1137 (return)
[ Par via che, coma ca osèrvin i comentatòus, che gradasiòns di clima ch’i vìn a no ešistarèsin; a si varès invensi estrèmos di cjalt e di frèit.]

1138 (return)
[ Il grado di diramasiòn dal sìrcul zodiacàl da chel ecuatoriàl: s’al fòs pì grant o pì pìsul, a si scumbusularèsin li stagjòns, etc.]

1139 (return)
[ Pensa a sè ca è stàt zà dita si ti vòus capì sè ca’a da vignì.]

1140 (return)
[ Cul punt ecuinosiàl da la primavera—za indicàt pì’n su (vers 8 +).]

1141 (return)
[ Ogni dì a si lu jòt pì prest dal dì di prima par via ca si mòuf di dì in dì dal solstìsi invernàl vièrs chèl dal estàt.]

1142 (return)
[ I efiès: par ešempli, a vèn lustri pì bunòra; e chèl al aumenta il cjalt; e chèl al fà crèsi li plàntis pì a la svelta; etc.]

1143 (return)
[ Prima ca no sèdin zà ben formàs.]

1144 (return)
[ Sicòma che Beatrìs a ghi fà part dal volej divìn, li so asiòns a vàn aldilà dal zì dal timp, ca ghi è rèdina doma ai mortàj.]

1145 (return)
[ Diu a ghi mostra ai beàs da la cuàrta schiera (dopo daj beàs da la luna, di Mercurio e di Vènere) i segrès.]

1146 (return)
[ Diu.]

1147 (return)
[ Tal mòut Tolemàic di jodi li ròbis, il soreli al era un ùmil planeta.]

1148 (return)
[ La fia di Latona a è la luna (Diana), ca è chì rafigurada cun chel sercli luminòus che ogni tant a la circonda.]

1149 (return)
[ Sè che Dante al sìnt e jòt in ta stu post celestiàl a no si pòs maj chì, in tal nustri mont, godi, nè par descrisiòn nè in altra maniera percepìbil.]

1150 (return)
[ Pròntis a tacà di nòuf a balà, coma in ta un ritornèl.]

1151 (return)
[ Dal interno di un daj splendòus. Chel cal parla al sarès Tomàs d’Acuina.]

1152 (return)
[ Se un al vès d’impediti di bevi un tajùt di vin cuant chi ti’as sèit, al zarès cuntra natura, coma ca sarès cuntra natura se l’aga a no scorès jù vièrs il mar.]

1153 (return)
[ Il fondatòu daj Domenicans.]

1154 (return)
[ Berto = Berto Magno, filošofo e maestro di Tomàs d’Acuina; al insegnava a Colonia, indà cal varès insegnàt encja Tomàs d’Acuina.]

1155 (return)
[ Compilatòu benedetìn toscàn di scris bìblics e eclešiastics. Secònt i comentatòus al veva provàt a riconcilià li cuestiòns eclešiastichis e civìlis.]

1156 (return)
[ Dal latìn: forum—cul so significàt di centro di publica atensiòn, coma minsonàt in ta la nota apena data.]

1157 (return)
[ Pieri il Lombart, teologo daj timps di Dante, al veva ufrìt la so òpera a la Glišia coma ca veva fàt la puarèta dal Vanzèli (Luca, XXI.1, 4), che’n tal so puc, a veva dàt pì daj sioràs.]

1158 (return)
[ Coma che cuant che cu l’espresiòn “bròut di gjugjulis” i si riferìn a un bròut cal sintilèa di puntìns di lus.]

1159 (return)
[ A si trata chì di Solomòn, sul cual, secònt Vandelli, tàncjus in taj timps di Dante a èrin curiòus di savej se, nonostànt i so guscj’ epicùreos, al veva otegnùt a la fin la so salvasiòn. Il so Càntic daj Càntics al vegneva ušàt coma na cansòn par celebrà li nòsis da la Glišia cun Crist.]

1160 (return)
[ Dionìs l’Aeropagita.]

1161 (return)
[ Li responsabilitàs ca ghi sòn stàdis conferìdis ai ànzui.]

