1529 (return)
[ Coma la usièla, Beatrìs a stà spetànt, duta ansioša, par cualchicjusa di luminòus cal stà par spuntà da un momènt a l’altri.]

1530 (return)
[ Dut il frut cal vèn fòu da la influensa daj cjèlos, cal sarès dut il insièmit daj sans dal Empireo.]

1531 (return)
[ Parsè che li peràulis a no rìvin a descrivi dut chel splendòu.]

1532 (return)
[ Crist.]

1533 (return)
[ Miga mal sta teoria medievàl di coma ca nàs na saèta!]

1534 (return)
[ I si recuardàn ben che puc prin (Par.XXI.4+ e [Footnote 62: + ) Dante a nol varès podùt jodi Beatrìs in ta dut il so splendòu; ma adès cal à jodùt altri ròbis brilàntis al è pì preparàt a vuardà e apresà il ridi luminòus di Beatrìs.]

1535 (return)
[ Cuanti vòltis ch’i vìn vùt dùcjus chista esperiensa chì! Spes a susèit che cuant ch’i si sveàn a colp, ta miès di un sun, i dišìn: èco, a bišùgna che stavolta i mi recuardi di sè ch’i mi stevi insumiànt. Ma, nonostànt il propòšit di recuardàsi daj particulàrs dal sun, puc dopo ch’i si sìn ben sveàs il sun al è zùt sul’òsti e dut sè ca ni resta a è la certèsa ch’i si sìn insumiàs di cualchicjusa ca meretava di èsi recuardada. Tal cašu di Dante, a sarès interesànt aplicà li teorìis di Freud—o di Schachtel. (Chist’ùltin al è chel cal dìs che la rašòn pa la cual i no si recuardàn daj suns a è par via che i suns di sòlit a pàrtin a gala li ròbis che pròpit i vorèsin vej—tal cašu di Dante chistu al somèa pròpit just—ma ca sarès cuntra i precès fondamentàj da la nustra cultura di podej vej o otègni.)]

1536 (return)
[ Dante a nol rivarès a descrivi la bielèsa inefàbil dal ridi di Beatrìs—e dal rest dal so aspièt sant e luminòus—nencja s’al vès la asistènsa di dùcjus i poès ispiràs da dùtis li Mùšis.]

1537 (return)
[ Ca sarès la poešia di Dante.]

1538 (return)
[ La roša = Maria; i gìlios = i apòstui.]

1539 (return)
[ Il so vuli a nol era encjamò abituàt—o dal dut preparàt—a jodi višions luminòšis coma chè ca stà par prešentasi al so vuli.]

1540 (return)
[ La cauša a sarès Crist stes.]

1541 (return)
[ La prešensa visìna—e di conseguensa tant luminoša—dal Signòu a ghi varès impedìt a Dante di podej jodi i altri beàs, lòu stes esìnt luminòus.]

1542 (return)
[ Sùbit dopo che il Signòu, cu la so luminošitàt, a si’a un puc distansiàt, Dante al pòl concentrà il so vuli sul bièl flòu (Maria—la roša mìstica) reprešentàt dal lustri pì intèns cal à davànt di luj.]

1543 (return)
[ In tant e in cuant: in cualitàt e in intensitàt.]

1544 (return)
[ Chista “flama” a sarès, secònt i comentatòus, chè dal ànzul Gabrièl.]

1545 (return)
[ ’L ànzul al “coronava” cu la so melodìa chel gjojèl (zefìr) ca era Maria, e ic a so volta a feva dut il cjèl risplìndi coma da la lus di un grant zefìr.]

1546 (return)
[ Il Empireo.]

1547 (return)
[ Il nonu cjèl, o Prin Motu, cal imbràsa dut il rest dal mont. La so visinànsa a Diu a ghi permèt di godi pì da li àltris sfèris il calòu cal vèn radiàt da Diu e da li so asiòns divìnis.]

1548 (return)
[ Maria e la so simìnsa (il Signòu) a sòn zùs in sù cussì a la svelta che il vuli di Dante a nol è rivàt a seguìju.]

1549 (return)
[ Tal originàl: Sti ànimis a èrin tal semenà “buone bobolce.” Interesanta la nota di Vandelli, cal sugerìs che “bobolce” a deriva da “bifolca,” ca significarès “cjera” o “cjampàgna” in ta cers dialès dal nord. Al spiegarèsia , chistu, il significant di “bifolco,” espresiòn cal ušava me Barba Toni (puarèt) cuant che, da frutùt, i vegnevi da luj butàt par aria. Ca la vedi ušada (coma cal feva cun ludro) in tal sens di “contadinàt” o di “vilàn” o di “salvàdi” par significà che un cal era coma li altri bèstis da la cjera?]

1550 (return)
[ San Pieri, cal è stàt vitoriòus sul mal. Il “concilio” al sarès il insièmit da li ànimis beàdis dal nòuf e dal vecju Testamìnt.]

