A era zà l’ora ca volta’l pensej
          daj navigàns e gh’intenerìs il còu
          tal dì che saludàt a àn i so amìs miej;

          e che ogni nòuf pelegrìn di amòu
          a spuns, se’l scjampanà al sìnt da lontàn,
          ca pàr che’l dì al planzi cal è cal mòu;

          cuant che jò a sinti i provavi invàn,
          e a vuardà mi eri metùt un’alma
          che’n piè di èsi scoltada sen a feva cu na man.

          Chì rivada, alsàt a veva ogni palma,
          e metùt si veva a fisà vièrs’ l Oriènte
          com’par diš’ghi al Alt, ‘Altri no mi calma.’396
          Cun granda devosiòn ‘Te lucis ante’
          a veva suspiràt e cun tant dòlsis nòtis
          che sùbit estašiàt mi veva stu ante.397
          Li àltris pur, tant dòlsis e devòtis,
          compagnada la vèvin cun suns tant biej,
          e cuj vuj alsàs’n ta li ròdis pì àltis.398
          ’Ngusà chì, letòu, i vuj al ver a è miej,
          che’l vel al è adès cussì tant sutìl,
          che fàsil al è’l trapasà di alc cussì lišej.399          Jò'i vevi jodùt dut chel ešèrcit gentìl
          sùbit dopo, sidinùt, vuardà in sù
          coma cal stes spetànt, pàlit e ùmil;

          e jodùt i vevi dal alt vignì fòu e’n jù
          doj ànzui cun do spàdis infogàdis
          ma cu li so pùntis rotondàdis sù.400
          Vèrdis coma fueùtis apena vierzùdis
          a vèvin li blùšis, che da vèrdis plùmis
          davòu movùdis a èrin e svintulàdis.401
          Un sùbit sù di nu al veva pojàt l’àlis
          e’l altri’n tal altri orli ju ’l era zùt,
          cussì che la zent’n tal miès t’jodèvis.

          Il cjàf biòndu’n lòu i vevi ben jodùt;
          ma’n ta la muša’l vuli si smariva
          com’che un si cunfùnt ulà ca è tanta virtùt.

          “Ognùn dal grin di Maria chì’l riva,”
          al veva dìt Sordèl, “par proteši chista val
          dal sarpìnt che fra puc uchì al riva.”

          Alòr jò, plen di timòu d’jodi stu tal,
          voltàt mi eri atòr e dongja tiràt
          dal me duce, tremànt d’jodi ’l rivàl.

          E Sordèl, “Stu avalamìnt ni’a partàt
          tra sti grand’òmbris; a lòu ghi parlarìn:
          a si la godaràn di vèivi scuntràt.”

          Tre pas a mi vèvin partàt jù un puchitìn,
          fin sot, e un i vevi jodùt ca mi mirava
          com’che di cognòsimi’l vès vùt murbìn.402
          Par adès l'aria belzà si 'nnerava
          ma no gh'impediva a alc fra i so vuj e i mes
          di sclarì sè che prin a platava.403
          Vièrs me si veva fàt, e jò vièrs luj i vevi fàt’l stes:
          Gjudice Nin gentìl, cuant ca mi veva plašùt
          di jodi ch’i no ti èris cuj danàs stes!

          Il bièl saludà i no lu vèvin sigùr tašùt;
          domandàt al veva dopo: “Cuant sotu partìt
          da l’àghis lontànis404 e’n ta stu mont vegnùt?”

          “Oh, par dentri di chej poscj’ triscj’,” ghi vevi dìt,
          “i soj vuej vegnùt, e’i soj’n prima vita,
          prin che, cussì zìnt’ndavànt, da l’altra i vedi dirìt.”
          E vìnt ben sintùt sè ch’i vevi dita,
          luj e Sordèl un puc’ndavòu si èrin tiràs,
          coma zent restada un tantìn ’nsiminida.

          Un al mestri e’l altri a un daj sintàs
          si veva voltàt, sigànt: “Su, vèn chì, Coràt!
          Cual cal è’l volej di Diu adès t’jodaràs.”

          E alòr a mi: “Ti’as di èsighi tant grat
          a chèl che dal alt cussì ben al plata
          il so prin parsè, che lì nol è maj cjatàt,

          cuant ch’i ti saràs aldilà da l’ondata
          diš’ghi ca prej par me la me Gjovana
          ulà ’ndà ch’ai’nocèns risposta ghi’è data.

