Nès a nol era ’ncjamò par di là rivàt
          che nuàltris entràs i èrin’n ta un bosc
          che da nencja un troj al era  segnàt.

          Fuèis vèrdis no’n d’èrin, ma di colòu fosc;
          nencja bràghis lìsis, ma gropolòšis;
          milùs no’n d’era, ma bachètis cun tos’c:

          a no àn brùsis cussì spinòšis e dènsis
          chej nemaj salvàdis che’n òdiu a àn
          tra Cecina e Cornet64 che cjèris cultivàdis.

          Chì li bruti Àrpis65 il so nit a fàn
          ca vèvin scorsàt da li Strofàdis i Trojàns
          cul avìs ca veva da rivàighi ’un grant dan.

          Cun l’àlis làrgis e mùšis e cuej umàns,
          sgrìnfis taj piè, e pànsis plumòšis,
          a si lamèntin in ta chej àrbuj strans.

          E’l bon mestri: “Prin che pì’n dentri ti zèdis,
          capìs che adès ti sòs tal secònt ziròn,”
          tacàt al veva a dismi: “e lì ti rèstis

          fin ch’i ti rìvis tal’orìbil savolòn:66          però stà ’tènt; lì ti jodaràs ròbis
          che pešu di sè ca si crodarès a sòn.”

          Dapardùt a pareva ca vegnèsin làgnis,
          ma i no jodèvin nisùn ca li feva;
          fèr i eri restàt, cu l’idèis cunfundùdis.

          Ch’jò’i vès crodùt i cròt che luj’l crodeva67          che li vòus a vegnèvin fòu da sti bràghis
          da zent che da nuàltris si platava.

          Ma’l mestri al veva dita: “Se tu ti spàchis
          una da li frascjùtis che lì a stàn,
          i pensèis tos a vegnaràn dùcjus sclarìs.”

          Alòr un puc ’ndavànt slungjàt i vevi la man,
          e cjòlt da un grant àrbul na braguta;
          e’l tronc sigàt68 al veva: “Parsè stu dan?”

          Cuant che’nsanganada a era sta frascjuta,
          dìt al veva di nòuf, “Parsè ch’i ti mi spàchis?
          Dal to spirt la pietàt a eše dut’ suta?

          I sìn stàs òmis, e adès i sìn plàntis:
          la to man pì buna stada a sarès
          encja si fòsin stàs ànimis di sbìsis.”

          Coma che se un stec vert da brušà ti vès
          ta na banda, l’altra lagrimà t’jodarès
          e’l alsasi dal vint cjulà ’la farès,

          cussì da la stecja rota in tal momènt stes
          sanc e peràulis fòu a ’sghisàvin; e ic jù
          mi era zuda; e jò fer, com’che vùt poura i vès.

          “Se luj’l vès crodùt prima di colà jù,”
          il me sàviu al veva dìt, “puòr’ànima,
          chèl che contàt i ài tal me libri lasù,

          a no ti varès la man pojàt insima;
          ma mi’è fadìja capì coma ch’i ghi’ai fàt
          fà roba me par me dura, e no doma.

          Ma ’nvènsi di fàighi tegni’l to venc curàt,
          dìsghi di te, che’l to onòu’l rinfrèscj'
          in ta chel mont lasù cuant cal sarà tornàt.”

          E’l tronc: “Il to dols diši ben lu pescj';
          i no pòs taši; i speri ca no vi peši,
          parsè ch’un puc a rašònà m’invìscj’.

          I soj pròpit chèl che li do clafs i vevi
          dal còu di Federic, e li’ai dopràdis
          sierànt lì, vjerzìnt là, com’ch’i volevi,

          e’l segrèt ghi’ài cjòlt a cuaši ducju i òmis:
          fede ghi’ài partàt al gloriòus ufìsi,
          cussì tant ch’àn sufrìt i me pols e durmìdìs.69
          La trojuta70 che maj da chel ospìsi
          di Sešar a veva movùt i vuj putàns,
          muàrt comùn, e daj palàs dai grancj’ vìsi,

          a veva’nflamàt cuntra di me dùcju i spirs malsàns;
          che ’nflamàs a vèvin tant inflamàt Augùst,
          che i me miej onòus cambiàs si èrin in malàns.

          Il spìrit me, par via di un spresànt gust,
          crodìnt che’l murì mi cjolès dal disdèn,
          ingjùst a mi veva fàt cuntra di me just.71
          Par li radìs nòvis di chistu puòr len,
          vi zuri che disleàl no ghi soj maj stàt
          al me siòr, che d’onòu al era cussì plen.

          Cuant che un di vu’n tal mont’l sarà tornàt,
          che cunfuàrt ghi dedi a la memoria me, ca sìnt
          encjamò il colp che l’invìdia ghi’a dàt.”

          Tašùt al veva, e dopo: “Al stà tašìnt,”
          dìt mi vea il poeta; “nosta pièrdi il momènt;
          ma pàrlighi se cussì ti’as in mint.”

          Alòr jò a luj: “I sarès pì contènt
          s'i ti ghi domandàs tu se ch’jo’i vorès;
          jo’i no pòl: masa pietàt i sìnt al momènt!”

