn kruismes uit de schede en stiet het tot aan de hecht in de boezem van de beul. Deze viel met een pijnlijke schreeuw voor de ladder, en rolde stervend in zijn bloed; terwijl omvatte de jonge Klauwaard zijn vader, hief hem van de grond en liep met die heilige last tussen het volk. De Fransen waren als verstomd, beweegloze aanschouwers van dit toneel geweest, doch dit duurde niet lang. De Chatillon wekte hen weldra uit de verbaasdheid. Eer de jongeling tien stappen verder gelopen was, hadden meer dan twintig soldeniers hem ingehaald; hij plaatste zijn vader op de grond en met het nog rokende mes bedreigde hij zijn vijanden. Een vijftigtal andere Vlamingen stonden voor hem, want hij was te midden onder het volk, in dier voege dat de soldeniers tussen de menigte dringen moesten om hem te vangen. Hoe groot werd de woede der Fransen niet, wanneer zij hun twintig makkers een voor een te gronde zagen vallen. De messen glinsterden opeens in de handen der omstaande Klauwaards, en de soldeniers werden onbarmhartiglijk gestoken en gekerfd, terwijl er ook al menige Vlaming het leven liet.

De ganse ruiterij bewoog zich eensklaps en rende met furie naar het vluchtende volk, de grote slagzwaarden dreven de scharen weldra uiteen, en de voeten der paarden vertrapten de weerspannigen in een ogenblik. Zij waren nochtans niet zonder wraak gestorven, want zij hadden zich een bed van geslachte Fransen voorbereid. De vader en de zoon lagen op elkander, eenzelfde dolk had hen doorstoken, en hun zielen hadden zich op de laatste reis niet verlaten. Het volk vlood als een rollende stroom, met bang gehuil door al de straten heen: ieder begaf zich in aller ijl naar zijn woning; deuren en vensters werden gesloten, en enige stonden later zou men gedacht hebben dat de stad geen inwoners meer bezat.

In het diepe van de zolder stond een kind, niet boven de veertien jaar oud, met een slachtbijl in de hand; bleek van angst en bevend hield hij dit wapen op de Fransen gericht, zonder dat het minste geluid uit zijn borst opkwam: uit zijn blauwe ogen schoten stralen van wanhoop en heldenmoed. Het was zichtbaar dat een diepe zielroering hem vervoerde, want de spieren zijner tedere wangen trokken zich te samen en gaven hem een ijslijke uitdrukking.—Hij geleek een marmeren Griek, in zulke smalle maat gebeeld.—Achter de jonge beenhouwer zaten twee vrouwen op de vloer geknield: een oude grijze moeder met de handen gevouwen en de ogen ten hemel, en een tengere maagd met hangende haren. Het bange meisje had haar aangezicht in de klederen harer moeder verborgen, de armen had zij als in stervensnood om haar geslagen. In deze houding zat zij roerloos en als zonder leven;—zij zuchtte noch klaagde.

Wanneer de soldeniers van hun eerste verbaasdheid waren teruggekomen naderden zij onstuimiglijk bij deze ongelukkige en barstten in scheldwoorden tegen haar uit. Zij meenden de handen aan haar te slaan, want dit kind boezemde hun geen de minste vrees in.—Hoe werden zij door toorn vervoerd, wanneer de jonge beenhouwer zijn linkervoet achteruit plaatste, en in die vastere houding met de bijl wanhopig rondzwaaiende, hun van schrik deed achteruit wijken. Een ogenblik werden zij in hun misdadige aanslagen verhinderd, totdat eindelijk een van hen op het kind aanviel en hem meende te doorsteken; maar de beenhouwer weerde de degen af, en hakte met wanhopige kracht in de schouder van zijn vijand. Deze deinsde wankelend en viel in de armen zijner makkers. Alsof die slag het vermogen van de jongeling had uitgeput, stortte hij achterover te gronde en bleef gevoelloos nevens de vrouwen liggen. De soldeniers hadden zich ogenblikkelijk om hun gewonde makker geschaard en ontkleedden hem tussen ijslijke wraakkreten en verwensingen. Terwijl weende de oude vrouw in de grootste benauwdheid, en smeekte in de Franse taal om genade.