1551 (return)
[ La nustra fantašìa a no riva a rìndighi gjustìsia a la soavitàt celestiàl di chistu cjànt.]

1552 (return)
[ Cussì a ghi dìs San Pieri a Beatrìs.]

1553 (return)
[ Viru = Latìn (sanzuanišàt) par omp.]

1554 (return)
[ Dal paradìs.]

1555 (return)
[ Coma ca ni recuàrdin i comentatòus, San Pieri “ambulabat super aquam, ut veniret ad Jesum.” (Matt.XIV. [Footnote 25]-)]

1556 (return)
[ Un ca si prepara a afrontà un ešàm ca ghi vierzarà la strada al dotoràt. Chistu bacelièr al à di tegnisi pront a provà (no a determinà) la cuestiòn ca ghi vèn proponùda dal mestri.]

1557 (return)
[ Mestri—San Pieri; la cuestiòn su la cual al vegnarà ešaminàt: la fede.]

1558 (return)
[ San Pauli.]

1559 (return)
[ Pal significàt medievàl e Tomìstic di scju vocabuj i sugerìs i comentatòus.]

1560 (return)
[ ’L intensiòn = il crodi (i cròt), cal doventa sostansa, tal sens scolàstic di veretàt.]

1561 (return)
[ Ca sarès il jodi in ta li veretàs etèrnis, aparèntis doma s’a si è in paradìs.]

1562 (return)
[ Cun vigòu, cun pasiòn.]

1563 (return)
[ Al so stamp.]

1564 (return)
[ Gjojèl.]

1565 (return)
[ A è fede sensa lìmit chista. I lešèvi tal Vecju Testamìnt alsèra che rìghis ca còntin di chel puòr diàu cal và’n taj cjamps di domènia in sercja di stecùs par tègnisi cjalt. E Diu, avìnt oservàt ca nol rispetava la domènia, a ghi dìs a Mošè: “Copàilu. Bišùgna cal vègni lapidàt.” (Nùmars [Footnote 15]: [Footnote 32]) Èco, a bišùgna vej na fede da leòn (cussì par diši, sicòma ch’i no soj tant sigùr di cuanta fede ca’an i leòns) par cròdighi a la gjustìsia di chistu Diu vecju.]

1566 (return)
[ Il Testamìnt vecju e chel nòuf a sòn chì tratàs coma componìns di un argumìnt silogìstic.]

1567 (return)
[ Tal sens di òpera divìna.]

1568 (return)
[ In ta sta metàfora la natura a è paragonada a un fabri ca nol è bon di scjaldà e di dàighi forma a ròbis ca sòn aldilà da li so capacitàs—ca sarèsin i miràcuj.]

1569 (return)
[ Che ròbis consideràdis miràcuj.]

1570 (return)
[ Il Te Deum laudamus….]

1571 (return)
[ Secònt il Vanzèli di San Zuan, San Zuan al era stàt il prin a rivà in tal sepulcri di Crist, ma San Pieri al era stàt il prin a entràighi e crodi che Crist a si era rifàt vif.]

1572 (return)
[ Tal sens che’l Spìrit Sant su di lòu a si’a fermàt e cul santificàju a ghi’a cussì permetùt di risevi la veretàt.]

1573 (return)
[ S’i vìn na sincuìna e na cuindišìna, parsè no na trina?]

1574 (return)
[ Ta l’analogìa: il siòr = San Pieri; il servo = Dante.]

1575 (return)
[ I vegnaràj incoronàt poeta, cu la corona di oràr, tal Batisteri di San Zuan indulà chi soj stàt batiešàt.]

1576 (return)
[ Coma che di fàt, San Pieri al à fàt a la fin dal ùltin cjànt.]

1577 (return)
[ San Jacu al veva il so sepulcri in Spagna (Galisia), indà che par jòdilu tàncjus a pelegrinàvin.]

1578 (return)
[ San Jacu al veva comentàt su la bondansa di gràsis dal cjelo (la nustra bašìlica—o la cjaša di Diu).]

1579 (return)
[ I tre, Pieri, Jacu e Zuan, a vègnin a raprešentà la fede, la speransa e la caritàt.]

1580 (return)
[ Cul incoragjamìnt di San Jacu al pòl adès vuardà la granda luminošitàt daj beàs che prin i so vuj a no èrin rivàs a sopuartà.]

1581 (return)
[ Di front di Diu e daj beàs.]

1582 (return)
[ S’al vès rispundùt luj al varès corùt il rìscju di someà vanitòus. Miej lasà che ic a ghi fèdi i cumplimìns.]

1583 (return)
[ Coma ca dìs Beatrìs, a Dante a ghi è concedùt di vignì chì, in ta sta Gjerušalem, par višionà la so realtàt prima di tornà’n tal mont e finì il so lotà in ta la “Glišia militànt.”]