          Cussì al veva di nòuf tacàt: “Se’l omp al fès
          di so volontàt sè ch’i ti ghi domàndis,
          spìrit incarceràt, gust a si varès

          s'i ti dišès com’che l’ànima s’unìs
          a chiscju lencs; e dìšini, s'i ti pòs,
          se spirs da àrbuj cussì a sòn maj partìs.”

          Fuàrt alòr soflàt al veva’l tronc, com’ch’i t’jòs,
          e convertìt chel vint in ta sti peràulis:
          “Contavi i pòs sè che ben i cognòs.

          Cuant ca partìsin l’ànimis feròcis
          d’indulà che stàdis a sòn disradišàdis,
          tal sìrcul siètim da Minos a sòn mandàdis.

          A còlin tal bosc, e no’n ta bàndis sielzùdis;
          ma là ’ndulà che furtuna ’li distira,
          a bùtin coma blava’n ta li sèdulis.

          Da frosc ogn’una a doventa planta salvàdia e dura:
          l’Àrpis, che dopo’a si màngin li so fuèis,
          a càušin dolòu che fòu a làsin na vura.

          Coma l’àltris i zàrin ta li nustri sàlmis,
          ma nencj’una a podarà rivistìla;
          che vej li ròbis a no è just ch’i vìn distrušùdis.

          Chì li strasinarìn, e dentri ta la
          selva a saràn i nustri cuàrps ’mpicjàs,
          ognùn tal àrbul da la s’ombrena crudela.”72
          Nuàltris i’èrin encjamò al tronc leàs,
          crodìnt che Pieri altri al volès dìšini,
          cuant che surprindùs da’un grant rumòu i’èrin stàs,

          coma chèl ch’in maniera sìmil vignì
          al sìnt’l cinghiàl e la cjàsa dal so post,
          e al sìnt da li bèstis e fràscjs’l grugnì.

          A stu punt, da la me sinistra, pitòst
          nus e scravagnàs, doj a scjampàvin fuàrt,
          e’l bosc dut a distrušèvin, puòr post.

          Chel davànt al veva dìt: “Vèn chì, vèn chì, O Muàrt!”
          E’l altri, ca pareva che masa’l tardàs,
          al sigava: “Lan, mancu svèltis in gran part

          li to gjàmbis no èrin’n tal gjostrà dal Topàs.”
          E cuant che forsi pì no ghi la podeva,
          luj e un barùt a si èrin ingropàs.

          Par davòu di luj il bosc s’impleniva
          di càgnis nèris, bramòšis e, corìnt,
          com’ levrièris che un, cjasànt, al molava.

          Ta chèl cal’era colàt jù metùt ghi vèvin il dint,
          e sbranàt lu vèvin un toc a la volta,
          e via strisinàt a vèvin ogni so toc dulìnt.

          Alora cjapàt par man mi veva la me scorta
          e partàt là di chel bar cal planzeva
          invàn pal sanc di ogni ramasa rota.

          “O Jàcu da Sant’Andrèa,” al diševa,
          “sè ti àja zovàt ušami da ripàr?
          Colpa me se la vita to puc di bon a veva?”

          Cuant che’l mestri ghi era li visìn, clar
          ghi veva dìt: “Cuj èritu che par sti ferìdis
          ti sòflis cul sanc stu cjacarà penòus? Dìs clar.”

          Alòr luj: “O ànimis che rivàdis
          i sèis a jodi la strage imoràl
          da li me fràscjs da me stes sbregàdis,

          cjolèilis sù da chel bar cal stà tant mal.
          Jò’i soj da la sitàt che cul Batista73          cambiàt a à il prin paròn, e chel tal

          cu la so art sempri la farà trista,
          e s’a no fòs parsè che tal Punt Vecju
          di luj a resta ’ncjamò un puc in vista,

          chej sitadìns che rifàta a l’àn dal jù
          su la siniša d’Àtila vansada,
          invàn par rifala si varèsin dàt sù.

          E la me cjaša i vevi'n in fòrcja74 cambiada.”

          Sicom’che l’amòu dal me post di nàsita
          mi veva'l còu strenzùt, cjapàt sù i vevi li ramàsis
          e'ndavòu tornàdis a chèl in fin di vita.

          Sùbit rivàs i èrin là ca si spartìs
          il secònt ziròn dal ters, e indulà
          che dal Just s’jòdin li orìbilis ròdis.

          Par ben mostrà li ròbis ca èrin là,
          i dišaraj ch’i èrin rivàs ta un grant prat
          ch’erba verda non d’aveva, nencja zala.

          Dal bosc doloròus al è’l prat atòr ghirlandàt
          coma che’l bosc al è dal grant fosàt:
          chì’n tal’orli dal splàs i vèvin i pas fermàt.

          Par dut a era savolòn sut e ’mpacàt
          e’l post ghi someàva tant a chèl che
          sot daj piè di Catòn al era stàt pestàt.75
          O vendeta di Diu, cuant timòu che
          vignì ti ghi fàs a ognùn cal lès
          chèl che dut manifèst stàt a mi è!

          Tanti ànimis nùdis jodùt i vevi, e chès
          in mòut mišeràbil a planzèvin
          e ognùn a pareva che’l stes sufrì ’nol vès.

