Un scur d’infièr e na nòt duta privada
          di planès e, sot di un puarèt di cjèl,
          cun nulàtis ca la vèvin incjalinada,

          no ghi vèvin maj fàt a la mušu me  un tal vel
          coma chel fun che chì ni veva cujerzùt,
          nè cussì fuàrt becàt a mi veva vuj e pièl;

          che’l vuli nol era stàt bon di stà vierzùt;
          par chèl la scorta me, buna e fidada,
          la spala mi veva ufrìt par èsimi d’ajùt.

          Cussì, com’ch’un svuàrp al seguìs la so guida
          par no pièrdisi o’ntòr zì a sbati
          di alc ca lu seci o lasi muàrt’n strada,

          tirànt’l flat, i pas’ndavànt i zevi a meti,
          ben scoltànt il me duce cal diševa:
          “Di me stà atènt di no separati.”

          I sintevi vòus, e’a mì mi pareva
          ch’ogniduna a preàs par pàs e pietàt
          ’l Ànzul di Diu che’i pecjàs cjoj’l podeva.

          ‘Agnus Dei’—cussì’l so preà al tacava’n fàt;
          insièmit a cjantàvin e’l stes fà a vèvin:
          spirt di concòrdia a vèvin ben raprešentàt.554
          “A soni spirs, maestri, chej ca cjàntin?”
          ghi vevi dìt. E luj: “Sì, il ver ti capìs,
          e’l grop da la rabia a sòn ca dislèin.”

          “Tu, cuj sotu che’l nustri fun ti sclarìsis
          e di nuàltris ti stàs tu cjacarànt
          e il timp encjamò’n mèis ti divìdis?”

          Cussì una da li vòus si veva fàt ’ndavànt;
          alòr il me mestri al veva dìt: “Rispùnt tu,
          domandànt se par chì si và’n sù e’ndavànt.”

          E jò: “O creatura, che pura lasù
          tornà ti vòus e biela pal to fatòu,
          maravèis i ti conti se cun me’i ti vèns tu.”

          “Fin ca mi’è lècit i ti vèn davòu,”
          al veva dìt, “e se d’jòdisi’l fun no ni lasa,
          lo stes si sintarìn, sensa zighi fòu.”555
          Alora i vevi scuminsiàt: “Cun che fasa
          che disfada a vèn da la muàrt i vaj’n sù,
          e chì i soj vegnùt pa l’infernàl matasa.556
          E se Diu ’n ta la so gràsia mi’a cjòlt sù,
          tant da volej che jò’i jodi’l so palàs,
          roba ch’al dì di vuej fòu a è di ušu,

          prin da murì se èritu là a bàs?557          Dìšmilu, e se just i staj zìnt dišmi,
          cussì ch’i vegnini dal to parlà guidàs.”

          “Lombàrt i eri, e Marco i mi clami:
          i capìvi’l mont, e a chèl ben ghi volevi,
          che a nisùn pì ghi’mpuarta, mi pàr a mi.558
          Par zì’n sù, zì dret i cròt ca ti zovi.”
          Cussì al veva dìt, e zontàt: “I vuej preàti
          che di preà par me lasù alc a ti movi.”

          E jò a luj: “I pòl ben sigurati
          di fà sè ch’i ti vòus, ma jò’i staj scopiànt
          d’un dùbit dentri ch’in clar i’ai da meti.

          Prin al era pìsul559; adès si stà radoplànt
          cun chèl ch’i ti mi stàs dišìnt, ca mi rìnt cert
          uchì e’n t’altri post ’ndà ch’i lu vaj mišurànt.

          A è vera che’l mont al è dal dut dešèrt
          di ogni virtùt, com’che tu ti còntis,
          e di ogni malìsia plen e cujèrt;

          ma, ti prej, la cauša i vuej ch’i ti mi mòstris,
          ch’jò’i la jodi e che par me àltris pur:
          ca mèt un in tal cjèl, e chì’n jù àltris.”560
          Pal dolòu cal sinteva, un suspìr dur
          al veva prin lasàt fòu; e'l veva dopo dìt: “Fradi,
          svuàrp al è ’l mont e tu pur ti vèns da chel scur.561
          Vuàltris vifs ogni cauša i zèis a jodi
          la sù’n tal cjèl, com’che se pròpit dut
          par necesitàt a vès da susedi.

