782 (return)
[ Ta stu post al è sempri il mèis di maj, cu li so gràndis bielèsis primaverìlis.]

783 (return)
[ Divièrsis interpretasiòns di sta riga a sòn pusìbulis. Robuschi e àltris a cròdin ca sedi Proserpina ca pièrt la primavera (i flòus ca steva cjolìnt sù). Jò invènsi i cròt che al momènt dal rapimìnt par man di Plutòn, Proserpina (la primavera) a pièrt so mari (la cjera, la natura) par via ca vèn trasportada tal mont di sot; mentri che Cerere (la mari), pierdìnt so fia, a pièrt la primavera stèsa.]

784 (return)
[ Cupid.]

785 (return)
[ Tal sens che Cùpid di sòlit al culpìva àltris, no so mari, che stavòlta al veva fat namorà di Adòn.]

786 (return)
[ Chè di Serse a è na lesion che al dì di vuèj a varèsin da tegni in mins chej tipos coma Bush mentri ca si preparing a invadi il Iraq, pensànt, coma Serse, che sbarasàsi di Saddam Hussein a sedi na roba da nuja e sensa nisùna conseguensa negativa.]

787 (return)
[ Chìstis a sarèsin localitàs ta li do bàndis dal Elespònt; Leandro al era costrèt a nodà da un post al altri par zì a cjatà la so amànt, fin che a un bièl momènt a si veva ’nnegàt.]

788 (return)
[ Il Letè.]

789 (return)
[ Il Salm XCI, cal dis fra l’altri quam magnificata sunt opera tua, Domine!]

790 (return)
[ Dante a si riferìs a li peràulis di Stasio (Purg. XXI, [Footnote 43]…: .) cal veva dita che cà a no si varèsin cjatàt cambiamìns di timp.]

791 (return)
[ Diu al pol cjatà e amirà la perfesiòn doma in sè stes.]

792 (return)
[ Da l’entrada in sù, il purgatori al è lìbar di chej turbamìns ca crèjn chì di nuàltris l’aga e la cjera.]

793 (return)
[ Ca sarès la nustra cjera, no chè dal alt dal purgatori.]

794 (return)
[ Di là—tal nustri mont—stu frutàn (dal àrbul dal ben e da mal?) a nol ešìst.]

795 (return)
[ Tal cors da la purificasiòn a bišugna che na ànima a si dismintièj daj pecjàs ca’a cometùt e ca si recuardi doma dal ben ca à fàt.]

796 (return)
[ Il gust da l’aga di Letè e di Enoè.]

797 (return)
[ Ognùn daj poès di na volta, chej ispiràs in tal Parnàs. Fra chìscjus a sarèsin encja Virgìlio e Stasio; e a’è par chel che Dante, ta la prosima riga, a si volta vièrs di lòu.]

798 (return)
[ Dante al veva cjòlt i so vuj da la bièla Matelda doma par un momentùt.]

799 (return)
[ A sarès bièl savej se Dante al ušarès li stesi espresiòns encja vuèj cuant che la potensa feminista a è tal che’n ta un sens no tant indirèt a parta parfìn a guèris coma chè da l’Afghanistan par liberà li fèminis dal so vel.]

800 (return)
[ Il sun da la melodìa minsonada tal vers [Footnote 22].]

801 (return)
[ Li Mùšis.]

802 (return)
[ Vigìlis.]

803 (return)
[ Dante al uša il Elicòn, il post indà ca stàn li Mùšis, invensi da li fontànis—o rišultìvis—Aganipa e Ipocrina—ca vègnin fòu dal Elicòn. Il sens al è che Dante al vou bevi da li àghis di sti fontànis par otègni la ispirasiòn ca ghi ocòr par continuà.]

804 (return)
[ Il rest da li Mùšis.]

805 (return)
[ L’ogèt percepìt da pì di un sens e che, di conseguensa, al pol inganà un daj sens, coma cal ingàna il sens da la vista in ta stu cašu chì.]

