307 (return)
[ Il soreli (spieli) al luminèa ducju doj i emisfèris, chel di sot e chel di parzora.]

308 (return)
[ Siòn = Gjerušalèm; crèt = il purgatori.]

309 (return)
[ Virgìlio a ghi ufrìs sta lesiòn di astronomìa al puòr Dante (cal somèa un puc insiminìt coma me) par dimostràighi coma che, jodùt da stu post chì, il soreli a si mòuf a la so sinistra.]

310 (return)
[ Cuant che chì di nu a è unvièr, il soreli al è a sud dal ecuatòu, e vicevèrsa.]

311 (return)
[ I Ebrèos a jodèvin—da la Palestina—il ecuatòu a sud di lòu.]

312 (return)
[ Pì’n sù che ’l omp al và’n tal mont dal purgatori e pì li so còlpis a vègnin lišerìdis.]

313 (return)
[ Che di èsi poltròn.]

314 (return)
[ Bielaga al à spetàt fin a la fin da la so vita prin di pentisi di còu daj so pecjàs. A è par chistu che adès a ghi tòcja spetà fòu da la puarta dal purgatori.]

315 (return)
[ Il cjèl al à ben altri ròbis da fà che pièrdi timp cun prejèris ca no sòn sincèris.]

316 (return)
[ Un dal grup di Bielaga a si necuàrs che Dante al fà ombrena, come un cal è encjamò vif.]

317 (return)
[ Parsè no sotu pì rešolùt?]

318 (return)
[ Cuant ca si ’nrusìs di vergògna un al mostra—di sòlit—sinceritàt o pentimìnt; e par chèl al pol vignì perdonàt pì a la svelta.]

319 (return)
[ Almancu a lu varèsin cjantàt dut s’a no fòsin stàs interòs da Dante.]

320 (return)
[ Èco, chista a sarès na conferma ca no vèvin encjamò finìt da cjantà il Miserere.]

321 (return)
[ I spirs, curiòus, a vòlin che i poès a svèlin las rašòn da la so prešensa.]

322 (return)
[ Se na volta tornàt tal mont Dante al prejarà par lòu, li so pènis a vegnaràn scurtàdis.]

323 (return)
[ I vapòus impiàs a sarèsin li stèlis ca si jòdin colà di nòt e chej lamps ca iluminèjn li nùlis sul imbrunì in ta li sèris d’estàt. Tant che li stèlis che i lamps a si jòdin doma par un istànt.]

324 (return)
[ Ch’i ti vàs vièrs la to purificasiòn.]

325 (return)
[ A vòlin cal resti pì a lunc par cognosi cualchidùn par podej partà nuvitàs a la so zent cuant cal torna’n tal mont, cu la speransa che la zent ca sìnt li nuvitàs a prej par lòu.]

326 (return)
[ Ben nasùs par via ca sòn in via di otegni la so salvasiòn.]

327 (return)
[ I spirs a si fìdin da la volontàt di Dante di judàju—basta che la so volontàt a no vegni impedida da cualchi ostàcul.]

328 (return)
[ Che fasa da l’Italia ca è tal miès da la Romagna e il regnu di Napoli.]

329 (return)
[ Fan, o Fano, al sarès il post indulà che stu Jacu dal Cassero da Fan al è stàt soteràt.]

330 (return)
[ Jacu al sà che il siòr d’Èste a lu odiava: dopodùt, coma cal dìs Vandelli, Jacu a lu veva acušàt di èsi paricida. Però a nol varès maj crodùt che il so odiu al fòs stàt cussì intèns da falu copà.]

331 (return)
[ Chì, Jacu puarèt, a no ocòr pì cal rispìri. Mira e Oriaca a sòn visìn di Venesia.]

332 (return)
[ Boncont al vorès che Dante al preàs par luj par ridùšighi li pènis dal purgatori.]

333 (return)
[ La so puora vèdula.]

334 (return)
[ Na zona tal Cašentìn, tra Firense e Arès.]

335 (return)
[ Un convènt.]

336 (return)
[ Parsè che a stu punt l’Archiàn al sboca in tal Arno.]

337 (return)
[ L’ànzul bon al parta via l’ànima di Boncònt, lasànt il so cuàrp lì cal è. No podìnt vej l’ànima di Boncònt, il diàu a si la cjapa cul so puòr cadàvar.]

338 (return)
[ Il diàu al à tant control su li fuàrsis da la natura.]