          Se cussì’l fòs, in vu’l sarès distrùt
          il podej di èsi lìbars, e just nol sarès
          pal ben di godi e pal mal di vej lùt.562
          Il cjèl ghi da inisi ai vustri afiès;
          i no dìs dùcjus, ma encja s'i lu dišès,
          in ben e in mal di na lus i vèis posès

          e di un lìbar volej; che, se encja fàt al vès
          fadìja in ta li primi lòtis cul cjèl,
          adès, se ben si nudrìs, dut al vìns luj stes.563
          A un podej pì grant564 e miej di chèl dal cjèl
          sot lìbars vi metèis, e chèl al crèa
          in vu la mins, ca no è sot l’inflùs dal cjèl.

          Duncja, se’l mont al è coròt, com’ca somèa,
          in vu a è la cauša e’n vu ca si vuàrdi;
          e èco chì com’che chist si displèa.

          A la lasa fòu, luj ca la pòl godi
          prin ca sedi565; com’ca fòs na frututa
          plena di matièris tal so planzi e ridi,

          l’ànima puareta e ’gnorantuta,
          ma che, cun motu dal nustri bon fatòu,
          volentej ’ndavòu a torna, contentuta.

          D’ogni pìsul ben a sìnt prin il savòu;
          uchì a s’ingana, e davòu di luj ghi còr,
          se guida o fren566 no ghi svìa stu amòu.

          Par chèl a tocjava mètighi la lès intòr;
          par chèl a tocjava vej un re cal jodès
          da la sitàt vera567 almancu la tor.

          Li lès a sòn, ma cuj a regulèja chès?
          Nisùn, pars’che’l pastòu cal è là ’ndavànt
          rumià’l pòl, ma forcùt a nol à’l piè adès;568
          par chèl la zent, che la so guida intànt
          a jòt rangjàsi dom’dal ben che ic tant ghi tèn,
          di chèl si pasuda, nuj’altri mangjànt.569
          Ben t’jòs che’l mancjà di un cal guidi ben
          al à caušàt chista corusiòn dal mont;
          e no’l mars vustri naturàl, che di chèl no s’jòt sen.

          A ušava Roma, ch’era mari dal bièl mont,
          doj sorèlis570 vej, che l’un’e l’altra strada
          jodi a fèvin, di Diu e dal mont.

          Un al à chel altri distudàt; e èco la spada
          cul pastoràl571, e metùs un cun ’l altri ’nsièmit
          doma mal a pòl zì, cun st’uniòn fuarsada;

          cussì unìs, un a nol vèn dal altri ’ntimorìt:
          se cròdimi no ti vòus, vuarda la spiga
          ch’ogn’erba a si cognòs dal so profit.572
          Tal stat’ndà ch’Adige e Po fàn riga,573          a si ušava valòu e bièl fà cjatà:
          prin che’l Federìc rabiòus574 al metès briga!

          Pasànt par lì ognùn sigùr al pòl stà
          che di vergognasi no ghi ocòr adès
          di vej di rašonà cuj bòis o cun lòu restà.575
          Tre vècjus chì a somearèsin lou stes
          di èsi crìtics da la nova etàt, e tart
          a pàr che Diu a miej vita zì a ju fès:

          Corado da Palàs e il bon Gheràrt
          e Guido da Cjascjèl, che miej si clama,
          a la franseša, il bonari Lombart.

          A s’jòt duncja che la glišia di Roma,
          par volej cjoj sù’n sè i doj regimìns,
          jù a cola, ’nfangànt sè e sè ca à’nsima.576
          “O Marc,” i vevi dìt, “ti fàs biej rašonamìns;
          adès jòt pars’che da l’ereditàt
          i fioj di Levi a sòn restàs ešèns.577
          Ma cual Gheràrt al eše chèl cal è restàt—
          sàviu recuàrt—i ti dìs, da la zent ca era,
          coma par cridà che salvàdia di etàt?”

          “O’l to parlà m’ingana o na vura
          a mi tenta,” al veva dìt, “che’l to parlà toscàn
          al dìs che puc ti sàs dal bon Gheràrt, vera?

          Miga’i saj se par altri nòn clamàt lu’an,
          se da Gaja, so fìa, il nòn no cjòlin.
          Zèit cun Diu, che i me piè pì ’ndavànt no vàn.