806 (return)
[ “Àt” = forma, aspièt. (Dante a si veva visinàt ai àrbuj cussì tant ca nol podeva pì vignì inganàt in ta sè cal jodeva.)]

807 (return)
[ Chista “virtùt” a sarès che facoltàt inteletuàl ca ghi permèt a la rašòn di percepì la veretàt da li ròbis.]

808 (return)
[ Matelda.]

809 (return)
[ Tal nustri mont.]

810 (return)
[ Dal flun Letè, che i poès e Matelda a stàn percorìnt.]

811 (return)
[ Li flamùtis a someàvin pinej.]

812 (return)
[ Li sièt lìstis a rafigùrin i sièt regaj dal sant spìrit: il savej, ’l intelèt, il bon consej, la fuarsa, la siensa, la pietàt, e il timòu di Diu. (Vandelli)]

813 (return)
[ Li strìchis coloràdis lasàdis da li flamùtis a sòn iridàdis, coma cal è ’l arcobalèn o ca sòn i sircuj che ogni tant a si jòdin atòr da la luna. (Delia)]

814 (return)
[ Dante a nol à la capacitàt di jodi cussì lontàn coma cal pòs il spìrit di Diu.]

815 (return)
[ Secont Vandelli, scju vincjacuatri vecjus a raprešèntin i vincjacuatri lìbris dal Vecju Testamìnt.]

816 (return)
[ Cussì al saluda Maria ’l arcànzul Gabrièl.]

817 (return)
[ Coma che’n tal cjèl na stela a cjoj’l post di n’altra.]

818 (return)
[ Sìmbul daj cuatri lìbris dal Nòuf Testamìnt.]

819 (return)
[ La descrisiòn di Dante a deriva in part da Ezechièl e in part da San Zuan da l’Apocalìs.]

820 (return)
[ Il grifòn, a ni recuarda il Vandelli, al è un sìmbul amondi adàt par raprešentà Crist: Crist al à cualitàs divìnis e umànis, coma che il grifòn al è un puc àcuila e un puc leòn. Il cjar al raprešentarès la Glišia.]

821 (return)
[ A è da notà che la part dal grifòn ca raprešènta il divìn a’a la corispundensa àcuila/òru, il pì maestòus daj usièj e il pì presiòus daj metaj. La part umana (il leòn) a è in blanc e in ros.]

822 (return)
[ ’L amonimìnt che, coma ca ghi’a susedùt a Fetòn, cussì a podarès susèdighi al Papa s’a nol vès da guidà ben il cjar da la Glišia.]

823 (return)
[ Li tre fèminis a raprešèntin li tre virtùs teologàlis: la rosa = la caritàt; la verda = la speransa; la blancja = la fede.]

824 (return)
[ Li cuatri virtùs cardinàlis: la prudensa (= chista), la gjustìsia, la fuartesa e la temperansa. (Vandelli al esplora al lunc il valòu simbòlic di sti aparisiòns.)]

825 (return)
[ San Luca e San Pauli, secont i comentatòus.]

826 (return)
[ La natura a veva fàt Ipocrate pal interès daj òmis (chej nemàj ca sòn i predilès da la natura—coma ca crodèvin na volta).]

827 (return)
[ Stu altri vecju al sarès San Pauli, cal mostra cu la so spada il grant podej da la peràula di Diu.]

828 (return)
[ San Zuan, il autòu da l’Apocalìs. A somèa cal durmìsi; ma in realtàt al è tegnùt ben sveàt da li so višiòns.]

829 (return)
[ I ultins sièt minsonàs.]

830 (return)
[ Ca èrin vistìs in blanc.]

831 (return)
[ La caritàt, ca supuarta il Nòuf Testamìnt, a è raprešentada in ròs; la fede dal Veciu Testamìnt in blanc.]

832 (return)
[ Diu stes, tal Empireo, ma encja chel complès di cjandelièrs, etc., zà descrìt.]

833 (return)
[ Il setentriòn pì bas (l’Orsuta cu la stela polar), cal guida il marinàr.]

834 (return)
[ Di matina bunòra, cuant che’l soreli apena apena al vèn sù, al è velàt da vapòus ca ni permètin di vuardalu a vuj nùs.]