339 (return)
[ L’Àrno al sarès stu flun real.]

340 (return)
[ Ca sarès la glera o savolòn o altra roba ca parta un flun in plena.]

341 (return)
[ Sta Pia, fèmina di un grant siòr, a somèa ca sedi stada copada dal so omp, o parsè cal pensava ca ghi fòs stada infedèl o parsè cal veva intensiòn di spošà n’altra fèmina, e Pia a ghi era di ostàcul.]

342 (return)
[ Anelada = dàt l’anèl; e in sèguit spošada. A si pòl notà che sicoma che ’l omp di Pia a si clamava Nel (Nello), la peràula “anelada” a è ben sielzuda.]

343 (return)
[ Un zòuc di azàrt bašàt sul tirà daj dàdos.]

344 (return)
[ Al pensa e ripensa a sè cal varès podùt fà par vinsi. Nuja di insòlit, purtròp, in ta sta reasiòn.]

345 (return)
[ Plan plan a si lìbera di chej ca vorèsin vej un pus daj bès cal à vinsùt.]

346 (return)
[ L’Aretìn: un famòus magistràt di Arès; Ghin dal Tac al era na sorta di brigànt senèis; chel altri al era pur luj un nòbil Aretìn.]

347 (return)
[ Par vej na idea clara di duta sta zent, i sugerìs Vandelli. ’L importànt a è di tegni in mins che tant Federico Novèl che chèl di Pisa (Farinata, fì di Marzùc) a sòn muàrs copàs, prima, i pensi, di èsisi confesàs daj so pecjàs. A è par chèl ca stàn preànt Dante di racomandà la zent di scju puòrs muàrs di preà par lòu par scurtàighi li soferènsis dal purgatori.]

348 (return)
[ Di cjaša so gjavàt fòu = separàt dal so cuàrp.]

349 (return)
[ Chè daj Brabàns a sarès Maria, la fia di un duca di Brabànt, ca varès acušàt Pier da la Bròcja di vej tentàt di violentala, cu la conseguensa ca si sà. A si jòt da chistu cašu che stu tipo di acùšis a nol è dopodùt na roba tant moderna.]

350 (return)
[ Un tocùt da l’Enèide.]

351 (return)
[ Il judìsi divìn al resta sè cal è encja cuant che chej ca prèjn pa l’ànima di un muàrt a rìvin a ridùšighi a l’ànima il timp ca à da spìndi in tal purgatori, par via che encja sensa la so intercesiòn, prima o dopo l’ànima a zarès sù in tal paradìs lo stes, secont sè ca èra stàt stabilìt dal judìsi divìn.]

352 (return)
[ Chej ca preàvin paj muàrs taj timps di Virgìlio a no rivàvin a comutà la sentensa da la gjustìsia divina, par via ca èrin pagàns, e coma pagàns a no vegnèvin scoltàs da Diu, che li so preferènsis a li veva clàris.]

353 (return)
[ Prima di rivà in pica dal mont dal purgatori, Dante al jodarà di nòuf il levasi dal soreli.]

354 (return)
[ Chist’ànima a sarès che di Sordèl, mantovàn coma Virgìlio. Coma ca è clar da sè ca seguìs, Dante al fà di luj un sìmbul di amòu di pàtria.]

355 (return)
[ Il fren da li lègis Justiniànis ca varèsin da governà l’Italia, ma che invensi a no vegnin oservàdis (la sela a è vuèjta).]

356 (return)
[ Prèdis, vèscui e pàpis, fèit il vustri còmpit, e lasàit che Sèšar al fedi il so. Il Vanzèli: Dèighi a Sèšar sè ca è di Sèšar, e a Diu sè ca è di Diu.” (Matt.xxii. [Footnote 21])]

357 (return)
[ Dal imperatòu Asburgo cal era al podej taj timps di Dante e cal trascurava l’Italia.]

358 (return)
[ La zent devota.]

359 (return)
[ L’imperatòu zà minsonàt.]

360 (return)
[ Dante al vòu che il cjèl a ghi dedi na buna punisiòn a la famèa dal imperatòu par vej trascuràt l’Italia. A stà di fat che, secont Vandelli, il imperatòu al vegneva sasinàt cualchi àn dopo—in tal [Footnote 1308], sùbit dopo ca ghi era muàrt so fi.]