          Jòitu chej ràis che pal fun a si jòdin
          belzà luminà? A è miej che via i zedi—
          ’l ànzul al è lì—i saj ben cal è visìn.”

          Cussì ’ndavòu al era tornàt, e adìo’l me scuèdi.

          Se maj in montagna, letòu, ti’a cujerzùt
          il calìgu, che ’l jòdi tant ti era dur,
          com’che pa la pièl al è pa’un farc in tal bušùt,578
          e notàt ti’as com’che’l vapòu ùmit e scur
          a sclarisi’l scumìnsa, e la sfera
          dal soreli dentri ghi èntra cun raj pur,

          alòr la to imaginasiòn lišera
          benòn a jodarà com’che jò’i vevi notàt
          il soreli che pront par zì jù al era.

          Cussì, unìnt il me al pas tant fidàt
          dal me mestri, fòu i’eri da li nùlis
          in taj ràis zà muàrs tal pì bas dal inclinàt.

          O imaginasiòn ch’i ti ni discjòlis
          cussì tant dal di fòu, che un di nuja si necuàrs
          nencja se intòr a sùnin, po,  mil tròmbis,

          cuj ti mòvia se i sens no ti dàn un sfuàrs?
          A ti mòuf la lus che’n tal cjèl s’infòrma,
          par sè579 o par motìfs ca sòn lasù ben clars.

          Di che tristàta ca’a cambiàt forma
          tal usièl che pì di dut si la gòt580 a cjantà
          jodùt i vevi'n tal me 'mmaginà la forma.

          E chì la me mins tant ristrinzùt si veva
          dentri di sè, da no straviàsi via
          di chèl che, fòu, a zeva spes a capità.

          E èco plovi’n ta l’alta fantašia
          un581 tal'n cròus metùt, rabiòus e trist, fer
          in tal vivi e’n tal murì, e cussì sia.

          Atòr di luj a èrin il grant Assuèr,
          Èster, spoša so, e il just Màrdocot
          che’n tal diši e’l fà al era onèst e ver.

          E sùbit dopo che st’imàgin si veva ròt
          su se stesa, coma na bufuluta
          cuant che da l’aga fòu a vèn dal disòt,

          sù’n mins mi'era vegnuda na fantasuta582          che, planzìnt fuàrt, a diševa: “O regina,
          àtu par rabia fàt na fin cussì bruta?

          Ti ti’as copàt par no pièrdi Lavina?
          Pierdùt ti mi’as me, ch’adès i soj’n lut
          par te, mari, prin’che par altra ruvìna.”

          Com’cal và a ròmpisi’l sun cuant che dut
          ta’un colp la lus a sbàt’n taj vuj sieràs,
          che, urtàs, si strènzin prin di vièrzisi dal dut,

          cussì’l me imaginà colàt al era a bas
          cuant che’l lušòu mi veva la muša urtàt
          tant pì’ntèns di chèl ch’i sìn abituàs.

          Par jodi ’ndà ch’i eri mi eri alòr ziràt
          cuant che na vòus583 dìt mi veva: “Par chì a si monta,”
          ca mi veva da ogni altri intènt straviàt;

          e che fàt a veva la me voja tant pronta
          di cjatà sùbit fòu chèl cal parlava
          che provàt dut i varès par podèjlu frontà.

          Ma com’ch’al soreli’l nustri jodi jù al và
          e par masa lus jodi a no si fà,
          cussì la me virtùt584 uchì mi mancjava.

          “Stu chì al è’l spirt divìn, che mostrànt ni stà
          la via da cjapà, sensa preàlu,
          e‘n tal so stes lustri platàt al resta.

          A nu cussì’l fà, com'che un al varès di falu;585          chè chèl che’l bišugnu al jòt e’l preà al speta,
          da trìst il bonfà al và belzà a negalu.

          Adès fìnghi onòu a stu’nvìt; basta sostà;
          provàn a zì’n sù prin ca si scurisi,
          che dopo no si pòl, se’l dì no si volta.”

          Cussì’l me duce; e’n motu a mètisi
          i vèvin tacàt, cjaminànt vièrs na scjala;
          e prin che’l piè tal prin scjalìn’i metesi,

          ’ntòr sintùt i vevi un mòvisi di àla
          cal svintulava dols e’l diševa: “Beàs
          i pacìfics, che ràbia a no’n d’àn malèvula.”

