The Fathers and the Schoolmen
“do not emphasize the difference,
and frequently speak of habitual
and actual grace as of one whole.
Controversial reasons account for
this discrepancy, which readers of
the older theologians should constantly
bear in mind.” (Wilhelm-Scannell,
Manual of Catholic Theology,
Vol. II, p. 229, 2nd ed., London
1901.)
The asterisk before an author's name indicates that his
treatment of the subject is especially clear and thorough. As St. Thomas is invariably
the best guide, the omission of the asterisk before his name never means
that we consider his work inferior to that of other writers. There are
vast stretches of theology which he scarcely touched.
“The same name is loosely applied
to the act of ‘blessing’ the
food before taking it, which is
properly the function of a priest,
but which is suitably performed by
every Christian.” (Hunter, Outlines
of Dogmatic Theology, Vol.
III, p. 6.) Cfr. S. Thomas, Summa
Theologica, 1a 2ae, qu. 110, art.
1: “Secundum communem loquendi
modum tripliciter gratia accipi
consuevit: uno modo pro dilectione
alicuius...; secundo sumitur pro
aliquo dono gratis dato...; tertio
modo sumitur pro recompensatione
beneficii gratis dati, secundum
quod dicimur agere gratias beneficiorum.”
Epistula ad Innocent., n. 2:
“Nam si intellexissent illi episcopi,
eam illum dicere gratiam, quam
etiam cum impiis habemus, cum quibus
homines sumus, negare vero
eam quâ Christiani et filii Dei
sumus, quis eum patienter ... ante
oculos suos ferret? Quapropter
non culpandi sunt iudices, qui ecclesiasticâ
consuetudine nomen gratiae
[i.e.christianae] audierunt.”
Epist.
ad Innocent., l.c.: “Etsi
quâdam non improbandâ ratione dicitur
gratia Dei quâ creati sumus
[gratia naturalis], ... alia est
tamen, quâ praedestinati vocamur,
iustificamur, glorificamur [gratia
supernaturalis].”
Epist. ad Sixt., 194, n. 8:
“Haec est enim gratia, quam in
libris Dei legere et populis praedicare
catholici antistites consueverunt, et
gratia quam commendat Apostolus
non est ea quâ creati sumus, ut
homines essemus, sed quâ iustificati
sumus, quum mali homines essemus.”
St. Augustine,
Ep., 217: “Hoc
[scil. credere] opus est gratiae, non
naturae. Opus est, inquam, gratiae
quam nobis attulit secundus Adam,
non naturae quam totam perdidit in
seipso Adam.”
St. Matthew X, 8:
“Infirmos
curate, mortuos suscitate, leprosos
mundate, daemones eiicite: gratis
accepistis, gratis date (δωρεὰν
δότε).”—The name “gratuitously
given,” as Fr. Hunter observes (Outlines,
III, 10), is “tautological and
not particularly expressive,” and
“helps in no way to indicate what
is the nature of the graces which
it is intended to exclude. These are
such as, for want of a better word,
we call ingratiating: the Latin name
used by theologians (gratum faciens)
denotes that they make a man
pleasing to God, grateful to Him, if
we understand grateful of that
which gives pleasure, and not in
its commoner sense, which is nearly
the same as thankful.”
For a list of the charismata see
1 Cor. XII, 4 sqq. Cfr. Englmann,
Von den Charismen im allgemeinen
und von dem Sprachencharisma im
besonderen, Ratisbon 1848; Cornely,
Comment. in S. Pauli Priorem
Epistolam ad Corinthios, pp. 410
sqq., Paris 1890; Chr. Pesch, Praelect.
Dogmat., Vol. V, 3rd ed., pp.
243 sqq., Freiburg 1908.
1 Cor. XIII, 1 sqq. Cfr. St.
Thomas Aquinas, Summa Theol., 1a
2ae, qu. 111, art. 5: “Unaquaeque
virtus tanto excellentior est, quanto
ad altius bonum ordinatur. Semper
autem finis potior est his, quae sunt
ad finem [i.e. media]. Gratia autem
gratum faciens ordinat hominem
immediate ad coniunctionem ultimi
finis; gratiae autem gratis datae ordinant
hominem ad quaedam praeparatoria
finis ultimi, sicut per
prophetiam et miracula et huiusmodi
homines inducuntur ad hoc
quod ultimo fini coniungantur. Et
ideo gratia gratum faciens est multo excellentior quam gratia gratis
data.”
