933 (return)
[ Pur cognosìnt la strada cal varès il percòrs, il omp da li vòltis al sièls la via sbaliàda, esìnt dotàt da la libertàt di sièlzi.]

934 (return)
[ Il “prin” impùls al sarès l’inclinasiòn “istintìva” pal omp di dirìšisi viers il bon e il just—vièrs Diu. Ma pa la strada stu impùls al vèn deviàt da cualsìasi altra sorta di plašej ca lu tèn lontàn da la so destinasiòn “natural.” (Teorìis modèrnis—la Freudiana in particulàr—a dišarèsin che il contrari a si visinarès pì a la realtàt da li ròbis, almancu par cuant ca riguarda ’l omp—da la fèmina i no mi riscj’ di dìšilu.)]

935 (return)
[ Sta analogìa a somearès contradiši che la tendensa naturàl dal omp a è di zì’n sù. A sarès pì fàsil pensà che ’l omp al è coma il rivulùt, cal tìnt a zì in bas e basta.]

936 (return)
[ Ta sti primi rìghis Dante a ghi consilièa a chej ca no sòn preparàs a seguì il so alt argumìnt di restà indavòu.]

937 (return)
[ Chì in ta la cjera.]

938 (return)
[ Il mar, paj romàns = salum = il mar vièrt e grant. (Espresiòn latìna ca ghi zova a Dante coma ca mi zova a mi.)]

939 (return)
[ Chej ca seguiràn Dante a restaràn pì maraveàs di se ca jodaràn e scoltaràn, che i Argonàutas cuant che, avìnt scjavasàt il mar zìnt in sercja dal vel di òru a vèvin jodùt Gjason cambiàt in bifòlc.]

940 (return)
[ I comentatòus a ni recuàrdin che il firmamìnt (il “cjèl la sù”) al cor, ta la so rotasiòn, a [Footnote 8400]0 mìis al secònt. Encja se chista velocitàt a è justa, il nustri vuli a no si rìnt sens’altri cont di chista granda velocitàt. Pal vuli nustri, il cjèl la sù al pàr di èsi fer. Cussì chè chì jò i resti un puc perplès di sè che Dante al intìnt diši.]

941 (return)
[ Beatrìs.]

942 (return)
[ Ca sarès la brilantèsa da la “prima stela” o luna.]

943 (return)
[ Eterna margarita = diamànt incorutìbil (coma che na volta a si pensava ca fòsin la luna e li stèlis.)]

944 (return)
[ L’aga a resta inalterada dopo la penetrasiòn dal raj.]

945 (return)
[ Gešù.]

946 (return)
[ Coma ch’i acetàn i elemìns fondamentaj da la matematica.]

947 (return)
[ Dante al veva condividùt chista opiniòn di Averroe. (Vandelli)]

948 (return)
[ La limpidesa dal rašonà di Beatrìs a cunfundarà li idèis di Dante.]

949 (return)
[ Li stèlis dal firmamìnt (l’otava sfera) a mòstrin divièrsis configurasiòns (mùšis) dipendìnt da la so cuantitàt (= costitusiòn fišica o materiàl) o cualitàt (= costitusiòn formal o sostansiàl).]

950 (return)
[ Chèl da la “densitàt,” za minsonàt taj vers [Footnote 58]- [Footnote 60].]

951 (return)
[ Il rar miscjàt cul dens.]

952 (return)
[ La analogìa a è chè di un spièli: un raj al pasa fra’l veri ma al vèn rifletùt dal plomp ca ghi stà davòu.]

953 (return)
[ E chistu secont te al spiegarès li màcis scùris da la luna.]

954 (return)
[ Idèis scolàstichis o Aristotèlichis.]

955 (return)
[ E cussì Beatrìs a dimostra—cu la so maniera medievàl di rašonà—che il pensà di Dante, su li màcis da la luna, al èra sbaliàt. E in ta li rìghis ca seguìsin a darà la vera rašòn di sti màcis.]

956 (return)
[ L’Empireo.]

957 (return)
[ Il Prin Mobil, o il nonu cjèl.]