1584 (return)
[ Aut `òus da la Bibia, etc.]

1585 (return)
[ David.]

1586 (return)
[ Diu.]

1587 (return)
[ Salm IX. [Footnote 11]: “Sperent in te qui noverunt nomen tuum,” coma ca lešèvin na volta.]

1588 (return)
[ La speransa ca ghi è stada istilada da San Jacu e Davide adès al pol luj stes istilala in àltris.]

1589 (return)
[ Al sinti li làudis di Dante, San Jacu al và pròpit in “bròut di gjugjulis”!]

1590 (return)
[ San Jacu al àrt di chel amòu ca ghi veva permetùt di afrontà il so martìri fin al momènt da la so muàrt.]

1591 (return)
[ Cuant che un al và in paradìs (da sta cjera) al varà sù doj vistìs: il so spìrit e il so cuàrp.]

1592 (return)
[ San Zuan da l’Apocalìs, cuant cal parla da la risuresiòn daj cuàrps.]

1593 (return)
[ Secònt chej ca s’intìndin, al tramontà dal soreli (vièrs la fin di zenàr) a vèn fòu la costelasiòn dal Cancri. E, Dante al dìs, se sta costelasiòn a varès na stela tant luminoša coma cal è chel lustri cal spunta fòu daj beàs in ta stu momènt—cal sarès San Zuan—alòra a sarès sempri dì par un mèis intej. Chì jo, no volìnt èsi pignòu, i ghi làsi i particolàrs a chej ca sàn.]

1594 (return)
[ ’L usièl = pelicàn = Crist. (Crist a ni ufrìs se stes coma che—secònt la storia—il pelican a ghi ufrìs il so còu ai picinìns sos.)]

1595 (return)
[ Dante al tenta di jodi se San Zuan al è dotàt di cuàrp. San Zuan al sodisfa la curiošitàt di Dante cun sè cal dìs pì’n jù.]

1596 (return)
[ Cuant che il nùmar daj beàs ca sù al dovènta compàj dal nùmar predestinàt da Diu di vignì “elèt” par rimplasà i ànzui pierdùs che volta da la rivolta daj ànzui capitanada da chel tramàj di Lusìfar.]

1597 (return)
[ Doma Crist e Maria a sòn zùs sù’n tal Empireo cun cuàrp e spìrit—no San Zuan, al contrari da la legenda.]

1598 (return)
[ Par via dal splendòu di San Zuan ca lu tegneva imbarlumìt.]

1599 (return)
[ Di San Zuan.]

1600 (return)
[ Beatrìs a no ghi’è’n tal dì di Dante: a no ghi’è pusìbul jòdila par via cal è encjamò imbarlumìt.]

1601 (return)
[ Anania a ghi veva ridàt la vista a San Pauli cul tocjàlu in taj vuj cu la so man.]

1602 (return)
[ Chèl cal fà contèns i beàs uchì al è il prinsìpit e la fin di dut sè che’l Amòu (Diu) a m’insegna.]

1603 (return)
[ San Zuan al vou savej in maniera pì particularišada coma che Dante al à imparàt a volèighi ben al Signòu.]

1604 (return)
[ Il ben (amòu) ca si ghi vòu a na roba al vèn pì grant se pì granda a è la bontàt da la roba a la cual a si ghi vòu ben.]

1605 (return)
[ Diu stes—l’esènsa ca’a dut sè ca è di bon.]

1606 (return)
[ Aristòtil? Platon? Àltris? I studiòus a no sòn sigùrs.]

1607 (return)
[ San Zuan.]

1608 (return)
[ Secònt i comentatòus, chista a sarès na referensa a l’Apocalìs.]

1609 (return)
[ Ta l’Apocalìs, l’àcuila a è minsonada coma sìmbul di San Zuan. (Apocal. IV.7.)]

1610 (return)
[ …Di sè cal voleva ch’i contàs.]

1611 (return)
[ Dal Signòu.]

1612 (return)
[ Diu. (“Pater meus agricola est.” Zuan XV.1)]

1613 (return)
[ Par dìšila justa, il gran Diu prima di Adàm al veva creàt i ànzui. Ma Adàm al era sens’altri il prin omp creàt.]

1614 (return)
[ Tal sens di “frut.” Tal originàl Dante al uša “pomo,” intindìnt diši che Adàm al è ’l unic frut che ’l amòu di Diu al à creàt cuant cal era zà madùr.]

1615 (return)
[ Ogni fèmina a è o fìa di Adàm o a è so nuàra par vej spošàt un daj so fiòj.]

1616 (return)
[ Il plašej di Adàm (il prin spìrit) di contentà Dante a si pòl jòdilu sot da la lus ca lu inglùsa.]

1617 (return)
[ Diu.]