          Di volèimi ben, i cròt, so mari no è pì buna
          dopo che bandonàt a veva li fàsis blàncis
          ca è miej ch’encjamò a brami, puora fèmina!405
          Par via di ic cussì ben si capìs
          cuant che'n fèmina’l fòuc dal amòu al dura,
          se’l vuli no lu ’mpìja, o li palpàdis.406
          No ghi farà na tant biela sepultura
          la vìpera che’l milanèis al mèt avànt
          com’cal varès fàt il gjàl di Galura.”407
          Cussì luj al diševa, segnàt dut cuant,
          tal so aspièt, da chel just risintimìnt
          ch’un bièl puc dentri’l so còu al zeva ’nflamànt.

          I me vuj, golòus, a stèvin tal cjèl corìnt
          fin là che li stèlis a sòn pì tàrdis408,
          com’na roda che visìn dal miès i stìn jodìnt.

          E’l duca: “Fiòl, lasù sè ch’i ti vuàrdis?”
          e jò a luj: “Là di che tre flamùtis409          ca fàn ardi dut il polo’n ta sti bàndis.”

          Alòr luj a mi: “Che cuatri stelùtis
          ch’i t’jodèvis stamatìna a sòn la jù
          e là ca èrin chès a sòn zùdis chìstis.”

          Luj’l parlava, e Sordèl al veva dìt: “Jòjtu
          là il nustri ’versari’”?410 E via'l veva paràt
          alsànt il dèit chè luj’l podès jòdilu.

          In ta che banda che nuja a tèn riparàt
          stu pìsul post valàt, al era chel madràs,
          forsi, ch’a Eva’l mangjà amàr ghi veva dàt.411
          Tra l’erba e flòus al vegneva, strisànt bas
          ogni tant il cjàf, o la schèna voltànt
          e lecànt coma nemaj ca si tegnin lisàs.

          Jodùt no vevi, nè’i pòl diši pì di tant,
          com’che chej ànzui dal cjèl si èrin movùs,
          ma movùs si èrin, un al altri, là’n davànt.

          Ca sbatèvin li so verd’àlis i'u vevi sintùs:
          il sarpìnt svignà via i ànzui a vèvin fàt,
          e’n taj so poscj’ sùbit tornànt a èrin zùs.412
          Il spirt ca si vev’al Gjudice partàt
          al so clamà, durànt dut cuant chel asàlt,
          d’intòr di me nol veva i so vuj gjavàt.

          “Se’n ta la flama ca ti parta in alt
          ti cjàtis tal volej tanta sera,
          cuant ca bastarès par zì’n tal pì alt smalt,”

          tacàt al veva, “se na nuvitàt vera
          da la Val di Magra, o di lì visìn
          ti sàs, dìšmila, ch’jò’i vèn da che cjera.

          Là i vegnevi clamàt Corad Malspìn;
          i no soj chel antìc, ma da luj ’soj vegnùt:
          ai mès ghi’ai dàt ’l amòu che chì’l vèn pì fin.”413
          “Oh,” ghi vevi dita, “jo’i no soj maj zùt
          taj vustri paìs, ma ’ndà’l eše il post
          che’n Europa cognosùt nol è dal dut?

          La fama ch’onòu ghi dà al vustri post
          fuàrt a clama i vustri siòrs e contrada
          che pì che’i visìns i lontàns a la sàn pitòst;414
          e’i vi zùri che, se sù’i vaj di strada,
          la vustr’onorada zent no sufrirà na vura
          pal valòu da la so borsa e spada.415
          Dirìt’a otèn dal ušu e natura
          che, encja se’l mont un cjàf trist stuàrt’l tèn,
          dreta a stà’n ta’un mont cal fà tanta poura.”416
          E luj: “Adès và, che’l soreli a pojàsi nol vèn
          par ben sièt vòltis tal lièt che il montòn
          cuj so cuatri piè’l cujèrs e dur al tèn,417
          di mòut che la to tanta biela opiniòn
          tal miès dal to cjàf ti vègni ’nclaudada
          da clàus pì gros che stòris d’àltris a sòn,

          se la corsa dal just418 a no vèn fermada.

