		Rizal 14 na taon
		Filipinas
		Anangki
		Sakim
		Ingit
		Minerva
		Panahon
Mga Diwata	{	Kagandahan Karangalan, Kasayahan at Kayamanan
Coro Ng	{	Kabataan Kabinataan Mga Panganay

Decorative motif

TAGUBILIN:

Ipinagbabawal ang pagtatanghal na walang pahintulot ng Gurong si G. Manuel Lopez at ng Kumatha.

Decorative motif

SI RIZAL AT ANG MGA DIWATA

Decorative motif

UNANG YUGTO

Sa kabilang dako ng tanawin ay kakahuyan at bundukin at sa kabilang dako'y bahagi ng dagat BAY.
Isang bangkang lunday ang nakapugal na bay-bayin.
Lalabas ang Coro ng Kabataan na boong lugad na nagaawit.

I TUGMA

AWITIN

(Lahat)

Tayo na't magpaliguan

Dito sa dagat na tabang

Tubig niya'y sakdal linaw

Anong sarap! Anong inam!

(Lalaki)

Banka'y atin nang ibunsod

At sabayan ng pag-gaod

Kapit kayo't mahuhulog

Mahirap na ang malunod.

(Babai)

Anong sarap na aliwan

Ng mamangka sa dagatan

Huwag kayong magagalaw

Ang bangka ay gumigiwang.

(Lahat)

Tayo na't maglusungan

Sa tubig na sakdal linaw

Hayo na't maglundagan

Anong sarap manimbulan!

Magpapasukang lahat sa loob. Si Rizal ay lalabas sa kabilang dako na wari'y may hinahanap.

II TUGMA

Rizal:—

Ako ay iniwan.... Hindi na inisip,

Ang nagsisiluhang Ina at kapatid,

Nagpasasang lahat sumimsim ng tamis

Ng pagliliwaliw.... at kami'y sa sakit.

Anong pagkahirap ng ganitong buhay

Maraming kapatid ay di maasahan,

Ang nangatuturing na mga panganay

Na dapat huwarin sa mabuting asal,

Sa landas ng puri'y dapat na mag-akay

At dapat magsikap ng ikararangal,

Ng kanyang kaanak, ng kanyang pangalan,

Ay siyang nagiging masamang huwaran

At dumog sa hilig na napakahalay.

Ang tanang pag-asa ng Ina kong giliw

Ang kabinataang dinaladalangin,

Siyang tatawagan, aking ituturing

Yaring kalagayang balot ng hilahil.

Nguni't hindi kaya ariing aglahi

Ng mga kapatid ang gayong mungkahi?

(Mag-iisip ng boong alinlangan)

Sa ano't ano ma'y aking luwalhati,

Ang agad malaman yaring pagwawari.

(Anyong hahanapin, sa kabilang dako'y lalabas ang Kabinataan.)

III TUGMA

(ANG KABINATAAN AT SI RIZAL)

SALITAAN:

Kabinataan:—

Ang buhay ng tao ay isang pangarap

Isang kasayahang walang makatulad

Ang di magtamasa ay hangal at uslak

Laging magtitiis, laging maghihirap.

Rizal:—

(sa sarili) Ang kabinataan....

(lalapitan) Kayo 'y siyang pakay

Talagang sadya kong kayo'y tatawagan,

Sana'y isasamong si Ina'y káwaan.

(tunog) Ibig baga ninyo mga hinihirang

Na samahan ako't Siya'y saklolohan?

Kabinataan:—

Kami ay may lakad; huwag abalahin

At ang kasayaha'y dapat tamasahin,

Hindi mo ba tantong ang hindi sumimsim

Sa kanyang tagayan ay mangmang ó baliw?

(hihimukin) Sumama ka Rizal, sa ami'y sumama

At doon pahirin ang bakas ng dusa.

Rizal:—

(malungkot) Sumama pa ako?.... Paano si Ina?....

Kabinataan:—

(pakutya) Si Ina?... Bayaan. Siya ay saka na.