          Cers di lòu su la schena si distiràvin;
          altra zent si sintava dut’atenta,
          e àltris pur sempri a si movèvin.

          La zent che’nziru a zeva a era tanta,
          e mancu chè che sdrajada a era al turmìnt,
          ma pešu di dut a stèvin chej da la lengata.

          Cun colà lent, su dut’l savolòn presìnt
          a plovèvin fàldis infogàdis,
          coma di nèif in ta li àlpis sensa vint.

          Com’che Lesàndri in ta che bàndis cjàldis
          da l’India jodùt al veva ’nsima daj so fans76          fin in cjera flàmis colà sàldis;

          che par pestasà metùs ’si èrin, visìns e lontàns,
          luj e li so schièris, par che’l vapòu
          si distudàs prin ch’a caušà’l zès altri dans;

          cussì’l vegneva jù ’l eterno calòu;
          e’l savolòn al impijàva com’la lescja
          sot ’l asalìn, e’l radoplava’l dolòu.

          Sensa maj ripošà a’era l’intrescja
          da li puòri mans, che chej fòucs pì visìns
          via a scjasàvin—che arsùra frescja.

          Scuminsjàt i vevi: “Maestro, tu ch’i ti vìns
          duti li ròbis, fòu che ognùn demoni fuàrt
          ch’jodùt i vìn al entrà e che’ncjamò ni sòn in mins,

          cuj’l eše chel grant ca par ca no si vedi necuàrt
          dal fòuc, sdrajàt com’cal è e cul vuardà brut,
          ca no si rìnt nencj’a la ploja, che tant a àrt?”

          E chel stes che cont si veva ben rindùt
          ch’jò ghi domandavi al me duca di luj,
          al vevafreysty sigàt: “Vìf e muàrt: il stes i soj in dut.

          Se Gjove al straca’l so fàbri77 da cuj
          tant infastidìt cjòlt ghi veva la saèta
          che a la fin da bàtimi a veva, e pì di un puj;

          o se luj’l stufa’i àltris un’a la volta
          a Monzibièl ta la fušina nera,
          sigànt ‘Bon Vulcan, ajùta, ajùta!’,

          cussì com’che fàt al veva’n ta la lota di Flegra,78          e me cal saèti cun granda fuarsa
          a nol podarès vej vendeta ’legra.”

          Alòr il me duce parlàt al veva cun fuarsa,
          tant ch’jò no lu vevi maj cussì fuàrt sintùt:
          “O Capànio, pa la rašòn ca no s’indolsa

          la to ’rogansa, i ti sòs tu punìt:
          nisùn martiri, fòu da la to rabia,
          al tegnarà’l to teròu di dolòu ’mplenìt.”

          Dopo, cun me,  pì serèn, al veva paràt via
          dišìnt: “chel lì al è stàt un daj sièt regnàns
          che Tebe judàt a àn; e’l a vùt, e ’l para via,

          a veju Diu’n’disdèn, ca lu cròt cauša daj so dans;
          ma, coma che jò’i ghi’ai dìt, i so dispiès
          a no sòn par luj nencja un puc malàns.

          Adès stami davòu, e i no volarès
          ch'i ti metès i piè’n tal savolòn ardìnt;
          ma dentri tal bosc tèn i piè strès.”

          Tašìnt i èrin rivàs ulà cal zeva surgìnt
          un rìvil picinìn da la foresta;
          tant ros al era che di butà fòu i sintevi muvimìnt.

          Com’che dal Bulicàm79  a vèn fòu ’na rojuta
          che dopo li pecjadòris si spartìvin,
          cussì’n tal savolòn a zeva ic duta.

          Il so font e li dos bàndis a èrin
          fàtis di piera, coma pur i màrgins;
          par chèl necuàrt mi’eri che pal pas i zèvin.

          “Fra dut chèl ch’i’ai volùt ch’i ti tegnès a mins,
          dopo che nu’i sìn entràs pa la puarta
          che ducju a pòsin pasà o zighi visìns,

          ’na roba ca no à notàt  la to vista,
          e ca varès da vej, al è stu rìvul chì,
          che sù di sè’l distuda ogni flamuta.”

          Sti peràulis dìtis li veva’l duce a mi;
          alòr jò preàt lu vevinca m’ingrandìsi’l past,
          che la voja’l era zà zùt a ’ngrandimi.

          “In miès dal mar si pòs cjatà un post guàst,”
          al veva alòr dita, “ca si clama Creta,
          ca veva un re cal tegneva’l mont cast.

          Ulà a è na montagna dal dut bondanta
          di aga e di fràscjs, cul non d’Ida;
          com’na roba vecja a è adès dešerta.

          Rhea a la sielzuda com’na cuna fida
          par il so frutùt, e par platalu dut
          s’al planzeva, a deva na sigada.

          In tal mont un grant vecju’l è stàt jodùt
          cal tèn li spàlis voltàdis vièrs’l Egjt,
          e Roma’l jòt, ’ndà che’l sperà al à metùt.