361 (return)
[ Tant Berto che Rodolf di Asburg a si’a dàt da fà pì’n ta li pars todèscjs dal impèr che’n ta chès taliànis (il ort dal impèr).]

362 (return)
[ Santaflou (Santafior) a sarès na contèa visìn di Siena ca steva zìnt a remengo par mans di Siena e dal Papa stes. I siòrs a sarèsin i cons e marchèis taliàns—zent coma ca èrin i Sùcars di San Zuan?]

363 (return)
[ Bandonada dal imperatòu, ma encja dal Papa, che’n ta chej timps là al era a Avignòn.]

364 (return)
[ Nol varèsia il volej divìn da interesàsi encja da la nustra puora Italia?]

365 (return)
[ Dante al è plen di ironìa, encja se sta ironìa a è amàra. Dante a ghi vòu ben a la so sitàt, ma pròpit parsè ca ghi vòu tant ben al è amondi crìtic da la so corusiòn.]

366 (return)
[ Ca no stenta a rangjàsi a mòut so.]

367 (return)
[ Dante a ghi dà una buna frecjada ai so fiorentìns che, secont luj, a àn la gjustìsia doma in taj làvris.]

368 (return)
[ La responsabilitàt di governà.]

369 (return)
[ Se Firense a era siòra, a no era doventada siòra par via onesta; e cussì a no mostrava nencja bon judisi. E la pàs? Firense a era sempri in lota cun chistu o cun chel’altri. Cussì chì a è tanta ironìa.]

370 (return)
[ Sparta.]

371 (return)
[ L’ironìa di Dante tal ušu di sta peràula a è clara.]

372 (return)
[ Taj ùltins mèis e àis.]

373 (return)
[ L’idea a è che dut chel viavaj di zent taj ufìsis pùblics, ca nol pòl èsi bon pa la salùt pùblica, al è caušàt dal fat che chej al podej a càmbin spes, e no in miej.]

374 (return)
[ Parsè che i so dolòus a rèstin, ca si zìri par chì o par lì.]

375 (return)
[ Virgìlio al è muàrt cuant che Otaviàn al era imperatòu, cualchi àn prima che Crist al vegnès a fà sè cal a fàt, permetìnghi a la zent di purificàsi in tal purgatori. Prin di Crist, chej coma Virgìlio a zèvin in tal Limbo.]

376 (return)
[ A Sordèl a no ghi pàr vera di èsi in front di Virgìlio e, plen di amirasiòn, a lu imbrasa di nòuf.]

377 (return)
[ Dante a ghi veva dita a Sordèl cal veva pierdùt il cjèl; e cussì Sordèl al pensa che Virgìlio al vegni dal infièr.]

378 (return)
[ Il Limbo.]

379 (return)
[ I frutùs a èrin muàrs prima di vignì batiešàs.]

380 (return)
[ Li virtùs sàntis a sarèsin la fede, la speransa e la caritàt. Li àltris a sarèsin li virtùs moràls e inteletuàls. (Vandelli)]

381 (return)
[ Qui ambulat in tenebris nescit quo vadat (Giov.XII. [Footnote 35]), coma ca ni recuarda Vandelli.]

382 (return)
[ Il scur, o la mancjànsa da la lus dal soreli, al è da capì coma la mancjànsa da la gràsia divina, che sensa di chè pi’n sù no si riva.]

383 (return)
[ L’alegorìa a è clara. Par cjatà la strada justa a bišugna vej la lus da la grasia divina.]

384 (return)
[ Stu chì al sarès un imperatòu Asburgo ca si rìnt cont di vej trascuràt l’Italia, il “gjardìn dal impèr.”]

385 (return)
[ Secont Vandelli, Arrigo VII al veva provàt a risanà na Italia ca patìva amondi par via di guèris e par via ca mancjava di gjustìsia civìl.]

386 (return)
[ In vita, chistu e Rodolf a èrin nemìs, mentri che chì a vàn d’acordu pròpit ben.]

387 (return)
[ Moldava e Elba, fluns da la Boemia.]

388 (return)
[ Doj re, scju chì, ca si dàn consèis.]

389 (return)
[ Cal sarès Filìp il Bièl.]

390 (return)
[ Vandelli al sugerìs che l’imàgin da la cuarda plena di virtùs e tegnuda atòr da la vita a è biblica. In ogni cašu, chel ben tresàt al è Pieri III di Aragona, e chel dal maròn al è Carlo d’Angju.]

