Na volta’l crodeva’l mont, cun perìcul,1079          che la biela Ciprina’l ruvìnt amòu1080          a difondès, zìnt atòr dal ters episìrcul;

          pars’che no dom’a ic ghi fèvin ’l onòu
          dal sacrifisi e dal grant venerà
          li zens antìchis in tal antìc eròu;1081
          ma ghi tegnèvin Diòn e Cupid d’onorà,
          chista par mari e chist’altri par frut,
          che Didòn’l veva fàt di Enea ’namorà;1082
          e cun chista1083 i tachi e cun la so virtùt,
          pa la cual il nòn ghi’an dàt a la stela

          che'l soreli bunora o tars al mira dut.

          No saj pròpit com’ch’i eri rivàt ulà;
          ma d’èsighi dentri capìt i vevi dal fàt
          che la madona me a era adès pì biela.

          E com’che falìscja si jòt in ta alc d’inflamàt
          e com’che fra tanti vòus a si sìnt na vòus
          che fra dùtis cuàntis ben si tèn notàt,

          jodùt i vevi pì lùcis’n ta stu post luminòus
          mov’si ’nzìru, una pì una mancu corìnt,
          secònt, i cròt, ’l interno so jodi presiòus.1084
          Da nula frèida maj vegnùt jù al è un vint,
          višibil o no, dal mov’si tant festìn,1085          che lent ghi’vès parùt’n tal so muvimìnt

          a chèl che uchì ogni lumìn divìn
          jodùt al vès vignìni ’ncuntra, lasànt
          il zìru ’ndà cal stà ogni alt serafìn;

          e fra chej ca èrin pì daj àltris ’ndavànt
          ‘Ošana’ si sinteva, cussì ch’in sèguit
          di sinti di nòuf i vevi sempri volùt tant.

          Vièrs me al era ’lòr vegnùt un di lòu sùbit
          e cussì al veva tacàt: “Dùcjus si prestàn
          a dati plašej, ognidùn al altri unìt.

          Nu’n zìru’i zìn cuj Principàs1086 che’n cjèl a stàn
          di un zìr e di un zirà e di dešidèris
          che’n tal mont zà dìt ti’as, e a no ti’è stran:

          ‘Voi che’ntendendo il ters cjèl i movèis’1087          e’i sìn cussì plens d’amòu, che pal to plašej
          na dolsa pas ghi dìn, po, a li to bràmis.”

          Dopo che cun riverensa i me vuj a chej
          da la madona me a si èrin ziràs
          e d’ic sigùrs si èrin sintùs e tant miej,

          a la lus ch’ufrìt si veva si èrin voltàs,
          e alòr “Cuj sèišu1088 vu?” ghi veva domandàt
          cun vòus rota da’un còu cal bateva da mas.

          E cualicuanti fièstis jodùt i vevi che fàt
          al veva pa la gran’ contentèsa, che pì sglonfa1089          encjamò fàt si veva cuant ch’jò ghi vevi parlàt!

          Cussì a mi veva dìt: “Jù’n tal mont timp fà
          puc timp i’ai godùt; ma se pì lunc’l fòs stàt
          vùt no si varès’l mal ca no si pòl disfà.1090
          Da te mi tèn la me ’legrèsa platàt
          che d’intòr dut luminàt a mi siera
          com’cavalej da la so seda fasàt.

          Asaj ben volùt ti mi’as la jù’n cjera;
          che se pì al lunc i fòs stàt, ti varès mostràt
          dal me benvolej la pì biela siera.1091
          Chel trat da la riva sinistra lavàt
          dal Rodàn dopo ca s’unìs cul Sorga,
          part da li me cjèris’l sarès doventàt,1092
          cun che part da l’Ausonia1093 cussì carga
          di poscj’ com’Gaeta, Bari e Catona
          da ’ndà che’l Tront, e’l Vert, in mar al sgorga.

          Zà mi luševa’n tal cjàf la corona
          di che cjera dal Danubio tajada
          dopo che li rìvis todèscjs al bandòna.