          Il so cjàf al è di oru fin finìt,
          e di pur arzènt a sòn i so bras e pet,
          e di ram fin lì che’l cuàrp a si divìt;

          da li’n jù dut’l è fàt di fièr sclet,
          al di fòu dal piè destri cal è di madòn;
          e’l stà’n ta chèl pì che’n ta 'l altri dret.

          Duti li pars, fòu che ’l oru, ròtis a sòn
          da na fesùra ca gota làgrimis
          ch'l sclap a làsin cul zì da la stagjòn.

          E zìnt ju a sbùšin li altri ròcis
          fašìnt ’l Àcheront, il Styx, e ’l Flegetonta;80          e dopo a vàn jù cun che altri gòtis,

          e’n fin a rìvin là che pì no si dismonta:
          a fàn pur Cocit; e sè ca sedi che posa,
          pì tars t’jodaràs, però chì no si conta.”

          E jò a luj: “Se sta pìsula fosa
          a deriva da lasù tal nustri mont,
          parsè i jodinu ch'encja in ta stu post si'ngrosa?”

          E luj a mì: “Tu ti sàs che’l post81 al è rotònt;
          e se pur a è ver ch’i ti sòs vegnùt jù tant
          pa la sinistra, zìnt la jù vièrs il font,

          no ti’as encjamò il sìrcul ziràt dut cuant:
          duncja, s’a vèn fòu cualchicjusa di nòuf,
          nosta maraveàti pì di chel tant.”

          E jò di nòuf: “Mestri, ’ndulà ca si mòuf

          Flegetònt e Lete pur? che dal un i ti tàs,
          e ’l altri’l vèn fàt, ti dìs, cuant che chì a plòuf?”

          “Ta duti li to domàndis ti mi plàs,”
          al veva rispundùt, ma’l bulì da l’aga rosa
          da risolvini a veva una ch’i ti mi fàs.

          Lete t’jodaràs, ma fòu di sta fosa,
          ’ndulà ca vàn l’ànimis a lavasi
          cuant che pentìt si’a ogn’ànima colpoša.”

          E ’nfìn: “Belzà a è ora di lontanasi
          dal bosc; stà atènt davòu di vegnimi:
          i òrlis a no sòn ’nfogàs; lì tegnìnsi,

          parsè che lì a no è nuja ca s’inflami.

          Adès si movìn par un daj durs màrzins;
          e’l fun da la ròja fer’n alt’l stà e tant,
          che dal fòuc al salva aga e àrzins.82
          Coma i Flamèncs tra Brugia e Gujsènt,
           temìnt  il mar alt che vièrs lòu si buta,
          a fàn ripàr par che’l mar nol vegni ’ndavànt;

          e com’ca fàn pur i Padovàns lunc’l Brenta
          par difìndi li so vìlis e cjascjej,
          prin’che’l cjàlt a sìntin Cjarnia e Carinta83;

          in maniera sìmil a èrin fàs chej,
          encja se no pròpit cussì als e grancj’,
          ma èrin lo stes dal so mestri’l volej.

          I si èrin zà tant lontanàs da scjù poscj’
          che scjù àrbui no varès pì d’jodi podùt,
          nencja se’i boscs a fòsin stàs tant pì grancj’,

          cuant che na fila d’ànimis i vèvin jodùt
          ca vegnèvin lunc ’l àrzin, e ognuna
          mi fisava coma cuant ca si scurìs dut

          un al vuarda ’n altri sot na nova luna;
          e cussì vièrs di nu li sèis a spisàvin
          com’cal fà’l vecju sartòu cun vista puc buna.

          Da tal famèa cjalàt cussì da visìn,
          cognosùt da un i eri stàt, ca mi veva tiràt
          la mània e sigàt: “Ben si cognosìn!”84
          E jò, cuant che a mi’l bras al veva slungjàt,
          fìs vuardàt lu vevi tal so brustulìt di aspièt,
          cussì che ’mpedìt no ghi veva'l so mušu brušàt

          di cognòsilu, po, al me intelèt;
          e sbasànt la me man vièrs la muša,
          rispundùt ghi vevi: “Sèišu chì vu, Siòr Brunèt?”

          E luj: “O’l me bon fiòl, al pòsia ausà
          un puc di timp cun te il Brunèt Latìn
          di stà, s’i ghi dìn timp ai àltris di avansà?”

          E jò dìt ghi vevi: “Stèimi pur visìn;
          e s’i volèis che cun vu i mi sinti,
          và ben, se ben’l và cun chèl dal me cjamìn.”

          “Fiòl me,” al veva dìt, “se alc un di scju chì’l vòu disti,
          e’l resta fer, par sent àis al stà dopo sdrajàt
          e i so bras dal fòuc no’l pòsin pì asìsti.

          Ma và pur indavànt: jò ti staraj al lat;
          daj me compàis i tornaraj dopo jù,
          che ognidùn al plans da eterno danàt.

          Di zì jù’n strada i no vevi’l coràgju
          par stà cun luj, ma’l cjàf bas i tegnevi
          com’un cal riverìs chej ca sòn pì’n sù.