391 (return)
[ Da pari in fì.]

392 (return)
[ Chej tre chì—il zòvin, Jacu e Federìc—a èrin fis di Pieri III di Aragona. Dante al à puc di bon da diši daj ùltins doj.]

393 (return)
[ Diu stes.]

394 (return)
[ Al contrari da li làudis ca ghi fà a Pieri III di Aragona, Dante al à puc di bon da diši encja dal Našòn, o Carlo d’Angju.]

395 (return)
[ Costansa a à pì rašòns di vantasi dal so omp, Pieri III, che li altri dos.]

396 (return)
[ Coma ca si voltàs vièrs Diu, dišìnghi che in Luj a era la so speransa.]

397 (return)
[ Dante al è a colp streàt da la prejèra di chist’ànima.]

398 (return)
[ Li pùntis celèstis.]

399 (return)
[ Dante a ghi dà coragju al letòu di trapasà il vel e entrà’n ta l’alegorìa di sti rìghis.]

400 (return)
[ Par simbolegjà la mišericordia di Diu.]

401 (return)
[ Da notà: il vert al è il colòu da la speransa, e la sensasiòn di velocitàt creada da sti rìghis a sugerìs la prontesa da la gràsia di Diu.]

402 (return)
[ Stu chì al sarès Nino Visconti, un so compaj, parìnt a la lontana dal famòus Cont Ugolìn.]

403 (return)
[ Sè che prin a no si jodeva par via da la distansa, adès, sul imbrunì, invènsi a si pòl jodi—un pensej, chistu, cal à alc dal paradosàl.]

404 (return)
[ Sti àghis a sarèsin chès ca sepàrin il mont dal purgatori da l’Italia.]

405 (return)
[ La vedula di Nino a veva bandonàt li fàsis blàncis (ušàdis—roba strana—da li vèdulis) par spošasi di nòuf cun Galeàs Visconti, cul cual a veva vùt pucja furtuna]

406 (return)
[ Sta vena di ironìa a sugerìs che encja tal purgatori a sòn bòis di cjapàsila cu li fèminis!]

407 (return)
[ Vipera = emblema daj Viscòns di Milan; gjàl = emblema daj Viscòns di Pisa.]

408 (return)
[ Dante a si mèt a vuardà vièrs il polo antàrtic, indulà che li stèlis a somèjn mòvisi pì a plan.]

409 (return)
[ Sti tre flamùtis, o stèlis, a sarèsin sìmbuj da la fede, speransa e caritàt. Li cuatri stelùtis dal pròsin tercèt a sarèsin li virtùs cardinàlis. (Vandelli)]

410 (return)
[ Li rìghis ca seguìsin a mètin in clar l’identitàt di chistu aversari.]

411 (return)
[ La prešensa dal madràs a sarès chì par indicà che encja a sta puòra zent dal anti-purgatori a ghi tocja sufrì li pènis da la tentasiòn!]

412 (return)
[ Da’ndulà ca tègnin protešùs dal mal chej ca stàn par entrà’n tal purgatori.]

413 (return)
[ Coràd al veva vùt cussì tanta cura daj sos che l’ànima so al veva trascuràt—e par chèl al è chì.]

414 (return)
[ La contrada daj Malspins a è cussì tant celebrada che la so fama a è cognosuda pì fòu da l’Italia che’n ta l’Italia stesa.]

415 (return)
[ Dante al ešalta la sioresa di scju bacàns e il so valòu di condotièrs.]

416 (return)
[ A somèa che stu “trist cjaf” (capo reo) al sedi stàt jodùt coma il demòni da cualchidùn, coma ’l amòu da la potensa da àltris, coma’l papa da ben àltris, e via di sèguit.]

417 (return)
[ Chista a è na referensa, abastansa intorgolada, dai sièt àis che, secònt i comentatòus, Dante al pasarà in taj poscj’ daj Malspìns, in ta la Lunigiana.]

418 (return)
[ Se il volej divìn a nol vès da cambiàsi—ca no susedarà.]

419 (return)
[ L’aurora stesa. Taj prins tersès, Dante—in ta un mòut abastansa fantašiòus—al dà n’idea di se ora ca era cuant cal era stàt culpìt dal sun.]

420 (return)
[ Il scorpion?—I studiòus a no sòn sigùrs di cuala costelasiòn che Dante a si riferìva.]