          E la biela Trinacria, frušinada
          tra Pachìn e Peloro, insima’l golf
          che da Euro’l risèif la pì gran’ menada,1094
          no da Tifeo ma doj vapòus di solf,1095          i so res a varès encjamò spetàt,
          nasùs par me1096 da Carlo e da Ridolf.1097
          se’l brut governà, che sempri ateràt
          il pòpul sclaf al tèn, alòr nol varès
          il sigà di Palermo—‘Morèit!’—caušàt.1098
          E se me fradi fin d’adès chist al jodès,
          da la crumira mišeria daj Catalàns,
          par no ufìndiu, lontàn si tegnarès;1099
          e a è miej ca si sbarasi daj so malàns,
          o di chej d’àltris, cussì ch’a la so barcja
          càrgus no si ghi meti masa pešàns.

          luj, che di largjesa’n d’aveva pucja—
          no coma’l pari—tant bišugna’l varès
          di zent che’l ben daj àltris a no stòrcja.”1100
          Sicòma che jò’i cròt che dut’l gjoldi stes
          di sè che’l to parlà, o siòr me, m’implenìs,
          là’ndà ch’ogni ben al tàca e finìs, adès

          lu aprèsi jò com’che tu ti lu gòdis,
          e pì’ncjamò i lu gòt; e chist pur mi’è cjàr,
          che stu gjoldi in Diu stes ti lu mìris.

          contènt com’ch’i ti mi’as fàt, rìndimi pur clar,
          sicòm’ch’a dubità parlànt ti mi’as movùt,
          com’che da mari dolsa’l pòl èsi un frut amàr.”

          Chist’jò a luj; e luj a mi: “Se jò’n dut
          ti mostri’l ver, a sè ch’i ti domàndis
          vièrs il to vuli, e tègnilu ben vierzùt.

          Il ben che dut il regn che tu ti scàlis
          al volta e’l fà contènt, ghi dà pur virtùt
          cu la so providensa a sti grandi stèlis.

          E no sòn doma curàdis par dut
          li natùris che la mins a àn perfeta,
          ma dut il so èsi e la so salùt:

          e par indulà che chist’arco al saèta,
          a ghi cola la frecja’n ta predestinàt fin
          com’se’n tal so sen a fòs mandada, e dreta.

          Se cussì no fòs, il cjèl ca ti è visìn
          al produšarès na sorta di efiès
          che pì che art a sarèsin un cašìn;

          ma chist nol pòl èsi, se i intelès
          ca mòvin sti stèlis no sòn difetòus
          o al è difetòus il prin1101, ca no ju’a fàs perfès.

          Vutu chistu jodi’n ta’un mòut pì luminòus?”
          E jò: “N’ocòr, chè impusìbul mi par
          che’l mont’n ta chèl ca à di èsi al sedi estroùs.”1102
          Alòr luj: “Nol sarèsia pal omp amàr
          se tal mont a  nol vès da èsi civìl?”1103          “Al sarès par luj,” i’ai dìt, “un brut afàr.”

          “E chèl al pòsia èsi pur tant pusìbil
          pal omp la jù, sensa vej pì ufìsis?
          Sens’altri no, se ben vi dìs Aristotil.”

          Cussì al veva dedušùt chisti ròbis
          fin a concludi: “Altritànt diferènt
          a à duncja d’èsi d’ogni cauša la radìs:

          cussì che un Solòn’l nàs, n’altri Sers, potènt,
          un’altri Melchišedech e n’altri chèl
          che’l fì pierdùt al à, zùt sù’n aria’mpasiènt.

          La natura rotonda ca è sugèl
          pa la mortàl cera ben a fà la so art
          sensa distìngui fra un o altri ostèl.1104
          Par chèl a pàr ch’Ešau nol fedi part
          da la siminsa di Jàcu; e’l vèn Cuirìn
          di sì vil pari ca si lu dìs di Mart.

          La natura generada’l so cjamìn
          a farès compagna e sempri di chè daj pàris
          se’n miès a no si metès il volej divìn.

          Adès ben t'jòdis chèl che prin no ti rivàvis:
          ma pars’che d’jòditi pì contènt mi plàs,
          d’un corolari i vuej ch’i ti t’insiàrpis.

          Se pucja furtuna in zìru a cjatàs
          la natura, com’ogn’altra siminsa
          ’n ta cjera ’nglerada, a no darès rišultàt.

          E se il mont la jù ben a ghi pensa
          al inclìn naturàl che natura  a inpòn,
          di mala zent al restarès’l mont sensa.

