A èrin i me vuj cussì atèns e fisàs
          in tal disbramasi di dèis àis di sèit,867          che’i me altri sens a èrin dùcjus sieràs.

          E lòu par chì e par là a vèvin parèit
          e puc interès; e cussì’l sant ridi
          a sè ju traèva cun l’antìca rèit!868
          Alòr’ la muša costrèt mi vèvin a mòvi
          vièrs la me sinistra che tre zòvinis,
          che “Masa fìs!”869 i li sintevi diši;

          ma la dispošisiòn d’jodi li ròbis
          cun vuj apena’dès dal soreli ’mbarlumìs,
          no mi lasava par nuja d' jòdilis.

          Ma dopo che’n stu puc di nòuf i jodevi lùcis
          (i dìs ‘stu puc’ doma par rispièt di chèl tant
          che atràt mi veva cu li so pars splèndidis),

          jodùt i vevi a man destra fasi avànt
          la gloriòša procesiòn, ca tornava
          cul soreli e li sièt flàmis870 davànt.

          Com’che sot i scùdos par salvasi a và
          na fila di soldàs, e a si zira cul sen871          e, davòu, dut’l rest dal regimìnt’l stes al fà;

          cussì che milìsia dal celestiàl règn
          ch’avànt a zeva, a ni veva duta trapasàt,
          prima che il cjàr al ziràs il timòn.

          Alòr al era'l grup di zòvinis ’ndavòu tornàt,
          e’l grifòn al  veva movùt il cjàr benedèt
          sensa ca ghi vès nisuna pluma colàt.

          La zòvina che tiràt mi veva’n tal Lèt
          e jò e Stasio la roda i seguìvin
          che a fà la so orbita mancu a ghi mèt.872
          Stu alt bosc e vuèit cussì i torzeonàvin,
          colpa di chè ch’al sarpìnt ghi veva crodùt;
          e’i pas mišuràs dal cjànt angèlic i vèvin.

          A ghi varès forsi tre tìrus volùt
          di arco par rivà chì da’ndà ch’i èrin
          partìs, cuant che Beatrìs a vignì jù si veva metùt.

          ‘Adàm’ i'u vevi dùcjus sintùs ca murmuràvin
          dopo che ’torotòr d’un àrbul dut svistìt873          di fuèis e d’altri fràscjs metùs si’èrin.

          Stu àrbul che di bràghis’l vèn pì ’mplenìt
          pì alt cal và, tant alt al è e tant miràt
          taj boscs da l’India ch’ognùn’l resta stupìt.

          “Beàt tu, grifòn, ch’i no ti sòs tentàt
          di becotà’n ta stu lèn cussì dols al gust,
          che doma mal di pansa’l fà dopo vèjlu sercjàt.”874
          Cussì, atorotòr di stu lèn robust,
          a sigàvin i’àltris; e’l nemàl alàt:
          “Cussì si mantèn la siminsa di dut’l just.”

          E voltàt al timòn cal veva tiràt,
          a lu veva tiràt al piè da la nuda frascja
          e chèl a ic cun ic lu veva lasàt leàt.875
          Cussì pur cu li nustri plàntis, cul miscjà
          da la gran lus di lasù cun chè ca vèn
          lušìnt davòu dal pès, che cuaši a tòcja,876
          prin si fàn sglònfis, e dopo a otèn
          ognuna il so colòu, prin che’l sol
          i so cjavaj al tachi sot altri dišèn;877
          fra ros’e viola, sens’altri pì ca pòl
          metìnt fòu colòu, a si rinòva la planta
          che prin’ a era sensa fueàn vert e mol.

          Jò’i no lu vevi capìt, nè chì no si cjanta
          il cjànt che la zent a zeva cjantànt,
          nè podùt i vevi di scoltà la cansòn dut’ cuanta.

          Se diši i podès com’ca si zèvin ’nsumiànt
          i vuj crudej da la Siringa878 sintìnt,
          i vuj che’l stà a lunc sveàs ghi vèvin costàt tant,

          com’un pitòu che dal so mistej s’intìnt
          encj’jò’i mostrarès com’ch’i mi eri 'ndurmidìt;
          ma chistu ca lu pitùrin àltris, volìnt.

          I pasi’nvènsi a cuant ch’i no’eri pì sturdìt,
          e i dìs che un grant splendòu sbregàt mi veva il vel
          dal sun e na vòus sintùt che dìt mi veva: “Leva sùbit!”