958 (return)
[ Il nùmar 8; il cjèl da li stèlis fìsis.]

959 (return)
[ I altri cjej—dal siètim in jù—a ùšin li esènsis ca ghi vègnin jù dal cjèl otàf coma simìnsis (càušis) paj so fins.]

960 (return)
[ Dante al vòu savej la cauša da li màcis lunàris.]

961 (return)
[ Cjèl.]

962 (return)
[ Li inteligènsis angèlichis.]

963 (return)
[ Il firmamìnt (o cjèl da li stèlis fìsis).]

964 (return)
[ Ca ghi dà forma e ca lu fà movi.]

965 (return)
[ Ca sarèsin li stèlis, consideràdis incorutìbilis.]

966 (return)
[ L’inteligènsa che dut a mòuf.]

967 (return)
[ Beatrìs, ca lu veva fàt namorà da frut.]

968 (return)
[ Da li màcis da la luna e da la “mecanica” dal univèrs.]

969 (return)
[ Provànt la so teši e disprovànt chè di Dante.]

970 (return)
[ Corešùt da la so falsa idea su li màcis da la luna e cunvìnt da la veretàt di sè ca ghi dìs Beatrìs.]

971 (return)
[ Al contrari di Narcìs, Dante al cròt che li imàginis vèris di sè cal jòt a sèdin fàlsis.]

972 (return)
[ Forsi a vèvin fàt voto di no èsi trìstis cul so canarìn o cul so gjat, sensa stàighi fedèlis a stu voto fin in ùltin.]

973 (return)
[ La so osesiòn di otègni na certa roba.]

974 (return)
[ La caritàt di Diu, ca no ghi sièra maj la puarta a nisùn e ca vòu che la so zent (i ànzui e i beàs) a sedi coma luj.]

975 (return)
[ La sfera da la luna.]

976 (return)
[ Pì visìn da la prešensa di Diu.]

977 (return)
[ Divièrsis interpretasiòns a sòn pusìbilis: a ardeva cul fòuc dal prin amòu; a ardeva cul amòu di Diu; etc. (Parsè no dùtis insièmit, sensa esclùdini una?)]

978 (return)
[ Il voto ca nol era encjamò stàt partàt a la so fin da Picarda.]

979 (return)
[ Santa Clara di Asiši.]

980 (return)
[ Crist.]

981 (return)
[ ’L àbit dal òrdin di Santa Clara.]

982 (return)
[ Chista Costansa, na zòvina di buna famèa, a si veva fata mùnia dopo vej spošàt Rico VI. La legenda a conta, secònt i comentatòus, che in sèguit a era stada cjolta dal convènt dal Arcivèscul di Palermo.]

983 (return)
[ Da Rico VI a veva generàt Federico II, ùltin imperatòu da la cjaša di Svevia. Il imperatòu al è chì clamàt “vint” parsè che un imperatòu al fà sè cal à da fà e dopo al sparìs a colp.]

984 (return)
[ Dante a si baša su un concèt di Tomàs Acuina. Su chistu punt a sòn d’acòrdu encja i ešistensialìscj’ cu la so idea dal “angst” ca ni culpìs cuant ch’i sìn di front a na sièlta da fà. Chistu dilema al fà restà perplès pur li bèstis, coma il me cjan che cuant cal vèn clamàt da me e da la me fèmina al stes timp, par un momènt a nol sà sè fa. A si volta par chì e a si volta par là. A la fin al decìt di zì là di ic. Ta stu cašu, però, un puc di pregjudisi al è: ic a è pì bièla di me e a ghi dà pì biscòs di me. Jò i risolvarès stu problema ešistensialista cul zì “mini maini mo” a l’americana.]

985 (return)
[ Cèrvis.]

986 (return)
[ Il profeta Danièl al veva interpretàt un sun di Nabucodònošor che i so consilièrs a no èrin stàs bòis d’ induvinà, e par chèl condanàs a muàrt.]

987 (return)
[ Secònt Platòn, li nustri ànimis a ešistèvin belzà in ta li stèlis prima di ocupà i nustri cuàrps. Dopo la nustra muàrt a tòrnin la sù.]