          Ma vuàltris i pocàis ta la religion
          un cal è nasùt par partà  la spada,
          e re i fèis un che di predicjà al è bon:

          par chèl il vustri pas al è fòu di strada.

          Dopo che’l to Carlo, O biela Clemensa,
          in clar mi veva metùt, contàt mi veva daj ingàns
          ca doveva risevi la so siminsa;

          ma al veva dìt: “Tàs, che’l timp dut al tèn’n ta li so mans”;
          cussì che altri diši i no pòs che cul zì ’ndavànt
          il just lamìnt si alsarà daj vustri dans.

          E belzà la vita di chel lustri sant
          voltada si’era al Sol1105 ca la’mpleniva
          coma chel ben che dut al sodisfa tant.

          Ah brut’ ànimis che pròpit no vi và
          di vièrzighi a stu grant ben i vustri còus,
          ma di mostràighi vustra vanitàt viva!

          E èco là un’altri di chej splendòus
          vièrs me vignì, e che plašej’l voleva
          dami s’jodeva dal so cuàrp luminòus.

          “Il me dešideri alòr sodisfa ben,
          spirt beàt,” ghi vevi dita, “e dami prova
          ch’in te rifletùt s’jòt sè che pensàt i tèn!”

          Alòr la lus ch’encjamò mi era nova,
          dal so profònt, da’ndà che prin’ a cjantava,
          com’un’a veva dìt che di fà dal ben ghi zova;1106
          “Tal itàlic toc di cjera cal tocjava,
          in tal so èsi salvadi, dal Rialt
          fin là che’l Brenta e’l Piave pur’l naseva,

          un culinùt a si alsa, no tant alt,
          da’ndà che jù na torcja1107 era vegnuda
          ch’a sta cjera ghi veva fàt grant asàlt.

          Da la stesa radìs i soj pur jò nasuda:
          Cunìsa i soj, e uchì i lùs cussì tant
          parsè ca ni veva sta lustra stela1108 vinsuda;

          ma contenta i soj cuant ch’i vaj recuardànt,
          sensa fastidi, la cauša dal me destìn;
          che’l comùn pòpul forsi nol capirès tant.

          Di stu presiòus gjojèl1109 ca mi stà visìn
          uchì, in tal nustri cjèl, dut luminòus,
          gran’ fama’è restada; e’i la godarìn

          encja taj sècuj da vignì, la so vòus:
          jòt che se ’l omp al à di fasi ecelènt,
          di cambià’l vivi al à di èsi volonteròus.

          E a chistu adès no ghi pensa la zent
          ch’entri’l Tilimìnt e'l Adige a’a vùt,
          no pintimìnt ma mišèria a plen, sta zent;1110
          ma’mòndi prest Padova ta la palùt
          a cambia l’aga che Vicensa a bagna
          pars’che fà ’l so volej li so zens no’an volùt;

          e’ndà che’l Sil al Cagnan si compàgna,
          un tal sioràt1111 a s’jòt cal và a cjàf alt,
          ma puc pì’l godarà la so cucagna.

          Feltro’l planzarà pur il viliàc asàlt
          dal so danàt di vèscul, cussì schifòus
          ch’in Malta maj un simil al à fàt il salt.1112
          Masa’l sarès il caretèl voluminòus
          cun dut chel sanc risevùt daj Ferarèis,
          che di pešalu a sarès na biela cròus,

          cal regalarà chistu predi cortèis
          par ingrasiàsi cuj Guelfs, e scju regaj
          al paìs stes no ghi sarèsin di pèis.1113
          Chej lasù, ch’i clamàis Trònos1114, spièlis specjàj
          a sòn che lus ni dàn dal Diu gjudicànt;
          cussì che just ni par sè che contàt i’ai.”

          Chì ic a veva tašùt, e a mi parùt mi veva tant
          ch’altri a pensàs, par via dal bièl bal
          che di nòuf a veva tacàt, coma'n tal vignì ’ndavànt.

          L’altra gjòja1115, ca mi’era tal e cual
          presiòša com’la prima, che di vej jodùt i saj,
          com’cuant che’l raj al bàt s’un rubìn balascàl.1116
          La sù’l godi si esprìn cul splendòu dal raj
          com’ca è cul ridi; ma la jù1117 si scurìs
          pì e pì’l spirt secònt il pèis daj so maj.