          La concubina419 di chel Titòn antìc
          zà’n tal barcòn dal oriènt s’imblancjava,
          al difòu daj bras dal so amàt amìc;

          di gèmis la so front dut’a luševa,
          metùdis jù’n figura dal freit nemàl420          che cu la coda al sbateculava;

          e la nòt ca zeva sù a pas normàl
          doj’n d’aveva fàs tal post’ndà ch’i èrin
          e’l ters zà’l calava e al zeva a val;421
          cuant che jò, che li pars d’Adàm mi formàvin,422          vinsùt dal sun, in ta l’èrba mi eri sdrajàt,
          ulà ’ndà che dùcjus sinc i si sintàvin.423
          A prin dì, cuant che’l matutìn anuncjàt
          tant bunoruta al vèn da la sišiluta,
          che d’antìchi làgnis a tèn  forsi recuardàt,424
          e cuant che la nustra mins singaruta,
          pì da la cjàr che dal pensej movuda,
          ’nta višiòns ca àn alc di divìn si buta,

          ’n tal sun mi veva parùt d’jodi, suspinduda
          in alt, un’àcuila cun plùmis doràdis,
          che par calà pront ’a era la so alada;

          e mi pareva di èsi ulà ch’èrin stàdis
          da Ganimèd bandonàdis li zens sòs
          cuant che rapìt stàt al era’n ta zònis àltis.425
          Jò’i pensavi: “Forsi chista a à rašòns sos
          par èsi chì, e forsi’n ta n’altri lòuc
          no vòu partani cun che sgrìnfis sos.”

          Ma parùt mi veva che dopo èsi zud’atòr un puc,
          com’un lamp, terìbil, jù a si lancjàs
          e che mè a mi partàs sù vièrs il fòuc.426
          Chì a pareva che jò—e ic pur—i ardès;
          e cussì cjalt al era’l fòuc ch’i vevi ’maginàt,
          che tramàt al veva che’l me sun si rompès.

          E com’che Achìl stes si veva sveàt,
          vuardànt in ziru cuj vuj spalancàs,
          sensa savej indà cal era capitàt,

          dopo che la mari cul frut ’ndurmidìt’n bras
          da Chiron a Schir lu veva trafugàt,427          da’ndà che dopo i grecs a cjòilu èrin stàs,

          cussì sveàt mi eri jò, ma’l sun scjampàt
          mi era dal cjàf, e restàt i eri dut smuàrt
          com’omp che, spaurìt, al stà lì dut ’nglasàt.

          In banda i vevi doma’l me cunfuàrt428,
          e zà’l era alt il soreli pì di do òris,
          e vièrs il mar i vevi jò voltàt il sguàrt.

          Il me siòr mi veva dìt: “N’ocòr ch’i ti tèmis;
          dati coragju daj, ch’i stìn belzà rivànt:
          no calà, ma ingruma li to fuàrsis.

          Il purgatori al è là ch’i stìn vuardànt:
          jòt là’l sbals ca lu circonda ’torotòr;
          par là a si entra, par chel sclap là ’ndavànt.

          Bunoruta, al cricà di stu dì, alòr,
          cuant che’l me spirt al durmiva via
          su’i flòus che chel post429 la jù a’n d’à dut atòr,

          ’na siora a era vegnuda, che dìt a veva: ‘I soj Lùsia:
          lasàit ch’i cjòli stu chì cal stà durmìnt;
          judalu’i vuej cal posi parà via.’

          Sordèl cun l’altri gran fòrmis restàt esìnt,
          ic a ti’a cjòlt sù, e cul vignì dal dì
          sù a è vegnuda, cun me davòu seguìnt.

          Pojàt a ti’a uchì, ma prin mi’an fàt jodi
          i so vuj—cussì biej—ch’entrada vierta430;
          ic e’l sun alòr a sòn zùs431, chist ti’as da crodi.”

          Com’un omp che di dùbis nol à pì scorta
          e cal cambia in cunfuàrt la so poura
          dop’che la veritàt ghi vèn scujèrta,

          cussi jò; e com’che pì serèn na vura
          il duca me mi veva jodùt, sù par chel sbals
          si veva movùt, cun me davòu, vièrs l’altùra.