1162 (return)
[ Sant Agustìn. Chel cal “rit” al è un cal veva contribuìt al pensej di Sant Agustìn in ta la so òpera ‘La Sitàt di Diu.’ I comentatòus a no sòn sigùrs di cuj ca si trata.]

1163 (return)
[ Il spìrit sant cal è’n ta sta otava lus al è Boetius, ’l autòu di De consolatione philosophiae. Boetius al pol mostràighi la via justa a chej ca lu scoltin.]

1164 (return)
[ Dùcjus grancj’ scritòus e teòlogos daj timps medievàj.]

1165 (return)
[ Vir = omp.]

1166 (return)
[ Sigjèr di Brabànt, un esponitòu da li idèis Averoìstis, ca metèvin in dùbit veritàs tomìstichis coma la imortalitàt da l’ànima, la libertàt di asiòn da la zent, etc. I comentatòus a no sòn pròpit sigùrs parsè che Dante al lauda Sigjer cussì tant, s’a si pensa che Dante al èra amiratòu di Tomàs d’Acuina, cal oponeva li idèis di Sigjer. A proposit, Sigjer al era stàt costrèt da l’Incuišisiòn di taši su li so idèis. E Sigjer a si la veva scjampada cul so sugerimìnt che li idèis filošofichis a no sòn di necesitàt li stèsis ca si’a cu la fede. Taj nustri timps zent coma Sigjer a vèn tamponada da autoritàs macartìstichis o ashcroftiànis.]

1167 (return)
[ Un ghi và davòu da li sutilèsis gjuridichis. Chèl ca ghi và davòu daj aforìšmos al entra in taj stùdius da la midišìna.]

1168 (return)
[ L’espresiòn (originàl: gloriosa-mente) a rìnt ben l’idea che Dante al è stàt ben risevùt, e ben risevùt da la granda “mins” di Acuinas.]

1169 (return)
[ Da San Tomàs, cal era cussì interesàt di coma che li ròbis a vegnèvin caušàdis da altri ròbis, a è doma just cal capìsi li “caušis” dal pensej dubitòus di Dante!]

1170 (return)
[ San Tomàs a si riferìs a sè cal à dita taj vers [Footnote 96: e [Footnote 114: dal cjànt precedènt.]

1171 (return)
[ A ogni creatura a ghi tocja rìndisi prin di rivà a capì (zì a font) i segrès da la providensa.]

1172 (return)
[ La uniòn fra Glišia e Crist a è stada fata da la Providensa.]

1173 (return)
[ Cussì: cu la granda caritàt di San Checo (Francesc) ; culà: cu la granda sapiènsa di San Meni (Domenic).]

1174 (return)
[ O chi conti di San Checo o di San Meni a fà’l stes: tant, contànt di un a si conta di ducju doj, dal momènt che ducju doj a vèvin il benstà da la Glišia in tal còu.]

1175 (return)
[ Lasù in ta che montagnùta ca si alsa da Gubio. I doj flumùs a sarèsin il Tupìn e il Chiàsi (Chiascio).]

1176 (return)
[ Da che altra banda (orientàl) dal mont.]

1177 (return)
[ Nocera e Gualt, secònt cers comentatòus a èrin sot dominio di Perugia e daj Angjoìns.]

1178 (return)
[ In ta stu post chì al è nasùt San Chechi, pròpit cuant (i dišarès) ca era bišugna di un rinasi eclešiàstic; coma che il soreli al nàs da stu punt orientàl doma tal ecuinòs primaverìl. Considerànt che chista descrisiòn a vèn da San Meni (Domenicàn), il cumplimìnt al è straordinàri.]

1179 (return)
[ A continua la lode di San Meni: Clàmilu Orient, stu post, invensi di Asìši, par via che chì ghi’è nasùt n’altri soreli a la Glišia.]

1180 (return)
[ Sta “siòra” a sarès (adiritùra) la povertàt che Checo al veva sielzùt.]

1181 (return)
[ Davànt dal pari.]

1182 (return)
[ Pa la povertàt.]

1183 (return)
[ Crist stes che, nut, al veva spošàt la cròus.]