          Com’che a jodi i flòus dal milusàr, chel
          cal à ’l milùs cal fà i ànzui golòus,
          e che par chèl sempri fiesta si fà’n tal cjèl,

          Pieri e Zuan e Jacu, ducju timoròus
          e vinsùs, a èrin tornàs a la peràula
          che par rompi suns pì profòns a veva vòus,

          e jodùt pì no vèvin chej ca ghi fèvin àla,
          nè il Mošè nè il profèt Elia,
          nè dal mestri la so cambiada stola;879
          cussì i eri jò tornàt, e jodùt i vevi che pìa
          ca mi vuardava e che di indirìs
          a mi era prima stada lunc la roja.

          Alòr jò dut timoròus: “’Ndà ca è Beatrìs?”
          E ic: “Sot da li verdi fràscjs là’n banda
          ti la jòs sintada’n ta la so radìs:

          jòt la compagnìa ca la circonda:
          i àltris dopo’l grifòn in alt a stàn zìnt
          cu’na cansòn pì dolsa e profonda.”880
          E se alc di nòuf ic a steva dišìnt,
          jò’i no saj, ma’i saj che’n taj vuj zà mi’era
          chè ca veva’n sè dut’l me’ntindimìnt.

          Besòla ’era sintada’n ta sta cjera
          coma vuardia lasada lì dal plaustri881          ch’al àrbul dal grifòn stàt leàt al era.

          Ta’un sìrcul ghi fèvin di sè un claustri
          li sièt nìnfis cun chej lumìns in man
          che protešùs a sòn d’Acuilòn e d’Austri.882
          “Uchì ti saràs par puc timp Silvàn;883          ti saràs cun me par sempri sitadìn
          di che Roma ’ndulà che Crist al è romàn.

          Però, par chej che’n tal mont mal a vìvin,
          vuarda ben il cjàr, e chèl ch’i t’osèrvis,
          na volta tornàt là, scrif sù, che chej lu lèšin.”

          Cussì Beatrìs; e jò, dut orèlis,
          i’eri ai so comandamìns dut devòt,
          e com’da ic volùt, vuardàt i vevi sti ròbis.

          Cal sedi maj colàt jù cussì svelt, no cròt,
          un lamp di lasù dal nul scur, cuant ca plòuf
          da chel cunfìn che sì tant al è remòt,

          com’jò ’l usièl di Gjove jodùt i vevi fà’un tuf
          jù pal àrbul, rompìnghi la so scusa,
          ma encja tancju flòus e fueàn frèsc e nòuf;884
          e urtànt il cjàr cun duta la so fuarsa;
          che pleàt si veva com'na naf in buràscja,
          che’n mar a sufrìs da l’onda ogni scosa.

          Alòr dentri’l cjàr trionfàl, com’na frecja
          jodùt i vevi na gran volp ca saltava,
          e d’ogni bon past a  pareva secja;885
          ma li so còlpis spòrcis ghi mostrava
          Beatrìs ch’a colp ghi veva fàt voltà coda
          a sta bèstia’n pièl e vuès, che via a zeva.

          A stu punt, pa’ndà ch’era prin vegnuda,
          jodùt i vevi l’àcuila ca calava’n tal
          cjàr, lasànt ulì duta la so plumada;886
          e com’che fòu a vèn d’un ca si sìnt mal,
          cussì na vòus dal cjèl diši si veva  sintùt:
          “O navuta me, sotu cargada cussì mal?”

          Mi parev’alòr che la cjera si vès vierzùt
          fra li do ròdis, e che fòu’l vegnès un dragòn887          cu la coda’l miès dal cjàr sbusànt sù dut;

          e com’espa che’n davòu a tira’l spunzòn,
          e la so troja di coda a se tirànt,
          e part dal font, lontanàt si era cun mal’intensiòn.

          Chèl restàt, com’che grama a fà ogni tant
          inta buna cjera, di pluma, data
          forsi cun chè di fà dal ben pì avànt,888
          si veva cujerzùt di nòuf, com’che cujèrta
          era stada l’un’e l’altra roda, e’l timòn, chel tant
          che un rispìr al tèn la bocja vièrta.