          “Se sè che Diu al jòt, tu ti lu jòdis,
          spirt beàt,” i vevi dìt; “e a’è roba alòr
          che’i volèis sos daj tos no saràn làris.

          La vòus to, duncja, che il cjèl a’nfièsta
          sempri cun chel dols cjantà di chej fòucs beàs
          che cun l’àlis sèis a la fraresca ju fàn stà,1118
          parsè no tègnia’i me dešidèris sodisfàs?1119          Jò’i no spetarès pa la to domanda
          se in te, coma tu in me, i entràs.”1120
          “La pì granda val,” al veva alòr tacàt, “indà
          che dal di fòu a sbìcin li àghis
          di chel mar1121 che la cjera dut a ghirlànda,

          cuntra’l soreli, tra oposti spiàgis,
          tant si espànt cal doventa meridiàn
          là che orišònt prin ti lu jodèvis.1122
          Da la spiàgja di stu mar i eri jò paešàn
          tra l’Ebrèo e’l Macra, che par un tocùt curt
          a spartì al và’l Genovèis dal Toscàn.

          Il stes tramònt a si jòt e il stes ort
          da Bušìa fin al post d’indà ch’jò’i vèn,
          che cul so sanc al vevà scjaldàt il puàrt.1123
          Folc mi clamava che zent che ’l inzèn
          a veva di savej’l me nòn; e chistu cjèl
          di me’l cjoj’l sen, com’ch’jò’l so splendòu i otèn;

          che pì no’a maj ardùt la fia di Bel—
          dant dolòu a Sicheo e a Cruša—
          di me, fin che cussì ghi zova’l zòvin cjavièl;1124
          nè pur che Rodopea che delùša
          a’è stada da Demofònt  nè Èrcul
          cuant che d’Jòle tal còu’l jodeva la muša.

          Chì ’no si pentìn, ma i ridìn, no cul
          sens da la colpa, ch’a mins a nol torna,
          ma par chèl che dut al prejòt, fin tal so pìsul.1125
          Chì i gjoldìn di che art ca adòrna
          dut’l dapardùt e che ben mi mostra’l ben
          pal cual la jù’l mont a chèl chì’l torna.1126
          Ma par che ogni to dešideri a plen
          ti gòdis di sè ca nàs’n ta la sfera,
          di parà pì avànt alòr mi convièn.

          Savej ti vùs cuj ca è’n ta sta lumiera
          che visìn cussì tant mi sintilèa,
          com’raj di soreli in ta n’aga clara.

          Èco, la dentri si trancuilišèa
          Raab; e ic, al nustr’òrdin unida,
          a chèl ghi dà na luminoša maravèa.

          Da stu cjèl, ’ndà che l’ombrena a è puntada
          che’l vustri mont al fà, prin ch’altr’ànima
          dal trionf di Crist asunta a è stada.1127
          A è stàt tant just elevala par palma
          ta un daj cjèj pa la granda vitòria
          otegnuda cun’l un e l’altra palma,

          pars’che favorìt a à la prin’ Gloria
          di Gjošuè in ta la Cjera Santa,
          che puc ghi meseda al papa la memoria.

          La to sitàt, che cjaša a è dut’cuanta
          di chèl che prin si’a voltàt cuntr’l so fatòu1128          e che pa l’invidia so zent a plans, e tanta,

          a prodùs e a spànt chel maladèt di flòu1129          che straviàt’ al à li piòris e i agnèj
          par vej cambiàt in lupo1130 il so pastòu.

          Par sti rašòns i grancj’ mèstris i Vanzèj
          a bandònin, studiànt invensi i Decretaj1131          com’che daj màrgins sos n’idea si pòl vej.