Ep. ad
Simplician., I, 9, 22: “Voluntas ipsa,
nisi aliquid occurrerit quod delectet et invitet animum,
moveri nullo modo potest; hoc autem, ut occurrat, non est in hominis
potestate.”
Enchiridion, c. 98:
“Quis tam
impie desipiat, ut dicat, Deum malas
hominum voluntates, quas voluerit,
quando voluerit, ubi voluerit, in
bonum non posse convertere?”
“Domine, ... ad
te nostras etiam rebelles compelle propitius
voluntates.” For a full treatment
of God's moral causality the student
is referred to Ripalda, De Ente
Supernaturali, disp. 109, sect. 2 sq.
De
Spiritu et Litera, c. 34:
“Visorum suasionibus agit Deus, ut
velimus et ut credamus, sive extrinsecus
per evangelicas exhortationes
sive intrinsecus, ubi nemo habet in
potestate, quid ei veniat in mentem.”
2 Cor. III, 4 sq.:
“Fiduciam
autem talem habemus per Christum
ad Deum; non quod sufficientes
simus cogitare aliquid a nobis quasi
ex nobis, sed sufficientia nostra
ex Deo est.”
1 Cor. III, 6: “Ego
plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum
dedit (ἀλλὰ ὁ θεὸς ηὔξανεν).
Itaque neque qui plantat est
aliquid neque qui rigat, sed qui incrementum
dat, Deus (ὁ αὐξάνων
θεός).”
De
Gratia Christi, c. 19: “Ipse
in bonis arboribus cooperatur fructum,
qui et forinsecus rigat atque
excolit per quemlibet ministrum et
per se dat intrinsecus incrementum.”
Cfr. also Eph. I, 17 sq., Acts XXVI,
16 sqq., 2 Cor. IV, 6, 1 John II,
20 and 27.
Ep. 17 de Incarn. et Grat.
n. 67: “Frustra [divinus sermo] exterioribus
auribus sonat, nisi Deus
spiritali munere auditum hominis
interioris aperiat.” Other Patristic
texts will be found in the classic
work of Ripalda, De Ente Supernaturali,
disp. 101, sect. 3-4.
It is to be noted, however, that
the term gratia inspirationis, both in
the writings of St. Augustine and in
the decrees of Trent (Sess. VI, can.
3), sometimes also denotes the immediate
illuminating grace of the
mind.
De Gratia
Christi, c. 12:
“Quâ gratiâ agitur, non solum ut
facienda noverimus, verum etiam ut
cognita faciamus, nec ut solum diligenda
credamus, verum etiam ut
credita diligamus.”
Op. cit., c. 26:
“Cognitionem
et dilectionem, sicut sunt discernenda,
discernat, quia scientia
inflat, quando caritas aedificat....
Et quum sit utrumque donum Dei,
sed unum minus, alterum maius, non
sic iustitiam nostram super laudem
iustificatoris extollat, ut horum duorum
quod minus est divino tribuat
adiutorio, quod autem maius est
humano usurpet arbitrio.”
He applies a variety of practically
synonymous terms to the
strengthening grace of the will, for instance:
delectatio coelestis,
spiritus caritatis,
inspiratio dilectionis,
bona voluntas,
voluptas,
sanctum desiderium,
inspiratio suavitatis,
cupiditas boni, etc.
Canon 4:
“Quisquis dixerit,
eandem gratiam Dei per Iesum
Christum D. N. propter hoc tantum
adiuvare ad non peccandum, quia
per ipsam nobis aperitur el revelatur
intelligentia mandatorum, ut sciamus
quid appetere et quid vitare debeamus,
non autem per illam nobis
praestari ut quod faciendum cognoverimus,
etiam facere diligamus
atque valeamus, a. s.; ... quum sit
utrumque donum Dei, et scire quid
facere debeamus et diligere ut faciamus.”
(Denzinger-Bannwart, n. 104.)
Contra Collator.,
c. VII, 2:
“Trahit timor; principium enim
sapientiae timor Domini (Prov. I, 7).
Trahit laetitia, quoniam laetatus
sum in his, quae dicta sunt mihi:
in domum Domini ibimus (Ps.
CXXI, 1). Trahit desiderium, quoniam
concupiscit et deficit anima mea
in atria Domini (Ps. LXXXIII, 3).