          Letòu, tu ti jòs ben com’che’n ta poscj’ pì als
          i meni’l me sogèt, ma se cun pì art
          lu’mplenìs, no maraveàti di stu sbals.

          Si èrin visinàs, e rivàs ta na part
          da’ndà che chèl che prin mi pareva rot
          coma che un grant sclap un mur al tèn viàrt,432
          ma jodùt i vevi na puarta cun tre scjalìns sot,
          di colòus divièrs, che a ic a partàvin,
          e un puartej ch’encjamò nol feva mot.

          Com’che’i me vuj pì e pì si vierzèvin,
          sintàt tal scjalìn pì alt plen d’un lušòu stran
          al era un che vuardalu’n muša ’no podèvin;

          na spada433 nuda’l veva in man
          ca rifleteva i ràis vièrs nuàltris,
          che jò spes il cjàf i alsavi, ma invàn.

          “Dišèit sùbit sù: se volèišu vuàltris?”
          Cussì al veva scuminsiàt, “Cuj ca vi parta?
          Vuardàit che’l zì sù al è dur: chist al è un avìs.”

          “Na siora dal cjèl, di chist esperta,”
          dìt ghi veva’l me mestri, “puc pì’ndavànt
          a ni’a dìt: ‘Zèit sù: là ca è la puarta’.”

          “Che ic ben vi guidi a vignì indavànt,”
          cun bièl fà il puartej al veva di nòuf tacàt:
          “alòr fèivi avànt, s'i lu volèis cussì tant.”

          E su’i èrin zùs; e’n tal prin scjalìn434 rivàt,
          di màrmul blanc, cussì net e lìmpit,
          jo’i mi eri coma’n ta’un spièli vuardàt.

          Il secònt al era tinzùt pì che scurìt,
          di na piera gropološa, e sècja,
          e da tancju sclaps in lunc e’n larc sculpìt.

          Il ters, che in alt na grangròsa macja
          d’un rosàstri flameànt mi pareva,
          com’che da un taj il sanc al scor e’l macja.

          In ta stu scjalìn i so piè al tegneva
          ’l ànzul di Diu, in ta l’entrada sintàt,
          che na piera di diamànt435 a someàva.

          Sù par chìscju tre scjalìns a mi veva tiràt
          volentej ’l duca me, dišìnt, “Domanda,
          umil, daj to’mpedimìns di èsi liberàt.”436
          Ai so piè butàt mi eri, devòt avonda:
          di lasàmi entrà i lu vevi ’mploràt
          ma’n tal pet tre vòltis mi veva prin dàt na batuda.437
          Sièt P in ta la front alòr mi veva segnàt
          cu la punta da la spada e “Lava ben
          sti plàis,”  al veva dìt, “cuant che dentri ti sòs pasàt.”438
          Siniša suta o encja sut terèn
          il stes colòu a vèvin dal so vistìt, e lent
          da sot di stu vistìt do clafs439 al otèn.

          Una a era di oru e l’altra d’arzènt:
          prin cu la blancja e dopo cu la zala
          sen ghi veva fàt a la puarta che fàt  mi veva contènt.

          “Se na claf un nol è bon da ušala,440          e stuarta a và’n ta la sieradùra,”
          luj ni veva dìt, “a no si entra alòr’n ta sta sala.

          Una’è pì buna, ma na vura par l’altra
          a ocòr l’art e’l inzèn prin ca si vièrzi,
          pars’che par sdifà’l grop tant si lavora.441
          Da Pieri i l’ai vuda, ca mi’a dita d’èsi
          pì pront a vèila vièrta che sierada,
          basta che la zent ai me piè si sbasi.”

          Dopo vej la puarta sacra sburtada,
          al veva dìt: “Entràit, ma tegnèivi ben necuàrs
          che fòu’l torna chèl che’ndavòu al vuarda.”442
          E cuant che fòu’n ta chej càncars dut stuàrs
          i spìguj a tègnin di sta puarta sacra,
          che di metàl a sòn e a sùnin cussì fuàrs,

          che tant no’a rugnàt nè mostràt si à amara
          la Tàrpea, cuant che cjòlt ghi’era stàt il bon
          Metèl, ca era par chèl restada magra.443
          Jò’i mi eri voltàt, atènt, vièrs il prin tòn
          e ‘Te Deum laudamus’ mi pareva
          di sinti, un mist di sun dols e cansòn.