1618 (return)
[ Il paradìs terèstri.]

1619 (return)
[ E i ti vùs pur savej, etc.]

1620 (return)
[ Il gustà dal frut dal àrbul proibìt. (Se Dante al vès podùt dàighi na ocjada a che Eva ca ghi stà in bras dal Signòu in ta che famoša pitura da la Creasiòn dal Omp, al varès jodùt che, almancu par Michelangelo, il frut dal àrbul proibìt a ghi’era sens’altri’n tal vùli di che cocolota di Eva lì, coma che ben a somèa da la sberlocjada ca ghi dà a chel puarèt di Adàm.)]

1621 (return)
[ La proibisiòn di no tocjà il frut, etc.]

1622 (return)
[ Adàm al veva vivùt par [Footnote 930: àis. Dopo muàrt al veva pasàt in tal limbo [Footnote 4302: ajs. Cul vignì dal Signòu, Adàm al era zùt sù in tal Paradìs. Cussì chè da la creasiòn dal omp al vignì dal Signòu a èrin pasàs [Footnote 5232: àis. S’i ghi metìn insièmit i [Footnote 2004: àis pasàs dal nasi di Crist al dì di vuej, Adàm al è stàt creàt [Footnote 7236: àis fà. Taj nustri timps, l’aritmetica da l’evolusiòn dal mont a è cambiada un puc pì di un puchitìn.]

1623 (return)
[ La lenga di Adàm a era stada parlada fin in taj timps di chel cuarantavòt di Babèl.]

1624 (return)
[ Rašonèvul.]

1625 (return)
[ “…Mobil, cual piuma al vento” a vèn a mins.]

1626 (return)
[ A è naturàl che ’l omp al parli, ma la lenga cal decìt di parlà a è na roba arbitrària ca decìt la zent di chì o di là.]

1627 (return)
[ Il limbo, cal circonda ’l infièr.]

1628 (return)
[ “I” e “El” a sarèsin ducju doj nòns ca si riferìsin a Diu—il prin, secònt i comentatòus, al dà da intindi cualchicjusa di cabalìstic (e il I stes a si riferìs al nùmar un Romàn); il secònt al è Ebreo par Diu.]

1629 (return)
[ In ta [Footnote 24: òris il soreli a si moveva tra cuatri cuadràns. La “prin’ora” chì a sarès il prin cuadrànt, cussì che Adàm, esìnt stàt in tal Eden chel timp cal dura dal prin al secont cuadrànt, al sarès restàt in tal Eden par puc pì di sèis òris. (I amèt ch’i saj puc di chisti ròbis arcànis! Miej zì là di chej ca san.)]

1630 (return)
[ Li mušis di San Zuan, San Jacu, San Pieri e Adàm.]

1631 (return)
[ San Pieri.]

1632 (return)
[ Lusìfar.]

1633 (return)
[ Tal infièr.]

1634 (return)
[ Daj timps da la pasiòn dal Signou.]

1635 (return)
[ La Glišia.]

1636 (return)
[ Una part: i Guelfs; l’altra: i Ghibelìns.]

1637 (return)
[ Il Guascòn: il Papa Clement V; il Caorsìn: Zuan XXII (no il Papa bon—Zuan XXIII—ma chel tristàt daj timps di Avignon. (Dèit pur n’ocjada ai comentatòus.)]

1638 (return)
[ Domanda dut, sensa platà nùja.]

1639 (return)
[ Cuant che il soreli al è in ta la costelasiòn dal “cuar dal cjavròn” (Capricorn).]

1640 (return)
[ A mi tòcja inchinami al furlàn di la da l’aga (ma al è doma un prestit).]

1641 (return)
[ Miej dà na ocjada ai comentatòus par capì chista arcana oservasiòn astrològica di Dante. Pal momènt a basta savej che Dante al stà dišìnt ca sòn pasàdis sèis òris da cuant cal à par ùltin vuardàt la jù’n ta la cjera. (Cf. Par XXII. [Footnote 128]—)]

1642 (return)
[ Da lì cal è Dante al riva a jodi ta una banda il Stret di Gibiltèra, indulà che la nàf di Ulìs a si veva infondada; ta che altra la spiagja, ta la Fenicja, indà che Europa a veva marošàt cun Gjove. Chel can da l’ostia di Gjove a si veva trasformàt in toru—toru gentìl, si capìs—e a ic, secont Dante, a no ghi veva displašùt pròpit tant di vej dovùt sopuartà il so “dols car’c.”]

1643 (return)
[ La nustra cjera.]

1644 (return)
[ Una costelasiòn.]

1645 (return)
[ “Cjar umana” a riferìs a la natura; “pitura” a riferìs a l’art.”]