"O Mijne heren!" riep zij met de armen uitgereikt. "Hebt toch medelijden met ons, arme schepsels als wij zijn! Moordt ons niet om de liefde des Heren!—Aanziet toch mijn tranen en ontfermt u over ons lijden.—Wat geeft u de dood van twee weerloze vrouwen?"

"Och neen! Neen, Mijnheer!" hernam de oude vrouw. "Doop uw handen niet in mijn bloed—ik smeek u, bij de bittere passie onzes Zaligmakers, laat ons leven! Neem alles wat wij bezitten tot u."

"Uw geld! Uw goud!" galmde een stem.

Op deze woorden vatte de vrouw een kistje dat achter haar stond en wierp het naar de soldeniers.

"Daar, Mijne heren," sprak zij, "dit is alles wat ons in de wereld overblijft—ik schenk het u gewilliglijk."

Het kistje viel open en een menigte gouden geldstukken met de kostelijkste juwelen rolden op de vloer. Terwijl de soldeniers elkander wegstieten om de buit te grijpen was er een die het aangezicht van het meisje had gezien; want de beweging der moeder had hetzelve ontdekt. Bij het aanschouwen dier bekoorlijke wezenstrekken drong een boosaardige minnelust in zijn boezem; hij sprong driftig vooruit, omvatte de maagd met een arm, terwijl hij in de andere hand een degen hield, en rukte zijn slachtoffer uit de armen der huilende vrouw.

"Moeder, o moeder!" zuchtte de maagd met stervende stem. Die klacht, op haar lippen vergaande, viel haar hoofd achterwaarts, en haar lichaam hing slap over de arm van de schaker. Door wanhoop en liefde tot haar kind zinneloos geworden, werd de moeder bij een razende furie ontheven: haar ogen zonken diep onder de geholde wenkbrauwen, en vlamden daar als de ogen eens wolfs in de duisternis: haar lippen hieven zich stuiptrekkend op en ontdekten de tanden, alsof de moeder in dit aaklig ogenblik, de inborst ener tijgerin verkregen had. Zij sprong woedend op de soldenier, en sloeg haar armen om zijn hoofd; dan zijn wang in haar hand, als in een klauw, grijpende, dreef zij haar nagelen in zijn aangezicht, en neep hem de wang te pletten: bloeddruppels lekten reeds op zijn kin.

"Mijn kind!" huilde zij. "Mijn kind, o booswicht!"

De nijpingen der razende moeder veroorzaakten de soldenier onverdraaglijke martelpijnen; zijn wezenstrekken gaven dit genoeg te kennen, want de ogen kwamen hem uit het hoofd.—Het meisje niet willende verlaten, bracht hij zijn degen tegen de borst der moeder, en boorde wredelijk door haar boezem. De ongelukkige vrouw loste alsdan de boze vijand, en leunde wankelend tegen het dak: bloed liep over haar klederen, haar ogen verflauwden, haar wezenstrekken verstierven, en haar handen zochten dwalend naar een steun.

Zij stiet het mes dat zij uit haar tas getrokken had, bij herhaalde malen in de borst harer dochter—en meende haar nog eens stervend te omhelzen, maar nu ontgingen haar de krachten met het leven: zij stortte zwaar op het lichaam van haar kind.

Om dit zieldrukkend toneel in al zijn delen te beschrijven, heeft het verhaal langer dan de daad zelf geduurd. Al deze voorvallen begonnen en eindigden in enige ogenblikken; in dier voege dat de andere soldeniers nog bezig waren met het bijeenrapen der juwelen, wanneer de moeder en de dochter deze aarde voor een betere wereld verlieten.

Zodra de uitheemse plunderaars alles wat op de zolder van enige waarde was, geroofd hadden, gingen zij ten huize uit en liepen naar andere plaatsen dezelfde verwoesting hervatten.—De rampzalige Burgers die nu uit hun woningen verjaagd waren, of in dezelve niet meer dorsten blijven, doolden als verloren in de straten en werden door de Fransen met alle smaadwoorden bejegend.—Hoe pijnlijk moest toch de onmacht en de wanhoop voor deze Vlaamse harten zijn! Hoe bitter en hoe nijdig vervloekten zij de naam der Fransen!

Omtrent de middag renden een groot getal ruiters door de stad om de soldeniers weder te roepen; want Mijnheer De Chatillon had geoordeeld dat de Kroon van Frankrijk nu genoeg gewroken was. Er werd uitgeroepen dat men de lijken mocht begraven, en dat iedereen naar zijn woning mocht terugkeren.