1184 (return)
[ ’L amòu pa la povertàt a nol era rišultàt da ešèmplis coma chèl di Amiclat, chel puòr pecjadòu ca no si veva intimidìt par nuja cuant che Gjulio Sèšar a si ghi veva metùt in front.]

1185 (return)
[ Coma oservàt dal Vandelli, la strutura sintàtica di chista tersina a no è tant clara in tal originàl.]

1186 (return)
[ Cjamps cussì fèrtils ca sòn prons par dà racòls in gamba.]

1187 (return)
[ Par via cal zeva in zìru vistìt coma un pesotàr. (La me fèmina a dišarès coma me!)]

1188 (return)
[ Il Papa Inocènt III.]

1189 (return)
[ Il òrdin daj Francescàns.]

1190 (return)
[ Onorio III, papa, che in tal [Footnote 1223: al veva pa la seconda volta, e in definitìva, aprovàt il òrdin Francescàn.]

1191 (return)
[ Coma ca è contàt tal libri Fioretti di San Francesco.]

1192 (return)
[ Li stigmàtis sàcris che San Checo al veva, secònt i so biògrafos, partàt cun luj par un pu di àjs prin di murì.]

1193 (return)
[ Èco di nòuf il paradòs da la siòra “povertàt.”]

1194 (return)
[ Dal grin da la siora povertàt.]

1195 (return)
[ Stu colèga di San Tomàs al sarès San Meni, il fondatòu daj Domenicàns—patriarca stes di San Tomàs.]

1196 (return)
[ A si acumulèa mèris pa l’altri mont.]

1197 (return)
[ I Domenicàns a no sòn coma i frarùs, puarès; a èntrin invènsi in ta posisiòns di perìcul spirituàl, coma in ta li cjàsis daj aristocràtics, daj governàns, etc.]

1198 (return)
[ Stàlis. Lat = sè che i Domenicàns a pòsin dà di cunfuàrt spirituàl.]

1199 (return)
[ A basta pucja tela par metighi il capùcjo a chès ca ghi stàn visìn dal pastòu—par via ca sòn amondi pùcis.]

1200 (return)
[ La corusiòn daj Domenicàns.]

1201 (return)
[ Cf. Par.X. [Footnote 96].]

1202 (return)
[ La corona di ànimis luminòšis.]

1203 (return)
[ Par ešempli, la lus da la luna, inferiòu a chè dal soreli, dal cual a deriva.]

1204 (return)
[ Iride, la serva mesagèra di Gjunòn.]

1205 (return)
[ Èco, che par amòu di Narcìs a si’a ridušùt a nujàltri che na vòus. (Se pasiòn par luj ca’a da vej vùt par ridùšisi pì ’ncjamò che in pièl e vuès!)]

1206 (return)
[ La stela polàr. I so vuj a si sòn movùs viers la vòus cal à sintùt cu la stesa naturalèsa e rapiditàt ca si mòuf la gušieluta di na bùsula vièrs la stela dal nord.]

1207 (return)
[ ’L altri “duca” al sarès San Meni, da la banda dal cual, par bocja di San Tomàs, cussì ben si’a parlàt dal me duca—San Francesc.]

1208 (return)
[ A la gloria da la Glišia, pa la cual ducju dòj, a mòut so, a àn combatùt.]

1209 (return)
[ Par.XI. [Footnote 31]…: . Chel cal parla al è S. Bonaventura.]

1210 (return)
[ Calaruega, la sitàt da la Castilia indulà cal era nasùt San Meni (Santo Domingo).]

1211 (return)
[ Il scudo (o emblema) dal re da la Castilia al mostra un leòn ta un cuadrànt di sot e un leòn tal cuadrànt che in diagonàl ghi stà parzòra.]

1212 (return)
[ Druid—predi amondi fedèl a la so fede, coma ca èrin i druids antìcs.]

1213 (return)
[ Cuj erètics.]

1214 (return)
[ Encjamò prin di nasi a ghi veva caušàt un sun a so mari di parturì un cjan blanc e neri cal varès metùt a fòuc dut il mont. (Vandelli)]

1215 (return)
[ San Meni e i Domenicans.]

