Cjànt Trentaduèšin

          A èrin i me vuj cussì atèns e fisàs
          in tal disbramasi di dèis àis di sèit,867          che’i me altri sens a èrin dùcjus sieràs.

          E lòu par chì e par là a vèvin parèit
          e puc interès; e cussì’l sant ridi
          a sè ju traèva cun l’antìca rèit!868
          Alòr’ la muša costrèt mi vèvin a mòvi
          vièrs la me sinistra che tre zòvinis,
          che “Masa fìs!”869 i li sintevi diši;

          ma la dispošisiòn d’jodi li ròbis
          cun vuj apena’dès dal soreli ’mbarlumìs,
          no mi lasava par nuja d' jòdilis.

          Ma dopo che’n stu puc di nòuf i jodevi lùcis
          (i dìs ‘stu puc’ doma par rispièt di chèl tant
          che atràt mi veva cu li so pars splèndidis),

          jodùt i vevi a man destra fasi avànt
          la gloriòša procesiòn, ca tornava
          cul soreli e li sièt flàmis870 davànt.

          Com’che sot i scùdos par salvasi a và
          na fila di soldàs, e a si zira cul sen871          e, davòu, dut’l rest dal regimìnt’l stes al fà;

          cussì che milìsia dal celestiàl règn
          ch’avànt a zeva, a ni veva duta trapasàt,
          prima che il cjàr al ziràs il timòn.

          Alòr al era'l grup di zòvinis ’ndavòu tornàt,
          e’l grifòn al  veva movùt il cjàr benedèt
          sensa ca ghi vès nisuna pluma colàt.

          La zòvina che tiràt mi veva’n tal Lèt
          e jò e Stasio la roda i seguìvin
          che a fà la so orbita mancu a ghi mèt.872
          Stu alt bosc e vuèit cussì i torzeonàvin,
          colpa di chè ch’al sarpìnt ghi veva crodùt;
          e’i pas mišuràs dal cjànt angèlic i vèvin.

          A ghi varès forsi tre tìrus volùt
          di arco par rivà chì da’ndà ch’i èrin
          partìs, cuant che Beatrìs a vignì jù si veva metùt.

          ‘Adàm’ i'u vevi dùcjus sintùs ca murmuràvin
          dopo che ’torotòr d’un àrbul dut svistìt873          di fuèis e d’altri fràscjs metùs si’èrin.

          Stu àrbul che di bràghis’l vèn pì ’mplenìt
          pì alt cal và, tant alt al è e tant miràt
          taj boscs da l’India ch’ognùn’l resta stupìt.

          “Beàt tu, grifòn, ch’i no ti sòs tentàt
          di becotà’n ta stu lèn cussì dols al gust,
          che doma mal di pansa’l fà dopo vèjlu sercjàt.”874
          Cussì, atorotòr di stu lèn robust,
          a sigàvin i’àltris; e’l nemàl alàt:
          “Cussì si mantèn la siminsa di dut’l just.”

          E voltàt al timòn cal veva tiràt,
          a lu veva tiràt al piè da la nuda frascja
          e chèl a ic cun ic lu veva lasàt leàt.875
          Cussì pur cu li nustri plàntis, cul miscjà
          da la gran lus di lasù cun chè ca vèn
          lušìnt davòu dal pès, che cuaši a tòcja,876
          prin si fàn sglònfis, e dopo a otèn
          ognuna il so colòu, prin che’l sol
          i so cjavaj al tachi sot altri dišèn;877
          fra ros’e viola, sens’altri pì ca pòl
          metìnt fòu colòu, a si rinòva la planta
          che prin’ a era sensa fueàn vert e mol.

          Jò’i no lu vevi capìt, nè chì no si cjanta
          il cjànt che la zent a zeva cjantànt,
          nè podùt i vevi di scoltà la cansòn dut’ cuanta.

          Se diši i podès com’ca si zèvin ’nsumiànt
          i vuj crudej da la Siringa878 sintìnt,
          i vuj che’l stà a lunc sveàs ghi vèvin costàt tant,

          com’un pitòu che dal so mistej s’intìnt
          encj’jò’i mostrarès com’ch’i mi eri 'ndurmidìt;
          ma chistu ca lu pitùrin àltris, volìnt.

          I pasi’nvènsi a cuant ch’i no’eri pì sturdìt,
          e i dìs che un grant splendòu sbregàt mi veva il vel
          dal sun e na vòus sintùt che dìt mi veva: “Leva sùbit!”

          Com’che a jodi i flòus dal milusàr, chel
          cal à ’l milùs cal fà i ànzui golòus,
          e che par chèl sempri fiesta si fà’n tal cjèl,

          Pieri e Zuan e Jacu, ducju timoròus
          e vinsùs, a èrin tornàs a la peràula
          che par rompi suns pì profòns a veva vòus,

          e jodùt pì no vèvin chej ca ghi fèvin àla,
          nè il Mošè nè il profèt Elia,
          nè dal mestri la so cambiada stola;879
          cussì i eri jò tornàt, e jodùt i vevi che pìa
          ca mi vuardava e che di indirìs
          a mi era prima stada lunc la roja.