Enige Klauwaards, die in het huis van de Deken Breydel gegaan waren, hadden de lichamen der twee vrouwen van de zolder gehaald en vervoerden dezelve op een draagbaar tot aan de Dampoort. Hier was nog een treurig toneel te zien, dat het hart fel mocht schokken. Duizend wenende vrouwen, huilende kinderen en stramme grijsaards baden geknield om de stad te mogen verlaten; doch de soldeniers, wie het bevolen was de poorten gesloten te houden, luisterden naar geen smeken, en antwoordden met bittere scherts op de tranen der benauwde Burgers. Wanneer zij aldus een ruime tijd nutteloos gebeden hadden, kreeg een der vrouwen het gelukkig gedacht haar juwelen aan de wachten te geven. Door vele anderen werd zij hierin nagevolgd, en weldra lagen er kostelijke halssnoeren, haken en oorbellen, met andere rijke sieraden, in een hoop voor de poort.

Op de linkerzijde dezer open plaats stond een prachtige tent van hemelsblauw laken, met zilveren boordsels. Aan het bovenste gedeelte hing een schild, op hetwelk een zwarte leeuw in een gulden veld gewrocht was; aan dit wapen kon men gissen dat een persoon van graaflijken bloede erin woonde. Het was Machteld die zich onder de bescherming der Ambachten gesteld had, en tussen hen was gelegerd. Twee Vrouwen van het doorluchtige huis van Renesse waren uit Zeeland gekomen om haar tot Staatjuffers en vriendinnen te zijn; niets ontbrak haar: het prachtigste huisraad, de kostelijkste kleding had de edele Zeelander haar toegeschikt. Twee lange scharen beenhouwers, met blinkende bijlen, stonden bij de twee zijden der tent en dienden de jonge Gravin tot lijfwacht.

Deconinck zijn Landvrouw volgende, begon haar over vele zaken te onderhouden; met zijn gewoon vernuft en welsprekendheid wist hij voor haar troostende dingen te vinden, en dreef alzo voor een ogenblik het zwart nadenken van haar. Te midden der ambachtslieden gekomen zijnde werd de Jonkvrouw overal met juichende gelukwensingen begroet. Weldra werd de kreet algemeen: "Heil! Heil de edele dochter van de Leeuw!" liep met lange galmen door het bos en Machteld gevoelde een zuivere vreugde bij de tekens dezer vurige liefde. Zij naderde bij de Deken der beenhouwers en sprak vriendelijk: "Meester Breydel, ik heb u van ver gezien; gij werkt met meer drift dan de laatste uwer gezellen. Het schijnt dat die arbeid u behaagt."

"Mijn Landvrouw," antwoordde Breydel, "wij maken Goedendags die het Vaderland en de Leeuw onze heer moeten verlossen. Ik verheug mij uitermate aan dit werk; want mij dunkt dat op de punt van iedere Goedendag, die wij veerdig krijgen, reeds een Fransman steekt. En verwonder u niet, doorluchtige Gravin, indien ik zo driftig in deze bomen houw: ik droom dat ik op de vijand hak, en die bedriegelijke wraak doet mijn hart van onversaagdheid opzwellen!"

Machteld bewonderde de jonge Man, wiens blikken het heldenvuur, dat zijn hart zo overvloedig besloot, verrieden; wiens gelaat als het gelaat ener Griekse godheid de kentekens der zoete hartstochten en der vlammende driften droeg. Zij bezag met genoegen die ogen waarin de manlijke trotsheid onder lange wimpers vonkelde, en die zachte wezenstrekken, welke als de spiegel ener edele ziel met de uitdrukking ener belangloze opoffering en van liefde tot het Vaderland blonken. Zij sprak tussen een minzame glimlach: "Meester Breydel, uw gezelschap zou mij aangenaam zijn, indien het u beliefde ons te volgen."

"Er is maar een Vlaming gelijk Breydel," antwoordde Deconinck. "Het is zelden dat de natuur zulke vlammende harten in zulke machtige lichamen laat geboren worden, en dit is een wijze schikking van God: anders zouden de mensen, hun krachten bewust zijnde, te hovaardig zijn; evenals die reuzen der Oudheid, die de Hemel beklimmen wilden...."