1216 (return)
[ Dominicus (= Domenico = Meni) al è in Latìn il posesìf di Dominus. A è curiòus notà che a no è doma un zòuc di peràulis ma un sugerimìnt su la teoria medievàl (“nomina sunt consequentia rerum,” coma cal dìs Vandelli) che la personalitàt, il caràtar, di na persona al vèn influensàt dal so nòn. (Jò’i provi a pensà in ta cuali manièris jò i soj sè chi soj par via dal me nòn. Cuj sàja sè ch’i sarès se il me nòn al fos stàt Filibert o Ermenegildo invensi di Ermes? Bepi Pelòj: coma ca mi dìšin, la colpa a era un puc so. Ma jò i lu’ai perdonàt tant timp fà, tant par dimostrà la magnanimitàt da la sublimitàt dal nòn ca mi à regalàt. )]

1217 (return)
[ Cal sarès chèl di dedicasi a la mišeria. (“Và, vènt li to ròbis e dàighilis ai puarès.” San Matèo, XIX. [Footnote 21].)]

1218 (return)
[ “Felìs” in ta ducju doj i significàs; e “Giovana,” coma cal sugerìs Vandelli, in tal ebràic a si riferìs a na fèmina benvoluda da Diu.]

1219 (return)
[ La vigna = la Glišia; il vignaròu = il Papa.]

1220 (return)
[ I comentatòus a sòn pì bràvos di me a rindi na idea clara di chisti rìghis.]

1221 (return)
[ Pecjàs di erešìa.]

1222 (return)
[ Li ghirlàndis daj sans ca inclùdin San Checo e San Meni.]

1223 (return)
[ Ta la Provensa, indà ca era na concentrasiòn di Albigèis, che San Meni al provava a convertì.]

1224 (return)
[ Una roda (ta la metàfora da la biga) a è chè di San Meni, che gràsis a chè la Glišia a veva scovàt via na vura di erètics. Chì a vegnin in mins ròbis puc gustòšis.)]

1225 (return)
[ La roda di San Checo.]

1226 (return)
[ In altri peràulis, i Francescàns a somèa ca no seguìsin pì ’l ešempli dal puòr San Checo. (S’a si la pensa ben, a si resta impresionàs da sta stesa idea cuant ca si višita la bašilica dal sant a Asiši: al è lì il paradòs di na glišia di un valòu inestimàbil ca celebra un sant ca si veva dedicàt a la mišeria!)]

1227 (return)
[ Cuant che i triscj’ a si lamentaràn ca no sòn cuj bòis in paradìs.]

1228 (return)
[ Tal elenco daj Francescàns a si pòs encjamò cjatani cualchidùn cal è restàt fedèl ai prinsìpis dal fondatòu.]

1229 (return)
[ Scju ùltins a sarèsin i “spirituàj” ca insistèvin che li règulis dal sant a vegnèsin seguìdis cun grant rigòu; chej àltris a sarèsin chej ca volèvin bandonà li so règulis dal dut.]

1230 (return)
[ La cura da li ròbis mondànis.]

1231 (return)
[ Iluminàt e Agustìn a èrin doj daj prins ca vevin seguìt il zòvin Checo.]

1232 (return)
[ Chìscjus, coma i àltris teòlogos minsonàs in ta sti rìghis, a fàn part di che corona ca circonda Dante e Beatrìs. (Vandelli, etc.)]

1233 (return)
[ Coma cal sugerìs Vandelli, Natàn e Crišostom a sòn chì coma ešèmplis di òmis ca vèvin ausàt criticà i grancj’. Tal cašu di Natàn, luj al veva criticàt il re Davide par vèjsi incjašàt sù cu la fèmina di Uria.]

1234 (return)
[ Patriarca.]

1235 (return)
[Arcivescul di Canterbury.]

1236 (return)
[ Autòu di na famòsa Ars grammatica che par sècuj a veva tegnùt contèns i fiòj di scuèla.]

1237 (return)
[ La prima art a sarès la gramatica, la prima da li sièt matèris dal “trivio e cuadrivio” (gramatica, dialetica, retorica, aritmetica, mušica, geometrìa e astrologìa).]

1238 (return)
[ Tant Gjovachìn che Raban a èrin scritòus di òperis religjòšis.]