          Alòr jò dut timoròus: “’Ndà ca è Beatrìs?”
          E ic: “Sot da li verdi fràscjs là’n banda
          ti la jòs sintada’n ta la so radìs:

          jòt la compagnìa ca la circonda:
          i àltris dopo’l grifòn in alt a stàn zìnt
          cu’na cansòn pì dolsa e profonda.”880
          E se alc di nòuf ic a steva dišìnt,
          jò’i no saj, ma’i saj che’n taj vuj zà mi’era
          chè ca veva’n sè dut’l me’ntindimìnt.

          Besòla ’era sintada’n ta sta cjera
          coma vuardia lasada lì dal plaustri881          ch’al àrbul dal grifòn stàt leàt al era.

          Ta’un sìrcul ghi fèvin di sè un claustri
          li sièt nìnfis cun chej lumìns in man
          che protešùs a sòn d’Acuilòn e d’Austri.882
          “Uchì ti saràs par puc timp Silvàn;883          ti saràs cun me par sempri sitadìn
          di che Roma ’ndulà che Crist al è romàn.

          Però, par chej che’n tal mont mal a vìvin,
          vuarda ben il cjàr, e chèl ch’i t’osèrvis,
          na volta tornàt là, scrif sù, che chej lu lèšin.”

          Cussì Beatrìs; e jò, dut orèlis,
          i’eri ai so comandamìns dut devòt,
          e com’da ic volùt, vuardàt i vevi sti ròbis.

          Cal sedi maj colàt jù cussì svelt, no cròt,
          un lamp di lasù dal nul scur, cuant ca plòuf
          da chel cunfìn che sì tant al è remòt,

          com’jò ’l usièl di Gjove jodùt i vevi fà’un tuf
          jù pal àrbul, rompìnghi la so scusa,
          ma encja tancju flòus e fueàn frèsc e nòuf;884
          e urtànt il cjàr cun duta la so fuarsa;
          che pleàt si veva com'na naf in buràscja,
          che’n mar a sufrìs da l’onda ogni scosa.

          Alòr dentri’l cjàr trionfàl, com’na frecja
          jodùt i vevi na gran volp ca saltava,
          e d’ogni bon past a  pareva secja;885
          ma li so còlpis spòrcis ghi mostrava
          Beatrìs ch’a colp ghi veva fàt voltà coda
          a sta bèstia’n pièl e vuès, che via a zeva.

          A stu punt, pa’ndà ch’era prin vegnuda,
          jodùt i vevi l’àcuila ca calava’n tal
          cjàr, lasànt ulì duta la so plumada;886
          e com’che fòu a vèn d’un ca si sìnt mal,
          cussì na vòus dal cjèl diši si veva  sintùt:
          “O navuta me, sotu cargada cussì mal?”

          Mi parev’alòr che la cjera si vès vierzùt
          fra li do ròdis, e che fòu’l vegnès un dragòn887          cu la coda’l miès dal cjàr sbusànt sù dut;

          e com’espa che’n davòu a tira’l spunzòn,
          e la so troja di coda a se tirànt,
          e part dal font, lontanàt si era cun mal’intensiòn.

          Chèl restàt, com’che grama a fà ogni tant
          inta buna cjera, di pluma, data
          forsi cun chè di fà dal ben pì avànt,888
          si veva cujerzùt di nòuf, com’che cujèrta
          era stada l’un’e l’altra roda, e’l timòn, chel tant
          che un rispìr al tèn la bocja vièrta.

          Cussì trasformàt, stu edifìsi sant
          cjàfs al veva butàt fòu par divièrs poscj’ e bus,
          un par àngul e tre sul timòn là ’ndavànt:

          scju tre coma nemaj a èrin cornùs,
          ma i cuatri un cuàr sòu a vèvin par front:
          mòstrus com’chistu mai no’èrin stàs jodùs.889
          Sigura, cuaši com’rocja’n tal alt mont,
          sintada ’nsima na gran putanasa890          jodùt i vevi che li sèis a smenasava un mont.

          E coma pauròus di pièrdi sta bujàsa,
          visìn di ic e dret al steva un gigànt;
          e ogni tant ’la busava, sta sosa.891
          Ma pars’che cun puc pudòu mi steva cjalànt,892          di tant in tant, chel pindulòn di maròus
          da cjàf a piè la flagelava, e tant;

          e dopo, plen di suspièt e dut rabiòus,
          sleàt al veva’l mostri e pal bosc strisinàt,893          che jodi pì i no podevi i colòus

          da la slondròna e dal nòuf nemalàt.