Hij meende in zijn rede voort te gaan; maar een schildwacht met rondel en zwaard kwam buiten adem bij hen gelopen en sprak tot Breydel, zijn Deken: "Meester, mijn gezellen van de legerwacht hebben mij tot u gezonden, om u te boodschappen, dat men voor de poort onzer stad Brugge een dikke wolk van het stof der baan in de hoogte ziet klimmen; en dat een bruisend gerucht, als het geraas eens legers, zich doet horen: het gevaarte verlaat de stad en komt naar onze legerplaats."

"Te wapen! Te wapen!" riep Breydel met zulke kracht dat allen het hoorden, "Ieder schikke zich in zijn schaar! Maakt spoed!"

De werklieden grepen met onstuimigheid naar hun wapens en liepen in wanorde door elkander, maar dit duurde slechts een ogenblik:—de scharen vormden zich plotseling, en welhaast stonden de gezellen beweegloos in hun dichtgesloten gelederen. Breydel schikte vijfhonderd uitgelezen mannen om de tent van Machteld; de Jonkvrouw was ijlings in dezelve teruggekeerd. Een wagen en enige losse paarden werden voor de tent gebracht en alles tot een ontwijking bereid gemaakt. Dan ging Breydel in allerhaast met zijn overige mannen uit het bos en schaarde zich in slagorde om de vijand te ontvangen.

Zij bemerkten welhaast dat zij zich hadden bedrogen, want het gevaarte dat het stof in de lucht dreef, ging zonder orde voort: er liepen vrouwen en kinderen in menigte door elkander. De vrouwen maakten een aaklig gebaar van weeklachten, rondom een draagkoets die door mannen werd aangebracht. Alhoewel de oorzaak der wapenneming nu vergaan was, bleven de ambachtslieden nog altijd in hun gelederen: zij rustten op hun wapens, en wachtten met nieuwsgierigheid om te weten wat dit beduidde. Eindelijk naderde het gevaarte voor het leger. Terwijl veel vrouwen en kinderen door de gelederen heendrongen, om hun echtgenoot of hun vader te omhelzen, ontvouwde zich een schriklijk toneel voor het midden der scharen.

Die roep bracht de woede en de wraaklust onder de ambachtslieden, die tot daar toe met verbaasdheid gewacht hadden, maar de Deken Breydel keerde zich tot hen en riep: "De eerste die zijn gelid verlaat, zij strengelijk gestraft!"

Hij was door een pijnlijke onrust gefolterd, alsof een voorgevoel van het ongeluk dat hem gebeurd was zijn hart op voorhand beneep; met onstuimigheid liep hij tot bij de op de grond liggende lijken, en rukte de doek van derzelver aangezicht.

Maar, o God! Hoe schriklijk was hem de onzalige blik zijner ogen!... Geen zucht ontging zijn boezem, geen lid verroerde zich in hem en hij stond als door een bloedstorm geslagen. Bleker dan een lijk werd hij, en zijn haren rezen te berge op zijn hoofd: met hardnekkigheid hield hij de ogen stijf en beweegloos op de verglaasde ogen der dode lichamen gevestigd. Zijn lippen bewogen zich bevend, en men zou gezegd hebben dat zijn stervensuur gekomen was.

In die gesteltenis bleef hij slechts weinig ogenblikken, weldra ging er een ratelende ademing door zijn keel; wanhopig sprong hij vooruit naar zijn scharen, hief terzelfder tijd de twee armen omhoog, en schreeuwde pijnlijk.

"O ramp! Ramp! Mijn oude moeder ... mijn arme zuster!"

Bij deze woorden wierp hij zich in de armen van Deconinck en hing, van kracht begeven, tegen de borst van zijn vriend. Met dwaze blikken staarde hij in het ronde, en deed zijn makkers van angst en medelijden sidderen. In zijn sombre woede, bracht hij de bijl die hij droeg, aan zijn mond, en beet als een razende met zulke kracht in de hecht dat een stuk houts van de zelve tussen zijn tanden bleef; maar dit gevaarlijk wapen werd hem spoedig ontnomen. Deconinck gebood de gezellen dat zij in orde naar hun werk zouden terugkeren, totdat een bevel hen te wapen roepen zoude. Alhoewel zij liever een spoedige wraak genomen hadden, dorsten zij zich echter niet tegen dit bevel verzetten, want het was hun kenbaar gemaakt dat de Deken der wolwevers als algemeen Stadhouder, door de jonge Gwyde was aangesteld; zij keerden morrend naar het bos, en hernamen hun arbeid tegen dank.