988 (return)
[ Chè di Platòn, ca’è contrària ai insegnamìns catòlics.]

989 (return)
[ Spìris coma chej di Picarda che Dante al jòt in ta la sfera da la luna a’an in realtàt residènsa in tal Empireo, insièmit cun ducju i altri beàs, da Mošè a Maria.]

990 (return)
[ Il “sen” al sarès, coma ca si capìs dal contèst, un segnàl o indicasiòn di sè ca è mancu celestiàl dal Empireo—un segnàl che encja un coma Dante (ca nol à la capacitàt di comprensiòn di un beàt coma Beatrìs) al pòsi rivà a capì. Il punt pì bas dal cjèl, dopodùt, a si visìna al punt pì alt dal mont “sensìbil,” comprensìbil encja par un cal è mortàl.]

991 (return)
[ Chel dal Platòn.]

992 (return)
[ Alòra, secònt Timeo, li ànimis a si distàchin da li stèlis cuant ca vàn a “informà” i cuàrps da la zent al momènt da la so nàsita.]

993 (return)
[ Li stèlis dal firmamìnt.]

994 (return)
[ Se Platòn al intìnt diši che li stèlis a’an influensa su la zent, alòra li so idèis a no sòn dùtis da scartà.]

995 (return)
[ Par no rìnditi erètic pensànt a la rašòn pa la cual un al à rašòn da patì par no vej completàt un voto par cauša di violensa esterna coma cal è stàt il cašu.]

996 (return)
[ Li flàmis di un fòuc a pàrin via a zì in alt, encja s’a si prova a controlàlis. Cussì un cal vòu rešìstighi a na violènsa personàl, al para via a rešìsti, no’mpuarta sè ca zarà a susedi.]

997 (return)
[ San Lurìns al era stàt bastonàt e dopo metùt a brušà in ta la grilia par vej rifiutàt di dà sù il tešoru da la Glišia a li autoritàs romànis. Secònt la legenda (Vandelli) na volta ben brušàt ta la schena al veva insistìt di vignì voltàt par che altra banda par vignì rustìt par dut compàj. La me volontàt, encja s’a è—ben si sà—fuarta coma ’l asàl, a si visinarès amondi puc a che di Sa’Lurìns!]

998 (return)
[ Na volta liberàdis da la violensa ca li veva cjòltis dal monasteri a varèsin podùt tornà, se pròpit a varèsin volùt. A pensàjghila ben, la Providensa a à da li bièli pretèšis! Par compuartàsi coma Sa’Lurìns o Sevula a bišugna vej dal sorumàn. Purtròp la stragranda magjoransa di nuàltris puòrs mortaj, di che sorta di volontàt lì in d’avìn amondi pucja. Se par zì in paradìs a tòcja fa coma Sa’ Lurìns, jò di sigùr i zaràj a finila al màsimo tal inìsi da purgatori, e forsi nencja lì. Jò a la Providènsa i ghi sugerìs di capì li nustri debulèsis un puc di pì.A varès da bašasi di pì su li intensiòns di un indivìduo che su la so capacitàt di fa ròbis dal altri mont. Jò, par ešempli, s’a vèsin da minacjàmi di tortura—dišìn di cjòjmi il vin a l’ora di sena—jò ai me torturatòus i ghi dišarès dut sè ca vorèsin savej parsè che jò’i no soj bon di sopuartà nisùn tipo di dolòu, èncja si vorès rešisti, fà ’l eròu, fà il martir. Ma jò i no sarès bon; al màsimo i mi rasegnarès a bevi di dut, encja un vinùt di cjaša ca nol è tant bon. E cussì i no doventarès maj protagonista legendari di nisùn libri e di nisùn cine—e nencja, purtròp, se cussì a tòcja èsi, i zaraj maj a finila in paradìs.]

]

999 (return)
[ Se il volej al permèt il mal a lu fà doma par evità un mal encjamò pešu.]