Cjànt Trentatreèšin

          ‘Deus, venerunt gentes,’ cussì alternant
          adès tre, dopo cuatri894 sta dols salmodìa
          li zòvinis a scuminsiàvin, lagrimànt;

          e Beatrìs, plena di suspìrs e pìa,
          chès a scoltava in maniera che puc
          pì a la cròus si veva cambiàt Maria.

          Ma dopo che l’altri vèrginis ghi vèvin dàt lòuc
          a ic di diši, si veva levàt dreta’n piè
          e rispundùt a veva, colorada coma’l fòuc:

          ‘Modicum, et non videbitis me;
          et iterum, bieli sòus mès e dilètis,
          modicum, et vos videbitis me.’895
          Dopo, dùtis sièt davànt li veva metùdis,
          e davòu di ic, doma cun sens, a veva metùt
          me, la fiola, e chèl cal era cun nuàltris.896
          Cussì a zeva, e’i no cròt ca vès podùt
          dopo’l nonu’n cjera pojà’l so dècim pas
          cuant che cuj so vuj’n taj vuj mi veva un lamp metùt;

          e cun trancuilitàt, “Vèn avànt d’un pas”
          mi veva dìt, “tant che s’jò a parlati mi mèt,
          ben dispòst a scoltami ti saràs.”

          E alòr, apèn’ch’i ghi’eri dirimpèt,
          mi veva dìt: “Fradi, parsè ch’i no ti àusis
          domàndis a fami? Domanda pur, e dret.”

          Com’chej ch’ai superiòus ghi fàn riverènsis
          cuant che cun lòu a stàn parlànt
          e a cjatà no rìvin li peràulis,

          cussì pur jò, ch’a parlà plan plan provànt,
          i vevi tacàt: “Madona, di sè ch’i’ai bišugna
          vu’i savèis, e di sè ca ghi zovarès897 tant.”

          E ic a mi: “Dal timòu e vergogna
          i vuej che tu ormaj ti ti lontànis,
          par no pì parlà com’un ch’in sun si lagna.

          Pensa che stu cjàr rot fin a li ròdis
          dal sarpìnt,  al era e nol è898; ma’l colpèvul
          la divìn’ vendeta’l varà’n ta li spàlis.

          No sarà sens’erèit par ogni sècul
          l’àcuila che’n tal cjàr lasàt a veva li plùmis
          che prin di preda lu vèvin fàt diàul;899
          ch’jò di sigùr i’jòt, e’i conti sti ròbis,
          ch’un timp ni partaràn stèlis visìnis,
          d’ogni intòp e sbaramìnt sigùris,

          che durànt chèl un sincsènt sinc e un dèis,900          da Diu mandàt, al coparà la lara
          cul gigànt che cun ic al feva putanèis.

          A pòl dasi che la me storia scura,
          com’na Temi o Sfinx no ti persuàdi,
          par via che la mins a stropa na vura;901
          ma fra puc li ròbis a saràn li Najadi
          ca risolvaràn chistu enigma fuàrt
          sensa dan a blava o piòris fàighi chel dì.902
          Com’che da me a sòn dìtis, tenti necuàrt,
          cussì paj vifs sen ghi sòn sti peràulis
          che’l vivi nol è che’un cori vièrs la muàrt.

          E tèn pur in mins, cuant ch’i ti li scrìvis,
          di no platà com’ch’jodùt  ti’as la planta
          che chì a è stada robada do vòltis.903
          Chèl che di robala o di sclapala si vanta,
          cun bestèma di fàt Diu al ufìnt,
          che dom’par ušu sò creada ’la veva santa.

          Par vèila muarduda, volìnt e sufrìnt
          par sincmil àis e pì bramàt la prim’ànima
          a veva chèl che’l bocòn’n sè ’l era zùt punìnt.904
          Il to inzèn al durmìs s’a nol stima
          che par rašòn specjàl a è di gran mèrit
          sta planta e cussì sbatuda ’nsima.

          E se cròstis no ghi vèsin impedìt
          ai to pensèis di entrà’n ta la to mins,
          ca vèvin paj so guscj’ coma li mòris di Piram sufrìt,905
          par via di tàncjus vìsis visìns,
          la gjustisia di Diu, tal interdèt,906          il just valòu dal àrbul ti varès’n mins.

          Ma parsè che jò’i ti jòt’n tal intelèt
          fàt di piera e, impietràt, coloràt
          cussì ch’imbarlumì ti fà la lus dal me det,

          i vuej lo stes, sinò scrìt, alora pituràt,
          ch’i ti lu pàrtis dentri di te, coma chèl
          cal torna cul bastòn cun pàlmis fasàt.”907
          E jò: “Cussì coma sera da sigìl,
          ca no cambia la figura stampada,
          da un al è adès ben segnàt il me sarvièl.