          Cussì trasformàt, stu edifìsi sant
          cjàfs al veva butàt fòu par divièrs poscj’ e bus,
          un par àngul e tre sul timòn là ’ndavànt:

          scju tre coma nemaj a èrin cornùs,
          ma i cuatri un cuàr sòu a vèvin par front:
          mòstrus com’chistu mai no’èrin stàs jodùs.889
          Sigura, cuaši com’rocja’n tal alt mont,
          sintada ’nsima na gran putanasa890          jodùt i vevi che li sèis a smenasava un mont.

          E coma pauròus di pièrdi sta bujàsa,
          visìn di ic e dret al steva un gigànt;
          e ogni tant ’la busava, sta sosa.891
          Ma pars’che cun puc pudòu mi steva cjalànt,892          di tant in tant, chel pindulòn di maròus
          da cjàf a piè la flagelava, e tant;

          e dopo, plen di suspièt e dut rabiòus,
          sleàt al veva’l mostri e pal bosc strisinàt,893          che jodi pì i no podevi i colòus

          da la slondròna e dal nòuf nemalàt.

          ‘Deus, venerunt gentes,’ cussì alternant
          adès tre, dopo cuatri894 sta dols salmodìa
          li zòvinis a scuminsiàvin, lagrimànt;

          e Beatrìs, plena di suspìrs e pìa,
          chès a scoltava in maniera che puc
          pì a la cròus si veva cambiàt Maria.

          Ma dopo che l’altri vèrginis ghi vèvin dàt lòuc
          a ic di diši, si veva levàt dreta’n piè
          e rispundùt a veva, colorada coma’l fòuc:

          ‘Modicum, et non videbitis me;
          et iterum, bieli sòus mès e dilètis,
          modicum, et vos videbitis me.’895
          Dopo, dùtis sièt davànt li veva metùdis,
          e davòu di ic, doma cun sens, a veva metùt
          me, la fiola, e chèl cal era cun nuàltris.896
          Cussì a zeva, e’i no cròt ca vès podùt
          dopo’l nonu’n cjera pojà’l so dècim pas
          cuant che cuj so vuj’n taj vuj mi veva un lamp metùt;

          e cun trancuilitàt, “Vèn avànt d’un pas”
          mi veva dìt, “tant che s’jò a parlati mi mèt,
          ben dispòst a scoltami ti saràs.”

          E alòr, apèn’ch’i ghi’eri dirimpèt,
          mi veva dìt: “Fradi, parsè ch’i no ti àusis
          domàndis a fami? Domanda pur, e dret.”

          Com’chej ch’ai superiòus ghi fàn riverènsis
          cuant che cun lòu a stàn parlànt
          e a cjatà no rìvin li peràulis,

          cussì pur jò, ch’a parlà plan plan provànt,
          i vevi tacàt: “Madona, di sè ch’i’ai bišugna
          vu’i savèis, e di sè ca ghi zovarès897 tant.”

          E ic a mi: “Dal timòu e vergogna
          i vuej che tu ormaj ti ti lontànis,
          par no pì parlà com’un ch’in sun si lagna.

          Pensa che stu cjàr rot fin a li ròdis
          dal sarpìnt,  al era e nol è898; ma’l colpèvul
          la divìn’ vendeta’l varà’n ta li spàlis.

          No sarà sens’erèit par ogni sècul
          l’àcuila che’n tal cjàr lasàt a veva li plùmis
          che prin di preda lu vèvin fàt diàul;899
          ch’jò di sigùr i’jòt, e’i conti sti ròbis,
          ch’un timp ni partaràn stèlis visìnis,
          d’ogni intòp e sbaramìnt sigùris,

          che durànt chèl un sincsènt sinc e un dèis,900          da Diu mandàt, al coparà la lara
          cul gigànt che cun ic al feva putanèis.

          A pòl dasi che la me storia scura,
          com’na Temi o Sfinx no ti persuàdi,
          par via che la mins a stropa na vura;901
          ma fra puc li ròbis a saràn li Najadi
          ca risolvaràn chistu enigma fuàrt
          sensa dan a blava o piòris fàighi chel dì.902
          Com’che da me a sòn dìtis, tenti necuàrt,
          cussì paj vifs sen ghi sòn sti peràulis
          che’l vivi nol è che’un cori vièrs la muàrt.

          E tèn pur in mins, cuant ch’i ti li scrìvis,
          di no platà com’ch’jodùt  ti’as la planta
          che chì a è stada robada do vòltis.903
          Chèl che di robala o di sclapala si vanta,
          cun bestèma di fàt Diu al ufìnt,
          che dom’par ušu sò creada ’la veva santa.