1000 (return)
[ Chist’altri al sarès il volej relatìf, che, al contrari dal volej asolùt, al permèt un mal a cundisiòn che stu mal al vedi il podej di fa evità un mal pì grant.]

1001 (return)
[ ’L intelèt umàn a si unìs a la veretàt divina.]

1002 (return)
[ I vuj di Dante a no rìvin a vuardà a lunc il splendòu di Beatrìs.]

1003 (return)
[ Se un al vèn atràt daj bens dal mont a è parsè che chìscjus a ritègnin un puc dal lušòu dal ben eterno.]

1004 (return)
[ Cu la stesa lìbera volontàt, o sièlta. Na sutilesa: da stu argumìnt a somèa che il Signòu a ni dedi la libertàt di sièlzi, cussì che nuàltris i podìn sièlzi di fà dal ben o di fà dal mal, di stà cul Signòu o cul Diàu. Di conseguensa, s’i sielzìn di fà dal ben i vegnìn premiàs; o i vegnìn punìs s’i no sielzìn il ben. Ma chistu al ecuivàl al diši chistu: Jò i vi daj la libertàt di fà sè chi volèis, basta ch’i fèdis sè ch’i vuèj jò, si no….Ah, scju mistèris da la santa fede—a sòn pròpit durs da capì.]

1005 (return)
[ Dal voto.]

1006 (return)
[ La materia dal voto—par ešempli il voto di sieràsi ta un monasteri a preà.]

1007 (return)
[ La promesa di mantegni il voto.]

1008 (return)
[ Sensa l’aprovasiòn dal confesòu. (Cfr. Purg. IX, [Footnote 117].)]

1009 (return)
[ Il scambiu a si pòs falu doma cu na materia di valòu superiòu a chè di prima. Par ešempli, se al inìsi i’ai fàt il voto di bevi doma doj gos di vin invènsi di tre, cal è zà un grant sacrifìsi, i sielzaràj, coma “nova materia” di bevini doma un in dì da adès in davànt e fin al cumplimìnt dal voto—un sacrifìsi cussì maestòus cal fa vignì i grìsui doma a pensàighi!]

1010 (return)
[ Tal al sarès, secont Vandelli, il voto da la cjastitàt di na munia. (A mi tocja amèti che il voto da la cjastitàt al è di cualchi scjalìn superiòu al voto di godi un got di vin in mancu.)]

1011 (return)
[ Jefta, il gjudice israelita cal veva prometùt, in voto a Diu, che s’al vès vinsùt la lota cuntra i Amonìs, al varès sacrificàt la prima persona ca ghi fòs vignuda incuntra da la so cjasa. Sta prima persona a era stada purtrop so fìa. In tal Hamlet (II.ii), Hamlet al tormenta il puòr Polonius cun referènsis a stu gjudice ebreo. Polonius al è cunvìnt che Hamlet al è un puc ziràt di cjaf. La realtàt, però, a è che Hamlet zà a si’è necuàrt che la fia di Polonius, che puareta di Ophelia, a ghi stà di miès chì!]

1012 (return)
[ Agamenòn, il “gran duce daj Grecs,” al veva fat il voto di sacrificà la so bièla fia Ifgenia se i dèos a ghi dèvin bon timp cuant ca si aviàva vièrs Troja cu li so nàfs,]

1013 (return)
[ Al contrari da li piòris ca vàn di chì e di là sensa savej parsè, il Ebrèo a si cumpuarta secònt règulis fisis. (Da li vòltis encja masa, coma dimostràt dal ešempli di Jefta.)]

1014 (return)
[ La mari a sarès la Glišia.]

1015 (return)
[ Vièrs l’Empireo.]

1016 (return)
[ Chèl di Mercurio.]

1017 (return)
[ Dante. Secont i comentatòus: Dante al aumentarà il spìrit di caritàt di chiscju beàs cul dàighi l’ocasiòn di rispùndighi a li so domàndis.]