          Ma parsè cussì tant in alt elevada
          a svuàlia la vustra cjara peràula,
          che pì ca si prova, e mancu a vèn capida?”

          “Par ch’i ti cognòsis,” a veva dìt, “che scuela
          ch’i ti’as fàt, e com’che la so dutrina
          a capì a riva la me peràula;908
          e com’la vustra via da la divina
          a’è tant lontana cuant ca è la distansa
          da la cjera al cjèl che pì alt’l festina.”909
          Alora jò: “Cun duta la creànsa,
          da vu i no recuàrdi di vèjmi maj straviàt
          e’i no sìnt nisùn rimuàrs di cosiènsa.”

          “E se tu di chistu ti sòs dismintiàt,”
          ridìnt mi veva rispundùt, “tèn chistu ben a mins,
          che vuej stes l’aga dal Letè ti’as sercjàt;

          e se’l fòuc al era com’cal dìs’l fun taj camìns,
          dal to dismintià jodi si podarà
          che alc di colpa’n d’era’n taj to straviamìns.

          D’adès in sù nuda a s’jodarà
          ogni me peràula, o chès ca bàstin
          di èsi scujèrtis pa la to vista ’mpura.”

          Pì luminòus e na vura pì planìn
          si moveva’l soreli tal sercli di misdì,
          che cà o là lu jodèvin, secònt là ch’i èrin,

          cuant che fermàdis si èrin, com’che cussì
          al fà chèl che’ndavànt ghi và a zent cal scorta
          se nuvitàs al cjata uchì o ulì,

          li sièt fèminis910 ta un’ombrena smuarta,
          ’ndà che sot fuèis vèrdis e bràghis nèris,
          a scòrin che frèjdi ròis che l’Àlp a parta.

          Davànt di lòu, l’Eufràte e il Tigris
          fòu a parèvin sgorgà di na fontana,911          e lasasi plan planìn, coma amìs.

          “O lus, o Gloria da la zent umana,
          se aga a eše chista ca si displèa
          da un prinsìpit e sè da sè a lontana?”

          Stu preà cussì mi’è stàt rispundùt: “Prèa
          Matelda di d욒tilu.” E chì ’a veva rispundùt,
          com’cal fà un  che da colpa si dislèa,

          la biela fèmina: “Ti’era stàt dìt dut
          chistu belzà da me, e’i soj sigura
          che l’aga dal Lèt platalu no veva volùt.”

          E Beatrìs: “Forsi na pì gran cura,
          che a la memòria spès virtùt ghi gjava,
          ai so vuj si’a fàt la so mins dut scura.

          Ma jòt ’l Eunoè che di là ’l deriva:
          mènilu là, e coma che tu ti sàs,
          rianimèa la so mins, ca durmìva.912
          Coma bon cristiàn—e no coma i musàs—
          al fà so la voja da la voja d’àltris,
          apèn’ che i segnaj juscj’ a vègnin mandàs;

          cussì, dopo vej li me mans cjapàdis,
          movùt si veva la biela fèmina, e a Stàsiu
          cun tant bon fà ghi veva dìt: “Luj pur tu seguìs.”

          S’jò i vès, bon letòu, encjamò pì spàsiu
          da scrivi, un puc i vorès pur cjanta
          dal bon bevi che maj mi varès fàt sàsiu;

          ma parsè che’i sfuèis ducju plèns a sòn belzà,
          ordinàs par sta càntica seconda,
          pì’n là no mi lasa’l fren da l’art913 pasà.

          Cussì tornàt i eri da la sant’onda914          dut rifàt, coma vis sànis e nòvis
          che di biej cjàfs a’n d’an pì che avonda,

          pùr e pront par zì lasù da li stèlis.







FOOTNOTES

228 (return)
[ Li Chèchis a sarèsin li fiis dal re di Tesàlia che in taj timps antìcs a vèvin sfidàt li Mùšis al cjantà. Sti puori fiòlis a vèvin pierdùt la sfida—naturàl!—e a èrin stàdis trasformàdis in chèchis.]

229 (return)
[ Blu.]

230 (return)
[ L’aria dal scur infernàl.]

231 (return)
[ Vènere.]

232 (return)
[ Adàm & Eva. A si pensa che sti stèlis a vèdin valòu alegòric; ca raprešèntin li virtùs da la prudensa, gjustìsia, fuartesa di spìrit, temperansa. (Vandelli)]

233 (return)
[ L’orsa granda (ursa major), che sicòma ca è’n tal emisferi austràl a no la jòt.]

234 (return)
[ Dal aspièt, insoma, al era un biel puc coma me, doma che la me barba a è tant pì blancja—e a no’a nencja bišugna daj ràis dal soreli par fala sfavilà.]

235 (return)
[ Catòn, cal sarès stu barbòn, al è iluminàt da li cuatri virtùs raprešentàdis da li stèlis.]