Trahunt delectationes: quam dulcia
enim faucibus meis eloquia tua,
super mel et favum ori meo (Ps.
CXVIII, 103). Et quis perspicere
aut enarrare possit, per quos affectus
visitatio Dei animum ducat humanum?”
Cfr. Schiffini, De Gratia
Divina, thes. 11; Palmieri, De
Gratia Divina Actuali, thes. 8.
2 Cor. XII, 9: “Sufficit
tibi gratia mea.” For further information
on this point the student
is referred to Ripalda, De Ente
Supernaturali, disp. 44, sect. 9.
Cfr., e.g.,
De Trinitate, VIII,
10: “Quid est dilectio vel caritas,
quam tantopere Scriptura divina
laudat et praedicat, nisi amor boni?”—Contra
Duas Epistolas Pelag., II,
9, 21: “Quid est boni cupiditas nisi
caritas?”—De Gratia Christi, c. 21:
“Quasi vero aliud sit bona voluntas
quam caritas.”
It should also be noted that
in Augustine's writings inspiratio
caritatis, as an immediate grace of
the will, is not necessarily identical
with the infusion of theological love.
Alvarez,
op. cit., disp. 74.—Cfr.
John VI, 44: “Nemo potest
venire ad me, nisi Pater, qui misit
me, traxerit eum.” Apoc. III, 20:
“Ecce sto ad ostium et pulso; si quis
audierit vocem meam et aperuerit
mihi ianuam, intrabo ad illum.”
Ad
Simplic., I, 2, n. 21: “Quis
potest credere, nisi aliquâ vocatione,
h. e. aliquâ rerum testificatione
tangatur? Quis habet in potestate
tali viso attingi mentem suam, quo
eius voluntas moveatur ad fidem?”
Cfr. Suarez, De Div. Grat.,
III, 4: “In Conciliis et Patribus
nullum vestigium talis gratiae invenimus,
quin potius ipsam inspirationem
ponunt ut gratiam primam
et praeterea indicant immediate infundi
ab ipso Spiritu Sancto et non
mediante aliquâ qualitate.”
Summa Theol., 1a 2ae, qu. 110,
art. 2: “In eo, qui dicitur gratiam
Dei habere, significatur esse quidam
effectus gratuitae Dei voluntatis.
Dictum est autem supra (qu. 109,
art. 1), quod dupliciter ex gratuita
Dei voluntate homo adiuvatur: uno
modo inquantum anima hominis
movetur a Deo ad aliquid cognoscendum
vel volendum vel agendum;
et hoc modo ipse gratuitus effectus
in homine non est qualitas, sed
motus quidam animae; actus enim
moventis in moto est motus, ut dicitur
(Phys. 1, 3, text. 18). Alio
modo adiuvatur homo ex gratuita
Dei voluntate, secundum quod aliquod
habituale donum a Deo animae
infunditur ... et sic donum gratiae
qualitas quaedam est.”—Cfr. Palmieri,
De Gratia Div. Actuali, thes.
16; Pesch, Praelect. Dogmat., Vol.
V, 3rd ed., pp. 23 sqq.; Schiffini,
De Gratia Divina, pp. 220 sqq.
The Thomistic doctrine on this point
is viewed with favor by several
Molinist theologians, e.g., Platel
(De Gratia, n. 547) and Gutberlet
(Dogmatische Theologie, Vol. VIII,
pp. 25 sq., Mainz 1897).
De
Peccat. Merit. et Rem., II,
18: “Quoniam quod a Deo nos
avertimus nostrum est, et haec est
voluntas mala; quod vero ad Deum
nos convertimus nisi ipso excitante
et adiuvante non possumus, et haec
est voluntas bona.”
De Grat. et Lib. Arbitr., c. 17,
33: “Ipse ut velimus, operatur incipiens,
qui volentibus cooperatur
perficiens.”—On certain differences
of opinion on this point between
Suarez (De Div. Motione,
III, 5) and St. Thomas (Summa
Theol., 1a 2ae, qu. 111, art. 2), see
Schiffini, De Gratia Divina, pp. 252
sqq.
Conc. Trident., Sess. VI,
cap. 5: “Declarat praeterea, ipsius justificationis
exordium in adultis a
Dei per Iesum Christum praeveniente
gratia sumendum esse, h. e.
ab eius vocatione, qua nullis eorum
existentibus meritis vocantur.”