"Mijn ongelukkige vriend," sprak Deconinck hem toe, "bedaar om Gods wil."

"Bedaar! Bedaar!" herhaalde Breydel. "Ben ik niet bedaard?—Hebt gij mij ooit zo rustig gezien?"

"O mijn vriend," hernam de Deken der wevers, "hoe bitter is het lijden uwer ziel! Ik zie de dood op uw gelaat. Troosten kan ik u niet,—uw ongeluk is te groot; ik weet niet welke balsem zulke wonden helen mag."

"Ik wel," antwoordde Breydel. "De balsem die mij genezen kan, is mij bekend; maar de macht ontbreekt mij. O mijn arme moeder! Zij hebben hun handen in uw bloed gedoopt, omdat uw zoon een Vlaming is—en die zoon, o doemnis!—die zoon kan u niet wreken!"

De uitdrukking van zijn gelaat veranderde bij die uitroeping: zijn tanden kwamen bitsig opeen en kraakten, zijn handen omvatten de stijlen der tafel, alsof hij dezelve breken wilde; echter werd hij weder kalm en zijn gelaat betuigde meer droefheid.

"Nu Meester, gedraag u als een man," sprak Deconinck. "Overwin ook de wanhoop, die vijandin der ziel. Wees moediger tegen de bittere pijnen die u heden treffen—het bloed uwer moeder zal gewroken worden."

De ijselijke grimlach kwam weder op Breydels lippen. Hij antwoordde: "Gewroken worden! Hoe licht belooft gij iets dat gij niet kunt volbrengen. Wie kan mij wreken? Gij niet. Gelooft gij, dat een stroom Frans bloed genoegzaam zij om het leven mijner moeder te herkopen? Geeft het bloed van een dwingeland het leven zijne slachtoffers weder? O neen, zij zijn dood—en voor altijd, voor eeuwig, mijn vriend! Ik zal in stilte en zonder klagen lijden; niets kan mij troosten,—wij zijn te zwak, en onze vijanden te machtig."

Deconinck scheen in dit ogenblik als een Tolk die over het misdadige Jeruzalem de vloek des Heren uitspreekt; er was zoveel ontzaglijks in de toon zijner stem dat Breydel met een godsdienstige eerbied op het vonnis der vijanden luisterde.

"Wacht een weinig," ging Deconinck voort, "ik zal een der nieuw aangekomenen doen halen opdat wij weten mogen hoe dit alles gebeurd is. Laat u bij zijn verhaal niet vervoeren, ik beloof u een wraak die gij zelfs niet zoudt durven eisen. Want nu is het toch zover gekomen dat geduld een schande wordt."

Een innige toorn bracht het vuur op zijn wangen. Hij, die anders zo bedaard was, blaakte nu in heviger gramschap dan Breydel, alhoewel men dit nog niet gans op zijn gelaat kon merken. Na de tent enige ogenblikken verlaten te hebben kwam hij met een ambachtsgezel terug en deed hem de voorvallen, welke die dag in Brugge gebeurd waren, met alle omstandigheden verhalen. Zij verstonden uit hem het getal van De Chatillons nieuw leger, de dood der gehangen Burgers en de schriklijke plundering der stad.

Breydel aanhoorde dit verhaal met koelheid, want al deze euveldaden waren hem niet zo pijnlijk als de moord dergene die hem in haar schoot had gedragen. Deconinck werd integendeel meer en meer verwoed, naarmate dit schriklijk toneel zich ontrolde. Voor hem waren de omstandigheden van dit verhaal zeer droevig, maar zo aanzag hij de zaak niet. Vaderland en verlossing waren de twee gevoelens welke hem in zulke drift konden doen ontsteken. Nu zag hij dat het waarlijk tijd was en dat men zonder uitstel moest beginnen; trouwens, deze wrede rechtspleging kon de Vlamingen verschrikken en hun de moed benemen. Hij zond de gezel weg, en plaatste het hoofd stilzwijgend in de hand, terwijl Breydel met ongeduld, op hetgeen hij zeggen ging, wachtte.