236 (return)
[ A imbrunìs o scurìs. (Dante a mi metarès par sigùr tal purgatori par cers vocàbui ch’i uši, ma i no pensi ca mi butarès in tal infièr!)]

237 (return)
[ A è clar che Catòn al cròt che i poès a sòn doj daj danàs.]

238 (return)
[ Tre sostantìfs, tre “e” e tre “con” ta sta riga. Clara l’intensiòn, no eše vera?]

239 (return)
[ Il to volej nol pòl dal me volej….]

240 (return)
[ L’ultima sera da la so vita, incluša che spirituàl.]

241 (return)
[ Coma ca voleva Beatrìs.]

242 (return)
[ Coma se di jodi e scoltà Catòn a fòs la vera rašòn dal viàs daj poès. Bàbiu stu Virgìlio!]

243 (return)
[ Che libertàt moràl ca si otèn cuant ca si riva a vìnsi li propri pasiòns, che cussì spès a ni tegnin incjadenàs.]

244 (return)
[ Encja chì Virgìlio, scaltri, al ešàlta li virtùs di Catòn, cal veva rifiutàt di sotomètisi al volej di Sèšar. Cussì, coma cal sugerìs Vandelli, chì i vìn na sinteši di libertàt moràl e politica.]

245 (return)
[ Il cuàrp.]

246 (return)
[ Ìl Acherònt.]

247 (return)
[ Beatrìs.]

248 (return)
[ Catòn, coma ca si jòt, a si rindeva ben cont da li ceremònis ca ghi feva Virgìlio.]

249 (return)
[ A è stàt comentàt che stu vènc al raprešènta l’umiltàt.]

250 (return)
[ ’L ànzul cal protès l’entrada dal purgatori.]

251 (return)
[ L’alegorìa a è clara: la zent roganta, ca si irigidìs, a vèn distrušùda; a sopravìf chè plena di umiltàt, ca è buna di pleàsi a li circostànsis da la vita, encja se chìstis da li vòltis a ti bàtin fuàrt.]

252 (return)
[ Ben purificàs.]

253 (return)
[ Pa la strada ca torna tal infièr.]

254 (return)
[ Si tornàn in davòu cul pensej a tancju di chej poscj’ cal à višitàt tal infièr, a no è da surprìndisi s’al è vegnùt fòu da chel bušaròt cu la muša plena di cjalìn o cragna. Ta n’altri sens, Dante al è chì cal taca a vignì purificàt.]

255 (return)
[ Chì a tocja recuardà Ulìs e i so òmis che rivàs fin chì a èrin, però in davòu a no sòn pì tornàs.]

256 (return)
[ Da Catòn.]

257 (return)
[ La Libra.]

258 (return)
[ In efièt, cun chìstis prìmis nòuf rìghis, Dante al vòu diši che il dì al stà par cricà. Su sti rìghis, asàj difìsilis, i sugerìs di leši i crìtics.]

259 (return)
[ Un’altra volta, dopo la me muàrt.]

260 (return)
[ Dopo chel momènt di straviamìnt a ghi’a parùt che il lumìn al lušès encjamò di pì.]

261 (return)
[ Stu chì al parta li ànimis a la salvasiòn; Carònt, la so antiteši, a li parta a la perdisiòn. S’a si’a da sièlzi, a’è miej zì cun chistu.]

262 (return)
[ Aegypto in tal originàl, coma ca sarès just. I speri che Dante a mi perdoni.]

263 (return)
[ Il Capricorn. Il dì, insòma, al è zà ben inoltràt.]

264 (return)
[ Tu ch’i ti sòs vìf, se fatu chì insièmit dai muàrs?]

265 (return)
[ Par podej tornà, dopo la me muàrt, in ta chista strada da la salvasiòn.]

266 (return)
[ Parsè rìvitu tal purgatori cussì tant timp dopo la to muàrt?]

267 (return)
[ ’L ànzul timonej cal cjàpa sù e al parta li ànimis in tal purgatori.]

268 (return)
[ Secont Vandelli, la indulgensa plenaria data’n ocašiòn dal Gjubilèo di Bonifàs VIII, tacada tal nadàl dal [Footnote 1299: a veva vantagjàt encja li ànimis daj muàrs, puarès.]

269 (return)
[ Ogni ànima danada a è destinada a zì’n tal infièr.]

270 (return)
[ Secònt cualchi comentatòu, la cansòn a raprešentarès il plašej da la filošofìa..]

271 (return)
[ Catòn stes.]

272 (return)
[ Ca sarès la porcarìa ca si’a formàt daj so pecjàs e ca ghi impedìs di vej na clara višiòn di Diu.]

273 (return)
[ Stu mont al è’l post indulà che la gjustìsia divina a ni fà sufrì paj pecjàs ch’i vìn cometùt, fin ch’i vignìn dal dut purgàs.]