          Par vèila muarduda, volìnt e sufrìnt
          par sincmil àis e pì bramàt la prim’ànima
          a veva chèl che’l bocòn’n sè ’l era zùt punìnt.904
          Il to inzèn al durmìs s’a nol stima
          che par rašòn specjàl a è di gran mèrit
          sta planta e cussì sbatuda ’nsima.

          E se cròstis no ghi vèsin impedìt
          ai to pensèis di entrà’n ta la to mins,
          ca vèvin paj so guscj’ coma li mòris di Piram sufrìt,905
          par via di tàncjus vìsis visìns,
          la gjustisia di Diu, tal interdèt,906          il just valòu dal àrbul ti varès’n mins.

          Ma parsè che jò’i ti jòt’n tal intelèt
          fàt di piera e, impietràt, coloràt
          cussì ch’imbarlumì ti fà la lus dal me det,

          i vuej lo stes, sinò scrìt, alora pituràt,
          ch’i ti lu pàrtis dentri di te, coma chèl
          cal torna cul bastòn cun pàlmis fasàt.”907
          E jò: “Cussì coma sera da sigìl,
          ca no cambia la figura stampada,
          da un al è adès ben segnàt il me sarvièl.

          Ma parsè cussì tant in alt elevada
          a svuàlia la vustra cjara peràula,
          che pì ca si prova, e mancu a vèn capida?”

          “Par ch’i ti cognòsis,” a veva dìt, “che scuela
          ch’i ti’as fàt, e com’che la so dutrina
          a capì a riva la me peràula;908
          e com’la vustra via da la divina
          a’è tant lontana cuant ca è la distansa
          da la cjera al cjèl che pì alt’l festina.”909
          Alora jò: “Cun duta la creànsa,
          da vu i no recuàrdi di vèjmi maj straviàt
          e’i no sìnt nisùn rimuàrs di cosiènsa.”

          “E se tu di chistu ti sòs dismintiàt,”
          ridìnt mi veva rispundùt, “tèn chistu ben a mins,
          che vuej stes l’aga dal Letè ti’as sercjàt;

          e se’l fòuc al era com’cal dìs’l fun taj camìns,
          dal to dismintià jodi si podarà
          che alc di colpa’n d’era’n taj to straviamìns.

          D’adès in sù nuda a s’jodarà
          ogni me peràula, o chès ca bàstin
          di èsi scujèrtis pa la to vista ’mpura.”

          Pì luminòus e na vura pì planìn
          si moveva’l soreli tal sercli di misdì,
          che cà o là lu jodèvin, secònt là ch’i èrin,

          cuant che fermàdis si èrin, com’che cussì
          al fà chèl che’ndavànt ghi và a zent cal scorta
          se nuvitàs al cjata uchì o ulì,

          li sièt fèminis910 ta un’ombrena smuarta,
          ’ndà che sot fuèis vèrdis e bràghis nèris,
          a scòrin che frèjdi ròis che l’Àlp a parta.

          Davànt di lòu, l’Eufràte e il Tigris
          fòu a parèvin sgorgà di na fontana,911          e lasasi plan planìn, coma amìs.

          “O lus, o Gloria da la zent umana,
          se aga a eše chista ca si displèa
          da un prinsìpit e sè da sè a lontana?”

          Stu preà cussì mi’è stàt rispundùt: “Prèa
          Matelda di d욒tilu.” E chì ’a veva rispundùt,
          com’cal fà un  che da colpa si dislèa,

          la biela fèmina: “Ti’era stàt dìt dut
          chistu belzà da me, e’i soj sigura
          che l’aga dal Lèt platalu no veva volùt.”

          E Beatrìs: “Forsi na pì gran cura,
          che a la memòria spès virtùt ghi gjava,
          ai so vuj si’a fàt la so mins dut scura.

          Ma jòt ’l Eunoè che di là ’l deriva:
          mènilu là, e coma che tu ti sàs,
          rianimèa la so mins, ca durmìva.912
          Coma bon cristiàn—e no coma i musàs—
          al fà so la voja da la voja d’àltris,
          apèn’ che i segnaj juscj’ a vègnin mandàs;

          cussì, dopo vej li me mans cjapàdis,
          movùt si veva la biela fèmina, e a Stàsiu
          cun tant bon fà ghi veva dìt: “Luj pur tu seguìs.”