Deconinck kwam eensklaps bij Breydel en riep: "Vriend, maak uw bijl scherp, jaag de droefheid uit uw hart! Wij gaan de banden des Vaderlands breken!"

"Wat wilt gij zeggen?" vroeg Breydel.

"Luister,—een akkerman wacht totdat de koude des morgens al de rupsen in een nest verzameld heeft; dan snijdt hij het nest van de boom, plaatst hetzelve onder zijn voet, en vertrapt het ongediert ineens. Verstaat gij dit?"

"Voleind uw voorzegging," riep Breydel. "O mijn vriend, een lichte straal verdrijft mijn duistere wanhoop. Voleind, voleind!"

Breydel liet zijn ogen onstuimig rond de tent gaan, en zocht naar zijn bijl, dan herinnerde hij zich dat men hem dezelve had ontnomen. Hij vatte de hand van Deconinck met ontroering.

"Mijn vriend," riep hij, "gij hebt mij meermalen gered, maar dan gaaft gij mij alleenlijk het leven: nu krijg ik door u geluk en vreugde weder. Zeg mij toch spoedig hoe wij deze wraak zullen bewerken opdat ik niet meer twijfele."

"Heb een ogenblik geduld, gij zult het gaan horen; dit ontwerp moet ik voor al de Dekens ontvouwen. Ik zal hen doen roepen."

"Mijnheer De Mortenay!" antwoordden vele stemmen.

"Die ridder," hernam Deconinck, "heeft ons steeds met goedheid behandeld; hij heeft getoond dat de rampen onzes Vaderlands hem raakten. Dikwijls heeft hij de verfoeilijke Jan van Gistel in zijn wrede vervolgingen wederhouden, en de genade der veroordeelden verkregen. Wij mogen dus onze wapens met dit edel bloed niet verven; het is om dit te beletten dat ik heden naar Brugge gaan wil, wat gevaar er ook zij."

"Maar," viel een der Dekens in, "hoe toch zullen wij morgen in de stad geraken, mits de poorten voor het rijzen der zon gesloten zijn?"

"De poorten zullen voor ons geopend worden," antwoordde Deconinck. "Ik zal niet uit de stad terugkeren voordat de wraak zeker en onfeilbaar zij. Ik heb u genoeg gezegd: morgen in de vergaderplaats zal ik u nadere bevelen geven; houdt uw mannen veerdig. Ik ga met onze jonge Gravin vertrekken, zij mag dit bloedig toneel niet zien."

Breydel had gedurende deze rede niet het minste teken van toestemming gegeven; maar een hevige blijdschap blonk op zijn gelaat. Zodra de Dekens vertrokken waren, wierp hij zich om de hals van Deconinck en sprak, terwijl twee tranen over zijn wangen rolden: "Gij hebt mij uit de wanhoop gewekt, mijn dierbare vriend. Nu zal ik rustig over de lijken mijner moeder en zuster kunnen wenen, en haar met godsdienstig gevoel ter aarde beschikken.—En dan, nadat het graf op haar zal gesloten zijn ... Ho, wat blijft er mij dan in de wereld over dat ik kan beminnen?"

"Uw Vaderland en deszelfs grootmaking!" was het antwoord.

"Ja, ja, Vaderland en vrijheid—en wraak! Want nu, verstaat gij, mijn vriend, nu zou ik van spijt wenen indien de Fransen ons land verlieten. Dan zou mijn bijl geen hoofden meer kunnen klieven, ik zou hun lijken niet kunnen vertrappen, gelijk de voeten hunner paarden onze broeders vertrapt hebben. De vrijheid alléén zou ik verwerpen; het gezicht van stromend bloed kan mij alleen nog behagen, nu zij het hart waaronder ik het leven ontving, doorstoken hebben.—Vertrek gauw, en ga met God, opdat alles wel uitvalle; want ik ben dorstig naar de beloofde wraak."

Deconinck verliet Breydel met deze woorden: "Geheim en voorzichtigheid, mijn vriend!"

Eer hij de legerplaats verliet, deed hij alles tot het vertrek der edele Machteld bereiden, en, na met haar enige ogenblikken gesproken te hebben, klom hij op een draver en verdween in de richting van Aardenburg.