          A si’èrin sù di nu belzà tant alsàs
          i ùltins ràis che da la nòt a sòn seguìs,
          da parej che na stela chì e lì a s’impijàs.

          “Parsè, virtùt me, sòtu ch’i ti sparìs?”
          dentri i mi diševi, ca mi pareva
          cal calava’l podej da li me gjàmbis.

          Rivàs i’èrin ’ndà che pì’n sù no zeva
          la scjala, e lì i èrin restàs fisàs
          coma naf che ta na spiàgja a finiva.

          I vevi jò spetàt un puc, lì ch’i èrin rivàs,
          par sinti se alc a era’n tal nòuf ziròn;
          dopo dìt i vevi, cuj vuj al mestri voltàs:

          “Bon pari me, dìšmi, cual tuàrt o pasiòn
          si pùrghia chì’n tal ziru ’ndulà ch’i sìn?
          I piè a sòn fers, ma dami la to spiegasiòn.”

          E luj a mi: “’L amòu pal ben, i jodarìn,
          che’l cul al tira’n davòu, uchì a si rimèt;
          uchì svels a zaràn chej che plan si movèvin.

          Ma par ch’i ti capìsis pì al complèt,
          scolta ben sè ch’i dìs, ch’i ti restaràs,
          cul frutàn586 ch’i ti daj, tant mancu puarèt.

          “Nè’l creatòu nè maj nisùn daj creàs,”
          al veva tacàt, “fiòl me, al è stàt sensa amòu,
          naturàl o volùt587, e tu ti lu sàs.

          Chel naturàl al è sempri sensa eròu,
          ma chel altri’l pòl sbalià, o par un brut ogèt
          o par vej masa o masa puc vigòu.

          Mentri che chèl al è al prin ben588 dirèt,
          e in taj secòns589 sè stes al mišura,
          a nol pòl luj tal mal cjatàighi dilèt;

          ma cuant che al mal a si zira, o cun pì cura,
          e mancu dal dovùt al còr vièrs il ben,
          alòr cuntr’il creatòu al và na vura.

          Ti capiràs da chist che ’l amòu al vèn
          a èsi’n vu siminsa d’ogni virtùt
          e d’ogni asiòn che pena a merita’n plen.

          Adès, parsè che l’amòu da la salùt
          dal so sogèt590 a nol pòl separasi,
          dal’òdiu vièrs se stes al è ognùn protešùt;

          e parsè ca no podarà maj dasi
          ch’un in se’l sedi, dal prin591 separàt,
          che chèl al odièj a nol vegnarà  maj a èsi.

          A resta che, se chistu i’ai ben stimàt,
          il mal ca si àma al è dal pròsin, e stu
          amòu, in tre592, tal vustri fangu al è formàt.

          Al è chèl cal spera d’jodi’l so visìn zì jù
          par podej zì’n sù, e par chistu’l brama
          che chèl al vegni dal so alt butàt jù:593
          e chèl che onòu, gràsia, podej e fama
          di pièrdi al tèm e d’jodi n’altri zì’n sù,
          e mal si sìnt e’l contrari al àma;594
          e chèl al è, ch’ufindùt, si la cjapa sù
          da doventà di vendeta tant golòus
          che cul volèighi mal ai àltris si tèn sustàt sù.

          Chì sot cussì chiscju tre divièrs amòus
          i planzìn: m’adès pur dal altri i intìnt
          che vièrs il ben al còr, ma amondi estròus.

          Ognùn, magàri cunfùs, un ben al sìnt
          ca ghi cujeta’l spirt e che atiràt lu tèn;
          e ognidùn par rivàighi visìn al cuntìnt.

          E se tiràs da stu amòu i sintèis un sen,
          e se otègnilu i volèis, alòr sta curnìs,
          dop’che ben pentìs i sèis, a vi farà dal ben.

          An d’è n’altri ben595, che di contentesa nol implenìs:
          a nol parta a la contentesa, nè a la buna
          esensa, di ogni bon frut e radìs.

          Stu amòu ch’a chistu un masa a si bandòna,
          insìma di nu’n ta tre sìrcui’l vèn planzùt;
          ma coma che'n tre pars a si rašona

          i tàs, che’l to pensej stes al zedi lì, dut.”