1239 (return)
[ San Meni? ’L abàt Gjovachìn? Sant Tomàs stes?—Secont Vandelli nisùn al è pròpit sigùr di cuj cal intìnt Dante.]

1240 (return)
[ Tal grin, o centro.]

1241 (return)
[ Li stèlis da l’orsa granda a ni sòn sempri višìbilis par via ca zirin atòr da la stela polàr.]

1242 (return)
[ La prima roda (il prin mòbil) a zira atòr da la stela polàr (il spìs dal mani da la orsa pìsula).]

1243 (return)
[ Dante al invìda il letòu a imaginà duti li stèlis minsonàdis fin chì coma do costelasiòns in forma concentrica.]

1244 (return)
[ Il riferimìnt chì al è a la costelasiòn da la Corona, ca’a derivàt il nòn da la gloria di Ariana, fia di Minòs, cal veva risevùt da Bacò na ghirlanda in regàl coma consolasiòn par èsi stada bandonada da Tešeo.]

1245 (return)
[ ’L originàl “l’uno andasse al prima e l’altro al poi” al sugerìs che li do corònis a si mòvin in sens opòst l’una da l’altra.]

1246 (return)
[ Il letòu al varà na idea di coma che….]

1247 (return)
[ Il sens di sti rìghis: S’i si lasàn imaginà li costelasiòns che Dante a ni’a descrìt, alòra i podìn vej na idea da la granda bielèsa da li corònis di lus che Dante al à jodùt; na idea, però, che, in paragòn, a’è cussì pìsula e indistinta coma che il scori da l’aga da la Chiana (na ròja da la Toscana) al dà na idea da la velocitàt dal Prin Mobil, il pì rapid daj cjèlos. Insoma, na idea amondi pìsula!]

1248 (return)
[ Ìn che i antìcs a cjantàvin in onòu di Apòl.]

1249 (return)
[ La Trinitàt e, tal stes timp, l’unitàt tal so insièmit di divìn e di umàn.]

1250 (return)
[ San Tomàs.]

1251 (return)
[ Eva.]

1252 (return)
[ Crist, cu la so pasiòn e muàrt, al à sodisfàt li ešigènsis da la gjustìsia divina.]

1253 (return)
[ Adàm e Crist.]

1254 (return)
[ Solomon, che in ta la sapiensa a nol à vùt compaj. (Q.v. X. [Footnote 109]…: .)]

1255 (return)
[ Il verbo, o idea di Diu.]

1256 (return)
[ Il Diu pari.]

1257 (return)
[ A si fà in tre, coma in tal originàl.]

1258 (return)
[ Il spìrit sant.]

1259 (return)
[ I nòuf òrdins daj ànzui, tacànt cuj Serafìns.]

1260 (return)
[ Scju ràis da la bontàt divina a pàsin in jù, da li sostànsis angèlichis, fin a “informà” che ròbis “contingèntis” ca dùrin puc e ca sòn corutìbilis.]

1261 (return)
[ La so aparènsa fisica, coma la influènsa daj cjèlos, a varièa a seconda daj càšus.]

1262 (return)
[ Ròbis o bestis o òmis (e fèminis pur) a varièjn ’l un dal altri; però, dentri da la so specje, a si visìnin a l’idea esensiàl dal so èsi. Chì, a mi pàr, tant Platòn che San Tomàs a sòn d’acòrdu.]

1263 (return)
[ Vuàltris i nasèis.]

1264 (return)
[ La perfesiòn ta na creatura a vèn otegnùda s’a si’a la mediasiòn dal spìrit sant (vif amòu), dal fì (la clara vista) e dal pari (prima virtùt).]

1265 (return)
[ Tant Adàm (la cjera) che Crist a èrin perfès.]

1266 (return)
[ Salomòn (cf.X. [Footnote 114]).]

1267 (return)
[ Cuant che Diu a ghi’a dita di domandà un regàl, Salomòn al à domandàt di vej la sapiensa di podej governà cun gjustìsia.]

1268 (return)
[ Ànzui. (In altri peràulis, la cognosensa teològica.)]