          Na imàgin sìmil a mi rindeva
          chèl ch’i sintevi, com’ca susèit a vòltis
          cuant che un a cjantà cul òrgano al và;

          che sì e no a s’intìndin li peràuli

          Entràs i’èrin tal sojàr da la puarta
          che pal mal amòu puc a era ušada,
          ch’ jodi’a feva dreta la via stuàrta,444
          dal sun sintùt i vevi ca vegneva sierada;
          e s’jò’i me vuj i vès vièrs di ic voltàt,
          se scuša par stu fal a sarèsia bastada?

          Sù’i zèvin pa’un trojùt ’n ta la rocja ’ntajàt,
          che da na banda a l’altra si moveva,
          com’onda che a colp a crès dopo vej calàt.

          “Chì a’è miej sta ’tèns indulà ca si và,”
          il me duca al veva tacàt, “e tègnisi
          tacàs al mur o cà o là che’n dentri’l và.”

          Plan plan i vèvin cussì dovùt alsasi,
          tant che prin la fetuta da la luna
          rivad’a era tal so lièt par pojàsi,

          che nu fòu dal sclap vegnùs i èrin a la buna:
          ma cuant che fòu i èrin rivàs, lìbars e vièrs,
          indulà che’l mont indavòu si raduna,

          jò amondi stràc e ducju doj incèrs
          par ndulà zì, si èrin fermàs’n ta chel plan
          solitari pì che stràdis taj dešèrs.

          Dal orli dal straplòmp, cal è puc lontàn,
          al piè di che alta riva ca và’n sù,
          tre vòltis mišurà si pòs’l cuàrp umàn.

          Tant’n cà che’n là’l me vuli’l vuardava’n sù,
          tal flanc di destra e’n ta chèl di sinistra,
          e cussì a era par duta sta curnìs ca sù.445
          Lasù’i vèvin encjamò fers i piè’n cjera
          cuant ch’ jodùt i vevi che riva dut atòr,
          che ripida’n salita a no era,

          ma’era’nvènsi di màrmul càndit e siòr
          d’intàis cussì ben ornàs che nè Policlèt
          nè Natura di miej a'n d’àn atorotòr.

          ’L ànzul che’n cjera ’l era vegnùt cul decrèt
          da la pas par cussì tant timp lagrimada,446          che’l cjèl a vierzeva dal so lunc divièt,

          davànt ni’era in forma rafigurada
          ta’un intaj cal veva di gràsia tanta
          da someà na imàgin di vòus dotada.

          Zuràt si varès che ‘Ave!’ ’l veva dita,
          pars’che chì l’imàgin pur di chè s’jodeva
          che dal grant amòu la claf ghi’era stada data;

          e dal fà chista ca dišès a pareva,
          ‘Ecce ancilla Dei,’ in ta la maniera
          ch’un stamp la cera a tèn e tegneva.

          “Nòsta fisati dom’ta na figura,”
          al veva dìt il me bon mestri, e'i lu vevi sintùt
          da che banda ’ndà che’l so còu al era.

          Par chèl ziràt i vevi jò i vuj, ca vèvin jodùt
          davòu di Maria, da ’ndà cal parlava
          chèl che fin uchì a mi veva movùt,447
          un’altra storia che la rocja a contava;
          par chèl, pasàt Virgìlio, dongja ghi’eri zùt adès
          par che’l me sguàrt d’jòdila ben’l voleva.

          Al era intajàt lì’n tal màrmul stes
          il cjàr, da nemaj tiràt, cun l’arca santa,
          ca si tèm coma alc che fàt al vèn sensa permès.448          Lì in front a era zent, e duta cuanta,
          spartida in sièt còrus, a doj daj me sens449          dìšghi a pareva, “Èco, sta zent’a cjanta.”

          In chista maniera, al fun dal’insèns
          che imaginàt al era, i vuj e’l nas
          dal sì e dal no di discòrs ’èrin plens.

          ’Ndavànt ghi zeva di stu benedèt vàs,
          balànt miès disvistìt, ’l ùmil salmista,450          e pì e mancu re al era adès stu pajàs.451
          Di front di David, in plena vista
          ta’un barcòn di un palàs, Micòl a vuardava
          coma na fèmina dolorada ma trista.452          Movùt mi eri lì che’l vuli mi tirava,
          lì ch’jodi i podevi n’altra storia
          che di davòu di Micòl a si luminava.