421 (return)
[ Al momènt la nòt a era in ta la so tersa ora , ca vorès diši ca èrin pì o mancu li nòuf di sera.]

422 (return)
[ Ch’i eri di cjar e vuès, coma Adàm.]

423 (return)
[ I sinc a sarèsin: Dante, Virgìlio, Sordèl, Nin, e Coràt.]

424 (return)
[ Taj tìmps vècjus, secònt na storiuta contada da Ovidio, la sišila a era na fèmina trasformada in sišila par protèšila da la rabia dal so omp.]

425 (return)
[ Ganimèd, il pì bièl daj mortàj, al era stàt rapìt da n’àcuila e partàt lasù daj dèos dal Olimpo a tègnighi plens i so gos di ambrošia o di altra bevanda speciàl, che a scju dèos forsi a ghi plaševa pì di un bièl tajùt di bacò.]

426 (return)
[ Cal sarès chel post fra la sfera da l’aria e la luna.]

427 (return)
[ La mari di Achìl a lu veva platàt a Schir pròpit par ca nol zès na dì a Troja; ma il so tentatìf al era stàt invàn, coma ch’i savìn.]

428 (return)
[ Virgìlio.]

429 (return)
[ Stu chì al sarès chel post indulà cal veva conversàt cun Sordèl e’i àltris.]

430 (return)
[ Coma ca rišulta da chèl ca seguìs, l’entrada dal purgatori a someàva vierta da lì cal vuardava Virgìlio.]

431 (return)
[ Lùsia a è partida al stes momènt ca si’a sveàt Dante.]

432 (return)
[ Ah, letòu, considera sta pècja com’un neo ca ghi da rišàlt a la puresa dal me furlàn!]

433 (return)
[ Sìmbul da l’aministrasiòn da la gjustìsia.]

434 (return)
[ I comentatòus di Dante a pènsin che scju tre scjalìns a raprešèntin la gradasiòn da la penitensa, da la contrisiòn inisiàl a la sodisfasiòn ca si cjàpa cuant ca si fà dal ben.]

435 (return)
[ Il diamànt al rafigurarès la soliditàt da la Glišia, secònt i comentatòus.]

436 (return)
[ Domanda, in altri peràulis, di vej l’asolusiòn par podej entrà’n tal purgatori.]

437 (return)
[ Mea culpa, etc.]

438 (return)
[ Na volta dentri dal purgatori, Dante al varà da purificàsi daj so pecjàs.]

439 (return)
[ Li do clafs dal regnu dal cjèl.]

440 (return)
[ Alegorìa: se sta claf da l’asolusiòn a no vèn ušada ben, alòra a no è vàlida l’asolusiòn.]

441 (return)
[ A mi par di capì chistu: la claf di oru a pol conferighi l’asolusiòn al pecjadòu pentìt; che di arzènt a è che ca vèn ušada, da li vòltis cun dificultàt, dal predi par otegni il pentimìnt dal pecjadòu, còmpit cal pòl èsi dur.]

442 (return)
[ Chel cal vuarda indavòu e cal torna a pecjà al pièrt la so gràsia.]

443 (return)
[ Tàrpea: il post indà che i Romàns a vèvin il so tešoru pùblic, cul tribùn Metèl ca lu custodiva—fin che Gjulio Sèšar a si veva imparonìt dal tešoru e mandàt via il Metèl. Cupiditas radix malorum est et—coma ca’è ben clar—erat!]

444 (return)
[ La mancjànsa di amòu sincèr pal ben, ca parta la zent al pecjàt, a spiega il puc ušu di sta puarta e il parsè ca’è cussì dirocada.]

445 (return)
[ La curnìs ca va sù pal mont dal purgatori a era da la stesa largesa.]

446 (return)
[ Pas tant voluda dal omp dopo che Adàm & Eva a èrin stàs butàs fòu dal ort terestri—pas in fin anuncjada dal ànzul Gabrièl.]

447 (return)
[ Virgìlio? La fuarsa divina? Ducju doj?]

448 (return)
[ I comentatòus a ni fàn recuardà la storiùta di Oza che, vìnt tocjàt l’arca, ca steva par colà, sensa il permès di Diu, al era stàt fulminàt a colp. (I vinu da considerà sta storiùta coma amonimìnt di no meti li mans in taj afàrs daj àltris, encja s’i pensàn di fa dal ben?)]