1646 (return)
[ Leda, coma ca conta la storia, a era stada sedušuda da chel scaltri di Gjove (ca li induvinava dùtis). Savìnt che a Leda a ghi plašèvin i cìgnos, a si veva tramutàt in ta un di chej usièj lì e da bièl usièl cal era doventàt, al veva fàt, mah, al veva fàt sè cal veva fàt, cul rišultàt che dal òuf di Leda a ghi èrin nasùs i doj zìmuj che adès a sòn lasù tra li stèlis. Dante, duncja, a ni stà dišint che’n ta stu momènt la bielèsa divina daj vuj di Beatrìs a lu’a pocàt a vuardà in alt, vièrs il Prin Motu. A è da notà, però, ’l acopiamìnt da la soavitàt di Beatrìs (e Dante al è mat par ic) a l’atrasiòn cal sìnt pal bièl nìt di Leda. Tant par gust i vorès sugerì che l’atrasiòn sintùda da Dante par Beatrìs a à—o a à vùt—taj timps indavòu cualchicjùsa ca veva in sè almancu un puc di un tacadìs sensual ma che cul zì dal timp chista atrasiòn fišica a si veva sublimàt in ta che figura spirituàl che Beatrìs a è doventada, e di conseguensa in tal so viàs vièrs il Alt. A mi vèn in mins—ma cu na spunta un puc diferenta—na poešia di John Donne. Donne a si sinteva torturàt da che do costàntis atrasiòns: il spìrit da na banda e il cuàrp da che altra. Benòn—in ta na poešia al trata di un tipo coma luj, che volìnt sedùši na bièla zovinùta, ma savìnt che luj al varès da tègnisi sodisfàt di na relasiòn spirituàl, a la fin a si rasègna di otègni pur il so cuàrp, dišìnt che, dopodùt, cuant ca si trata dal spìrit, po, “the body is his book”!]

1647 (return)
[ Il Prin motu e il nonu cjèl.]

1648 (return)
[ In ta cual post particulàr di stu cjèl ca mi veva partàt.]

1649 (return)
[ ’L Empireo.]

1650 (return)
[ Stu nonu cjèl (il Prin Motu) al è inglusàt da la lus e dal amòu ca fòrmin il pensej divìn, coma che il nonu cjèl al inclùt in sè stes dùcjus i altri vot cjèlos.]

1651 (return)
[ “Mant” in tal sens cal inglùsa il nonu cjèl e ducju i àltris.]

1652 (return)
[ A si jòt che il mestri di Dante a ghi veva insegnàt ben a jodi i mistèris da la santa aritmetica: il miès di dèis (= 5) e il cuint di dèis (= 2) a sòn dùcjus doj circoscrìs dal nùmar dèis; ma il dèis a nol è inglusàt da chej àltris.]

1653 (return)
[ Il timp al à li radìs in ta stu cjèl, che dopo a si manifesta in taj àltris vot cjèlos, fin a determinà il suseguisi da li ròbis in ta sta nustra cjera. A è da notà coma che chistu pensej di Dante (che di sigùr al riflèt il pensej Tomìstic) a ghi fa èco a li teorìis modèrnis su la inseparabilitàt dal timp e dal spàsiu e dal muvimìnt. Fra ’l altri la metàfora dal timp cal à li so radìs platàdis ta un vas a à aplicasiòn in ta cussì tanti ròbis di ogni dì. Basta pensà ch’i sìn dùcjus partàs a pasà judìsis su sè ch’i jodìn, ca si trati dal compuartamìnt un puc stran di un nustri amìc o una gueruta come che dal imperatòu Bush, e via dišìnt, sensa tant pensà a li radìs di sè ch’i stìn jodìnt.]

1654 (return)
[ Il prin sen di na barba.]

1655 (return)
[ Parsè cal è stuf di sìntila tontonà.]

1656 (return)
[ Se chisti tre rìghis a’an un significàt un puc misteriòus, a sòn pì’ncjamò in tal originàl. I studiòus a no sòn tant sigùrs sul coma interpretà il significàt da la “fia.” A pènsin, però, ca si trati di Circe—che ostia di na maga ca varès tant afasinàt il Ariosto cualchi sècul dopo di Dante—che Circe, fia dal “Sol” (chèl ca si fa jodi a la matìna e al sparìs cul scur da la sera) ca fa aparì cussì bièlis li ròbis dal mont che, par via di chès, un puc a la volta a si resta dùcjus imbrojàs. I blancs (o inocèns) a dovèntin nèris (o coròs). A propòšit, Dante al finìs la riga di miès cun “figlia.” Jò, encja par esigensa di rima, i la finìs cun strea. Fašìnt cussì i ghi cjoj via un puc dal mistèri da la tersina, che forsi a no è tant na bièla roba. Ma se si àja da fa?]

1657 (return)
[ A mancja la guida da la Gloria e dal Impero.]

1658 (return)
[ Zenàr = la nèjf dal unvièr. In altri peràulis, prin che ’l unvièr al sedi dut finìt.]