          Uchì’l so rašonà’l veva terminàt
          il me grant mestri, e atènt al vuardava
          se jò’n muša i parevi sodisfàt;

          e jò, che sèit encjamò mi spunzeva,
          sidìn di fòu, dentri i diševi: “Forsi
          il masa domandàighi no mi zova.”

          Ma’l bon pari al era zùt a necuàrzisi
          dal tìmit volej, ca no si vierzeva,
          e cjacarànt, coràgju mi veva dàt ch’i parlasi.

          Alòr jò: “Mestri, tant pì vif’l me jodi’l và
          cu la to lus, che jò’i jòt amondi ben
          sè che la to rašòn a mostrami a và.

          Però, dols pari me, di preàti i tèn
          di mostrami chel amòu ch’i ti ghi’mpartìs
          al bon operà e chèl ca nol và ben.”

          “Impìa pur,” al veva dìt, “li lùcis fuàrtis
          dal intelèt, e ca ti sedi manifèst
          il sbàliu daj svuàrps ca si fàn mèstris.596
          Il spirt, che fàt al è stàt par amà imprèst,597          al è in motu vièrs dut chèl ca ghi plàs,
          e’l plašej dal podej al àt zì lu fà prest.

          A la vustra comprensiòn daj bens creàs
          a ghi vèn l’idea, che dentri a vi displèa,
          cussì che’l spìrit vustri’l vèn cjapàt’n ta’un làs;598
          e se’ntrapulàt vièrs di ic si plèa,
          chel pleàsi al è amòu, e naturàl,
          che pal plašej dal nòuf in vu si lèa.

          E com’che’l fòuc che’n alt si mòuf’n ta la val,
          e par natura so sempri pì’n alt al và
          vièrs il post ’ndà che pì al dura, sensa fal,599
          cussì’l spirt vièrs’l dešideri al và,
          e coma spirt si mòuf, e maj si ferma
          fin che ’l ogèt amàt contènt lu fà.

          Adès ti pòs ben jodi la malaforma
          che la veretàt a à pa la zent ca intìnt
          che lodèvul al è dut sè che un al àma,

          sicom’che chèl di amà al è un sintimìnt
          cal par sempri bon; ma na buna sera
          sempri ben no sigilèa, nencja, po, volìnt.

          “Il me ’nzèn e li to peràulis, ogniduna,”
          rispundùt ghi vevi, “’l amòu mi’an rivelàt,
          ma’l me dùbit pur pì fuàrt che maj al suna;

          chè se ’l amòu dal di fòu a mi vèn dàt,
          e al spìrit a ghi và sùbit cuntra,
          o dret o stuàrt, nol pòl èsi laudàt.”

          E luj a mi: “Sè che rašòn a mostra
          diši i ti lu pòs; da lì’n là ti speta
          Beatrìs, che di fede a è op’ra.

          Ogni forma sostansiàl, ca è distìnta
          da la matèria e cun ic a è unida,
          dentri a à na virtùt che so a’è duta,

          che sensa operà no vèn sintuda,
          e maj si la jòt al di fòu dal so efièt,
          com’ch’un àrbul s’jòt cal vif da la fueàda.600
          Però da indulà cal vèn il concèt
          da li primi nòvis, no savìnt, lu tàs,
          coma pur da li prim’inclinasiòns ’l afièt601
          che vuàltris i vèis, com’che naturàl pa li às
          ghi’è di fà’l mièl; e di sta prima volontàt
          diši no si pòs che ben o mal a meretàs.602
          Adès, par tegni ogn’altr’impùls a chistu pojàt,603          pur naturàl al è’l motu da la virtùt
          ca si òpera par tegni dut sestàt.604
          Chistu al è’l prinsìpit da’ndà ca si cjoj dut’
          la rašòn di sè chi meretàis, secònt
          ’l amòu ca risèif, cal sedi bon o brut.

          Chej che rašonànt a sòn zùs fin in font,
          ben savùt a àn di sta naturàl libertàt;
          ma moralitàt a ghi’an lasàt al mont.

          Suponìn, duncja, che par necesitàt
          al nasi ogni amòu che dentri vi s’impìa,
          di dàighi fren o no il podej vi’è dàt.