          Figurada chì a era l’alta Gloria
          dal grant Romàn453 cal veva cussì tant valòu
          che sistìt al veva Gregorio a la gran’ vitòria.

          I staj contànt di Trajan, ’l imperatòu;
          e na veduluta a era lì al fren454          duta plena di làgrimis e di dolòu.

          Dut intòr il post  pestasàt al era e plen
          di cavalièrs, e’n tal oru l’àcuilis
          sora di lòu il vint al moveva cun vaevèn.455
          La puareta, in ta stu bacàn d’imàginis,
          “Vendichèimi, siòr,” diši a pareva,
          “pal me frutùt muàrt; t’jòs li me làgrimis.”

          “Adès speta,” luj rispùndighi’l someàva,
          “fin ch’jò i tòrni.” E alora ic: “Siòr me,”
          com’una che tant dolòu a sufriva,

          “e s’i no tornàis?” E luj: “Chèl par me
          t’judarà.” E ic: “S’altri a fàn dal ben
          sè ti zòvia, se il to ušàt a nol è?”456
          Alora luj: “Dati cunfuàrt; ben mi convièn
          fà’l da fà, e nisùn, prin, di chì mi gjava;
          cussì’l vòu’l just, e la pietàt mi ritèn.”

          Chèl ca nol à maj jodùt roba nova457          al à produšùt stu višìbil parlà,
          cal pàr stran pars’che par nu al è roba nova.

          Mentri ch’jò mi la godevi a cjalà
          li tanti figùris di asiòns ùmilis,
          e’l gust che’l so fabri’l veva d’jòdilis là,

          “Èco, par cà; ma di mòvisi cuant lèntis
          sti ànimis,” murmurànt’l zeva’l poeta:
          “scju chì ni faràn jodi l’altri scjàlis.”

          I me vuj, che sta roba a miràvin duta,
          par jodi nuvitàs, che tant ghi plašèvin,
          vièrs di luj voltàs si èrin, a la svelta.

          I no vuej però, letòu, ca ti màncin
          i to bòis propòšis par zì a sinti
          com’che Diu’l vòu che i dèbis a si pàjn.

          In tal coma da la pena puc fèrmiti:
          pensa a sè ca seguìs, pensa che al pešu
          dut’l mal cul grant judìsi al zarà a smeti.”

          Jò i vevi tacàt: “Mestri, sè ch’jò i jòt che’n sù
          al vèn vièrs di nu, a no somèjn ànimis,
          e’i no saj sè che’n tal jodi a mi vèn sù.”

          E luj a mi: “Li condisiòns tant gràvis
          dal so turmìnt a bas li fàn stà’n cjera,
          par chèl i me vuj sigùrs no’èrin stàs d’jòdilis.

          Ma vuarda fis ulà: adès ti pària vera
          d’jodi sè che di sot di chej claps a vèn?
          Jodi belzà ti pòs com’ca fàn guera.”

          Puòrs cristiàns, che di supiàrbia’n vèis a plen
          e che’i vuj da la mins pur svuàrps ju vèis, e tant,
          muj i sèis di zì là ca no vi convièn,

          che di èsi cavalèis i no zèis maj pensànt,
          nasùs par formà l’angjèlica pavèa
          che sens’onòu e bès vièrs il just a và svualànt!

          E’ntànt che’l vustri spirt in alt’l svualasèa,
          besteùtis i sèis in stat imperfèt,
          com’un vièr cal è’ncjamò ca s’impavèa.458
          Coma par sostegni un solàr o tet,
          impleàda ogni tant na figura
          a si jòt ca unìs i zenòj al pet,

          ca fà di sè—che ver nol è—na pena vera
          nasi’n ta chèl ca la jòt; e cussì fàs
          chej i vevi jò jodùt, cuant ch’jodùs i'u vevi cun cura.

          Ver al è che pì o mancu a èrin contràs
          secònt ca vèvin pì o mancu’n schena;
          e chèl che pì pasiènsa’l veva’n taj so às,459
          planzìnt diši’l pareva: “Oh, basta pena!”