835 (return)
[ Un amòu cal và ’ndavòu un bièl puc, coma che Dante al conta in ta la so Vita Nuova.]

836 (return)
[ Dante a nol veva nencja nòuf àis cuant cal veva jodùt Beatrìs pa la prima volta.]

837 (return)
[ Una cuantitàt amondi pìsula (un otàf di un’onsa).]

838 (return)
[ Dùtis li bielèsis dal paradìs terèstri, pierdùdis da Eva, a no bàstin par tègnimi dal planzi.]

839 (return)
[ Chista a è in realtàt l’unica volta che il nòn di Dante al è minsonàt in ta la Comèdia.]

840 (return)
[ Fuèis dal ulìf, ca ghi èrin sàcris a Minerva.]

841 (return)
[ La font a sarès il Letè stes.]

842 (return)
[ La Slovenia dal dì di vuèj.]

843 (return)
[ Il paìs cal pièrt ombrena al sarès ’l Egìt, o altri paìs nordafricàns, indulà che ogni tant il soreli al è cussì dret in parzora daj ogès ca ghi stàn sot che chej a no fòrmin nisùna ombrena.]

844 (return)
[ Cal sarès il cori da li sfèris celèstis.]

845 (return)
[ I ànzui ca vèvin dimostràt compasiòn pal puòr Dante.]

846 (return)
[ Beatrìs e i ànzui.]

847 (return)
[ Tal originàl il ecuivalènt di “zovenùt” a sarès la “vita nova” di Dante.]

848 (return)
[ Chista a sarès la condisiòn dal puòr Dante cuant che par prin i lu jodìn al’inìsi dal Infièr, cunfùs e pierdùt in tal bosc scur.]

849 (return)
[ Al è restàt lì imbacuchìt, cu la bòcja vièrta ma sensa èsi bon di diši nùja.]

850 (return)
[ Beatrìs a è muarta cuant ca veva [Footnote 25: àis.]

851 (return)
[ Sens: La lama ca dovarès punì il pecjadòu a vèn smusada dal intervegnì da la mišericordia divina.]

852 (return)
[ Tal e cual di chej ch’encjamò a ghi fàn part dal mont da li ròbis fàlsis.]

853 (return)
[ Beatrìs a ghi stà dišìnt a Dante ca nol veva da vej pierdùt timp a zì in sercja di chej plašèis di stu mont, coma par ešempli il plašej sesuàl.]

854 (return)
[ Colps o avìs di perìcul.]

855 (return)
[ Il vint nostràl al sarès il vint da la tramontana; chel altri al è il vint da l’Africa.]

856 (return)
[ Riferìnt a la so muša coma “barba,” Beatrìs a ghi fà recuardà a Dante ca nol è pì un frutùt. E luj a si sìnt mortificàt.]

857 (return)
[ Stu èsi in do natùris al è il grifòn—mieša àcuila e miès leòn—sìmbul da la dopla natura di Gesù Crist.]

858 (return)
[ L’aga dal Letè a lu purìfica e a ghi cjoj la memòria daj so pecjàs.]

859 (return)
[ Chìstis a sarèsin li virtùs cardinàlis, che cul so fà a dimòstrin di volej protèšilu.]

860 (return)
[ Indulà ca fòrmin una da li costelasiòns.]

861 (return)
[ Dal inìsi, alòra, Beatrìs a era stada dotada di dùtis li virtùs.]

862 (return)
[ Li virtùs teologàls (caritàt, speransa e fede) ca ghi daràn na man a Dante par jodi li veretàs rivelàdis pì benòn.]

863 (return)
[ Taj vuj di Beatrìs.]

864 (return)
[ Coma za minsonàt, il grifòn al è stàt destinàt a rapresentà il Crist in ta la natura umana e che divina.]

865 (return)
[ In sè il grifòn al restava imutàt, ma a si tramutava in taj vuj di Beatrìs o in tal aspièt uman o in ta chel divìn.]