          Al veva tacàt: “Sè cal è cal destini
          di fati vignì chì prin dal ùltin sen?
          e dìs di chèl ch’jodi ti fà par indlà zì”

          “Lasù’n alt, ulà cal è ogni dì serèn,”
          ghi vevi rispundùt, “ta na val mi soj pierdùt,
          prin ca vès la me etàt tocjàt il plen.

          Dom’alièj di matina’l è chist susedùt:
          chistu si’a fàt jodi, tornànt jò ulà,
          e a cjàša di nòuf mi partarà par stu post tant brut.”

          E luj a mì: “Seguìs pur la to stela
          e maj ti sbaliaràs di rivà tal gloriòus puàrt,
          se ben mi soj necuàrt ta la vita biela;

          e se jò’i no fòs cussì da timp muàrt,
          jodìnt che’l cjèl a ti’è stàt cussì benèvul,
          ghi varès dàt a la to òpera cunfuàrt.

          Ma chistu ingràt e malìn di pòpul
          che da Fiešul al è vegnùt jù’n timp antìc,
          e cal tèn encjamò dal mont il perìcul,

          si farà par te, pal to ben fà, nemìc:
          e a è rašòn, che par scjù schers crudej
          a no convièn pròpit fà frutà dols il fìc.

          Da timps antìcs a vegnèvin clamàs svuarbej;
          sta zent a è avàra, invidiòša’e ’rogànta:
          da l’ušànsis sòs di tègniti a è miej.

          La to furtuna tant onòu ti planta
          che na part e l’altra di te a varàn fàn,85          ma l’erba dal bec a sarà distanta.

          Cal fedi strage il bestiàn fiešolàn
          di sè stes, e ca nol toci la planta
          che forsi ’ncjamò fòu a vèn dal so ledàn,

          che’n chèl a rivìf la siminsa santa
          di chej romàns ca èrin restàs cuant
          che stàt fàt’l era’l nit di malìsia tanta.”

          “Se’l me volej’l fòs stàt tant pì ’mportànt,”
          rispundùt ghi vevi, “vu ’ncjamò no sarèsis
          da l’umana natura lasàt dibant;86
          che’n mins encjamò mi’è fisa e m’intristìs
          la cjara e buna imagin’ paterna
          di vu cuant che’n tal mont cul zì da l’òris

          m’insegnàvis com’che ’l omp a si’eterna:
          e cuant ch’i podaraj, mentri ch’i vif,
          il nòn vustri i vuej falu lasù tornà.

          Sè ch’i mi contàis tal me cjàf i lu scrìf,
          e cont lu tegnaraj par spiegà cun altri test
          a ic87, se là i rivaraj, par intìf.

          I vuej doma ca sedi ben manifèst,
          che sè la cosiènsa  no mi impedìs,
          la Furtuna i confrontaraj, cun alc di sest.

          A no sòn nòvis par me sti capàris:
          ca ziri pur Furtuna la so roda
          com’ca vòu, e i contadìns li so sàpis.”

          Il me mestri alora in ta la banda
          destra a si veva ’ndavòu voltàt a vuardami;
          e dìt al veva: “Ben scoltada se ben notada.”

          Ma lo stes a cjacarà i zaraj a mètimi
          cun Ser Brunèt, par cjatà fòu cuj ca sòn
          i compàis sos pì famous, com'ch'i stimi.

          E luj: “Savej di cualchidùn al è bon;
          di chej àltris a sarès di taši tant miej,
          ch’i vìn puc timp, e ròbis da diši tàntis a sòn.

          Che dùcjus a èrin clèrics ti varès di savej
          e leteràs grancj’ e di fama granda,
          e dal stes sporc pecjàt tal mont a èrin chej.

          Prisiàn tacàt ghi stà a che zent lorda,
          cun Checo d’Acors pur; encja d' jòdilu,
          se di un tal schifo voja ti'n vès vuda,

          chèl ti varès podùt, encja se trasmutàt lu
          vèvin (dal servo daj serfs) dal Arno al
          Bachiliòn, la che’l so malàn zùt al era a lasalu.

          I dišarès di pì, ma’l contalu sensa fal
          masa lunc al sarès, parsè che jò’i jòt
          fun nòuf ca si leva sù dal savolòn da la val.

          A riva zent cu la cual no pòl stàighi sot:
          ti racomandi tant il me Tešòu,88          che’n ta chèl encjamò i vìf, pur uchì sot.”

          Alòr a si veva voltàt com’un coridòu
          cal còr  a Verona 89cul colòu dut vert
          paj cjàmps, e al somèa di dùcju lòu

          chèl cal vìns, e sens’altri no chèl cal pièrt.

          Rivàt zà i eri indulà ca murmurava
          l’aga ca colava’n tal altri sìrcul,
          pròpit com’un vespàr cal sbušinava,

          cuant che tre òmbris jodùt al veva'l me vul
          vignì fòu da’un scjàp cal pasava
          sot di che dura plòja ca no bàt maj màncul.

          Vièrs nu a vegnev’ognuna e a sigava:
          “Fèrmiti tu che dal vistìt ti somèis
          un che dal nustri puòr paìs90 al riva.”

          Puòr me, se plàis ca vèvin parfìn ta li sèis,
          nòvis e vècis, da flàmis caušàdis!
          Encjamò mal i mi sìnt al pensàlis.