          “O pari nustri, che la sù’n alt ti stàs,
          par nuja limitàt, ma pì par amòu
          che paj prin efiès460 che lasù i ti'as,

          cal sedi laudàt’l nòn to e’l to valòu
          da ogni creatura, che cussì tant ben
          a và di dišghi gràsis al to bon vapòu.461
          Ca vegni pur vièrs di nu la pas dal to règn
          che fin a chè zì i no podìn par intej,
          se dongja no ni vèn, nencja cun dut il nustri ’nzèn.

          Coma che i to ànzui dut il so volej
          a te a sacrifichèjn, cjantànt ošana,
          ca fèdin pur cussì i òmis volentej.

          Coma ogni dì dani encja vuej la mana,
          che sensa di chè’n ta stu dešèrt àrit
          ’n davòu’l và chèl che di zì ’ndavànt si afana.

          E coma che nu il mal ch’i vìn sufrìt
          a dùcjus ghi perdonàn, tu pur perdona
          par bontàt, sensa vuardà’l nustri mèrit.

          La nustra virtùt, ca no’è tant buna,
          nosta pruvinà cul vecju aversari,
          ma cjòighila da luj che tant lu spirona.

          Ma, signòu bon, chist’ ùltin dešideri
          no lu vìn par nuàltris, ca no ni ocòr,
          ma par chej ca ghi sarà necesari.”462
          Bòis augùrs par lòu e par nu dut atòr
          preànt scju chì a zèvin sot chel pèis grant
          che ogni tant’n ta’un brut sun ni vèn intòr.

          Sufrìnt turmìnt, cuj pì cuj mancu463, indavànt
          a zèvin, e’n sù, fin ta la prima curnìs,
          il cjalìn dal mont uchì plan plan purgànt.

          Se di là sempri ben da nu si dišès,
          di là par nu di diši e fà ben a pòdin—
          no?—chej ch’an al volej ’na buna radìs.464
          Il so judà ben li pècis ni làvin,
          chès partàdis chì, cussì che purs e lišèis
          in ta li ròdis stelàdis zì fòu i podìn.465
          “Se gjustìsia e pietàt vi cjòlin il pèis
          cussì ch’i podèdis ben movi l’ala,
          e zì’n sù secònt i vustri dešidèris,

          mostràini par cuala man vièrs la scjala
          pì curta ca è la strada, e s’a è pì d’un pas,
          cual al eše che mancu rìpit al scala?

          Chè chistu che cun me’l vèn, davòu d’un pas,
          cargu da la cjàr d’Adàm ca lu vistìs,
          di zì’n sù a malavoja’l cala’l pas.”

          Li so peràulis, tornàdis a chìstis
          che chèl che jò’i seguivi dìt al veva,
          no si sà da cuj ch’èrin stàdis dìtis;

          ma dìt al è stàt: “A destra pa la riva
          cun nu vegnèit, e i cjatarèis il pas
          che scalà al pòl encja persona viva.

          E se d’jodi’n sù stu scoj no mi limitàs,
          che’l me fà da gran bacàn al doma
          e il me cjàf mi fà tegni amondi bàs,

          chistu ch’encjamò’l vif, e nisùn lu clama,
          par jodi s'i lu cognòs lu vuardarès
          e par fàighi dòu dal pèis ch’i vìn ’nsima.

          Latìn466 i’eri e fi d’un gran tosc i sarès;
          Gulielmo Aldobrandesc me pari al era;
          se cognosùt lu vèis, i no savarès.

          Il sanc antìc e la nobiltàt intera
          daj me grancj’ mi vèvin fàt cussì rogànt
          che, maj pensànt a nustra mari cjera,

          dispièt mi feva ogni omp cussì tant
          ch’a murì i eri zùt; coma, i Sanèis lu sàn
          e lu sà a Compagnàtic ogni fant.

          Jò’i soj Ombèrt; e no a me besòu dan
          mi’a la rogansa fàt, ma i me parìncj’ pur
          da ic a sòn stàs inviscjàs’n tal malàn.

          E chì mi tocja alòr partà stu pèis dur,
          par ic, cussì par che Diu’l resti sodisfàt,
          si no da vif, da muàrt i lu parti par sigùr.”