1269 (return)
[ Se do premèsis, una necesaria e una contingènt, a pòsin maj generà na conclušiòn necesària. (Cognosensa lògica e teològica.)]

1270 (return)
[ S’a è pusìbul vej un motu no caušàt da n’altri motu.]

1271 (return)
[ Il savej sti ròbis al cumpuarta na cognosensa da la geometrìa e da la filošofia.]

1272 (return)
[ Tal vers X. [Footnote 114].]

1273 (return)
[ Ca nol è a la par cun n’altri.]

1274 (return)
[ Vers X. [Footnote 114].]

1275 (return)
[ Il Signòu.]

1276 (return)
[ Chista espresiòn, “piombo a’piedi,” coma cal dìs Dante, a parta in mins l’imàgin di un galeòt cu na bala di plomp incjadenada ta un piè.]

1277 (return)
[ Un al varès da èsi amondi stùpit par afermà o negà na roba prin di vèjla studiada benòn, fin taj particolàrs pì pìsuj.]

1278 (return)
[ Granda veretàt: I nustri sintimìns a “informin” il nustri pensej o intelèt o rašonamìnt in ta manièris ca sòn fàsilis da jodi]

1279 (return)
[ Un ca nol è preparàt par zì in sercja da la veretàt a si insiminìs di idèis ca pòsin èsi pešu dal so restà ignorànt.]

1280 (return)
[ Parmenide, cal crodeva che dut il mont al fos creàt dal cjalt e dal frèit; Melìs, cal crodeva che il motu al fòs na ilušiòn; Bris, cal voleva scuadrà il sìrcul.]

1281 (return)
[ Sabelio: filošofo africàn dal ters sècul cal negava il dogma da la trinitàt; Ario: fondatòu daj Ariàns, sèta ca negava la eternitàt di Crist; etc. (Robuschi)]

1282 (return)
[ Sìmilis ai impùls ca fàn cori l’aga tal vas apena descrìt: San Tomàs al parla dal sìrcul; Beatrìs dal centri.]

1283 (return)
[ Beatrìs a cognòs il pensej di Dante—encja prima ca lu cognosi Dante stes.]

1284 (return)
[ Dopo la resuresiòn daj cuàrps.]

1285 (return)
[ Di Beatrìs ca ju’a apena preàs di sodisfà il pensej (no encjamò nasùt) di Dante.]

1286 (return)
[ Da la gràsia di Diu ca plòuf jù par sempri. (A è da notà che Dante stes al uša il vocàbul “ploia,” derivànt dal provensàl ploja. Provensàl…furlàn: cušìns strès!)]

1287 (return)
[ Tal originàl Dante al à “sempre vive” cal à un significàt un puc diferènt.]

1288 (return)
[ La luminošitàt di ogni un di chiscju spirs a varia a seconda da la gràsia ca ghi’è stada conferìda—par mèrit. Cussì al dìs chel cal parla—Salomòn, cal à di vej un grant mèrit, gjudicànt da la so luminošitàt, pì intensa di ogni altra tal sìrcul di dentri.]

1289 (return)
[ Cu la resuresiòn il nustri cuàrp al sarà perfesionàt da la Gloria ca ghi è stada conferìda. (Nùja pì mal di cjaf o di zenòli o di schèna!)]

1290 (return)
[ Scju spirs luminòus a si mòstrin ansiòus di rivistì i so cuàrps muàrs. Chì a bišugna che sè che Salomòn al dìs taj vers [Footnote 56]- [Footnote 57: al sedi veretàt, parsè che sinò al subentra un problemùt: A è indiscutìbil che tanta zent a à cuàrps ca no sòn par nùja roba da dešiderà—nè da la zent ca ju à nè da àltris. Par podej dešiderà scju cuàrps, chiscju beàs a’an di èsi tant sigùrs che al momènt da la resuresiòn i so cuàrps a saran tant miej di chej ca àn bandonàt al momènt da la so muàrt.]

1291 (return)
[ Chista cualificasiòn a risòlf, un puc, chel problema chi’ai esponùt in ta la ultima nota: li màris, com’che ben si sà, a no jòdin i difiès daj so fioj.]