          Chistu a ’ntìndin Papa e cardinaj:
          a no vàn i pensèis sos a Nazaret,
          ’ndà che ’l Ànzul li gran nòvis al è zùt a daj.1132
          Ma il Vaticàn e ogn’altri post elèt
          di Roma ca sòn stàs fàs simiteri
          da che schièris che seguìt’an Pieri, puarèt,

          fra puc lìbars a saràn dal adulteri.1133

          Vuardànt in tal propri Fì cun chel Amòu
          che dols ’l un e ’l altri’n eterno al tira,
          il prin, che pì grant dal diši al è’l so valòu,

          in dut’l spirt o roba che’n tal mont sempri’a zira,
          tant òrdin al à creàt che maj nisùn
          nol pòl tègnisi da godi sè cal mira.1134
          Vuàltris ch’i lešèis alsàit duncja, ognùn,
          i vustri vuj cun me la sù’n ta che part
          ’ndà che’i doj mòtus1135 s’incròšin, ognidùn;

          e lì, letòu, taca a maraveàti da l’art
          di chel mestri ch’in sè sempri al àma
          tant che di dut e’n dut a si tèn necuàrt.

          Jòt com’che da chel punt lì si diràma
          di sbiègu’l sìrcul che’i panès al parta,
          par dàighi plašej1136 al mont ca ju clama.

          E se la so strada a no fòs stuàrta,
          tal cjèl si varès na vura di virtùt invàn
          e ca jù cuaši ogni fuarsa muarta;1137
          e sè dal zì dret pì o mancu lontàn
          al fòs il partì1138, tant a ghi mancjarès
          ca jù e pur la sù dal òrdin mondàn.

          Adès resta pur tal to banc, tu ch’i ti lès,
          e’ndavòu vuarda par gustà chèl pì avànt,1139          se contènt ti vùs restà, coma adès.

          Mangja pur di sè ch’i ti’ai metùt davànt;
          che dàighi mi tocja duta la me cura
          a che matèria ch’jò chì i staj contànt.

          Il pì grant ministro da la natura
          che cu la so virtùt il mont al stampa,
          e che cul so lustri’l timp a mi mišura,

          cun chèl unìt1140 ch’jodùt ghi vìn zà la stampa,
          a si zirava sempri pì pa li spiràls
          indà che pì e pì prest1141 gh’jodìn la stampa;1142
          e jò chì cun luj; ma d’èsi’n ta scju poscj’ als
          rivàt no m’eri necuàrt, com’che un no si rìnt
          cont daj prin’pensèis prin che zà a sèdin als.1143
          Beatrìs a è chè che pì svelta dal vint
          mi mena di ben in miej cussì’n ta’un lamp,
          che’l so àt a no si pòl jodi’n tal timp.1144
          Chèl che lì al era, il lušòu dal lamp
          da vej’l veva lì che’n tal soreli i jodevi,
          che no’l colòu, ma’l lustri ghi deva’l stamp!

          Chì jò nè ’nzèn nè art ’nvocà’i podevi
          par diši chèl che doma ’l imaginà’l è dur;
          ma crodighi si pòl, e bramà d’entravi.

          E se l’imaginà nustri al resta al scur
          di tant’altèsa, di fasi maraveà
          n’ocòr: pì’n alt di là nisùn al è zùt par sigùr.

          Cussì a era pròpit la cuarta famèa
          dal alt pari, che sempri la sàsia
          mostrànt com’cal ispira e generèa.1145
          Beatrìs a vev'alòr tacàt: “Ringràsia,
          ringràsia’l lampiòn1146 daj ànzui che’a stu lušìnt
          di planèta1147 ti’a sù partàt cu la so gràsia.”

          Maj nisùn si veva dispòst cun còu tant ridìnt
          a la devosiòn, rindìnt a Diu dut se stes,
          cussì svelt, e di falu cussì tant godìnt,

          com’ch’al sinti sti peràulis i vevi fàt jò stes;
          e alòr dut l’amòu me’n luj al era zùt
          coma che se Beatrìs dut dismintiàt i vès.

          A no si la veva cjapada; ma tant podùt
          a veva cul splendòu di chej so vuj ca ridèvin
          che la me mins alòr’a veva pì ròbis jodùt.

          Jodùt i vevi lušòus, ch’atòr a splendèvin;
          cun nu’n tal miès a si fèvin corona;
          i’u sintevi pì dols che’n tal jodi a lušèvin:

          cussì serclada la fia di Latona
          ogni tant i jodìn cuant che l’aria cussì plena
          a è ca ritèn i ràis ca fàn stà zona.1148
          In ta stu alt cjèl ’ndà che rivàt i’eri apena,
          gjèmis an d’era a plen, ninìnis e bièlis,
          che chì nè’n vòus nè’n fàt nisùn maj ni mena;1149
          cussì ’l era’l dols cjantà di che lùcis;
          chej ch’a svualà’n sù no si prepàrin,
          da’un omp mut ca spètin alòr notìsis.