449 (return)
[ La vista e il sinti. Li imàginis a someàvin cussì vèris ca pareva ca cjantàsin sul seriu.]

450 (return)
[ David.]

451 (return)
[ Micòl a ghi li veva sunàdis par èsisi disvistìt in public, coma cal varès fàt un mataràn o pajàso.]

452 (return)
[ Micòl, la prima fèmina dal re David; pa li so àriis di granda siora a era stada punida cu la sterilitàt.]

453 (return)
[ ’L imperatòu Trajan.]

454 (return)
[ Il smuàrs di un cjavàl.]

455 (return)
[ Li bandièris ca svualasàvin tal vint a tegnèvin rafigurada n’àcuila nera ta un sfont di colòu òru.]

456 (return)
[ I no vuej mancjàighi di rispièt, ma sta veduluta a no mi pàr pròpit sensa pretèšis.]

457 (return)
[ Diu stes, che dut al jòt—il pasàt, il prešènt e il davignì. Di nòuf cun rispièt: Ma a nol eše un puc masa limitàt, stu puarèt di Signòu, s’a nol pòl maj jodi roba nova?]

458 (return)
[ Ca no si à encjamò cambiàt in pavèa, o farfala.]

459 (return)
[ Asiòns.]

460 (return)
[ Pal amòu che Diu al à paj ànzui e par li stèlis.]

461 (return)
[ La sapiensa? Il sant spìrit?]

462 (return)
[ Chej encjamò vifs a varàn bišugna di tàntis prejèris par entrà’n tal purgatori.]

463 (return)
[ Chì a’n d’è di chej ca àn da purgà pecjàs pì grancj’ daj pecjàs daj àltris.]

464 (return)
[ Chej ca sòn plens di gràsia divina.]

465 (return)
[ Li ròdis stelàdis a sarèsin li sfèris celèstis.]

466 (return)
[ Taliàn.]

467 (return)
[ Minià.]

468 (return)
[ A àn pì colòu, pì vivacitàt.]

469 (return)
[ Mentri cal era vif, Oderìs al bramava pì di dut di èsi il miej minatòu dal mont.]

470 (return)
[ Prin da murì, cuant che encjamò al varès podùt vivi e, di conseguensa, pecjà, Oderìs a si veva pentìt e cambiàt il so mòut di vivi.]

471 (return)
[ Il genio di un artista—o la so fama—al dura amondi puc, se pì ca nol è seguìt da un periodo di mediocritàt.]

472 (return)
[ Dante chì al alùt a sè stes, pensànt sensa modestia cal sarà miej di Guido Cavalcanti.]

473 (return)
[ E cussì a è cu la Gloria dal omp, ca pasa a la svelta da un a un altri.]

474 (return)
[ Una alušiòn, chista, al firmamìnt stelàr, ca si mòuf pì a plan daj pianès e da la luna.]

475 (return)
[ Il soreli.]

476 (return)
[ Di disglonfà il so spìrit cal è plen di orgòliu o supiàrbia.]

477 (return)
[ A nol entra in tal purgatori.]

478 (return)
[ In efièt a si èra metùt lì in plasa a domandà la lemòšina ai so concitadìns par podej acumulà i bes ca ghi ocorèvin par liberà il so compaj. A no è da surprìndisi se un orgoliòus coma luj al tremava fašìnt chistu.]

479 (return)
[ Encja a Dante, una dì, a ghi farà vignì la stesa tremarola cal à provàt il Salvàn—e alòra al capirà il parlà scur.]

480 (return)
[ Gràsis a la so òpera di compasiòn, il Salvàn a si’a meretàt un post in tal purgatori. Basta un’unica òpera a li vòltis par fani meritèvuj.]

481 (return)
[ Cjaminànt insima di sti làstris, i parìncj’ daj muàrs soteràs sot a pòsin vej sempri prešìnt coma ca èrin prin di murì.]

482 (return)
[ Li làstris sot daj piè.]

483 (return)
[ Lusìfar stes, punìt pa la so supiàrbia sensa fin.]

484 (return)
[ I Gigàns a èrin stàs ridušùs a tocs da li saètis di Gjove stes.]

485 (return)
[ Un daj architès da la tor di Babèl.]

486 (return)
[ La pianura di Shinar, indà ca era stada costruìda la tòr di Babèl.]

487 (return)
[ Pal so orgòliu di vej sièt fiòj e sièt frùtis, Niobe a era stada punida da Latona ca ghi’u veva copàs dùcjus. Pal dolòu Niobe a si veva dopo trasformada in ta na statua.]