(Denzinger-Bannwart, n. 797.)
Summa Theol., 1a 2ae, qu. 111,
art. 3: “Sicut gratia dividitur in
operantem et cooperantem secundum
diversos effectus, ita etiam in praevenientem
et subsequentem, qualitercumque
gratia accipiatur (i.e. sive
habitualis sive actualis). Sunt autem
quinque effectus gratiae in
nobis, quorum primus est ut anima
sanetur; secundus ut bonum velit;
tertius est ut bonum quod vult
efficaciter operetur; quartus est ut
in bono perseveret; quintus est ut
ad gloriam perveniat. Et ideo
gratia, secundum quod causat in
nobis primum effectum, vocatur
praeveniens respectu secundi effectus;
et prout causat in nobis secundum,
vocatur subsequens respectu
primi effectus. Et sicut unus
effectus est posterior uno effectu et
prior alio, ita gratia potest dici
praeveniens et subsequens secundum
eundem effectum respectu diversorum.”
Conc. Trident., Sess. VI,
cap. 16: “Iesus Christus in ipsos iustificatos
iugiter virtutem influit, quae
virtus bona eorum opera semper
antecedit et comitatur et subsequitur.”
On the distinction to be
drawn between the various members
of these pairs, whether it be
real or merely logical, theologians
differ. Cfr. Palmieri, De Div. Grat.,
thes. 18; Chr. Pesch, Praelect.
Dogmat., Vol. V, 3rd ed., pp. 17
sqq.; Schiffini, De Gratia Divina, pp.
241 sqq.
Ad
Simplic., I, qu. 2, n. 22:
“Voluntas ipsa, nisi aliquid occurrerit,
quod delectet atque invitet
animum, moveri nullo modo potest;
hoc autem ut occurrat, non est in
hominis potestate.”
Contr. Collator., c. VII, 2:
“Et quis perspicere aut enarrare
possit, per quos affectus visitatio
Dei animum ducat humanum, ut quae
fugiebat sequatur, quae oderat diligat,
quae fastidiebat esuriat, ac subitâ
commutatione mirabili quae
clausa ei fuerant sint aperta, quae
onerosa levia, quae amara sint
dulcia, quae obscura sint lucida?”
Contra
Duas Epistolas Pelagian.,
II, 9, 21: “Multa Deus facit
in homine bona, quae non facit
homo; nulla vero facit homo, quae
non facit Deus, ut faciat homo.”
De
Gratia et Lib. Arbitr., c.
17, n. 33: “Ut ergo velimus, sine
nobis operatur; quum autem volumus
et sic volumus ut faciamus, nobiscum
cooperatur; tamen sine illo vel
operante ut velimus, vel cooperante
quum volumus, ad bona pietatis
opera nihil valemus.”
De Gratia et Lib. Arbitr., c.
14: “Si ergo Deus tria haec, h. e.
bonum cogitare, velle, perficere,
operatur in nobis (2 Cor. III, 5;
Phil. II, 13), primum profecto sine
nobis, secundum nobiscum, tertium
per nos facit. Siquidem immittendo
bonam cogitationem, nos praevenit;
immutando etiam malam voluntatem
sibi per consensum iungit; ministrando
et consensui facultatem foris per
apertum opus nostrum internus opifex
innotescit. Sane ipsi nos praevenire
nequaquam possumus. Qui
autem bonum neminem invenit,
neminem salvat, quem non praevenit.
A Deo ergo sine dubio nostrae fit
salutis exordium, nec per nos utique
nec nobiscum. Verum consensus et
opus, etsi non ex nobis, non iam
tamen sine nobis.”—On the misinterpretation
of this text by the
Jansenists, see Palmieri, De Gratia
Divina Actuali, pp. 84 sq.
Moral.,
XVI, 10: “Superna
pietas prius agit in nobis aliquid
sine nobis [gratia praeveniens], ut
subsequente libero arbitrio bonum,
quod appetimus, agat nobiscum
[gratia cooperans].”
De
Grat. et Lib. Arbitr., c. 16,
32: “Certum enim est nos mandata
servare, si volumus; sed quia praeparatur
voluntas a Domino, ab illo
petendum est, ut tantum velimus
quantum sufficit, ut volendo faciamus.