274 (return)
[ Jodìnt doma na ombrena davànt di luj, Dante al pensa di èsi stàt bandonàt da Virgìlio. Il puòr Dante a no si rìnt cont che, esìnt spìrit, Virgìlio a nol fà ombrena.]

275 (return)
[ Tal cjèl i ràis, esìnt luminòus, a si làsin trapasà da àltris, roba ca no podarèsin fà sa fòsin ostaculàs da na sostansa fišica, coma un cuàrp.]

276 (return)
[ A somearès impusìbul che un spìrit al sufrìs dolòus corporàls; ma’n ta li mans da l’onipotènsa di Diu, dut a è pusìbul.]

277 (return)
[ A stà di fàt ca ni è impusìbul capì coma che Diu al posi èsi na sostansa in tre persònis.]

278 (return)
[ Virgìlio a ni sugerìs di contentasi di capì il “sè” ca è, e di no zì a ròmpisi tant il cjaf in sèrcja di capì il “parsè” di sè ca è.]

279 (return)
[ Se la zent a savès dut, a no sarès stàt necesàri il proibìghi a Adamo di zì a sercjà il frutàn dal àrbul dal ben e dal mal; e cussì a no sarès stàt necesàri di butalu fòu dal paradìs terèstri; e di conseguènsa a no si varès vùt bišugna che Crist al vegnès a salvani, e via di sèguit.]

280 (return)
[ Ta la costa pì montagnoša da la Liguria, che’n taj timps di Dante a no èra sens’altri invaduda da turìscj’ coma ca è vuèj.]

281 (return)
[ A è clar che se Virgìlio al cognoseva ’l infièr, a nol cognòs par nùja il purgatori.]

282 (return)
[ Cun che incertesa naturàl ca derivava dal jodi un “vif” coma Dante.]

283 (return)
[ Fermàs dal cuàrp di Dante.]

284 (return)
[ Un colp di spada a ghi veva lasàt un brut sen ta una da li sèis.]

285 (return)
[ “Puarèt” tal mòut che la peràula a vegneva ušada da me mari, puareta, che par ic al èra puarèt encja il plevàn di San Zuan o adiritura il Papa, puarèt, ca ni voleva cussì tant ben.]

286 (return)
[ Partìt par tornà in tal mont daj vifs.]

287 (return)
[ Stu sperà al sarès il sperà da la salvasiòn, par via che àltris a pensàvin che luj al fòs stàt danàt pa la so scomùnica.]

288 (return)
[ Se il vèscul di Cošensa al vès consideràt Diu no coma punitòu e basta, ma encja coma pari mišericordiòus, al varès forsi capìt che jò ì sarès stàt perdonàt.]

289 (return)
[ Il cadàvar di Manfrèit, invènsi, al è stàt butàt fòu da terèn consacràt, coma ca si ušava fà cuj scomunicàs.]

290 (return)
[ I scomunicàs a vegnèvin trasportàs cuj lumìns distudàs, coma cal è stàt il cašu cul cadàvar di Manfreit.]

291 (return)
[ Encja a un scomunicàt a ghi resta un pu’ di speransa di vignì perdonàt da Diu, basta ca si dimostri pentìt, coma ca’a da èsi stàt il cašu cun Manfrèit, puarèt. Dum spiro, spero, coma cal dis Vandelli.]

292 (return)
[ Al è costrèt a restà fòu dal purgatori par un toc di timp lunc coma trenta vòltis il timp cal era stàt in pecjàt.]

293 (return)
[ Li prejèris ca vègnin dìtis paj muàrs a pòsin riduši il timp che una puor’ànima a à di pasà tal purgatori]

294 (return)
[ La proibisiòn di tacà la so purificasiòn prima dal momènt prestabilìt, asumìnt che stu timp a nol vegnès scurtàt dal preà da la zent coma Costansa stesa.]

295 (return)
[ Coma ca crodèvin, par ešempli, i Manichej, che par chej i òmis a vèvin do ànimis.]

296 (return)
[ Par ešempli: cuant che jò i soj concentràt in tal lèši, i no mi rìnt cont che altri al stà susedìnt atòr di me.]

297 (return)
[ Il post indulà che i poès a pòsin tacà a scalà la montagna.]

298 (return)
[ Ducju poscj’ che ai timps di Dante a era difìsil scalà.]

299 (return)
[ Tal sens simbòlic, li àlis ca ocòrin par zì sù’n ta stu scoj dal purgatori a sòn àlis di virtùt.]

300 (return)
[ Plumìn o plùmis.]

301 (return)
[ Virgìlio.]

302 (return)
[ Ta stu punt a finiva che fesura cuaši verticàl ca vèvin seguìt, e ta un plan mancu inclinàt a èrin rivàs.]

303 (return)
[ La riva da la montagna a varès, alora, na’inclinasiòn di circa [Footnote 45: gràdos.]