1292 (return)
[ A no rivàvin a sopuartàlu par via dal so lušòu incandesènt.]

1293 (return)
[ La višiòn di Beatrìs a no vèn data da Dante in taj so particulars par via che scju particulars, insièmit a chej di tanti àltris višiòns di lasù, a ghi sòn zùs da la memoria.]

1294 (return)
[ Ispiràs da la višiòn di Beatrìs.]

1295 (return)
[ Ta un stàt di beatitùdin pì alt.]

1296 (return)
[ A è cussì clar che i ti ju rivistìs dut daj to ràis, o Elios (= soreli = Diu).]

1297 (return)
[ “Fa dubbiar ben saggi” tal originàl. La sostansa a è la stesa: filòšofos e siensiàs a’an sempri pensàt ai mistèris dal cošmo cuant ca’an alsàt i vuj a li stèlis da la via Latea.]

1298 (return)
[ Il sen da la cròus.]

1299 (return)
[ Da na punta a l’altra da la strica orišontàl, e dal punt pì alt a chel pì bas, da la cròus….]

1300 (return)
[ Ombrena = zent. (La peràula chì a ritèn pur il so significàt normàl.)]

1301 (return)
[ Cussì in tal originàl; un strumìnt mušicàl coma na viola.]

1302 (return)
[ Chej, naturàl, di Beatrìs.]

1303 (return)
[ Dante a si acùša, par scušàsi, di vej posponùt il plašej di vuardà taj vuj di Beatrìs, dišìnt sè cal dìs ta li ultimi rìghis.]

1304 (return)
[ Sclèt.]

1305 (return)
[ Ta la volontàt ca parta al mal.]

1306 (return)
[ Il coru daj beàs descrìs in tal cjànt precedènt.]

1307 (return)
[ La mins a và chì in ta la figura di Diu cal tira e mola li rèdinis su dut sè ca susèit.]

1308 (return)
[ Encja comprendìnt la disponibilitàt di scju beàs di fàni fièstis la sù cun lòu, Dante al somèa un puc durùt cun chej ca no’an che granda volontàt di rešisti a li ròbis ca dàn plašej in ta stu mont—e doma in ta stu mont.]

1309 (return)
[ Cu la stesa premurošitàt da la gema zà minsonada.]

1310 (return)
[ Secònt Virgìlio, Anchiše al era zùt di corsa a incuntrà Enea cuant che stu chì, coma Dante, al veva višitàt il aldilà.]

1311 (return)
[ Chel cal parla al è Cjasaguìda, un antenàt di Dante. I comentatòus a no sòn sigùrs dal parsè che Dante a lu fa parlà in latìn. (Ca sedi parsè che, al di fòu di luj stes e pus àltris, la lenga “educada” prin di Dante a era il latìn?)]

1312 (return)
[ Doventànt beàt, Cjasaguìda al veva za “jodùt” che stu momènt al sarès rivàt.]

1313 (return)
[ Beatrìs.]

1314 (return)
[ Diu. Tu, al dìs Cjasaguida, ti cròdis che il to pensej al vegni rifletùt in me par volontàt di Diu, che dut al sà; e par chèl i no ti mi domàndis cuj ch’i soj.]

1315 (return)
[ I beàs a pòsin dùcjus vuardà Diu, cal riflèt, coma un spièli, ducju i nustri pensèis.]

1316 (return)
[ Il sintimìnt (afièt) e ’l intelèt (sen).]

1317 (return)
[ Cul cjalt dal so amòu e cu la lus dal so infinìt savej—al dìs Dante—’l intelèt e la caritàt di scju beàs a sòn da la stesa intensitàt.]

1318 (return)
[ Par via ca sòn indistinguìbils.]

1319 (return)
[ Voja e argumìnt: manifestasiòns dal afièt e dal intelèt, minsonàs pì’n sù, ca si esprìmin in manièris diferèntis.]

1320 (return)
[ Cjasaguìda al esprìn contentèsa di vej Dante coma so disendènt.]

1321 (return)
[ Cjasaguìda al varès gust se Dante, cu li so òperis, al rivàs a scurtàighi il timp dal Purgatori al so bišàvul.]