1659 (return)
[ Chel centèšin dal dì cal vegneva pierdùt prima ca si fès avànt il calendàri gregoriàn.]

1660 (return)
[ Adventus veltri qui debe extirpare cupiditate de mundo. (Tal Vandelli.) Il Veltro al è stàt zà minsonàt in tal Infièr.]

1661 (return)
[ Da la Glišia—che a la fìn a zarà pa la diresiòn justa.]

1662 (return)
[ Cu la veretàt.]

1663 (return)
[ Tal originàl: “che’mparadisa.” Sta peràula inventada da Dante a mi plàs—e a ghi và pròpit ben encja al furlàn.]

1664 (return)
[ Chistu puntìn di lus (Diu) al è par nuàltris fàsil da capì—abituàs coma chi sìn a magìis coma la lus dal lašer, ca è buna da svuarbà un ca la vuarda fìs par via da la so intensitàt.]

1665 (return)
[ Chel puntìn di lus (Diu) metùt visìn di na stela, coma che na stela a ghi stà visìn di n’altra stela, al somearès, in paragon, na luna.]

1666 (return)
[ Il concèt, chì, al è dal sercli che ogni tant a si jòt atòr da la luna—e il soreli al è tant višìbil cuant ca è l’intensitàt dal splendòu da la luna. (Pròpit do sèris fa i’ai jodùt un sercli biel e grant atòr da la luna di Ashcroft. I sìn a metàt mars. Il sercli al era na roba da jodi. Jò i’ai pensàt, “Se’l vòlia diši?” E cuant ch’i mi soj levàt la matina dopo il tre di mars dal [Footnote 04], là di fòu i’ai jodùt un cuatri centìmetros di nèif. Che il sercli al vedi volùt diši chè? O cal vedi volùt diši che Lolli (la me cagna) a varà fra do setemànis na sgaravana di bièj cjanùs? Cuj lu sàja.]

1667 (return)
[ Il mont, in ta stu cašu, al è chel cal inclùt ducju i cjèlos che, concèntrics, a zìrin atòr da la cjera, fin al Prin Motu. Cussi chè il sercli atòr dal puntìn di lus (Diu) al zira pì svelt di dùcjus.]

1668 (return)
[ L’arcobalèn (Iris).]

1669 (return)
[ Tal so splendòu, chistu sercli a ghi somèa pì daj àltris a la lus divìna par via di èsighi pì visìn. E chì, coma ca ni dìšin chej ca sàn, i sèrclis apena descrìs a raprešèntin i òrdins daj ànzui, tacànt cuj Serafìns, seguìs dai Cherubìns, i Trònos, li Dominasiòns, li Virtùs, i Potentàs, i Principàs, i Arcànzui e par ùltin i Ànzui (puarès).]

1670 (return)
[ Beatrìs a à sùbit jodùt che Dante al era penseròus, ca nol veva dut ben capìt.]

1671 (return)
[ Diu. (La fišica moderna a ghi è d’acordu a l’idea che dut a’a tacàt da un puntìn.)]

1672 (return)
[ Il centro, cal sarès la cjera secònt il sistema di Tolomèo.]

1673 (return)
[ Ešempli: il modèl; ešemplàr: il modelàt. Il modèl al sarès chel mont di la sù—’l Empireo; il modelàt: il mont di ca jù—chel sensìbil. Cussì a la pènsin i studiòus—e jò i ghi soj d’acòrdu.]

1674 (return)
[ Stu ’ntorgulamìnt di metàforis a nol è doma colpa me; un puc di colpa a bišugna pur dàighila a che benedeta di Beatrìs.]

1675 (return)
[ “Stu chì” al è il Prin Motu che, coma ca è clar dal so nòn, a ghi da muvimìnt ai altri cjèlos. E chistu a ghi corispùnt pì di dut al sercli daj Serafìns.]

1676 (return)
[ A ogni cjèl a ghi corispùnt il so sercli ang èlic. Cussì al nonu cjèl a ghi corispùndin i Serafìns; al otàf, i Cherubìns, e via dišìnt.]

1677 (return)
[ I comentatòus a ni dìšin che Borèa a soflava cun tre curìns: il Maestràl, da destra; il Tramontàn, dal miès; e il Grecàl da la banda sinistra. ìn ta stu cašu al tira il Maestràl, il vint pì dols daj tre.]

1678 (return)
[ In tal sens, i cròt, che il fièr cul cjalt dal cjarbòn ardìnt al doventa incandesènt.]

1679 (return)
[ ’L efièt chì al è chèl di mostrami il stragrànt nùmar di sintìlis ca dàn fòu i sèrclis celestiàj.]

1680 (return)
[ A tèntin pì ca pòsin di someàighi a Diu (il punt) in tal so splendòu.]

1681 (return)
[ Tersina.]