488 (return)
[ Par no vignì caturàt daj Filistèos, Saul a si veva copàt cul butasi’n ta la so spada. (Vandelli) Saul al era ebrèo ma al varès fat buna figura encja coma romàn!]

489 (return)
[ Aragna a era stada tramutada in ta un raj dopo ca veva sfidàt Minerva in ta l’art dal tesi.]

490 (return)
[ Roboàm al vèn punìt in ta che maniera chì par vej minacjàt i israelìs ca volèvin che luj ju judàs.]

491 (return)
[ E a stà di fat che Almeòn al veva adiritùra copàt so mari pa la vanitàt di vej acetàt na colana ca varès partàt a la muàrt dal so omp.]

492 (return)
[ Senacherib = re daj Asiriàns, copàt daj so fìs par vej par supiàrbia pierdùt na guera cuntra il re di Gjudea.]

493 (return)
[ Ciro al veva fàt copà il fi di Tamiri. Ic pì tars a ghi veva fàt tajà il cjaf a Ciro e butàt in ta na bota di sanc. Che Diu ni vuàrdi da fiòlis cussi!]

494 (return)
[ Olofèrnis, re daj Asiriàns, cuant cal steva combatìnt chej da la Gjudèa, al era zùt a finìla malamintri cuant che Gjudita a lu veva fàt namorà di ic e, coma ca susèit spes cuj maròus, luj al era zùt a pièrdi il cjaf par ic—e no doma par mòut di diši!]

495 (return)
[ L’umiltàt, sugerìda da chist’ultima imàgin, a ghi permeteva a Dante di penetrà in ta la veretàt da li ròbis cal jodeva rafiguràdis in tal pavimìnt.]

496 (return)
[ A s’insurièa, ogni tant, Dante, cuntra i grandòns di sta cjera!]

497 (return)
[ La sesta ora dal dì a à finìt il so còmpit. Cussì adès al è pasàt mišdì.]

498 (return)
[ Coma par domandàighi sè cal intindeva diši.]

499 (return)
[ La “ben guidada” a si riferìs, cun ironìa, a Firense.]

500 (return)
[ Cuant che a Firense a era pì onestàt.]

501 (return)
[ Zìnt sù par sta scjalinada a si si strufìna cuntra li parèis lateràls, ca sòn amondi rìpidis.]

502 (return)
[ Al purifichèa dal mal chej ca ghi vàn sù.]

503 (return)
[ Parsè che il mont dal purgatori a si streta sempri di pì pì’n sù ca si và.]

504 (return)
[ E cussì, ispiràt da la diresiòn dal soreli, Virgìlio al decìt ca bišugna proseguì a destra.]

505 (return)
[ Coma l’invidia, ca è sensa colòu, sbladida.]

506 (return)
[ L’espresiòn a si riferìs a sè ca susedeva in ta li plàsis, in front da li glìšis durànt li mèsis gràndis.]

507 (return)
[ La vista a ghi’è stada tant scurida da la so invidia da impedighi di jodi li ròbis coma ca varèsin da èsi jodùdis.]

508 (return)
[ Diu stes.]

509 (return)
[ Taliana.]

510 (return)
[ Il originàl (“s’i l’apparo”) a si visina di pì a “se jò i impari” cuj ca è. La sostansa, però a no cambia. Dante, a’ è clar, al intìnt diši che s’al sà di na tal ànima, al pol fàighi dal ben preànt par ic cuant cal torna’n tal mont.]

511 (return)
[ Tal sens che se la “sitàt vera” a è la sitàt di Diu, alòra a si è pelegrìns ( o in esilio) s’a si vif in Italia o in altri bàndis.]

512 (return)
[ Chej puarès di svuàrps sintàs in ta li bàndis di stu sìrcul a no pòsin jòdilu, ma a pòsin sinti i so muvimìns.]

513 (return)
[ Còlis = Colle, un paešùt da la Toscana, indulà che i Senèis a èrin stàs scunfìs daj Fiorentìns in tal [Footnote 1269]. (Vandelli)]

514 (return)
[ Diu, vuarda cašu, al veva zà destinàt la scunfìta daj Senèis.]

515 (return)
[ Il mierli, da stupit, al vèn fòu d’unvièr ogni tant, crodìnt ca sedi za primavera.]