1018 (return)
[ Prin di lasà la vita di stu mont. (Militia est vita hominis super terram, coma ca ni recuarda Vandelli da un tocùt di Gjobe (vii.1)). Dal momènt che la vita nustra a è joduda da stu spìrit coma un continuo lotà, a nol à tant tuàrt. A pensàighila ben, però, la vita sensa “milisia” a no sarès tant da preferì.]

1019 (return)
[ La sfera a sarès Mercurio, iluminàt dal soreli. Il spìrit al è chèl di Gjustiniàn.]

1020 (return)
[ Il cjànt sest al parlarà dal Impero, coma che il cjànt sest dal Purgatori al à parlàt da l’Italia e il cjànt sest dal Infièr al à parlàt di Firense.]

1021 (return)
[ Enea, cal era vegnùt a Roma (e spošàt Lavinia) dal oriènt. La capitàl dal’impero a era stada trasferida a Bizansiu da Costantìn un dušìnta àis prima di Gjustiniàn.]

1022 (return)
[ Cun Enea cuant ca si veva aviàt vièrs l’Italia.]

1023 (return)
[ Gjustiniàn, imperatòu romàn un par di sècuj dopo Costantìn, al è laudàt da Dante pì di dut par vej riordinàt li lègis.]

1024 (return)
[ Chistu al sugerìs che, coma cal dis Vandelli, Gjustiniàn al veva in tal pasàt crodùt a la dutrina dal erètic Eutico, secònt il cual Crist al veva doma na natura, chè divina.]

1025 (return)
[ Una contradisiòn a si otèn cuant che una propošisiòn vera a vèn contraponùda a una propošisiòn falsa, coma la storiuta di Diu: al eše bon di fà una pièra cussì pešanta da no èsi bon da alsala?]

1026 (return)
[ Chèl dal riordinamìnt da li lègis.]

1027 (return)
[ Belizàr al veva otegnùt vitòris, coma chè cuntra i Gos.]

1028 (return)
[ Il còmpit za minsonàt.]

1029 (return)
[ Par.5. [Footnote 128].]

1030 (return)
[ Il sen da l’acuila, sìmbul dal impero.]

1031 (return)
[ I Ghibelìns, i prins; i Guelfs, i secòns.]

1032 (return)
[ I tre Oràsios e i tre Curiàsios.]

1033 (return)
[ Dante al sà, secont Gjustiniàn, sè ca è susedùt ta chel intervàl da la storia dal rapimìnt da li Sabinis a la muàrt di Lucrèsia (q.v. i comentatòus), durànt il cual i re di Roma a vèvin concuistàt i pòpui ca ghi stèvin in zìru.]

1034 (return)
[ Il sen romàn—l’àcuila.]

1035 (return)
[ Comùns tal sens di comunitàs o repùblichis. Pir e Bren a èrin doj aversàris di Roma.]

1036 (return)
[ Cuìns (Quinzio Cincinnato) al era cussì clamàt par via daj so cjavielàs risòs.]

1037 (return)
[ A Firense. Amàr, parsè che chì i Romàns a vèvin, coma ca sugerìsin i comentatòus, pierdùt un ešèrcit.]

1038 (return)
[ Stu timp al sarès il timp di Crist.]

1039 (return)
[ Scju fluns a delìmitin i teritòris concuistàs da Sèšar in ta la Gàlia antica.]

1040 (return)
[ Sèšar al veva scunfìt Pompèo a Farsalia. Pompèo al èera stàt dopo sasinàt in Egjt, indà cal era scjampàt.]

1041 (return)
[ Dopo vej scunfìt Pompeo, Sèzar al vexa višitàt la zona di Troja.]

1042 (return)
[ Sèšar a ghi veva cjòlt il podej a Tolomeo e dàt a so sòu, Cleopatra.]

1043 (return)
[ Scunfìt Juba, re da la Mauritania, Sèšar al era zut in Spagna a fà fòu i fìis di Pompeo.]

1044 (return)
[ Dal dominio romàn.]

1045 (return)
[ Zan=Janus=Ians. (Da lì al deriva il nustri Zenàr.) Al pierdeva il so silènsiu doma cuant cal vegneva vierzùt, in ocašiòn di na guera.]