(Pasubali) Tawagan na muna ang mga panganay:

Rizal:—

Kayo'y kapatid ding dapat na asahan;

Kabinataan:—

Sila'y siyang unang dapat na dumamay.

Rizal:—

Samahan na ako. Tayo na't suyuan.

Kabinataan:—

Nalalaman mo nang kami ay may lakad.

Rizal:—

Matitiis kayang hindi bigyang lunas

Ang sakit ni Ina sa gitna ng hirap?

Kabinataan:—

May panahon pa rin.... (aalis)

Rizal:—

Kung tapos nang lahat.

IV TUGMA

Mapagiisa si Rizal.

Rizal:—

Ang aking pag asang mangakakatulong

Na mangag-iibis ng dusa't lingatong,

Di man nabahala sa tapat kong lungoy,

Hindi man dinigig ... Agad nang yumaon.

Masayang masayang parang walang malay,

Nagsasamantala ng galak sa buhay;

Parang mga musmos na di nalalamang

Ligayang sandali'y agad napaparam.

(Mayuyukayok sa isang dako ng tanawin na waring may iniisip.)

Lalabas Ang Mga Diwata Na Mag Aawitan Ng Kaakit-akit. Si Ingit at Si Sakim Ay Sa Kabilang Dako.

SALITAAN.

Anangki:—

Mga Diwata kong hirang

Inyong akitin si Rizal;

Akitin mo Kagandahan,

Ganda ang iyong ialay.

Kagandahan:—

Siya'y aking lalambingan.

Anangki:—

Ikaw naman Kasayahan

Pilitin mong siya'y mapukaw.

Kasayahan:—

Sa puso'y siyang bubuhay.

Anangki:—

Tulungan mo Karangalan

Gayumahi't nang masilaw

Karangalan:—

Aalayan ko ng dangal.

Anangki:—

Akitin mo Kayamanan

Ng salaping makikinang.

Kayamanan:—

Sisiluin ko ng yaman.

Anangki:—

Hayo na at siya'y lapitan

At gisinging malumanay.

AWITIN:

Mga Diwata:—

Tayo na't ating gisingin

Halina't atin siluin

Alayan natin ng lambing

Upang siya'y sumaatin.

Rizal, Rizal, gumising na

Silayan kami ng mata

Asahan mong liligaya't

Malilimot ang balisa.

SALITAAN.

Anangki:—

Rizal, Anó't namamanglaw?

Baki't ka ba nagdaramdam?

Sabihin mo, iyong tura't

Ako'y handa sa pag-damay

Rizal:—

Dahilan kay Inang mahal

Na nagagapos ng lumbay.

Anangki:—

¡Ah! Yaon ang dahilan

Ng di mo ikatiwasay?

Ibig mong aking lunasan

Ang mga sakit sa buhay?

Rizal:—

(sa sarili) ¡Oh pusong napakarangal!

(sa kausap) Kayo ay pagtatapatan

Ang tanging pag-asa, ang Kabinataan,

Ang nangatuturing na mga panganay

Ang dapat lumunas, ang dapat dumamay

Ay na nga hihimbing, at nalilimutang

Sila'y may ina pang dapat paglingkuran.

Anangki:—

Dahil lamang doon, ikaw ay nalumbay?

Ayokong makitang sino may lumuha,

Kaya't tangapin mo ang aking kalinga.

Ako'y si Anangki. Ako'y si Tadhana.

Nariyat kasama ang tanang Diwata.

(tatawag) Kagandahan: Siya, kayo'y magpasasa

Pawiin kay Rizal ang bakas ng luha

Iyong ipatantong ikaw ang Hiwagang

Hinababol-habol ng tanang Makata.

At siya'y suyuin ng boong pag-giliw,

Sa kanya'y idulot ang timyas ng lambing,

Siya'y dalhin mo sa mga tanawin

Ng mga pangarap.

Kagandahan:—

Akin pong gagawin.

(Lalapit at hahawakan si Rizal)

Halína, halina sa bayan ng tuwa,

Limutin na Rizal ang mga pag-luha,

Puso ko't puso mo'y mag-iisang diwa

At magasusumisid sa dagat "biyaya".