Onmiddellijk na het vertek van Deconinck ging Breydel naar het bos, en beval het werk te staken; hij zond al de ambachtslieden naar de tenten om te rusten, en kondigde hun aan dat zij des anderendaags voor het aanbreken van het daglicht moesten vertrekken. Na enige verdere maatregels gebruikt te hebben, om de vrouwen en kinderen in de legerplaats te doen blijven, begaf hij zich naar de hut waar het lichaam zijner moeder gelijkt lag. Daar gekomen zijnde zond hij de vrouwen weg en sloot de deur dicht.

Meer dan een Aanleider kwam bij de tent om de Deken te kunnen spreken, hetzij om onderrichtingen of bevelen te vragen. Maar hoezeer zij ook aanklopten, kregen zij echter geen antwoord. In den eerste eerbiedigden zij de droefheid, waarin hun meester ongetwijfeld op dit ogenblik verzonken lag; maar wanneer zij reeds vier uur lang voor de deur gewacht hadden, zonder dat het minste gerucht zich in de lijktent had laten horen, kwam de vrees hen bevangen. Zij dorsten hun gedachten niet uitdrukken:—was Breydel dood? Had de bijl of de smart zijn levensdraad gebroken?

Eensklaps ging de deur open, en Breydel vertoonde zich voor hen zonder dat hij hun tegenwoordigheid scheen te bemerken. Niemand sprak, want de wezenstrekken van de Deken hadden iets in zich dat het hart met koude beneep en de spraak benam. Hij was bleek, zijn blikken dwaalden halsstarrig en dwaas in het rond, en velen bemerkten dat twee vingeren zijner rechterhand met bloed geverfd waren. Niemand hunner dorst hem naderen; want de dood straalde uit zijn ogen, en ieder zijner blikken ging als een schicht in de zielen dergenen die hem bezagen.

Dit bloed dat aan zijn vingeren kleefde, deed hen bovenal sidderen; een schriklijke gissing liet hen raden waar hij het gehaald had. Gewis had hij de wonde zijner moeder geraakt, misschien had hij dit hart dat hem zozeer beminde gevoeld, en uit die ijselijke aanrakingen de razernij geput die hem meer kracht en dorst tot de wraak moest geven!—Zo wandelde hij sprakeloos door het woud, totdat de avond, de legerplaats met duisternis omvangende, hem voor de ogen zijner makkers verborg.

Bij de onverwachte verschijning van Deconinck verschrikte de vrouw zodanig, dat zij haar kinderen vaster tegen de borst sloot en door een luide schreeuw haar benauwdheid te kennen gaf. De man greep met haastigheid naar zijn kruismes, doch zijn Deken herkennende, stond hij op en sprak: "O Meester, wat pijnlijke last hebt gij mij opgelegd, toen gij mij geboodt in de stad te blijven: de genade Gods alleen heeft ons van een onvermijdelijke dood gered. Onze huizen zijn geplunderd, onze broederen gehangen en vermoord—en God weet wat er morgen zal gebeuren. O geef mij oorlof om bij u te Aardenburg te gaan, ik smeek het u."

Deconinck antwoordde niet op dit verzoek; hij wenkte de ambachtsman met de vinger, en ging met hem tot in de winkel, waar de grootste duisternis heerste. Dan sprak hij met stille stem: "Geeraert, wanneer ik de stad verliet, heb ik u met dertig andere gezellen doen blijven, opdat gij de aanslagen der Fransen mocht ontdekken. U heb ik daartoe verkozen, omdat mij uw moed en uw zuivere vaderlandsliefde bekend zijn. Misschien heeft het gezicht van de dood uwer makkers, uw hart met vrees bevangen: indien het zo was, sta ik toe dat gij heden nog naar Aardenburg vertrekt."

Deconinck vatte de hand van de brave Geeraert, en drukte dezelve met ontroering.

"Nog een ziel als die van Jan Breydel!" dacht hij.

"Geeraert," viel hij uit, "gij zijt een waardige gezel; dank voor uw trouw en uw moed. Luister dan, want ik heb weinig tijd. Gij zult spoedig naar uw gezellen gaan om hen te verwittigen: deze nacht zult gij u geheimlijk met hen in het Peperstraatje begeven; gij alleen zult op de wal tussen de Dam- en Kruispoorten klimmen; leg u plat ter aarde en laat uw ogen in de richting van St.-Kruis gaan. Zodra gij een vuur in het veld ziet, val dan met uw makkers op de wacht der poort; open deze zullen zevenduizend Vlamingen voor staan."