          Alòr che’i sorèlis, che cussì tant a ardèvin,
          atòr di nu ziràs si vèvin tre vòltis,
          coma stèlis che visìn’l so pòl a stèvin,

          frùtis a parèvin al bal encjamò strètis
          ma al smèti pròntis e sidìnis, scoltànt
          atèntis’l tacà da li novi nòtis;1150
          e dentri d’un1151 sintùt i vevi cussì tacà: “Cuant
          che il raj da la gràsia, ca impìa
          il benvolej che dopo al crès amànt,

          tant moltiplicànt in te la so Gloria
          che la sù’n alt ti parta par la scjala
          che, zìnt jù, di torna’n sù sempri al à un voja;

          se un t’impedìs na gota di vin di bèvila
          par cjòiti la sèit, libertàt nol varès,
          com’ca no varès aga che’n mar no cala.1152
          Se flòus a soni chej, savej ti vorès,
          che cun cussì tanta gràsia a’nghirlandèjn
          chè che d’jòditi zì’n sù cussì tant a vorès?

          Stàt i’eri un daj agnèj ca pasculèjn
          cun Meni1153, che pur ju mena pa’un cjamìn
          plen di buni ròbis, s’a no si stravièjn.

          Chistu, che a la me destra mi’è visìn,
          Berto al è e fradi e mestri mi’è stàt;
          da Colonia ’l è; e jò’i soj Tomàs d’Acuìn.1154
          E se di scju àltris ti vùs tegn’ti ’višàt,
          seguìs ben il me parlà cul to jodi
          sta corona e ogni so sant beàt.

          Chel altri flameà fòu’l vèn dal ridi
          di Grasiàn1155 che tant ’l un che 'l altri foru1156          al à judàt fin a fài’lu al paradìs godi.

          ’L altri che visìn al ornèa’l nustri coru,
          Pieri al era che cu la puora vèdula
          ufrìt’l veva a la Glišia’l so tešoru.1157
          La cuinta lus, fra di nu la pì biela,
          cussì tant d’amòu a gjugjulèa1158 che dut’l mont,
          di ic curiòus, la jù’l tèn vièrt l’orèla1159:

          dentri d’ic a’è la mins ’ndà che un cussì profònt
          savej al è stàt metùt che s’an d’è di vertàt,
          di cussì tant jodi no si’a maj vùt un secònt.

          Visìn chì t’jòs pur stu post iluminàt
          che la jù’n cjàr e vuès1160 pì a fìn’l à jodùt
          il ministeri1161 che ai ànzui ghi’è stàt dàt.

          Pur cal rìt si lu jòt’n ta stu luminùt
          chel avocàt daj lontàns timps Cristiàns
          che dal so latìn Justìn1162 si veva prejodùt.

          Adès se tu’l vuli da la mins ti tèns
          puntàt su ’l un’e l’altra lus ch’i staj laudànt,
          di sinti da l’otava zà ti sìns afàns.

          Par podej ogni ben jodi, il spìrit sant
          dentri a vi gòt che’l mont d’ogni falsitàt
          ghi mostra a chèl che ben lu và scoltànt:1163
          il cuàrp che fòu di chèl stu spirt al è stàt butàt,
          jù a Cjèldauri al è, e dal martìr
          e ešilio’n ta sta pas al è rivàt.

          Pì’n là jòt’l flameà dal ardìnt respìr
          di Išidoru, di Beda e di Ricart,1164          ch’a pensala ben al è stàt pì che vir.1165
          Chistu, dal cual a me’l torna il to sguàrt,
          al è’l lumìn di un spìrit che’in pensèis
          sèrius di murì nol voleva èsi’n ritàrt:

          chista ’è la lus eterna di Sigèis1166          che, in ta la via da la pàja discurìnt,

          al silogišava veritàs scòmudis.”