Ikikitil kita ng mga bulaklak

At siyang idadampi sa pusong may hirap

Kita'y susuubin ng aking pag-liyag

Ng sa pighati mo'y siyang maging lunas,

Siya na ang sakit.

Rizal:—

(alinlangan) Hindi ko magawang

Agad na sumimsim ng ala'y mong tuwa;

Ang Ina ko'y siyang sumasagunita

Mandi'y nakikitang lunod na sa luha.

Kagandahan:—

Pawiin sa loob ang tanang ísiping

Makapagdudulot ng dusa't hilahil

At ngayo'y panahong ating tamasahin

Ang galak sa buhay na sumasaatin.

Buklatin ang pusong iyong iyo lamang,

Tanging makikita'y pagsintang dalisay

Tahas masasabing tanging-tanging ikaw

Ang itinitibok ng puso ko't buhay.

Pawang tuwa't suyo, ang ipakikita

Ng nananabik kong puso sa pagsinta't

Di ka babahiran bahagya mang dusa.

Rizal:—

Tunay ang sabi mo?

Anangki:—

Yao'y nasulat na,

Nang lalong maganap ang dulot kong alay

Ngayo'y kilalanin ang isa pang abay.

(Tatawag) Kasayahan ... Lapit: Siya ay alayan

Ng tanging samyo mong kabangubanguhan.

Ang mga mata mong kapilas ng langit,

Ay tanging kay Rizal dapat mong ititig;

Ang masayang ngiting sa dusa'y pambihis,

Ang mabining kilos na nakasakit

Ang mahinghing anyo, ang timyas ng halik,

Ang gandang sariwang laging nagtatalik,

Ang matang mapungay, ang diwang malinis,

Idulot kay Rizal.

Kasayahan:—

Ganap na ang nais!

Rizal:—

(Hangang-hanga) Ito kaya'y tunay?

Kasayahan:—

Hindi panaginip.

Anangki:—

(tatawag) Karangalan ... Siya ay iyong putungan

Ng nakahihiling iyong katangian:

Gawin mong si Rizal ay laging hangaan

Sa boong daigdig ng lalo mang paham.

Ibig kong makita na siya'y kapiling

Ng lalong Bayaní, ng lalong Magiting,

Ibig kong makitang siya'y pintuhuin

Ng tanang linalan....

Karangalan:—

Ang gayo'y gagawin.

Anangki:—

At kulang pa yata ... (mag-iisip) Ah! si Kayamanan!

Kayamanan:—

Ako po'y utusan.

Anangki:—

Ngayon di'y gampanan,

Yarin tagubilin, sa íkatitibay

Na kanyang ligayang walang katapusan;

Sinupin mong lahat, na ang kayamanang

Mahahagilap mo sa boong tinakpan,

Ang lahat at lahat ay iyong ialay

Kung kailanganin ng batang si Rizal.

Rizal:—

(magalang) Bago ko tangapin ang tanang biyaya'y

Bayaang ialay ang aking paghanga.

Anangki:—

Sila'y alipin mo; ang mga Diwata'y

Iyong iyo lamang. Hayo't magpasasa.

Rizal:—

(Magalang) Anangki, salamat.

(sa mga Diwata; boong tamis) Halina kay Ina

Oh! mga giliw kong panglunas sa dusa,

Tayo na't piliting siya'y lumigaya,

Yamang ako'y inyo, kayo nama'y kanya.

Lahat:—

(sabay) Di kami nanayag. Kami'y iyo lamang.

Kagandahan:—

Ang kahi ma't sinong magnais umagaw

Ng biyayang iyo, iyong iyong tunay

Ay aming kagalit gagawing kaaway

Rizal:—

Sa makatwid, ay ...

Lahat:—

Iyo nang nalaman.

Kagandahan:—

Na sino't sino mang sa iyo'y pumiling,

Sino mang aagaw ng sariling amin

Ay sisiphayuin ng siphayong baliw.