1322 (return)
[ Da scju murs antìcs al riva encjamò il sun da li cjampànis cal segna il pasà da li òris—coma a San Zuan, po.]

1323 (return)
[ La me a’è forsi na pìsula esagerasiòn. Dante, o miej Cjasaguìda, al dìs doma che Firense a steva “sobria e pudica”—ca vorès diši che i so pecjadùs a pòl vèju ben vùs.]

1324 (return)
[ Al contrari daj timps di Dante stes, cuant che secònt un so contemporari (citàt da Vandelli) li frùtis a vegnèvin spošàdis a dèis àis o mancu e a ghi vegnèvin dàtis dòtis sfarsòšis che i puòrs genitòus a no podèvin permètisi sensa zi a robà!]

1325 (return)
[ Divièrsis interpretasiòns pusìbilis: palasàs cun tanti cjàmaris vuèitis? Vuèitis par via daj vìsis daj pàris? Etc.]

1326 (return)
[ Encjamò no era rivada a Firense che corusiòn coma in taj timps dal re Asiriàn Sardanapàl.]

1327 (return)
[ Dut chistu laudà da li virtùs da la Firense di na volta a mi parta in mins che rìghis da la Tempest di Shakespeare indulà che il puòr Gonzalo, tontonàt da Antonio e Sebastian, al dà la so višiòn di coma cal governarès l’išula se luj al vès da vej l’oportunitàt:

…Where I king on’t, what would I do? I’the commonwealth I would by contraries Execute all things, no kind of traffic Would I admit, no name of magistrate. Letters should not be known; riches, poverty And use of service, none; contract, succession, Bourn, bound of land, title, vineyard, none;… No occupation—all men idle, all; And women too, but innocent and pure;….]

Chej àltris, naturàl, a lu cjòlin inzìru; però la višiòn di un stàt ideal a la à lo stes, coma ca la à Cjasaguìda di che sorta di Firense ca era na volta e che (i cròt che Dante al pensi) a podarès èsi. A pòsia dasi che Shakespeare al sèdi stàt al curìnt di chistu tocùt da la Comedia?]

1328 (return)
[ Usieladòu: un pas di montagna da’ndà ca si jòt ben Firense; Montanàl: un pas da’ndà ca si jòt ben Roma.]

1329 (return)
[ Pur esìnt siòr, B. Berti a si vistìva a la buna; e la so fèmina pur a no si sbieletava. (Il sugerimìnt chì, però, al è che in taj timps di Dante li fèminis a si pituràvin coma vuèj!)]

1330 (return)
[ Famèis Guèlfis siòris.]

1331 (return)
[ Na stranèsa. Par me, chi’ai vivùt la pì granda part da la me vita adulta in ta un ambiènt nordamericàn, chista oservasiòn di Dante a somèa na roba metaforica e basta, un par mòut di diši. Par me a è di puc cunfuàrt savej indà ch’i vegnarài soteràt. Cal sedi Ashcroft, Powell River, Vancouver, o cualchi altri post, a fà pucja diferensa. A pensàighila, però, la zent di San Zuan (sens’altri chè di na volta) a si sìnt solevada dal pensej di vignì soterada tal simeteri di Pardapòs, indulà ca si cjatarà in compagnìa di cussì tancju parìncj’ e cognosìns. Par chista zent l’idea di vignì soterada ta n’altri paìs (no stìn nencja parlà di un post lontàn coma il Canada) a è insopuartàbil—roba da scumbusulàti la pas da la tomba! Cussì Dante al è da cjapàlu a la lètera.]

1332 (return)
[ Cjasaguìda al para via a contà coma che in taj timps daj nònus di Dante, la zent (benestànt) di Firense a viveva na vita regolàr, a la buna; li fèminis contèntis a cjaša cuj so òmis, che encjamò a no zèvin in Fransa par afàrs.]

1333 (return)
[ Cjanghèla = una di chès; Saltarèl = un brigànt. Chej altri doj a sòn ešèmplis di virtùt romana.]

1334 (return)
[ Il sigà paj dolòus dal part.]

1335 (return)
[ Chel di San Zuan (tal miès di Firense).]