1682 (return)
[ Il ver al vèn par prin comprendùt dal intelèt e in sèguit dal amòu—ca lu seguìs coma che na onda a ghi va davòu da n’altra. (Dante al uša la metàfora dal “secondà” par esprimi chista idea.)]

1683 (return)
[ Il mèrit al è generàt da la gràsia divina e da la buna volontàt da la creatura.]

1684 (return)
[ Sempri pì’n sù, secònt il mèrit .]

1685 (return)
[ La gràsia a para via a flurì encja’n tal secònt grup (di tre) ta la gerarchìa daj ànzui—e a no svanìs, coma che invensi a smètin di flurì i flòus cul vignì dal autùn chì di nu, cuant ca si fa jodi la costelasiòn dal Arièt.]

1686 (return)
[ I prins—chej che par prin a cjantusèjn sul finì dal unvièr.]

1687 (return)
[ Scju òrdins a sòn nominàs in ta la tersina ca seguìs.]

1688 (return)
[ Dionìs l’Aeropagita, che na volta a crodèvin cal vès scrìt il libri De coelesti hierarchia. (Comentatòus.)]

1689 (return)
[ San Pauli.]

1690 (return)
[ Apol e Diana (soreli e luna).]

1691 (return)
[ La sostansa di chisti rìghis a è che Beatrìs a stà sidina par un momentùt—chel tant che soreli e luna, o li dos costelasiòns nominàdis, a sòn in ecuilibri. Pasàt il ecuilibri, la luna a và jù e il soreli al vèn sù. E a stu punt Beatrìs a taca di nòuf a parlà.]

1692 (return)
[ Beatrìs a à vuardàt in ta la mins di Diu, in ta la cual a si jòt ogni post e ogni timp. E, i dišarès, chì a si unìsin idèis medievàlis e modèrnis tal ricognòsi la sìnteši dal spàsiu e dal timp e la impusibilitàt di separàju.]

1693 (return)
[ La bontàt di Diu a si’a cussì espandùt. A bišugna ameti, però, che in ta la solitùdin da la so pre-angelica eternitàt, encja stu bon Diu al veva bišugna di un pu’ di compagnìa. Ma a bišugna sinti se cal dìs Dante in ta li rìghis ca seguìsin: prima da la creasiòn Diu al ešisteva in ta un “ambiènt” ca nol veva nè un prin nè un dopo—un ambiènt cal era na eternitàt fòu dal timp. Roba, chista, ch’i faj un pu’ di fadìja a capila, ma che però—coma apena minsonàt—a somèa ca si visìni a li teorìis di astrofišica modèrnis, ca dìšin che il timp e il spàsiu a sòn leàs ’l un cun ’l altri; e che tant ’l un che ’l altri a’an vùt inisi al momènt dal Big Bang, coma che il timp e il spàsiu, secònt Dante, a’an tacàt tal momènt da la creasiòn.]

1694 (return)
[ Coma zà sugerìt, a somèa che prin da la creasiòn Diu a nol vedi vùt il timp di stufasi.]

1695 (return)
[ Li tre frècjs a corispùndin a scju tre elemìns: la forma sostansiàl, la materia in sè stesa, e il insièmit “perfèt” da la forma e materia. A una mins medievàl coma che di San Tomàs chista fušiòn a sarès stada comprensìbil e naturàl. Par me, chi’ai doma cualchi vansadìsa dal medievàl, a mi’è fàsil capì stu concèt s’i la pensi coma cal fà me fradi Flavio cuant cal và a sarpì in ta la vigna. Il so impegnu al consist in tre fàšis: prin l’idea di coma cal vòu ca sedi la vit na volta sarpìda; dopo, il sarpì stes—tac tac cu li fuàrfis di vit; e par ultin la contemplasiòn da la vit che a stu punt a contèn in se la forma e la materia e, tant par dìšila pì a la lungja, il potensiàl (il bon vin cal vegnarà da l’ùa da li vìs cussì sarpìdis). Pròpit cussì al fà chel lasù. Ma chistu a mi mèt in mins i me milusàrs là di fòu ca àn encja chej bisùgna di una buna doše di chel tipo di forma lì. Cussì a è miej ch’i làsi la pena e ch’i cjoli su li fuàrfis di vit! A mi tocja amèti che chel tipo di creasiòn chì al è un bièl puc diferènt di chel ca si stà preparànt di fà la me puòra cagna Lollipop, ca’è cussì rotonda e sglonfa che o vuèj ( [Footnote 17: mars [Footnote 2004]) o domàn a ti farà una sgaravana di cjanùs. E a pensà ch’an d’è di chej ca pènsin che la creasiòn a fòs doma roba di na volta!]

1696 (return)
[ La pura forma, la pura materia, e la uniòn pura da li primi dos, coma za spiegàt.]