Certum est nos velle,
quum volumus; sed ille facit ut velimus
bonum, de quo dictum est quod
paulo ante posui (Prov. VIII, 35):
Praeparatur voluntas a Domino;
de quo dictum est (Ps. XXXVI,
32): A Domino gressus hominis
dirigentur et viam eius volet; de
quo dictum est (Phil. II, 13):
Deus est qui operatur in nobis et
velle. Certum est nos facere quum
facimus; sed ille facit ut faciamus,
praebendo vires efficacissimas voluntati,
qui dixit (Ezech. XXXVI, 27):
Faciam ut in iustificationibus meis
ambuletis et iudicia mea observetis
et faciatis. Quum dicit: Faciam ut
faciatis, quid aliud dicit nisi (Ezech.
XI, 19): Auferam a vobis cor
lapideum, unde non faciebatis,
(Ezech. XXXVI, 26), et dabo vobis
cor carneum, unde facitis.”—On
the subject of this paragraph see
Palmieri, op. cit., thes. 10, and Chr.
Pesch, op. cit., pp. 14 sqq.
De Corrept. et Grat., c. 11:
“Acceperat posse, si vellet [gratia
sufficiens]; sed non habuit velle
[gratia efficax] quod posset, nam si
habuisset, perseverasset.” Cfr. Palmieri,
De Div. Grat. Actuali, thes.
11.
“Illud
a recentioribus prolatum
gratiae sufficientis genus, quo adiuvante
nullum unquam opus factum
est aut fiet unquam, videtur monstrum
quoddam singulare gratiae,
solummodo peccatis faciendis maiorique
damnationi accersendae
serviens.” (De Grat. Christi, III,
3).
“Gratia sufficiens statui
nostro non tam utilis quam perniciosa est,
sic ut proinde merito possimus
petere: A gratia sufficienti libera
nos, Domine.” This assertion was
condemned by Pope Alexander VIII
in 1690. It is convincingly refuted
by Schiffini, De Gratia Divina, pp.
354 sqq.
“Hoc etiam secundum
fidem catholicam credimus, quod acceptâ
per baptismum gratiâ omnes baptizati
Christo auxiliante et cooperante,
quae ad salutem pertinent, possint
et debeant, si fideliter laborare
voluerint, adimplere.” (Denzinger-Bannwart,
n. 200.)
Sess. VI,
can. 4: “Si quis
dixerit, liberum hominis arbitrium
a Deo motum et excitatum nihil
cooperari Deo, ... neque posse dissentire,
si velit, anathema sit.”
(Denzinger-Bannwart, n. 814.)
Contra Haer., IV,
37, 1: “Illud autem quod dicit (Matth.
XXIII, 37): Quoties volui colligere
filios tuos, et noluisti, veterem libertatem
hominis manifestat, quia liberum
eum fecit Deus ab initio....
Vis enim a Deo non fit, sed bona
sententia adest illi semper. Et propter
hoc consilium quidem bonum
dat omnibus.... Et qui operantur
quidem illud [gratia efficax], gloriam
et honorem percipient, quoniam operati
sunt bonum, quum possint
non operari illud; hi autem, qui illud
non operantur, indicium iustum
excipient Dei, quoniam non sunt
operati bonum [gratia inefficax],
quum possint operari illud [gratia
vere et mere sufficiens].”
De
Lib. Arbitr., III, 16: “Ex
eo quod non accepit, nullus reus
est; ex eo autem quod non facit
quod debet, iuste reus est. Debet
autem [facere], si accepit et voluntatem
liberam et sufficientissimam
facultatem.” On the Jansenist distortions
of St. Augustine's teaching
see Palmieri, De Gratia Divina
Actuali, thes. 48. The doctrine of
the Greek Fathers is thoroughly rehearsed
by Isaac Habert, Theol.
Patr. Graec., II, 6 sq.
Conc. Vat.,
Sess. III, De Revel., can. 1: “Si quis dixerit, Deum
unum et verum, Creatorem et
Dominum nostrum, per ea, quae facta
sunt, naturali rationis humanae
lumine certo cognosci non posse,
anathema sit.”
Conc.
Vat., Sess. III, cap. 4:
“Hoc quoque perpetuus Ecclesiae
catholicae consensus tenuit et tenet,
duplicem esse ordinem cognitionis,
non solum principio, sed obiecto
etiam distinctum: principio quidem,
quia in altero naturali ratione et
altero fide divinâ cognoscimus; obiecto
autem, quia praeter ea, ad
quae naturalis ratio pertingere potest,
credenda nobis proponuntur mysteria
in Deo abscondita, quae, nisi revelata
divinitus, innotescere non possunt.”