866 (return)
[ La sostansa di chista esclamasiòn di Dante a è la reališasiòn so che nisùn al podarès maj descrivi cun precišiòn la bielèsa di Beatrìs.]

867 (return)
[ I dèis àis ca separàvin il poeta dal àn da la muàrt di Beatrìs.]

868 (return)
[ Al era dut concentràt in tal amirà la bielèsa di Beatrìs.]

869 (return)
[ Sti tre zòvinis, ca raprešèntin li tre virtùs cardinàlis, a ghi stàn partànt a mins a Dante di smètila di fisà Beatrìs.]

870 (return)
[ I sièt cjandelièrs za minsonàs tal cjànt XXIX.]

871 (return)
[ Cu la bandiera.]

872 (return)
[ Mentri che il cjar al zira, Dante e compàis a sòn ta la banda interna da l’orbita.]

873 (return)
[ I comentatòus a sugerìsin che stu àrbul al raprešenta ’l impero romàn, mentri che il cjar trainàt dal grifòn al raprešenta la Glišia. ’L àrbul svistìt, duncja, al sugerìs la condisiòn dal impero ca ešisteva sensa ’l intervènt redentìf di Crist.]

874 (return)
[ Coma che, di fat, a ghi’a capitàt a la nustra nonuta Eva, che osteàda, dopo vej sercjàt il frut di stu àrbul!]

875 (return)
[ Al à leàt il timòn dal cjar a la frascja cu la frascja stesa. In ta che maniera chì a vèn raprešentada l’uniòn dal’Impero cu la Glišia.]

876 (return)
[ La lus dal soreli a si mìscja cu la lus da la costelasiòn dal Cjavròn, ca seguìs la costelasiòn dal Pès.]

877 (return)
[ Sot n’altra costelasiòn—che dal Toru.]

878 (return)
[ Gjove, ca si ’namorava sù par jù di dùtis li zòvinis ca ghi capitava di jodi, a si veva pur inamoràt di Io e a ogni cost al voleva entrà’n ta li so gràsis. La so fèmina (Gjuno), però, volìnt ostaculalu (cuj sàja maj parsè), a veva metùt Argo (chel mostru daj sent vuj) a fàjghi da vuardiàn a Io. Alòra Gjove al veva mandàt Mercurio a indurmidì il puòr Argo cul contàighi la storia da la ninfa Siringa. Tal fratìmp, Gjove a si veva profitàt, e cussì via dišìnt.]

879 (return)
[ I sugerìs di consultà i comentatòus par una spiegasiòn profundida di chista similitùdin, ca trata da la relasion fra il sveàsi di Dante e chèl daj apòstui.]

880 (return)
[ La compagnìa e i àltris a sarèsin chej spirs (li nìnfis, i vècjus, etc.) ca compagnàvin il cjar. A è da zontà che s’i si recuardàn che il grifòn al rafigùra Crist, alòra il fat che adès al và in alt al raprešenta l’asensiòn di Crist in tal cjèl.]

881 (return)
[ Cjar—il “plaustrum” latìn.]

882 (return)
[ ’L Acuilòn e il Austri a sòn doj vins ca tirin fuàrt.]

883 (return)
[ Rešidènt ta sta “silva”—o paradìs terèstri.]

884 (return)
[ L’acuila e i so dans a raprešèntin li persecusiòns dal impero viers la Glišia.]

885 (return)
[ “Secja” parsè che la volp, coma sìmbul da la erešia, a è al dišùn di ogni buna dutrina. (Vandelli)]

886 (return)
[ Secònt i comentatòs, l’àcuila chì a raprešenta l’imperatòu Costantìn e la so donasiòn al Papa.]

887 (return)
[ Il dragòn descrìt in ta che rìghis chì al è il Satanàt.]

888 (return)
[ La donasiòn di Costantìn, fata cun buna intensiòn, cul zì dal timp a veva da partàighi brus momèns a la Glišia.]