304 (return)
[ Il cjaminà tant pì svelt di Virgìlio al lasava il puòr Dante indavòu.]

305 (return)
[ Na volta sorpasàt un momènt di perìcul, al vuàrda in davòu, contènt di èsi al sigùr.]

306 (return)
[ Sicòma che i poès a sòn tal emisfèri dal sud, e a stàn vuardànt vièrs il levànt, Dante al jòt il soreli alsàsi a sinistra invensi di destra, coma ca susedarès s’al fòs tal emisfèri dal nort.]

307 (return)
[ Il soreli (spieli) al luminèa ducju doj i emisfèris, chel di sot e chel di parzora.]

308 (return)
[ Siòn = Gjerušalèm; crèt = il purgatori.]

309 (return)
[ Virgìlio a ghi ufrìs sta lesiòn di astronomìa al puòr Dante (cal somèa un puc insiminìt coma me) par dimostràighi coma che, jodùt da stu post chì, il soreli a si mòuf a la so sinistra.]

310 (return)
[ Cuant che chì di nu a è unvièr, il soreli al è a sud dal ecuatòu, e vicevèrsa.]

311 (return)
[ I Ebrèos a jodèvin—da la Palestina—il ecuatòu a sud di lòu.]

312 (return)
[ Pì’n sù che ’l omp al và’n tal mont dal purgatori e pì li so còlpis a vègnin lišerìdis.]

313 (return)
[ Che di èsi poltròn.]

314 (return)
[ Bielaga al à spetàt fin a la fin da la so vita prin di pentisi di còu daj so pecjàs. A è par chistu che adès a ghi tòcja spetà fòu da la puarta dal purgatori.]

315 (return)
[ Il cjèl al à ben altri ròbis da fà che pièrdi timp cun prejèris ca no sòn sincèris.]

316 (return)
[ Un dal grup di Bielaga a si necuàrs che Dante al fà ombrena, come un cal è encjamò vif.]

317 (return)
[ Parsè no sotu pì rešolùt?]

318 (return)
[ Cuant ca si ’nrusìs di vergògna un al mostra—di sòlit—sinceritàt o pentimìnt; e par chèl al pol vignì perdonàt pì a la svelta.]

319 (return)
[ Almancu a lu varèsin cjantàt dut s’a no fòsin stàs interòs da Dante.]

320 (return)
[ Èco, chista a sarès na conferma ca no vèvin encjamò finìt da cjantà il Miserere.]

321 (return)
[ I spirs, curiòus, a vòlin che i poès a svèlin las rašòn da la so prešensa.]

322 (return)
[ Se na volta tornàt tal mont Dante al prejarà par lòu, li so pènis a vegnaràn scurtàdis.]

323 (return)
[ I vapòus impiàs a sarèsin li stèlis ca si jòdin colà di nòt e chej lamps ca iluminèjn li nùlis sul imbrunì in ta li sèris d’estàt. Tant che li stèlis che i lamps a si jòdin doma par un istànt.]

324 (return)
[ Ch’i ti vàs vièrs la to purificasiòn.]

325 (return)
[ A vòlin cal resti pì a lunc par cognosi cualchidùn par podej partà nuvitàs a la so zent cuant cal torna’n tal mont, cu la speransa che la zent ca sìnt li nuvitàs a prej par lòu.]

326 (return)
[ Ben nasùs par via ca sòn in via di otegni la so salvasiòn.]

327 (return)
[ I spirs a si fìdin da la volontàt di Dante di judàju—basta che la so volontàt a no vegni impedida da cualchi ostàcul.]

328 (return)
[ Che fasa da l’Italia ca è tal miès da la Romagna e il regnu di Napoli.]

329 (return)
[ Fan, o Fano, al sarès il post indulà che stu Jacu dal Cassero da Fan al è stàt soteràt.]

330 (return)
[ Jacu al sà che il siòr d’Èste a lu odiava: dopodùt, coma cal dìs Vandelli, Jacu a lu veva acušàt di èsi paricida. Però a nol varès maj crodùt che il so odiu al fòs stàt cussì intèns da falu copà.]

331 (return)
[ Chì, Jacu puarèt, a no ocòr pì cal rispìri. Mira e Oriaca a sòn visìn di Venesia.]

332 (return)
[ Boncont al vorès che Dante al preàs par luj par ridùšighi li pènis dal purgatori.]

333 (return)
[ La so puora vèdula.]

334 (return)
[ Na zona tal Cašentìn, tra Firense e Arès.]

335 (return)
[ Un convènt.]

336 (return)
[ Parsè che a stu punt l’Archiàn al sboca in tal Arno.]

337 (return)
[ L’ànzul bon al parta via l’ànima di Boncònt, lasànt il so cuàrp lì cal è. No podìnt vej l’ànima di Boncònt, il diàu a si la cjapa cul so puòr cadàvar.]