          Beatrìs sta nòbil virtùt a’ntìnt voja
          libera605 di èsi, ma però vuarda
          di vèila’n mins s’a parlati si mèt via.”

          La luna, cussì a mièšanòt tarda,
          parej ni feva li stèlis pì ràris,
          fata com’na mascjèla ben lustrada;

          a coreva cuntra’l cjèl par che stràdis
          dal soreli ’nflamàdis cuant che chèl da Roma
          tra Sars e Cors zì jù lu jodevi coma ducju i dìs.606
          E chel spirt gentìl par cuj a à pì fama
          Pietola che la sitàt mantovana
          tant dal me pèis cjòlt mi veva d’insima;

          ch’jò che la rašòn i’vevi a la buna
          ’nsima da li me domàndis pojada,
          i’eri lì insiminìt, coma un mona.

          Ma sta gran sumièra i la vevi a colp pierduda
          apen’ che serta zent jodùt i vevi dopo,
          davòu da li nustri spàlis zà voltada.

          E com’ Ismèn ch’jodùt al veva, e Asopo,
          visìn di luj, di nòt che furia e cašìn,
          che’i Tebàns a fèvin par invocà Baco,

          cussì par chel ziròn i so pas a slungjàvin,
          chej che ch’jodùt i vevi che, vegnìnt
          pocàs dal bon volej e just amòu, a stèvin.

          Ta’un lamp uchì a èrin, pars’chè curìnt
          dut’si moveva che marmàja magna
          e doj di lòu sigànt a vegnèvin, planzìnt:

          “Maria svelta a è zuda’n ta la montagna;
          e Sešar, par sotometi Ilerdi,607          un sburt dàt ghi veva a Marsilia, zìnt in Spagna.”608
          “Svels, svels, che’l timp a no bišugna pièrdi
          par puc amòu,” a sigàvin i’àltris davòu,
          “che par fà dal ben la gràsia a rinverdini a zedi.”

          “O zent, ch’adès il vustri tant grant calòu
          vi darà compèns, forsi, par vej spetàt
          cussì a lunc che ben al fès il vustri còu,

          stu chì cal vìf, ca è pura veretàt,
          sù’l vòu zì, se’l soreli lus ghi ridà;
          ma dišèini ’ndà che’l pas al è situàt.”

          Chistu a veva dita la me guida,
          e un di chej spirs al veva rispundùt: “Vèn
          davòu di me e t’jodaràs la strada.

          Voja di mòvisi nu’n d’avìn a plen,
          che sostà i no podìn; ma’a nu perdona
          s’a ti pàr ch’i corini via par disdèn.609
          Abàt i’eri di San Zen a Verona
          sot l’impero di chel bon Barbarosa
          che Milan cun dolòu ’ncjamò’l minsòna.

          E un tal610  al à zà’l piè in ta la fosa
          che fra puc al planzarà chel monastej
          e mal si sintarà di vej vùt potensa;

          pars’che so fì, cul cuarp malàt par intej,
          e mins pešu ’ncjamò, e tant mal nasùt,
          pastòu lu’a fàt d’un post cal mèreta miej.”

          No saj se pì al veva dìt o s’al veva tašùt
          pars’che zà’un bièl puc ni veva sorpasàt;
          ma chist i vevi capìt, che di tegni mi veva plašùt.

          E chèl ch’in dut e par dut mi veva judàt
          al veva dìt: “Vòltiti: chej doj là vuarda ben
          com’ ca stàn rošeànt la musetàt.611
          “Prin,” di scoltà ghi fèvin a dùcjus sen,
          “muars a sòn chej paj cuaj il mar si’a vierzùt,612          che’l Gjordàn i so erès al jodès ben;

          e chej che par fadìja no’an volùt
          cun chèl che di Anchìs frùt al era stàt,
          di na vita sensa Gloria a’an godùt.”613
          Dop’che da nu si vèvin tant distacàt
          che òmbris, da no podej pì jòdilis,
          dentri a mi era un nòuf pensej penetràt.

          E nasi èco altri idèis divièrsis;
          da un’a l’altra cussì stupidìt i zevi
          che i vuj plan plan mi colàvin, imbacuchìs,

          e’i pensèis’n sun tramutànt i stevi.