          Intànt ch’i scoltavi i vevi'l cjàf’n jù sbasàt;
          e un di lòu, no chistu cal parlava,
          si veva stuarzùt sot’l pèis ca lu tegneva pleàt,

          e jodùt mi veva, e, cognosùt, mi clamava,
          tegnìnt i vuj cun tanta fadìja fis
          sul me cjàf bas che cun lòu si moveva.

          “Oh!” ghi vevi alòr dìt, “no sòtu Oderìs,
          ’l onòu di Gubio e ’l onòu di che art
          che ‘luminà'467 clamada a è a Parìs?”

          “Fradi,” al veva dìt, “a rìdin468 in pì gran part
          li tèlis pituràdis da Franc Bolognèis:
          ’l onòu ’l è adès dut so, e me in part.

          I no cròt ch’i sarès stàt cussì cortèis
          mentri ch’i vivevi, pal me volej grant
          da l’ecelensa ch’era’n taj me pensèis.469
          Il fìo un uchì al paja par èsi cussì rogànt;
          e chì ’ncjamò’i no sarès s’a no fòs stàt
          che, podìnt pecjà, a Diu i vevi vuardàt’avànt.470
          Oh se sbosa ca è l’umana podestàt!
          Cuant puc che’l vert’n tal pì bièl al dura,
          s’a nol riva’n ta la grosolana etàt.471
          Crodùt’l veva Cimabue’n ta la pitura
          di èsi’l miej, ma ’dès il Gjòt al è pì’n alt
          e la fama di chèl a’è in jù, pì scura.

          Cussì ’l un al altri Guido a ghi’a cjòlt
          la gloria da la lenga; e forsi al è rivàt
          chèl ch’ai doj fòu dal nit ghi farà fà un salt.472
          La fama dal mont no è altri che’l flat
          dal vint, cal tira prin chì e dopo là,
          e, cambiànt banda, cun altri non al vèn clamàt.473
          Se vòus i varatu’n pì s'i ti rìvis a’nvecjà
          la to cjàr (che s'i ti fòs muàrt
          prin che i zogàtuj i ti vès lasàt stà)

          pì di mil àis, ca sòn na pì curta part
          dal spàsiu eterno, che’l movi da li sèis
          al sìrcul che pì tars’n tal cjèl’l vèn tuàrt.474
          Di chèl cal cjamìna cussì a plan, com’ch’jodèis,
          che un timp lu plaudeva la Toscana duta;
          adès a Siena di luj apena’un mùrmur i sintèis,

          indà che siòr al era cuant che distruta
          stada a era la rabia di Firense, ca era
          nòbil indà che adès a è puta.

          La vustra fama a è com’erba’n cjera
          che’l colòu a cambia, e chèl475  a la sbladìs,
          cussì che fòu a vèn bruta e secja da la cjera.”

          E jò: “Dišìnt cussì ti m’incoràgis
          a èsi ùmil e a disglonfà’l me malàn:476          ma cuj al eše chèl cun cuj ti parlàvis?”

          “Chèl,” al veva dìt , “al è Provensàn Salvàn;
          e chì al è pars’che prešuntuòus al era stàt
          di partà duta Siena’n ta la so man.

          Cussì al era e cussì’l và, maj ripošàt,
          dopo cal è muàrt: cu la stesa moneda
          al pàja chèl che par di là’l veva mas’ausàt.”

          E jò: “Se chel spìrit cal speta’n banda,
          prin di pentisi in tal orli da la vita,
          ca jù’l stà e nol vèn’n ta sta falda,477
          se’l bon preà cunfuàrt a no ghi parta,
          prin cal pasi altritànt timp cal à vivùt,
          com’eše che chì concedùt ghi’e stàt di stà?”

          “Cuant cal era plen di Gloria cujerzùt,”
          al veva dìt, “dut lìbar in tal Cjamp di Siena,
          copànt la so vergogna, a si veva metùt;

          e lì, par tirà’un so compaj fòu di pena
          cal sufriva’n ta na prešòn di Carli,
          a tremà si veva ridušùt par ogni vena.478
          Pì i no dìs, e scur i saj ch’i parli;
          ma no pasarà tant timp, che’i to visìns
          ti lu faràn ben capì479; ma lasàn lì.

          Chist’òpera cjòlt ghi veva chej cunfìns.480