          S’jò i vès, bon letòu, encjamò pì spàsiu
          da scrivi, un puc i vorès pur cjanta
          dal bon bevi che maj mi varès fàt sàsiu;

          ma parsè che’i sfuèis ducju plèns a sòn belzà,
          ordinàs par sta càntica seconda,
          pì’n là no mi lasa’l fren da l’art913 pasà.

          Cussì tornàt i eri da la sant’onda914          dut rifàt, coma vis sànis e nòvis
          che di biej cjàfs a’n d’an pì che avonda,

          pùr e pront par zì lasù da li stèlis.

          La gloria di chèl che movi dut al fà,
          lušìnt in tal univèrs a penetra
          cun lus pì intensa uchì e mancu là.

          Tal cjèl, ’ndà che pì da la so lus vi’èntra,
          i eri jò, e contà li ròbis ch'i vevi jodùt
          nol sà nè’l pòl chèl che jù’l vèn da parzora;

          pars’che al so dešideri fašinsi visinùt,
          il nustr’ intelèt a si sprofonda tant
          che il recuardasi ’ndavòu al resta dut.

          Ma almancu di chel tant di stu post sant
          che podùt fà i vevi’n ta la me mins tešoru,
          i faraj adès materiàl dal me cjànt.

          O Apòl me bon, di st’ultin lavoru
          da la to virtùt fà ch’i sedi un cussì grant vàs
          da meretà ’l oràr, pal poèt dut oru.

          Fin a stu punt la man ch’i’ai vùt dal Parnàs
          mi’a bastàt, ma adès jùdimi pur tu
          a contà cun onòu la storia daj beàs.

          Tal me pet entra e ispìrimi tu
          cussì coma cuant che Marsia sfoderàt
          da la natura dal so cuàrp ti vèvis tu.915
          O valòu divìn, s'i ti mi vèns prestàt
          chel tant che l’imàgin finuta dal beàt regn
          figurà i posi, che’n mins mi’a restàt,

          rivà i ti m’jodaràs al to miej len916          e coronami alòr cun che fuèis
          che la matèria’e tu i mi parèis degn.

          Rari vòltis, pari, a vègnin cjòltis917          par segnà’l trionf d’un Sešar o poeta,
          colpa e vergogna da l’umani vòis,918
          che parturì plašèis’n ta la contenta
          deitàt delfica’l dovarès il ramusèl
          di Peneo919 cuant ch’a vignì godùt al parta.

          Na faliscjuta a pòl tacà un bièl foghèl:
          forsi davòu di me e cun pì biela vòus,
          si prearà par che Cir al rispundi dal cjèl.920
          Chì e là si fà alt, paj mortaj, luminòus,
          il lampiòn di stu mont; ma pròpit par là
          cuatri sèrclis al unìs con tre cròus,

          cun percors pì bièl e cun tant miej stela,
          fòu al vèn congjùnt, e la mondana cjera
          com’cal vòu al tempra e sigila.

          Fàt al veva di là matina e di cà sera
          chel post, o cuaši, e dut al era là blanc
          chel emisferi, e chì neri al era,

          cuant che Beatrìs, a sinistra, tal flanc
          so, jodùt i la vevi voltada vièrs il sol:
          nencj’ àcuila maj fisàt lu veva cussì al lunc.

          E pròpit coma ch’un secònt raj al pòl,
          e’l vèn, dal prin, fòu, e di nòuf’l torna’n sù,
          com’che sempri a la mari tornà’l vòu'l fiòl.

          Cussì dal so àt, paj so vuj vegnìnt’n sù
          in tal me imaginà, il me si veva pur fàt,
          e i vuj, pì dal nustr’ušu i vevi puntàt in sù.921
          Tant a è lècit là, che chì nol pòl èsi fàt
          da li nustri virtùs, par gràsia dal lòuc922          che doma par l’omp al era stàt creàt.

          Jò’i no l’ai sopuartàt a lunc, nè tant puc,
          da no vej podùt jodi’l sfavilà ’ntòr
          coma’l fièr cuant che ruvìnt al vèn fòu dal fòuc;

          e a colp parùt mi'era che d’un dì il dì dut atòr
          cresùt al fòs, com’ se chèl che fà’l pòl sti ròbis
          n’altri soreli’l vès fàt zì atorotòr.

          Beatrìs duta’n ta l’eterni ròdis
          fisa cuj so vuj a steva; e pur jò
          da la sù cjòlt, su ic i vevi li me lùcis.