          Si veva fermàt il mestri a li so sigàdis;
          vièrs me voltàt si veva e dita: “Speta.
          A scjù chì bišugna ušàighi cortešìis.

          E s’a no fòs par chel fòuc cal saèta,
          ca è natura dal post, jò’i dišarès
          che miej a è par te che  par lòu di fà  svelta.”

          Esìnt nu lì fèrs, di nòuf tacàt a vèvin chej puarès
          il vers antìc91; e cuant ca èrin da nu rivàs,
          chej tre na roda fàt a vèvin di sè stes.92
          Com’ca fàn i campiòns, nus e sudàs,
          cuant ca studièjn com’otegni vantàgju,
          prin’che al bàtisi a vegnìn impegnàs;

          cussì zirànt, ognidùn in sù e’n jù
          mi vuardava, cussì che par na banda’l cuèl
          si stuarzeva ma ai piè no ghi zeva davòu.

          E “Se’l mal di stu post mol ma tant crudèl
          dispièt a mi fà e al nustri preà,”
          al veva un tacàt, “e al brušamìnt da la pièl,

          ca posi la nustra fama’l to spirt pleà
          par dìšini cuj ch’i ti sòs che cuj piè vifs
          ognùn a ti jòt cussì sigùr ’l infièr freà.

          Chistu, che li so tràcis i me piè a pèstin restìfs,
          e che dut nut e spelàt al è’n strada,
          grant al è stàt pì di chèl che crodi t’intìv’s:

          Nevòut  al è stàt da la buna Gualdrada;
          a si clamava Guido Guera, e’n vita
          tant fàt al veva cul cjaf e cu la spada.

          ’L altri davòu di me’l savolòn al pesta:
          Luj al è Teghiàr Aldobrànt, e la so vòus
          tal mont a sarès da godi e basta.

          E jò, ch’i soj metùt cun lòu’n ta sta cròus
          i’eri Jàcu Rusticùs, e, tenti di mins ben vièrt,
          la me fèmina dàt mi veva ducju i malàns.”93
          Se jò’i fòs stàt’ ndà che dut a è di fòuc cujèrt,
          nenfra di lòu di sot i mi sarès butàt,
          e'l me siòr al varès sufrìt, chèl al è cèrt;

          ma parsè ch’jò i mi sarès cuèt e brušàt,
          la poura vinsùt a veva la me buna voja
          che d’imbrasàju mi veva ’ngološàt.

          I vevi alòr tacàt: “Dolòu, no malìsia,
          la vustra condisiòn dentri a mi’a fisàt,
          tant che tant’ghi volarà par zì via,

          apena che stu me siòr mi’a contàt
          peràulis che par chès pensàt i vevi
          che sè ch’i sèis, cussì vi vevi pensàt.

          Di là daj vùstris i soj, e’i scoltavi
          sempri l’òpera vustra e’i biej nòns
          che cun tant gust i sintevi e contavi.

          ’L amàr i lasi e’ai milùs i vaj che prons
          prometùs mi sòn stàs dal me duca onèst;
          ma jù’n tal miès i’ai prin da zì, paj rivòns.”

          “Ca conduši par tant timp cun chistu bon sest
          l’ànima’l to cuàrp,” luj dita'l veva di nòuf,
          “e dopo ca luši pur la to fama cul rest,

          ma dìs se ’l onèst e bon vivi si mòuf
          ’ncjamò’n ta la nustra sitàt com’na volta,
          o se zùt al è’l soreli e’nvensi a plòuf;

          che Gulièlmo Borsej, ca si lamenta
          cun nu da puc e al è là cuj compàis,
          asaj cul so diši a ni tormenta.”

          “La zent nova e ducju chej so guadàis
          e vìsis a sòn a dismišura generàs,
          Firènse, in te, cussì che zà ti sìns li plàis.”

          Cussì i’ai sigàt, cun muša e vuj alsàs;
          e’i tre, che capìt a vèvin chistu coma risposta,
          vuardàs si èrin com’davànt dal ver ’mpipinotàs.

          “Sè ch’altri vòltis cussì puc ti costa,”
          a vèvin rispundùt, “il sodisfà dùcjus,
          beàt tu se cussì ti pòsis parlà a pusta!

          Cussì, s’i ti scjàmpis da scju poscj’ tant brus
          e a jodi ti tòrnis li bieli stèlis
          e diši ti podaràs: ‘I sìn zùs,’

          fà che di nu a la zent ti pàrlis.”
          A stu punt ròt a vèvin la roda, e’al scjampà
          àlis a parèvin li gjàmbis sos snèlis.

          Un frosc d’erba i no varès podùt  gjavà
          prima che cussì svels sparìs a fòsin;
          alòr il mestri’l troj just volùt al veva cjapà.

          Ghi eri zùt davòu, e puc ’ndavànt i èrin
          che zà’i sintèvin il rumòu da l’aga,
          ch’al parlà apena i si sintèvin.