1046 (return)
[ ’L Imperatòu Tiberio.]

1047 (return)
[ Tiberio.]

1048 (return)
[ L’ira di Diu—placada cu la soferènsa e muàrt di Gesù pa la colpa di Adàm.]

1049 (return)
[ La distrusiòn di Gjerušalèm a era susedùda coma na sorta di vendeta, o retribusiòn, viers i ebrèos par vej caušàt la muàrt di Crist.]

1050 (return)
[ Carlo II, re di Napoli.]

1051 (return)
[ I Guelfs, alieàs cu la cjaša real fransèša, a si contrapònin a l’acuila, sìmbul dal Impero, cul cual a sòn schieràs i Ghibelìns. (Chej osteàs di Fransèis—encja’n ta chej dìs là a volèvin vej la so; pròpit coma tal dì di vuèj, cuant ca si opònin al volej dal Impero mericàn!)]

1052 (return)
[ Scju chì a’an fàt dal ben, encja se’l ben a lu vèvin fàt sperànt di otegni fama in tal mont.]

1053 (return)
[ Ta li sfèris celèstis.]

1054 (return)
[ Mercurio, cal è raprešentàt coma un brilànt.]

1055 (return)
[ Secònt i comentatòus, stu Romeo al veva fàt tanti buni òperis che in ùltin a no èrin stàdis gradìdis.]

1056 (return)
[ Chej ca vèvin puc aprèsàt l’òpera di Romeo a ghi vèvin guadagnàt puc; e lòu stes a vèvin sufrìt sot il dominio daj Angjoìns.]

1057 (return)
[ Raimont Berighier.]

1058 (return)
[ Sot la aministrasiòn di Romeo, il patrimòni di Raimont al era cresùt dal dòdis par dèis.]

1059 (return)
[ Li àrmis e li lègis daj imperatòus.]

1060 (return)
[ Di front di Beatrìs, Dante a si sinteva coma un frutùt davànt da la so maestra, dut imbacuchìt; pròpit coma un mona.]

1061 (return)
[ Adàm. (E cuj sàja parsè alòra che i pitòus di na volta a lu pituravin cul bugnìgul!)]

1062 (return)
[ Tal paganèšin cal à caraterišàt l’epoca pre-Cristiana.]

1063 (return)
[ A Gešù, o a che part di Gešù ca è umana.]

1064 (return)
[ Il Verbo stes, che incjarnàt al era cu la natura umana.]

1065 (return)
[ Cu la redensiòn.]

1066 (return)
[ Coma cal sugerìs Vandelli, chistu magistràt al pòl èsi o Diu o ’l imperatòu. Ta’un cašu o’n tal altri, però, i Ebrèos a vègnin punìs par vej punìt Gešù.]

1067 (return)
[ Dante al vorès ca ghi vegnès risòlt il problema da la redensiòn: a nol vèvia, chel puòr diàu di Diu, altri manièris di redìmi ’l omp (e pur encja la fèmina)?]

1068 (return)
[ Beatrìs a si riferìs, i pensi, a sè che Dante al stà pensànt.]

1069 (return)
[ Chistu mòut di otègni la redensiòn—cul sacrifìsi di Crist.]

1070 (return)
[ Li ròbis ca vègnin creàdis da la bontàt divina a dùrin par sempri.]

1071 (return)
[ Sè ca vèn creàt pròpit, e in mòut dirèt, da la Bontàt Divina.]

1072 (return)
[ Chistu a mi pàr cal è un concèt Tomìstic, e a si riferìs a sè ca susèit, o a un creàt, in sèguit a la prima cauša, ca sarès Diu stes cun dut sè ca ghi è coevàl.]

1073 (return)
[ Coma l’imortalitàt, la libertàt, la someànsa a Diu. (Vandelli)]

1074 (return)
[ O da la gjustìsia o da la mišericordia divina.]

1075 (return)
[ Diu al varès podùt sièlzi di perdonàighi il pecjàt al omp; invènsi al à sielzùt di sacrificasi luj stes. Cuala sielta a eše stada pì generoša?]