          Tal vuardala, cambià mi eri sintùt jò
          com’che cambiàt si veva Glauc, tal gustà l’erba,923          coma àltris tal mar, pur luj in Dio.

          Significà’l trašumanà per verba
          no si pòl; ma ca basti sè che Glauc al veva fàt
          par chèl che gràsia’al à di provà stà “erba.”

          Se doma i’eri chèl ch’i ti mi vèvis creàt
          di nòuf924, grant ben che il cjèl ti govèrnis,
          tu ti lu sas, che la to lus mi’a’n alt partàt.

          Cuant che li ròdis ca zìrin etèrnis,
          par volej to, a mi’an a sè atiràt
          cu l’armonia che tu ti minìstris,

          mi vev’alòr parùt che’l cjèl dut cuant al era ’mpiàt
          cu la flama di Febo, che ploja o flun
          un lac cussì grant a no’a pròpit maj fàt.

          La nuvitàt dal lustri e dal grant sùn
          di savej la rašòn na voja’mpiàt
          mi veva granda tant ca no la crodarès nisùn.

          Alòr ic, che’l me al so còu a veva leàt,
          par tegni calmàt il me spirt comovùt,
          prin ch’alc i podès jò diši, a veva tacàt

          cussì: “Tu stes i ti t’insiminìs dut
          cun stu fals figurà, ch’jodi no ti pòs
          sè ch’i t’jodarès se pì’udisi ti vès vùt.

          Miga ti sòs in cjera, com’ch’i ti cròs;
          ma na saèta, ca scjàmpa dal so post,925          coma te a no cò™r, che pì svelt cori fin là ti pòs.”

          Se’l prin dùbit mi veva cjòlt, e di chist i vevi vùt gust,
          dut suridìnt cu li so peraulùtis,
          un’altri ghi veva sùbit cjapàt il so post,

          e dìt ghi vevi: “Contènt i soj pa li ròbis
          ch’i’ai amiràt; ma’dès mi staj marveànt
          di com’che pì’n alt i vaj di scju cuàrps lišèis.”926
          Alora ic, il so cjàf un puc scjasànt,
          vièrs me a veva vuardàt cuj vuj impenserìs
          di na mari di front dal fì delirànt,

          e tacàt a veva: “Li ròbis, dùtis cuàntis,
          tra di lòu òrdin a àn, e chist’a è forma
          ch’al univèrs ghi dà qualitàs divìnis.

          Chì a jòdin l’altri creatùris l’òlma
          dal eterno valòu, che chèl stes al è’l fin
          pal cual dut stu òrdin doventàt al è norma.

          In ta stu ’nsièmit leàdis si tègnin
          duti li natùris, se pur divièrsis,
          stànt, cuj pì cuj mancu, al prinsìpit visìn;927
          e’n ta divièrs puàrs si spartìsin dùtis
          tal grant mar dal èsi, e a ognuna
          a ghi’è dàt ’l istìnt di zì’n ta li so àghis.

          Chist’istìnt al parta’l fòuc vièrs la luna;
          chistu’n ta ogni nemàl al è motòu;
          e dut in cjera al lèa e al raduna:928
          e no doma li creatùris ca sòn fòu
          dal intelèt di sta fuarsa a sòn sot,
          ma encja chès ca’an intelèt e amòu.929
          La providensa, che a dut chistu a prejòt,
          cu la so lus a fà’l cjèl930 sempri cujèt,
          ’ndà che pì svelt si zira chèl che dut al à sot;931
          e adès lì com’che par nu al è stàt decrèt,
          a n’invìa la fuarsa di che cuarda
          ca scata e’l bon a bàt’n ta sè ch’a a dirimpèt.932
          Ma com’che na òpera a no vèn formada
          sempri secònt la vera intensiòn da l’art,
          parsè ch’a rispundi la matèria a è sorda;

          cussì chistu percòrs al vèn spes stuàrt
          da la creatura che’l podej a à
          di zì chì o là, se ben che'l sen a à just e fuàrt.933
          E com’ch’ogni tant si pòl jodi a colà
          un folc da li nùlis, cussì ’l impùls prin,934          distràt da fals ben, in cjera’l và a plombà.

          Basta maravèis, alòr, dal to cjamìn
          vièrs il alt; pensa invensi al rivulùt
          che dal di sù vignì jù a val i jodìn.935
          Gran maravèa a sarès di vej te jodùt,
          sensa ’mpedimìnt, la jù dut cuant sestàt,
          com’na flama che zì’n sù no vès podùt.