          Coma chel flun che pur sempri al vaga
          ben prin dal Monviso, vièrs il levànt,
          a sinistra dal Apenìn, fašìnt na riga

          ca si clama Agacujèta in sù, tant
          prin che jù a val al zèdi’n tal bas lièt,
          e a Forlì cun chel nòn nol và pì ’ndavànt,

          ulà al rimbomba ’nsima di San Benedèt
          dal’Alp, par colà ’n ta na cascata
          che a fà la part di pì di mil a si mèt;

          cussì, in front di ’na riva dut rota,
          sintùt i vèvin il fracàs di che aga tinzuda,
          che èco alòr rumòu e orèla ’n lota.

          Jò’i vevi ’ntòr ’na cuarda rodolada
          e cun ic i vevi pì vòltis pensàt
          la lonsa di cjapà da la pièl macjada.

          Dopo vej dut chel torzeamìnt molàt
          coma che’l duce mi veva comandàt
          data ghi la vevi ta un grop dut invilusàt.

          Alòr luj si veva voltàt vièrs il destri lat
          e un bièl puc pì lontàn da la sponda
          stu arnèis al veva ’n ta stu profònt casàt.

          “E pur alc di nòuf al à pròpit da dà,”
          i mi diševi a me stes, “al nòuf sen
          che’l mestri cul vuli al zarà a secondà.”

          Ahi cuant ai òmis stà atèns a ghi convièn
          visìn di chej ca no jòdin doma l’òpera,
          ma jodi’a vòlin sè che’l pensej’l ritèn.”

          E mi veva dìt: “Adès chì sù al vegnarà
          chèl ch’i speti e che’l to pensej’l insumièa:
          a è alora miej che a tè a si fedi mostrà.”

          Sempri a chel ver cal à muša di bušìa
          ’l omp al à da tègnisi pì cal pòl dal diši
          par che bušiàr a nol zedi a someà;

          ma paj vèrs di sta—chistu i no pòl taši—
          comèdia, i ti zuri, cjàr letòu,
          che lòu a no zaràn par tant timp a luši,94
          se jodùt no’ai par l’àjar plen’di dolòu
          vignì nodànt na figura in sù
          ca deva maravèa al còu sigùr,

          cussì com’cal torna’n sù chèl cal và jù
          a molà l’àncora ca s’ingròpa
          o ta’un scoj o altri che’l mar al siera sù,

          e’n sù al torna, cun’un grant colp di talpa.

          “Èco la bèstia cu la coda spisa
          ca pasa montàgnis, ca ròmp murs e àrmis;
          èco chè che par dut il mont a spusa!”

          Cussì tacàt al veva il me duca a contàmilis;
          e fàt sen ghi veva di vignì’n tal orli,
          lì che’l màrmul ch’adès i’ ušàn al finìs.

          Cun cjaf e pet che sporcja figura di imbroj lì

          vegnuda fòu a era; ma oh cuant puc gust
          d'jòdila ca era; ma la coda lasada a la veva dentri lì.

          La so muša a era muša di omp just,
          tant buna a ghi someàva la pièl,
          e d’un sarpìnt gros dut il rest dal fust;

          do gjàmbis pelòšis a veva fin sot il cuèl;
          schena, pet, e dùtis dos li bàndis
          di grops e risòs cujèrtis ’èrin, dut puc bièl:

          cun pì colòu e cussì ben tesùdis
          Tartars o Turcs maj fàt’no’an tal’ tèlis,
          nè maj no'n d'à la Aràcne ideàdis.

          Com’che a vòltis i jodìn li bàrcis,
          ca sòn un puc’n ta l’aga e’un puc par cjera,
          e coma ulà tra cjòchis sgjvìgnis todèscjs95
          il bìvar ’si tèn pront pa la so guera96,
          cussì la bruta bèstia a si pojava
          sul orli di piera che’l savolòn al siera.

          In ta l’aria duta la so coda a zuisava,
          strinzìnt in sù la velenoša fòrcja
          che com’un scorpiòn la so punta ’armava.

          Il duc dìt al veva: “Tacàn a la largja
          a fà un puc di strada vièrs che bruta
          e trista bèstia che ulà s’imbancja.”

          Ma jù’i èrin zùs vièrs la destra tetuta
          e in tal orli i vèvin fàt un dèis pas
          par scansà’l savolòn e la flamuta.97
          E cuant che ulì di ic i èrin rivàs,
          pì lontàn jodùt i vèvin in tal savolòn
          cèrs che visìn dal buròn a èrin sintàs.

          Uchì il mestri: “Sicom’che tant benòn,
          e a font, i ti cognòs chistu sìrcul,”
          a mi’a dìt, “và, e jòt la so condisiòn.

          Và pur a rašonà cun lòu, ma ’n pìsul:
          in tal fratìmp i parlaraj cun chista,
          ch’ušà’i volìn li so spàlis da èrcul.”

          Cussì ’ncjamò ’n sù par l’estrema cresta
          di chel siètim sercli pròpit dut besòu
          i eri zùt, ’ndà che che puora zent a stà.

          Fòu daj so vuj al scopiàva’l so dolòu;
          di cà, di là, si judàvin cu li mans
          tant da chel savolòn cjàlt che dal vapòu:

          pròpit coma che d’estàt a fàn i cjàns
          cun ghigna o cun sata cuant che muardùs
          a sòn da puls, da mòscjs o da tavàns.