          Alòr, com’che ’l orlòj sunà si sìnt
          cuant che la spoša di Diu bunora
          al nuvìs ghi cjanta’l so amòu volìnt,

          tant che na banda a mola e l’altra a tira,
          un dindinamìnt cussì dols fašìnt,
          che un grant sintimìnt d’amòu al spira;

          cussì i’ai da la glorioša roda’l muvimìnt
          jodùt e l’armonìa da li vòus sintùt
          che par vej di dut stu dols’l just sintimìnt

          ulà si’a d’èsi, ’ndà che sempri al è godùt.

          O’nsensada cura da li zens mortàlis,
          cuant ca sòn difetòus i silogìšmos
          che doma'n bas ti fàn bati l’àlis!

          Un davòu d’jura1167 e un daj aforìšmos
          al zeva, un al seguiva il sacerdosi
          e’un cun fuarsa’l regnava o cun sofìšmos;

          e un tal trufà o’n tal civìl negosi,
          e un in tal plašej da la cjàr ’nviscjàt
          al era, e un jòt lì a’mpoltronasi,

          cuant che, da duti sti ròbis disleàt,
          cun Beatrìs i’eri stàt la sù tal cjèl
          cun bras vièrs e glorioša-mìnt1168 acetàt.

          Dopo che ognùn al era tornàt’n ta chel
          punt dal Sìrcul ’ndà che pì avànt al era,
          fermàt si veva, com’ta cjandelàr’l so luši bièl.

          Alòr che lus da la splèndida siera
          che parlàt prin mi veva, dut suridìnt
          a mi veva dìt, doventànt sempri pì clara:

          “Com’che jò daj so ràis i vaj risplendìnt,
          cussì, ben vuardànt ta la lus eterna,
          i pensèis tòs e li caušis1169 sòs i intìnt.

          Tu ti dubitèis e ti vòus ch’esterna
          pì e pì clara si fedi la vòus
          me par ch’in te si fìsi, dut interna,

          cuant ca trata di buni ròbis—la me vòus—
          e ca dìs di no vej ‘maj vùt un secònt’;
          e chì a’è miej mostrà dut’n taj juscj’ colòus.1170
          La providensa ca governa il mont
          cun chel sintimìnt che da chèl ogni aspièt
          creàt1171 vinsùt al è prin di zì a font,

          par ca podès zì ’ncuntra al so dilèt,
          la spoša che di chèl’n cròus a era àvida,
          a veva spošàt cun chel sanc tant benedèt1172,

          e par ca fòs ic com’cun’un ch’in dut si fida,
          doj prìncipes ordinàt a veva’n so favòu,
          che cussì e culà1173 ognidùn ghi fòs di guida.

          Il prin al era dut seràfic in tal so ardòu;
          chel altri pal so savej’n cjera al era stàt
          di lus cherubica un grant splendòu.

          Dal’un i dišaraj, ma pur ’l altri laudàt
          al sarà dal me diši di un, o chistu o chèl,1174          par ch’al stes fin si veva ognùn dedicàt.

          Fra Tupìn e l’aga ca và a dislivèl
          dal alt dal mont1175 sielzùt dal beàt Ubàlt,
          un trat fèrtil’a si slungja’n jù, pel a pel,

          vièrs Perugia, ca ghi sìnt il frèit e’l cjalt
          dal Puartòn dal Sol; e davòu1176 ghi stàn planzìnt,
          par èsighi sot1177, tant Nocera che Guàlt.

          In ta che riva chì, indà che lišerìnt
          si steva'l so zì’n jù, un soreli’n tal mont al era nasùt,
          com’ch’ogni tant dal Gange chistu’l vèn, risplendìnt.1178
          Si chè, se un di stu post’l vòu contà dut,
          ca nol diši Asìši, che puc al sarès,
          ma che Oriènt lu clami, chistu postùt.1179
          Pì zovinùt di sè ca si pensarès
          tant cunfuàrt ghi deva zà a la cjera
          cu la gran’ virtùt ca era part di sè stes;

          che par sta siora1180, zovinùt, in guera
          dal pari al era corùt, che com’la muàrt
          la puarta volentej ognùn ti siera;

          e davànt di stu so spirituàl puàrt
          et coram patre1181 luj si ghi veva unìt;
          e di dì’n dì ’l amòu par ic1182 si veva fàt pì fuàrt.