          In ta l’ora ca nol pòl il calòu dal dì
          intiepidì di pì il frèit da la luna,
          dal Satùrn vinsùt e dal terèn encjamò di pì;

          cuant ch’i Geomàns614 la so Gran Furtuna
          in tal orient a jòdin amondi bunoruta,
          alsasi’n sù’n ta l’aria ’ncjamò bruna;

          tal sun jodùt i vevi na fèmina barbota,
          stralocjada di vuli e sturpiada,
          cun sgrìnfis par mans e di siera bruta.

          I la vuardavi, e com che’l soreli al scjàlda
          li pars dal cuarp  che la nòt a’ntirišìva,
          cussì dal me sguàrt ghi vegneva molada

          la lenga, e dopo dut s’indresava
          in ta puc timp, e la muša tant pàlida,
          com’che’l volej’l vòu, ghi la colorava.

          Dopo ch’a ben parlà si’era rimetuda,
          a cjantà tacàt a veva, che cun pena
          si sarès la me atensiòn da ic movuda.615
          “Jò’i soj,” a cjantava, “na dolsa sirena
          che i marinàrs là’n tal mar i discjoj;
          che tant di dà plašej i soj plena!

          Dal so cjamìn Ulìs straviàt i’ai
          al me cjànt; e chèl che a me al vèn
          a è rar cal zedi, cussì tant plašej ch’i ghi daj.”

          Il so bièl cjànt si sinteva ’ncjamò ben
          cuant che jodùt i vevi na fèmina santa616          visìn di me che l’àltra a cunfundeva  a plen.

          “O Virgìlio, Virgìlio, cuj ca è chista?”
          dìt i vevi cridànt, e luj’l vegneva
          tegnìnt i vuj puntàs su che onesta.

          Cjapànt l’altra, davànt a la vierzeva,
          la pansa mostrànt dentri li còtulis sbregàdis,
          fòu lasànt un tànf ch’a colp mi sveàva.

          Movùt i vevi i vuj, e’l bon mestri, “Tre vòltis
          zà ti’ai clamàt,” al veva dìt. “Leva sù e vèn:
          cjatanghi’l bus pa’ndà ch’entrà ti pòdis.”

          Levàt sù’i eri, e'n tal alt dì belzà al era plen
          ognùn daj ziròns di chistu sant mont;
          e via ’ndavànt, che’i ràis davòu i sintèvin ben.

          Ghi zevi davòu, e’i partavi la me front
          coma chèl che di pensej al à tant colma
          che jodi a lu fà com’un miès arc di punt617;

          cuant che “Vegnèit, par chì si và insima”
          i vevi sintùt diši, cun bon fà e dolsùt
          che chì di nu618 maj si sìnt na tal calma.

          Coma chès d’un cignu’l veva li àlis vierzùt;
          cun chès zì’n sù ni feva chèl dal parlà
          dols ch’entri scju muròns  i vèvin sintùt.

          Li plùmis si veva metùt a movi e svintulà,
          ‘Qui lugent’ afermànt di èsi beàs,
          ca varàn l’ànimis siòris da consolà.

          “Se àtu che vièrs il bas vuardànt  ti stàs?”
          la me guida a dìšmi a veva tacàt,
          dop’ch’i si èrin dal ànzul alc distacàs.

          E jò: “Cun tant dùbit i mi sìnt atiràt
          da na nova visiòn: a ic a mi plèa,
          e’l me pensej nol vòu stàighi separàt.”

          “Àtu jodùt,” al veva dìt, “che vecja strèa619          che par chè ’nsìma di nu si si lamenta;
          jodùt ti’as pur com’che ’l omp da ic si slèa.

          Ma basta; e adès sù a la svelta:
          punta i to vuj’n ta dut chel splendòu che zirànt
          cu li grandi ròdis ’l eterno re al stà.”

          Coma che'l falcòn, i so piè par prin mirànt,
          a si volta vièrs’l clamà e a si slungja
          par voja dal past che ulà lu stà tirànt;

          cussì jò; e cussì dongja di che rocja
          rota par fàighi strada a chèl cal và’n sù
          i eri zùt fin che a zì atòr un si rangja.620
          Cuant che’n tal cuint ziròn mi eri cjatàt sù,
          zent i vevi jodùt che’n ta chèl a planzè’a
          pojada in cjera e voltada’n jù.