889 (return)
[ Il cjar al vèn cussì a someà la bestia da l’Apocalìs. I cjafs cornùs a raprešèntin i sièt vìsis principaj ca vegnèvin a corompi la Glišia: la supiàrbia, l’invìdia, la ràbia, l’avarìsia, la lusùria, la musetàt e la gola.]

890 (return)
[ La Curia romana che, coma ch’jodìn ta li rìghis ca seguìsin, a si cocolèa cul gigànt, o re di Fransa.]

891 (return)
[ Par Dante, il rapuàrt fra il Papa e il re di Fransa al era amondi puc san!]

892 (return)
[ Dante chì al raprešenta la zent cristiana—o forsi il pòpul taliàn.]

893 (return)
[ Un sugerimìnt, chì, da la trasferta da la Curia a Avignòn.]

894 (return)
[ Li tre virtùs teologàls e li cuatri virtùs cardinàlis.]

895 (return)
[ Peràulis che Gesù a ghi veva dita ai apòstui prin di murì.]

896 (return)
[ La fiola: Matelda; chel: Stasio.]

897 (return)
[ E sè ca ghi zovarès tant al me bišùgnu.]

898 (return)
[ La Glišia a era, ma a no è pì, par via che adès a è sot dominio di Satana.]

899 (return)
[ Li plùmis lasàdis da l’àcuila a raprešèntin i bens di stu mont ca’an vùt l’efièt di corompi la Glišia e di fala doventà la “putana dal gigant,” coma descrìt pì’n sù.]

900 (return)
[ “Cinquecento dieci e cinque” tal originàl. A no’è clar se Dante al à volùt significà DXVopùr li cìfris individuàlis: un D, un X e un V, ca podarèsin vignì lešùdis coma DVX ( = DUX = duce). A è miej, chì, consultà chej ca sàn.]

901 (return)
[ Tant Temi che la Sfinx a proponeva oràcui ca èrin durs da capì.]

902 (return)
[ Cuant che Edipo al veva risòlt il problema proponùt da la Sfinx, chista a si veva rabiàt e fàt dans grancj’ taj cjamps (a piòris e blava). Ma stavolta a no saràn dans parsè che i fàs (ca faràn da Najàdis) a risolvaràn ’l enigma.]

903 (return)
[ Da l’àcuila e dal gigànt. Par altri interpretasiòns, a è miej consultà i espèrs.]

904 (return)
[ Par vèjghi dat na rošeàda al milùs, Adamo al veva dovùt spetà sincmil àis prin che il Signòu al vegnès a redìmilu.]

905 (return)
[ Piramo al à cul so sanc macjàt li mòris che da blàncjs a sòn doventàdis ròsis. Cussì la vanitàt daj plašèis di Dante a ghi scolorìs la mins.]

906 (return)
[ Ta la proibisiòn riguadànt il àrbul.]

907 (return)
[ I pelegrìns a tornàvin da la Cjera Santa cun’un bastòn fasàt di fuèis di palma, par recuàrt.]

908 (return)
[ A stà di fat che sta dutrina, bašada sul crodi che ’l intelèt al rìvi a capì dut, a no’è suficènt par rìndighi pusìbul a Dante di rivà a capì li veretàs “rivelàdis” da Beatrìs.]

909 (return)
[ Festina = espresiòn latina ca ca mi và tant comuda a mi coma a Dante; a tèn a significà il muvimìnt pì ràpit dal Prin Mobil rispièt a la cjera.]

910 (return)
[ Li sièt virtùs ch’i vìn zà incuntràt.]

911 (return)
[ No eše na ironìa delisioša che mentri ch’i staj scrivìnt (il [Footnote 23: di dicembri dal [Footnote 2002]), sta zona fra il Tigris e’l Eufrate a è doventada un daj cèntros di dut il mal di stu mont? Cuj sàja se, dopo vignì distrušùda, a tornarà a doventà un Paradìs Terèstri come ca era stada na volta?]

912 (return)
[ L’aga dal Eunoè a ghi ripuarta a la memoria il ben che un al à fat o pensàt.]

913 (return)
[ Li règulis da l’art.]

914 (return)
[ Indulà cal à bevùt l’aga dal Enoè.]