          E chì i vuj vièrs il cjèl a veva di nòuf voltàt.

          O vuàltris che’n ta na barcjuta mi stèis atòr,
          dešideròus di scoltà, e voja i vèis
          di zì davòu da la me nàf, che cjantànt a còr,

          tornàit pur a rijòdi li vustri rìvis:
          che forsi dut, s’i vi metèis in onda,
          restànt lontàn da me, i pierdarèsis.936
          L'onda ch’i cjapi no’è maj stad’esplorada;
          a mi’spira Minerva e Apòl mi guida
          e l’Orsa li Mùšis mi tegnin mostrada.

          Vuàltris pus che la mins i tegnèis alsada
          par godi’n timp’l pan daj ànzui, dal cual
          chì937 a si vif sensa maj vèjni avonda,

          i podèis ben mètivi in tal alt dal sal938          cul bastimìnt vustri, davòu da la me agàr,
          prima che l’aga a torni tal e cual.

          Chej gloriòus che a Colchis ’èrin zùs pal mar,
          mancu mar’veàs si vèvin, che vuàltris i sarèis,
          cuant che Gjason jodùt a vèvin, bifòlc, ta l’agàr.939
          La sèit ch’i vèvin sempri vùt in ta li nustr’idèis
          in tal alt dal Empireo a ni partava
          svelta, cuaši coma’l cjèl che la sù i jodèis.940
          Jò’i vuardavi Beatrìs che’n sù a vuardava;
          e forsi tal timp che na frecja si distàca
          dal arco e a la so fin a riva,

          mi eri jodùt vignì indà ca taca
          che miràbil roba; ma chè ca era là941          ben jodìnt sè ca mi feva ’mbacucà,942
          voltàt si veva vièrs di me, contenta e biela,
          e mi veva dìt: “A Diu dìšghi ben gràsis,
          ch’adès unìs ni’a cu la prima stela.”

          A pareva che na nula la cujerzès,
          duta solida e lustra e neta,
          com’adamànt che cun lus dal soreli a ardi al zès.

          Dentri di sè l’eterna margarita943          a mi veva risevùt, com’che l’aga a surbìs
          un raj di lus e unida a resta.944
          S’jò i’eri cuàrp, e chì a no si capìs
          com’che na dimensiòn in ta n’altra a s’unìs,
          ca à di èsi se cuàrp in cuàrp a s’inserìs,

          alòr il me dešideri cjalt coma flàmis
          al sarès d’jodi che esensa945 ca mostra
          com’che Diu e ’l èsi nustri a sòn unìs.

          Ulà sè ch’i crodìn par fede a s’jodarà,
          sensa rašonalu, ma tant clar’l sarà chèl
          coma chè ch’i acetàn che par prin a è vera.946
          Alòr rispundùt i vevi: “Siora me, cussì fedèl
          com’che pì i no pòl èsi, ringrasiàlu i vuej
          che dal mont mortàl mi’a partàt in ta stu cjèl.

          Ma dišèimi: alc jò’i volarès savej
          daj sens scurs di stu cuàrp che la jù’n cjera
          Caìn a còntin ca si pòl jodi’n chej.”

          E ic cun bocja ridìnt: “Se sbaliàd’a era,”
          a veva dìt, “l’opiniòn da la zent mortàl
          bašada su sensasiòns, com’ca era,

          nosta fà alòr la part dal bašovàl
          e mar’veàti masa; chè ben ti sàs
          che fra sens e rašòn curt al è ’l intervàl.

          Ma dìšmi ’nvènsi sè che tu pensàt ti às.”
          E jò: “Chej che ca sù diferèns mi pàrin,
          in cuàrps pì rars o dens a sòn stàs creàs.”947
          E ic: “T’jodaràs com’ca s’impantànin
          tal fals li to idèis, se ben ti scòltis
          com’che cul me rašonà a s’intorgulèin.948
          L’otava sfera jodi vi fà lùcis
          a plen, e chès o par coma o par cuant
          lasù a vi mòstrin divièrsis mùšis.949
          S’a la diversitàt a fòs dovùt dut cuant,
          dùtis a varèsin la stesa virtùt
          spartida, tant al pìsul lumìn che’al grant.

          Divièrsis virtùs a’an alòr d’èsi frut
          di prinsìpis formaj, e chej, fòu che un,950          a vegnarèsin, secònt te, ognùn distrùt.