1697 (return)
[ La configurasiòn, il insièmit da li sostànsis (tal sens Aristotèlic) che in ta stu cašu a sarèsin i ànzui.]

1698 (return)
[ Sot da la sfera da la luna, indulà che dut a è corutìbil. Chì la materia a pol risevi forma dal di sù.]

1699 (return)
[ Ta sta zona di miès a è la uniòn da la materia e dal pur àt divìn, ca si bràmin il un cun l’altri e si tègnin sempri leàs. Chiscjus a sarèsin i cjèlos. Un bièl puc pì tars a mi par che Pico da la Mirandula al veva da vignì fòu cun l’idea che ’l omp, esìnt tal pì alt da la zona corutìbil, al à il podej di zì in jù o di zì in sù cuj ànzui. Mentri ch’i staj scrivìnt, però, a rìvin nuvitàs (che par dìšila justa a’an puc di nuvitàt) che a Bagdad a si sìnt bombardà di nòuf. Chista nuvitàt a seguìs la nuvitàt da la distrusiòn di un hotel a Bagdad doj dìs fa, e dal masàcri di [Footnote 200: spagnòi l’altra dì a Madrid, e via dišìnt, ad nauseam. E chista, naturàl, a mi fa vignì in mins ch’an d’è pì di na frigùja di ironìa tal clamani “potensa pura” nuàltris puora zent ch’i stìn garegjànt par jodi cuj cal mostra pì furbìsia in tal distruši e copà. Encja Pico, i cròt, al sarès tentàt di rivišionà li so idèis—se pì ca nol vès da vignì a jodi la me cagna Lolli che stanòt pasada a’a vùt sièt Lolùs. Ic, besòla, mentri ca ti vegnèvin fòu a ti’u lecava e sburtava e rodolava fin ca ti vierzèvin la bocjùta e a tacàvin a cainà—i no saj pròpit se cun contentesa par èsi rivàs in ta stu mont, o cu na lamentèla, ca sarès comprensìbi, par èsi stàs intrometùs in ta’un mont cal à dùtis ches asurditàs ca ghi dàn cussì tant da fà a li CNN di stu mont. Ma encja s’a vèn da pensà che i cjanùs a si stèdin lagnànt, una roba a no’è da dubità—e chè a è il compuartamìnt di Lolli che in ta la straordinaria maniera ca stà tegnìnt cont i so cjanùs a si stà sul seriu levànt da “potensa pura” a cualchicjusa di angèlic.]

1700 (return)
[ San Tomàs, secònt Vandelli, al dìs però che San Geronimo a si basava suj vècjus antìcs ca dišèvin che “angeli sunt ante mundum corporeum creati.”]

1701 (return)
[ Tant par da un ešempli: “In principio creavit Deus caelum et terram….”]

1702 (return)
[ I ànzui, esìnt i “motòus” daj cjèlos, a no podarèsin èsi perfès s’a ghi mancjàs chel stes ca sòn stàs creàs par movi. Di conseguensa, ànzui e cjèlos ( e dut il rest ca ghi dipìnt) a’an di èsi stàs creàs tal stes timp. QED.]

1703 (return)
[ Ca sarès il stes che diši, cun pi o mancu precišion, che chej osteàs di ànzui malcontèns a sòn vignùs chì a ròmpini li scjàtulis.]

1704 (return)
[ Di zighi atorotòr di chel punt cal è Diu.]

1705 (return)
[ Coma ca nòtin i comentatòus, la supiàrbia di Lusìfar a è metùda in opošisiòn a la modèstia daj ànzui ca sòn restàs fedej a Diu.]

1706 (return)
[ Par gràsia divina e par mèrit so, a no pòsin pì vignì coròs dal mal. (E a Lusìfar se ghi vèvia mancjàt? Forsi nùja. Forsi il contrari. Forsi Diu al veva vùt na debulesa par luj, pensànt cal fòs stàt miej di chej altri ànzui—forsi al splendeva un puc di pì par luj che paj àltris, se sàju jò. Roba chista ca sarès comprensìbil. Dopodùt a susèit spès che un pari o na mari a vedi un preferìt fra i so fijòj. Chista preferensa, però, a pol vej vùt un efièt negatìf: la geneši da la supiàrbia di Lusìfar a pol ben derivà da lì.)]

1707 (return)
[ E chistu afièt Lusìfar al à di vèilu sintùt mancu daj àltris—par via, forsi, da la rašòn chi’ai apena sugerìt.]

1708 (return)
[ Daj insegnamìns fàs ta li “scuèlis” minsonàdis sùbit sù.]

1709 (return)
[ Par via ca dìšin il fals savìnt di diši il fals.]

1710 (return)
[ In altri peràulis, dal momènt ca no pòl dàsi che na eclìs a sèdi susedùda par dut, il scurisi dal soreli al à di èsi stàt dovùt a un miràcul.]