          Chista, dop’che’l prin omp1183 ghi veva sparìt
          mil e sent àis prin, vilida e scura
          fin a stu chì a era stada sens’invìt;

          zovàt no veva che cjatada sigùra
          cun Amiclàt a la veva al sun da la vòus
          so chèl ch’a dut’l mont ghi veva fàt poura;1184
          nè zovàt al veva’l so fà coragjòus
          cuant che, cun Maria restada a bas,
          ic cun Crist a veva planzùt tal alt da la cròus.

          Ma timìnt che dut chistu scur ti lu pensàs,
          Francesc e la Povertàt a sòn i amàns
          che’n tal me rašònamìnt ziràs a sòn stàs.

          Il mòut che lòu si caresàvin li mans,
          li maravèis ca si fèvin e’l so dols sguàrt
          nasi’n altra zent a fèvin pensèis sans;1185
          fin al punt che il veneràbil Bernàrt,
          sensa calsìns, par prin davòu di tanta pas
          al veva corùt, e corìnt parùt ghi’era d’èsi’n ritàrt.

          O scognosùt tešoru! O cjamps ben sestàs!1186          A si gjava i calsìns Gidio, e pur Silvestri,
          e’l seguìs il spošu, che la spoša ghi plàs.

          E cussì’l và chel pari e chel mestri
          cu la so fèmina e che famèa
          che cul umil cordòn davòu ghi vàn dal mestri.

          Nè sbasà al à dal so sguàrt la sèa
          par èsi il fì di Pieri Bernardon,
          o par èsi jodùt com’na maravèa;1187
          ma coma un re la so ferma intensiòn
          a ’Nocènt1188 ghi veva prešentàt, e da chèl vùt
          il permès pa la so nova religion.1189
          Cussì ghi’era’l grup di scju puarès cresùt
          davòu di luj, che la so miràbil vita
          tal alt dal cjèl ben cjantà si varès podùt,

          tant che na seconda corona ghi’è stada data
          da Onorio1190, dal spìrit sant ispiràt,
          al puòr pastòu di chista mandria santa.

          E dop’che, da la sèit dut martoriàt,
          pròpit davànt di chel orgoliòus Soldàn1191          Crist e i so disèpui al veva predicjàt;

          e par no vej di conversiòn vùt asaj ledàn,
          ’n ta l’erba italica al era ’lòr tornàt
          par miej gjoldi sè che là ghi sarès stàt invàn,

          tal cret cal è tra’l Tever’ e ’l Arno ’nmiešàt
          al veva ’l ultin sigìl1192 di Crist risevùt,
          che par ’ncjamò doj àis al veva ’ntòr partàt.

          Cuant che Diu, che a tant ben lu veva sielzùt,
          di vèjlu sù cun luj lu veva premiàt
          par èsisi fàt cussì picininùt,

          ai fràris sos, coma justa ereditàt,
          racomandàt ghi veva la siora so pì cjara1193          e di volèighi sempri ben cun fedeltàt;

          e dal so grin1194 la so ànima clara
          movùt si veva, tornànt la sù in tal so regn,
          lasànt il so puòr cuàrp in ta la cjera.

          Pensa adès cuj che stàt al era un so degn
          colèga1195 par ben pilotà la barcja
          di Pieri’n ta la buràscja, fin al so sen;

          e coma nustri patriarca, encja
          luj, coma chèl coma luj, al comanda,
          e, com’ch’i t’jòs, roba buna’l mèt in barcja.1196
          Ma la so mandria a no’n cjata avonda
          dal sòlit mangjusà, cussì ch’i no ti pòdis
          tegnila ta’un boscùt, ca vòu zì in ta n’altra banda;1197
          e pì che li so piòris torzeònis
          remòtis e lontànis da luj a vàn,
          mancu lat a dàn in tal tornà’n ta li crìgnis.1198
          An d’è però di chès ch’an poura dal dan
          e si’ngràpin al pastòu, ma pùcis a sòn
          che par 'ncapucjà a rèstin cussì a man.1199
          Adès, se a sè ch’i’ai dìt ti’as fàt atensiòn
          e se ben capìt ti’as li me peràulis,
          s’a ti è sè ca è stàt dìt da lampiòn,

          contèns a saràn in part i to dešidèris
          tal jodi d’indà che ì maj1200 di sta planta a vègnin,
          e ben ti comprendaràs i me pensèis

          su li buni piòris ca no si stravièjn.1201