1076 (return)
[ Dante al è curious di savej parsè che sti ròbis a no dùrin in eterno.]

1077 (return)
[ A risèvin la so forma distinta da chèl che Diu al à luj stes creàt.]

1078 (return)
[ A bèstis e plàntis a ghi vèn dàt da li stèlis vita individuàl da la so potensialitàt.]

1079 (return)
[ Perìcul di danasiòn par via daj so pensèis pagàns.]

1080 (return)
[ Vènere. Ciprina parsè che nasùda a Cipro.]

1081 (return)
[ Il paganèšin.]

1082 (return)
[ Cùpid al veva caušàt l’inamoramìnt di Didòn par Enea.]

1083 (return)
[ Vènere.]

1084 (return)
[ Il so muvimìnt luminòus al variava a seconda da la so capacitàt individuàl di jodi Diu stes.]

1085 (return)
[ Svelt, dal latìn.]

1086 (return)
[ Un daj òrdins daj ànzui.]

1087 (return)
[ Riga ca taca na cansòn tal Convivio di Dante.]

1088 (return)
[ Carlo Marcjèl, fì di Carlo II d’Angjù, muàrt prima di doventà Siòr da la Provènce e di Napoli. (Vandelli)]

1089 (return)
[ Carlo al dovènta pì encjamò contènt tal ricognosi da la vòus Dante, cal veva cognosùt a Firense.]

1090 (return)
[ S’al vès vivùt pì al lunc a no si varèsin vùs chej maj ca èrin capitàs dopo la so muàrt e che luj al varès podùt evità.]

1091 (return)
[ Carlo a ghi varès mostràt il so amòu in mòut concrèt.]

1092 (return)
[ A si trata chì di che part da la Provence ca sarès doventada di Carlo il Marcjèl, coma il regnu di Napoli, dopo la muàrt di so pari, Carlo II.]

1093 (return)
[ Che part da l’Italia ca sarès stada il regnu di Napoli e ca cunfinava cuj Stas da la Glišia.]

1094 (return)
[ Euro = vint cal vèn dal S-E.]

1095 (return)
[ Sòlfar.]

1096 (return)
[ Par via di me.]

1097 (return)
[ Par parafrašà: i so fiòj a èrin disendèns di nonu Carlo I d’Angju e Ridolf d’Asburgo, me misièr.]

1098 (return)
[ ‘Ca mòrin i fransèis!’ a sigàvin i siciliàns, ca no ghi volèvin tant ben ai governàns fransèis—coma che in sèguit a no ghi’an volùt tant ben nencja a altri governàns.]

1099 (return)
[ I comentatòus a no sòn dùcjus d’acordu sul significàt di sti rìghis.]

1100 (return)
[ Stu Berto, fradi di Carlo, al varès bišugna di vej intòr zent onesta, di governàns ca no si profìtin dal so ufisi par fasi siòrs.]

1101 (return)
[ Diu stes.]

1102 (return)
[ Seguìnt il pensej scolàstic: sè ca è necesari a nol pòl no èsi necesari. A nol zùja miga ai dàdos, Diu? (A nol vèvia dit chistu, Einstein?)]

1103 (return)
[ Tal sens di civis, citadìn.]

1104 (return)
[ Li sfèris celèstis a làsin il so stamp in taj indivìduos, ma a no distìnguin tra cjaša e cjaša o generasiòn e generasiòn.]

1105 (return)
[ Diu.]

1106 (return)
[ Chist’ànima lušìnt, che ’ncjamo i no cognosevi, a si’a metùt a parlà, coma un ca si sìnt ben dišìnt ròbis bièlis.]

1107 (return)
[ Il tiràn Ešelìn III da Romàn, cal veva devastàt la cjera trevišana.]

1108 (return)
[ Vènere.]

1109 (return)
[ Folc da Marsilia.]

1110 (return)
[ In cuant a li mišèriis che la nustra zent di cà dal Tilimìnt a à sufrìt in tal zìru daj sècuj, Dante al à sens’altri rašòn; ma’n ta la cuestiòn dal pintimìnt i cròt che Dante a si sbalièj: a no soni li nustri bàndis, dopodùt, plènis di zent ca no ghi interèsa nuja da li ròbis materiàlis, e ca si dedica doma a la vita interiòu e spirituàl?]