"De poort zal op het bepaald uur open zijn; vrees niet, ik bid u," antwoordde Geeraert met koelheid.

"Is het gezegd?"

"Het is gezegd!"

"Goedenavond dan, mijn waarde vriend. Blijf met God!"

"En die vergezelle u, Meester!"

Deconinck liet de ambachtsman naar zijn vrouw terugkeren, en ging zelf ten huize uit. Bij de oude Hal kwam hij aan een prachtige woning: hij klopte en de deur werd geopend.

"Wat wilt gij, Vlaming?" vroeg de dienstknecht.

"Ik begeer Mijnheer De Mortenay te spreken."

"Ja maar, hebt gij geen wapens? Want gij lieden zijt niet te betrouwen."

"Wat geeft u dit!" sprak de Deken. "Ga, en zeg uw meester dat Deconinck hem wil spreken."

"O Heer, mijn God! Gij heet Deconinck? Dan komt gij gewis met een boos inzicht ..."

Bij deze woorden liep de dienstbode ijlings naar boven en kwam na enige ogenblikken terug.

"Gij moogt boven gaan," zuchtte hij, "het gelieve u mij te volgen."

"Voorwaar," antwoordde De Mortenay, "gij zult terugkeren zoals gij gekomen zijt."

"Uw edelmoedigheid is een spreekwoord onder ons geworden," hernam Deconinck. "Ook is het uit oorzaak derzelve, en om u te doen zien dat wij, Vlamingen, een eerlijke vijand hoogachten, dat ik tot UEdele gekomen ben.—De Chatillon heeft heden onze stad aan de woede zijner soldeniers overgegeven, hij heeft acht onzer onnozele broeders doen hangen. Beken met mij, heer De Mortenay, dat het ons een plicht is hun dood te wreken; want wat kon de Landvoogd hun ten laste leggen, dan dat zij voor zijn dwingende geboden niet wilden zwichten?"

"De onderdaan moet zijn meester gehoorzamen; hoe streng de straf ook zij, is het hem niet geoorloofd de daden zijner Oversten te beoordelen."

"Gij hebt gelijk, Mijnheer De Mortenay, zo spreekt men in Frankrijk, en daar UEdele een natuurlijk onderdaan van de Koning Philippe le Bel is, betaamt het u zijn bevelen te volvoeren. Maar wij zijn vrije Vlamingen, en kunnen die schandelijke ketens niet langer dragen: nu de Landvoogd de wreedheid zover gebracht heeft, verzeker ik u dat er eerlang bloed bij stromen zal vergoten worden, en indien het lot ons ongunstig ware en dat gij lieden de zege behaaldet—dan zouden er u weinig slaven overblijven, want wij willen sterven. Echter hoe het ook zij, en dit is de oorzaak mijner komst, wat er ook gebeuren moge zal geen haar van uw hoofd door ons geraakt worden: het huis waarin gij u zult bevinden, zal voor ons geheiligd zijn, geen Vlaming zal zijn voet over de dorpel uwer woning zetten. Ontvang daarop mijn trouw."

"Ik dank de Vlamingen om hun liefde tot mij," antwoordde De Mortenay, "maar ik weiger de bescherming die gij mij aanbiedt en zal er nooit gebruik van maken. Indien er waarlijk zoiets voorviel, zou ik mij onder de banier van de Landvoogd, en niet in mijn woning bevinden, en zo ik sterf, zal het met het zwaard in de vuist zijn. Maar ik geloof niet dat het zo ver komen zal, want de oproeren zullen welhaast gedempt worden. Gij, Deken, verlaat het Land spoedig, dit raad ik u als vriend."

De Mortenay overdacht de woorden van de Deken met meer nauwkeurigheid, en bevond ter zijner grote droefheid dat een schriklijk geheim onder dezelve schuilde; hij besloot derhalve des anderdaags De Chatillon tot waakzaamheid aan te sporen, en zelf enige maatregelen voor de veiligheid der stad te bevelen. Niet denkende dat hetgeen hij vreesde zo haast moest gebeuren, legde hij zich te bed en sliep gerust.