Rizal:—

(magalang) Anangki, Tadhana, ako'y patawarin.

Ang tanang Diwatang kaloob sa akin

Ay di maaaring aking tamasahin,

Náiyan, kunin na, muli mong bawiin.

Anangki:—

Sa anong dahilan?

Rizal:—

Sa malaking bagay.

Ako ay di akin, ako ay kay Inang,

Ang kanyang tiisin ay akin ding tunay,

Ang aking ligaya'y kanyangkanya lamang

Kaya't di maaring ang tanan mong alay

ay tamasahin ko at pagpasasaan.

Anangki:—

(matimyas) Ano pa ang ibig? pinawi kong lahat

Ang mga hirap mo ng mabisang lunas.

Rizal:—

Di ko kailangan ... Nais ko pa'y hirap

Kung akin sarili. Aanhin ang galak

Na di maihandog sa Ina kong liyag?

Anangki:—

(payamot) At tumatangi ka sa mga biyaya?

Rizal:—

(boong saklap) Hindi maaari, di ko magagawang

Ako ay mag isang lumasap ng tuwa.

Anangki:—

(boong poot) Ako'y ginagalit.

Rizal:—

(mayumi) Ikaw ang bahala.

Anangki:—

(galit) Ang ngit-ngit ni Sakim, ang poot ni Ingit

Ang aking higanti'y siyang mag-uusig

Asahan; asahang ano mang masapit

Kita'y tatalian ng mga pasakit.

(tatawag) Ingit, Sakim, Ayan: (ituturo) Siya'y kilalanin

Siya'y higantihan ng ngit-ngit ng baliw

Sa hapis na buhay, huwag pagitawin

At ipaglubugan sa tanang hilahil.

Sakim:—

(boong kasiyahan) Ako ang bahala; aking nalalaman

Ang aking gagawin upang pasakitan.

Sakim:—

Di ako tutugot na siya ay gumitaw

Aking pipilitin na siya'y mamatay.

TABING.

Decorative motif

SI RIZAL AT ANG MGA DIWATA

Decorative motif

IKALAWANG YUGTO

I TUGMA

Pagbubukas ng tabing ay makikita si Rizal nayuyukayok. Lalabas ni Filipinas na nag-aawit ng isang mapanglaw na karaingan.

AWITIN:

Filipinas:—

Rizal, Rizal, bunsong hirang

Ina mo'y huag bayaan

Ina'y iyong saklolohan

Sa dagat ng kahirapan.

Ang Ina mong tumatangis

Nalulunod na sa sakit

Wala nang kayang magtiis

Sa lingap mo'y nagnanais.

SALITAAN.

Rizal:—

(alinlangan) Anong aking magagawa

Sa ako'y mus-mos pang bata.

Filipinas:—

Sukat ang banal mong nasa

Kung iyong isasagawa.

Rizal:—

(susuyuin) ¡Ina! siya na ang pag-luha

Handa akong kumalinga.

Filipinas:—

Ay Rizal ng aking buhay.

Sa tanang kong katiisan,

Hininga mandi'y papanaw;

Mga binata'y tawagan

Nang ikaw ay matulungan.

Hanapin, tawagan sila,

Ibalita yaring dusa

Nang kanilang maalalang

May tumatangis na Ina.

At sa kanila'y isulit,

Ang pighating tinitiis

Ng Inang tanging ninibig

Sa libinga'y maghahatid;

Kailangan ko ang tangkilik. (malulugmok)

Rizal:—

(aalalayan) Ina ... Inang minamahal

Huag mo akong iiwan

Aanhin ko yaring buhay

Kung ikaw ay mamamatay?

Lalabas ang mga Panganay na may dalang manok, baraha at bote ng alak.

II TUGMA

Ang Mga Panganay, Si Rizal at Si Filipinas

SALITAAN:

Panganay 1.º:—

Mabuhay ang kasayahan!

Panganay 2.º:—

Mabuhay ang paglilibang!

Lahat:—

Mabuhay! Laging mabuhay!