1111 (return)
[ A Trevìs, Risard dal Camìn, doventàt tiràn, al era pront da vignì butàt jù. (A par di jodi il crolà da la statua dal puòr Sadàm.)]

1112 (return)
[ Malta = prešòn riservada paj eclešiastics. Il vescul di Feltro al era stàt lì imprišonàt pal so àt di tradimìnt cal veva caušàt la muàrt di divièrs di lòu.]

1113 (return)
[ Dante al è bravùt in tal ingusà la so lama ironica cuant cal vòu!]

1114 (return)
[ Schiera di ànzui, sùbit sot daj Serafìns e’i Cherubìns.]

1115 (return)
[ L’altra ànima che pur a splendeva.]

1116 (return)
[ Gjojèl di na zona da l’Ašia ca si clama Balascàn. (Robuschi)]

1117 (return)
[ Tal infièr.]

1118 (return)
[ Scju fòucs a sarèsin i Serafìns. In cuant a li sèis àlis ca ju vistìsin, Dante a si’a bašàt su Isaìa, VI.2: “Seraphim stabant super illud: sex alae uni et sex alae alteri…” (Vandelli)]

1119 (return)
[ Di savej cuj ch’i ti sòs.]

1120 (return)
[ Tal originàl Dante al crea vocàbuj coma “inlùja”, “intuàssi,” e “inmìi” par significà entrà in luj, entrà in te, e entrà in me. Cun granda fasilitàt a si podarès ušà scju vocàbuj encja in tal furlàn: inmeà, inlujà, insujà, innujà, ecc. il “dolce stil novo” a nol è, dopodùt, tant diferènt dal bièl furlàn nòuf.]

1121 (return)
[ La gran val = il mediteràneo; chel mar = ’l oceano.]

1122 (return)
[ I sugerìs i comentatòus pa na spiegasiòn clara su sti rafinatèsis astronòmichis.]

1123 (return)
[ Bušìa, sitàt algerina, a è tal stes paralèl di longitùdin di Marsilia, sitàt di Folc, cal stà parlànt.]

1124 (return)
[ A la zoventùt. Crusa a era la prima fèmina di Enea.]

1125 (return)
[ I beàs chì a’an dismintiàt, gràsis al Letè, ogni sens di colpa, e a recuardin doma il ben ca ghi è stàt dàt da la providensa.]

1126 (return)
[ Al zira, o torna, atòr di chistu.]

1127 (return)
[ Raab, ca veva vivùt taj timps pre-Cristians, a è lo stes stada beàda e unìda al rest di chej ca fàn part dal triònf di Crist.]

1128 (return)
[ Firense, ca è’n ta li mans dal diau, e che par cauša di chèl tanta zent a sufrìs.]

1129 (return)
[ Il florìn—o i bès.]

1130 (return)
[ Il papa, ca nol custodìs i so agnèj.]

1131 (return)
[ I decrès dal papa.]

1132 (return)
[ Indulà che ’l Anzul Gabrièl a ghi’a anuncjàt a Maria il vignì dal Signòu.]

1133 (return)
[ A vegnaràn prest premiàs chej ca sòn stàs màrtirs par man di fals pàpis e cardinài.]

1134 (return)
[ Chistu concèt dal òrdin e perfesiòn dal mont al vegneva in sèguit ušàt daj Deìscj’ coma baše da la so prova da la ešistensa di un Diu creatòu e perfèt.]

1135 (return)
[ Chel equatoriàl e chel zodiacàl.]

1136 (return)
[ Par difòndi il so inflùs o virtùt a li ròbis da la cjera. Che la zent medievàl a ghi vès crodùt al podej che i planès a’an su di nuàltris a si pòs ben jodi dal fat che tanta zent encja al dì di vuèj a no planta li simìnsis tal cjamp e a no travaša il vin se pì che la luna a no è justa.]