          ‘Adhesit pavimento anima mea’
          i'u sintevi diši cun suspìrs cussì als
          che la peràula apena s’intendè’a.

          O elès di Diu, ch’i sufrìs chej scals
          che gjustìsia e speransa vi rìnt mancu durs,
          metèini’n ta la strada dal altri sbals.”621
          “Se vuàltris i sèis dal stà pojàs lìbars,622          e’i volèis al pì prest cjatà la strada,
          tegnèivi sempri a la destra daj murs.”623
          La prejera dal poeta a era cussì stada
          rispunduda puc pì’ndavànt di nu, ch’alòr
          jodùt i vevi jò chèl di chista parlada;

          e’i vuj mès voltàt i vevi ai vuj dal me siòr:
          e alòr luj consentìt al veva cun bon sen
          al volej che daj me vuj ghi era zùt intòr.

          Podìnt duncja fà ušu dal me inzèn,
          mi eri visinàt a che creatùra
          che puc prin i vevi sintùt cussì ben,

          dišìnt: “Spirt che’n tal to planzi’l madura
          chèl che sensa di chèl a Diu no si torna624,
          smèt un puc par me la to gran cura.625
          Cuj èritu e parsè ch’i vèis la schena
          voltada’n sù, dìšmi, e se alc ti vòlis
          di là di’ndà che’l zì vivìnt mi mena.”

          E luj a mi: “Pars’che li nustri schènis
          al volti a sè’l cjèl, ti lu savaràs, ma prin
          Scias quod ego i eri un daj Pièris.626
          Tra Siestri e Chiaveri scori si sìntin
          li àghis di’un bièl flun, e dal so nòn
          il nòn dal me sanc al à’l pì alt scjalìn.627
          Par un mèis e puc pì i’ai capìt benòn
          il pèis dal gran mant se chèl un dal fangu tègnilu’l vòu,
          ch’ogn’altri carc na pluma’l somèa’n paragòn.

          La me conversiòn, na volta fàt pastòu
          di Roma, a è vegnuda ma’mondi tars;
          cussì, pars’che lì no si cujetava’l còu,

          sùbit scuvrìt i vevi la vita daj bušiàrs:
          pì’n sù che vita lì a no partava;
          par chistu alòr si’a’mpiàt ’l amòu, se pur tars.

          Fin lì, puora e lontana a steva
          da Diu l’ànima me, dut’tirada:
          adès, coma ch’i t’jòs, uchì punida a và.

          Oh avarìsia, uchì i ti vèns mostrada:
          tal purgasi da l’ànimis pentìdis;
          e na pì amàr pena uchì no’è maj stada.

          E com’che’n alt no zèvin i vuj nùstris
          maj, fìs com’ca èrin doma’n taj bens terèns,
          a vuardà ’n cjera a sòn cussì dal just punìs.

          ’L èsi avàrs tant tegnùt ni’a i juscj’ bens
          di amà, che’l fà nustri nol zovava,
          e par chèl gjustìsia chì fers ni tèn e strens;

          cun mans e piè leàs di chì no si và,
          e chì, fin che al just siòr ben ghi zarà,
          a pansa in jù i restàn, fin ca ghi và.”

          ’Nzenoglàt mi’eri e’i volevi parlà;
          ma apena tacàt, luj si veva necuàrt,
          scoltànt, dal riverì ch’i stevi par fà.

          “Parsè,” al veva dìt, “ti tentu cussì bas e stuàrt?”
          E jò a luj: “Pa la vustra dignitàt
          in cosiènsa mi soj ’nclinàt, svelt e fuàrt.”

          “’Ndrèsa li gjàmbis, frari, tenti alsàt!”
          a veva rispundùt. “No sbalià: serf i soj un
          coma te e i àltris d’un’unica potestàt.

          Se maj i ti’as chel sant evangelic sun
          cal à dita ‘Neque nubent,’ intindùt,
          t’jòs che’l me rašonà cun chèl al è dut un.628
          Ma para via: no stà pì chì dal dut,
          chè’l to stà puc còmut ghi fà al me planzi,
          cal madura chèl ch’i ti vèvis zà jodùt.629
          Na gnèsa i’ai di là, Alagia, che cussì
          buna a è, ma ca pòl vignì vuastada
          daj nùstris, e’n trista a zèdi a cambiàsi;

          e ic a è l’unica ca mi’è restada.”