          Duncja, se dal rar sti màcis colòu fun
          a sòn par dut o’n part secònt te caušàdis,
          al sarès di so matèria cussì dišùn

          stu planèt, o in tal mòut ca si spartìs
          il gras e’l magri ta’un cuàrp, cussì chist
          in sè’l cambiarès li pars dènsis e ràris.

          Se dal rar si tratàs, al sarès manifest
          in ta n’eclìs solar che trasparì a farès
          la lus, com’che nisùn cuàrp rar al rešìst.

          Ma chist nol è’l cašu, e alòr d’jodi a sarès
          ’l altri951, e s’jò chèl i zès a smuarsà,
          il to parej falsificàt al vegnarès.

          Se’l rar da na banda’o l’altra nol trapàsa,
          alòr lì un punt di èsi al varès
          che’l so opòst di zì oltri nol lasa;

          e di lì si riflèt’l raj che lus ghi dà’ai planès,
          cussì com’che colòu da veri’l vèn rifletùt,
          che plomp al tèn platàt davòu di se stes.952
          Ti dišaràs cal somèa pì scurùt
          uchì il raj che in ta altri bàndis,
          par via che di pì’n sot al vèn rifletùt,953
          ma in chistu cašu fà’i podarèsis
          un’sperimìnt, se provalu i volèsis,
          che font al è dal flun da l’idèis vùstris.954
          Tre spièlis ti ocòrin; doj ti’u pošisiònis
          no tant lontàn; il ters, pì lontanùt
          mètilu e pròpit in miès daj àltris.

          Davànt di lòu, ma a li spàlis metùt,
          fà ch’un lumìn al ilùmini i spièlis
          cussì che’l so raj a te’l vegni rifletùt.

          Se ben che la lus in tal miès da l’altri lùcis
          da li àltris a è pì pìsula, t’jodaràs
          che luminoša a’è coma li àltris.955
          Adès, com’ch’al bati daj ràis infogàs
          da la nèif al resta dut nut il sogèt,
          esìnt il colòu so e’l frèit cul cjalt scjampàs,

          alòr, cussì restàt tu’n tal to’ntelèt,
          di lus tant viva ’mplenìti adès i vuej,
          che stela lušìnt ti somearà dal aspièt.

          Dentri di chel cjèl dal divìn benvolej956          atorotòr si zira un cuàrp957 che la virtùt
          al à di vej il èsi di dut sè ca è di miej.

          Chel cjèl958 ca ni tèn cun tancju vuj jodùt,
          chel èsi al spartìs in divièrsi esènsis,
          di luj distìntis, ma part dal so contenùt.

          I àltris ziròns in vàriis diferènsis
          li esènsis che dentri di sè a’an
          paj so ušus a dispònin coma simìnsis.959
          Scju òrgans dal mont zirànt cussì a vàn,
          com’ch’jodi ti pòs, da scjalìn a scjalìn,
          e di sù a cjòlin e di sot a fàn.

          Vuarda ben tu ch’i ti stàs scoltànt sidìn
          com’che a sè ch’i ti vus960 mi staj visinànt,
          che dopo ti pòsis tu fà da lumìn.

          Il motu e la virtùt d’ogni zìru961 sant,
          coma che pal fabri a è l’art dal marcjèl,
          i motòus als e beàs962 i'u stàn caušànt;

          e’l cjèl963 che tanti lucjùtis a fàn bièl,
          da la granda mins che movi’l fà e ’nforma964          l’imàgin al cjoj par ogni so lumìn bièl.

          E coma che tal vustri pòlvar l’alma
          ta li so divièrsis pars a si difònt
          e ognuna di sti pars a ànima,

          cussì la ’nteligènsa—di chist tèn cont—
          a sparpaèa’l ben so’n ta li stèlis,
          movìnt atòr da l’unitàt dal so mont.

          L’angelica virtùt divièrsis lèghis
          a fà cuj presiòus cuàrps965 che ic a ispìra
          e taj cuaj, coma vita’n vuàltris, a s’unìs.

          Pa la 'legra natura966 da’ndà ca spira,
          la virtùt tal cuàrp misturada a lus
          com’che la biela lus’n tal vuli a si mira.

          Da chista a vèn chèl che da lus a lus
          al somèa diferènt, no da fìs e ràr:
          ic a è’l prinsìpit formàl ca prodùs

          secònt il so bon volej, il scur e’l clar.