338 (return)
[ Il diàu al à tant control su li fuàrsis da la natura.]

339 (return)
[ L’Àrno al sarès stu flun real.]

340 (return)
[ Ca sarès la glera o savolòn o altra roba ca parta un flun in plena.]

341 (return)
[ Sta Pia, fèmina di un grant siòr, a somèa ca sedi stada copada dal so omp, o parsè cal pensava ca ghi fòs stada infedèl o parsè cal veva intensiòn di spošà n’altra fèmina, e Pia a ghi era di ostàcul.]

342 (return)
[ Anelada = dàt l’anèl; e in sèguit spošada. A si pòl notà che sicoma che ’l omp di Pia a si clamava Nel (Nello), la peràula “anelada” a è ben sielzuda.]

343 (return)
[ Un zòuc di azàrt bašàt sul tirà daj dàdos.]

344 (return)
[ Al pensa e ripensa a sè cal varès podùt fà par vinsi. Nuja di insòlit, purtròp, in ta sta reasiòn.]

345 (return)
[ Plan plan a si lìbera di chej ca vorèsin vej un pus daj bès cal à vinsùt.]

346 (return)
[ L’Aretìn: un famòus magistràt di Arès; Ghin dal Tac al era na sorta di brigànt senèis; chel altri al era pur luj un nòbil Aretìn.]

347 (return)
[ Par vej na idea clara di duta sta zent, i sugerìs Vandelli. ’L importànt a è di tegni in mins che tant Federico Novèl che chèl di Pisa (Farinata, fì di Marzùc) a sòn muàrs copàs, prima, i pensi, di èsisi confesàs daj so pecjàs. A è par chèl ca stàn preànt Dante di racomandà la zent di scju puòrs muàrs di preà par lòu par scurtàighi li soferènsis dal purgatori.]

348 (return)
[ Di cjaša so gjavàt fòu = separàt dal so cuàrp.]

349 (return)
[ Chè daj Brabàns a sarès Maria, la fia di un duca di Brabànt, ca varès acušàt Pier da la Bròcja di vej tentàt di violentala, cu la conseguensa ca si sà. A si jòt da chistu cašu che stu tipo di acùšis a nol è dopodùt na roba tant moderna.]

350 (return)
[ Un tocùt da l’Enèide.]

351 (return)
[ Il judìsi divìn al resta sè cal è encja cuant che chej ca prèjn pa l’ànima di un muàrt a rìvin a ridùšighi a l’ànima il timp ca à da spìndi in tal purgatori, par via che encja sensa la so intercesiòn, prima o dopo l’ànima a zarès sù in tal paradìs lo stes, secont sè ca èra stàt stabilìt dal judìsi divìn.]

352 (return)
[ Chej ca preàvin paj muàrs taj timps di Virgìlio a no rivàvin a comutà la sentensa da la gjustìsia divina, par via ca èrin pagàns, e coma pagàns a no vegnèvin scoltàs da Diu, che li so preferènsis a li veva clàris.]

353 (return)
[ Prima di rivà in pica dal mont dal purgatori, Dante al jodarà di nòuf il levasi dal soreli.]

354 (return)
[ Chist’ànima a sarès che di Sordèl, mantovàn coma Virgìlio. Coma ca è clar da sè ca seguìs, Dante al fà di luj un sìmbul di amòu di pàtria.]

355 (return)
[ Il fren da li lègis Justiniànis ca varèsin da governà l’Italia, ma che invensi a no vegnin oservàdis (la sela a è vuèjta).]

356 (return)
[ Prèdis, vèscui e pàpis, fèit il vustri còmpit, e lasàit che Sèšar al fedi il so. Il Vanzèli: Dèighi a Sèšar sè ca è di Sèšar, e a Diu sè ca è di Diu.” (Matt.xxii. [Footnote 21])]

357 (return)
[ Dal imperatòu Asburgo cal era al podej taj timps di Dante e cal trascurava l’Italia.]

358 (return)
[ La zent devota.]

359 (return)
[ L’imperatòu zà minsonàt.]

360 (return)
[ Dante al vòu che il cjèl a ghi dedi na buna punisiòn a la famèa dal imperatòu par vej trascuràt l’Italia. A stà di fat che, secont Vandelli, il imperatòu al vegneva sasinàt cualchi àn dopo—in tal [Footnote 1308], sùbit dopo ca ghi era muàrt so fi.]

361 (return)
[ Tant Berto che Rodolf di Asburg a si’a dàt da fà pì’n ta li pars todèscjs dal impèr che’n ta chès taliànis (il ort dal impèr).]

362 (return)
[ Santaflou (Santafior) a sarès na contèa visìn di Siena ca steva zìnt a remengo par mans di Siena e dal Papa stes. I siòrs a sarèsin i cons e marchèis taliàns—zent coma ca èrin i Sùcars di San Zuan?]