Rizal:—

(luhog) Lingapin ninyo si Inang

Mga kapatid kong hirang

Ako ay inyong tulungan,

Kung kayo man ay may buhay

Ay sa kanya tanging utang.

Lahat:—

(pakutya) Ohu?... mapagdunung dunungan.

(sa sarili) Bakit malakas ang sugal

Hahanapi'y kapalaran.

Filipinas:—

(sa mga Panganay) Ay mga anak ko ...kayo'y nasisinsay

Sa dapat landasin....

Panganay 1.º:—

(padabog) Aking nalalamang

Kaliwa'y kaliwa at kanan ang kanan. (anyong aalis)

Rizal:—

Kami na'y lingapin ... Sandaling maghintay ...

Panganay 2.º:—

(kay Rizal) At ibig mo yatang kami pa'y turuan?...

Panganay 3.º:—

Kung sana'y marunong ó kaya'y mayaman

Disin ay agad kang pinaniwalaan.

Panganay 1.º:—

Tayo'y tanghali na.

Panganay 2.º:—

Halina at iwan

Rizal:—

(boong lungcot) At kami ni ina?...

Panganay 3.º:—

Kayó?

Lahat:—

Ating lisan.

(sabay ng alis)

III TUGMA

Si Rizal at Si Filipinas

SALITAAN

Rizal:—

Ituro sa akin Inang ginigiliw

Kung sino ang dapat na aking suyuin

At pakaasahang kahit puhunanin

Ang murang buhay kong aking ihahain.

Filipinas:—

Tanging bunsong nagmamahal

Ikaw mandin ang nahirang

Na sa aki'y tumangkakal

Noong Bathalang Kumapal.

Rizal:—

Kung magulang yaring bisig.

Kung ganap na yaring bait,

Asahan mo Inang ibig

Na sisikapin kong pilit

Ang sa iyo'y pagtangkilik.

Filipinas:—

Napakabanal ang nasa

Kung iyong isasagawa

Ang iyong layong dakila

Na sa aki'y pagkalinga.

Subalit lalong mainam

Ang ikaw sana'y tulungan

Ng aking mga Panganay

Na kapatid mo ring tunay.

Kailangan mong tanglawan

Ang isip na nadidimlan.

Tumawag ka kay Minerva

At sa kanya ay pasama

Tiising mawalay muna

Sa nalulunos na Ina.

Siya kita na'y iiwan

Di na ako makalaban

Sa dahas ng kahirapan. (anyong aalis)

Rizal:—

Ina, Inang minamahal

Ang bunso mo'y huag lisan.

Filipinas:—

Kailangan mawalay muna

Sa namimighating Ina. (sabay alis)

Rizal:—

(anyong hahabulin) Subali't ...May matuwid ka,

At ayaw mong ipakita

Sa akin ang pagdurusa

At aayaw kang talaga

Na ang puso ko'y magbata.

Pagsisikapan ko ano mang masapit

Na sa iyong mata'y huag ng tumigis

Ang saklap ng luhang animo ay batis,

Pagpipilitan kong magkapatid-patid

Ang tanikala mo ng mga pasakit (papasok)

(Tabing Na Lansangan)

IV TUGMA

Lalabas ang mga Panganay

SALITAAN:

The Project Gutenberg eBook of Si Rizal at ang mga Diwata: Zarzuelang Tagalog na may Dalawang Yugto

Si Rizal at ang mga Diwata

(ZARZUELANG TAGALOG NA MAY DALAWANG YUGTO)

TUGTUGIN NG

Gurong Manuel Lopez

AT TITIK NI

Jose N. Sevilla

(Unang Pagkalimbag)

MAYNILA, 1913.

Imp. SEVILLA, Ilaya 601 Tondo, Manila.

TALAAN NG NILALAMAN

MGA TAONG GAGANAP

SI RIZAL AT ANG MGA DIWATA

(ANG KABINATAAN AT SI RIZAL)

TABING.

SI RIZAL AT ANG MGA DIWATA

(Tabing Na Lansangan)