          Cuant ch’in muša di cèrs i mes 'èrin zùs,
          indulà che’l fòuc doloròus al cola,
          cognosùt no vevi nisùn, ma lì a èrin dùcjus

          cu na borsuta jù dal cuèl, a pìndula,
          ca veva un cert sen e un cert colòu,
          ch’ognùn al someàva di gòdila.

          E cuant che jò, vuardànt, mi eri metùt cun lòu,
          ta na borsa zala jodùt i vevi un blu98          che di mòut e muša’l veva di leòn, òu.

          Dopo, parànt via stu post a vuardalu,
          jodùt in d'avevi n’altra coma’l sanc rosa
          cu n’àucja blancja pì dal butiru.

          E un che cu na scrofa blu e grosa
          segnàt al veva il so sachetùt blanc,
          dìt mi veva: “Se fatu tu ’n ta sta fosa?

          Và via; e parsè ch’encjamò ti zira’l sanc,
          ti’as di savej che’l me visìn Vitaliàn
          a sinistra si sintarà dal me flanc.

          Cun chiscju florentìns i soj padovàn:
          tanti vòltis l’orèlis mi’an intronàt
          sigànt: ‘cal vègni pur ’l cavalièr sovràn,

          cal varà borsa cun tre cjavròns menàt!’”
          Chì fàt sl veva na bocjàta e butàt fòu
          la lenga com’un nemàl ca si tèn’l nas lecàt.

          E jò, temìnt d’infastidì’l me signòu,
          che da puc di stà puc mi veva višàt,
          da che puor’ànimis tornàt i eri’ndavòu.

          Cjatàt i vevi che’l me duca’l era montàt
          belzà tal schenòn di chel crudèl nemàl,
          e dìt mi veva: “Adès tenti fuàrt e’ncoràt.

          Ormaj cussì i zìn jù ’n ta stu fosàl:
          monta davànt, che jò’i vuej èsi’n tal miès,
          cussì che la coda no podarà fà dal mal.”

          Coma chèl ch’intòr al sìnt il brividès
          da la cuartana, cun l’òngulis blàncis,
          e che dom’a vuardà’l vert al tremarès;

          tal i’eri jò al sinti che peràulis;
          ma la vergogna mi li veva ben sunàdis,
          che’n front dal paròn al serf ghi da pì fuàrsis.

          I mi eri cussì sestàt su che spalàtis:
          Mut i eri restàt cuant che diši i volevi,
          ma i no vevi podùt: “Fà ch’i ti m’imbràsis.”

          Luj belzà mi veva judàt cuant che mal i stevi,
          e pì’ncjamò; apena ch’i eri montàt,
          mi veva tant judàt che dur mi tegnevi;

          e dita'l veva: “Geriòn, mòuf il cuarpàt:
          che’i zìrus a sèdin larcs e il zì jù puc:
          pensa al pèis nòuf ca ti’è stàt cargàt.”

          Com’che la navuta a vèn fòu dal so lòuc
          puc par puc prima da lasà il so puàrt,
          e dopo che’n dut si sinteva tal so zòuc,

          là cal era’l pet, il so codòn stuàrt
          al veva, e com’na bišata si veva movùt,
          e cu li sgrìnfis l’aria movùt al veva fuàrt.99
          Pì poura di cussì i no cròt cal vès vùt
          Fetòn cuant che bandonàt al veva i frens,
          e’l cjèl, com’ch’i savìn, si veva cuèt cuaši dut;

          e nencja’l puòr Icar cuant che’i rognòns
          si veva sintùt splumà da la cjalda cjera,
          cul sigà dal pari, “Brut vivi ti tèns!”

          O se poura! Di fòu altri no era
          che aria’n t'ogni banda, e dut platada
          a era ogni vista fòu che la bèstia ’ntera.

          Jodinla che ic plan planìn a è lì ca noda:
          a zira e a và jù, ma jò’i no mi necuàrs
          fòu che dal vint sot la muša, e la soflada.

          A destra’i sintevi zà chej rumòus fuàrs
          che sot’l feva’l svuatarà da li àghis
          che’i me vuj d’jodi la jù no èrin avàrs.

          Ma poura vùt i vevi di sbrisà jù da li bàndis,
          ’ndà ch' jodùt i vevi fòucs, e planzi i vevi sintùt;
          che jò tremànt strenzùt i vevi di nòuf li gjàmbis.

          Alòr jodùt i vevi sè ch’i no vevi prin podùt,
          il zì jù e il zirà par chej grancj' maj
          che plan plan si fèvin visìn dapardùt.

          Com’l falcòn che stàt al è su l’àlis asaj,
          che sensa jodi nè lescja nè usièl,
          diši ghi fà al falconièr, “Ventu jù, tramaj!”,

          e al vèn jù, strac, ma ben pur sempri snel,
          fašìnt sent ròdis e lontàn si depòn
          dal so mestri, spresànt e plen di fièl;

          cussì ni veva metùt jù’n tal font Geriòn,
          ulì’n tal piè di che parèit di rocja
          e, discargàt chèl cal veva tal schenòn,

          svignada si la veva, coma da’un arco na frecja.