(Denzinger-Bannwart, n. 1795.)
Nicholas
d'Autricourt, a master
in the University of Paris, in 1348,
was compelled by the Sorbonne and
the Apostolic See to retract a number
of propositions taken from his
writings which were infected with
scepticism. These propositions, most
of which had been censured
as heretical, and some as merely
false, may be found in Natalis
Alexander, Hist. Eccles., ed. Bing.,
XV, 195, and also, with some explanatory
remarks, in Denifle-Chatelain,
Chartularium Univ. Paris., II,
1, Paris 1891.
Summa
Theol., 1a, qu. 2, art.
2, ad 1: “Deum esse et alia huiusmodi
... non sunt articuli fidei, sed
praeambula ad articulos; sic enim
fides praesupponit cognitionem naturalem,
sicut gratia naturam et perfectio
perfectibile.”
On the vulnera naturae cfr.
Pohle-Preuss, God the Author of
Nature and the Supernatural, pp.
298 sqq., St. Louis 1912. Already
St. Augustine observed: “Ad
miseriam iustae damnationis pertinet
ignorantia et difficultas, quam
patitur homo ab exordio nativitatis
suae, nec ab isto malo nisi Dei gratiâ
liberatur.” (Retract., I. 9.)
Propos. 41:
“Omnis cognitio
Dei etiam naturalis, etiam in philosophis
ethnicis, non potest venire
nisi a Deo; et sine gratia non producit
nisi praesumptionem, vanitatem
et oppositionem ad ipsum Deum loco
affectuum adorationis, gratitudinis
et amoris.” (Denzinger-Bannwart,
n. 1391.)
Conc.
Vatic., Sess. III, De
Revel., cap. 2: “Ut ea, quae in
rebus divinis humanae rationi per
se impervia non sunt, in praesenti
quoque generis humani conditione
ab omnibus expedite, firmâ certitudine
et nullo admixto errore cognosci
possint.”
Cfr.
Chastel, S. J., De la Valeur
de la Raison Humaine, Paris 1854;
O. Willmann, Geschichte des Idealismus,
Vol. III, 2nd ed., pp. 811
sqq., Braunschweig 1908; Bellarmine,
De Gratia et Libero Arbitrio,
V, 1 sqq.
Mezzofanti spoke perfectly
thirty-eight languages, thirty others
less perfectly, and was more or less
familiar with fifty dialects. Cfr. U.
Benigni in the Catholic Encyclopedia,
Vol. X, p. 271.
On the question whether grace
can enable a man to acquire an unlimited,
universal knowledge, see
Pohle-Preuss, Christology, pp. 258
sqq., St. Louis 1913. Cfr. also St.
Thomas, Summa Theol., 1a 2ae, qu.
109, art. 1, and Palmieri, De Gratia
Divina Actuali, thes. 19.
Prop. Baii Damn., 37:
“Cum
Pelagio sentit, qui boni aliquid
naturalis, i.e. quod ex naturae solis
viribus ortum ducit, agnoscit.”
(Denzinger-Bannwart, n. 1037.)
Ezech. XXIX, 20: “And for
the service that he hath done me
against it [the city of Tyre], I have
given him the land of Egypt, because
he hath labored for me, saith
the Lord God.”
In Ezech.,
XXIX, 20: “Ex eo
quod Nabuchodonosor accepit mercedem
boni operis, intelligimus
etiam ethnicos, si quid boni fecerint,
non absque mercede Dei iudicio praeteriri.”
In Gal.,
I, 15: “Multi absque
fide et evangelio Christi vel sapienter
faciunt aliquid vel sancte, ut parentibus
obsequantur, ut inopi manum
porrigant, non opprimant vicinos,
non aliena diripant.”
De
Spiritu et Litera, c. 28:
“Sicut enim non impediunt a vita
aeterna iustum quaedam peccata
venialia, sine quibus haec vita non
ducitur, sic ad salutem aeternam
nihil prosunt impio aliqua bona
opera, sine quibus difficillime vita
cuiuslibet pessimi hominis invenitur.”
Ep., 138,
c. 3: “Deus enim
sic ostendit in opulentissimo et praeclaro
imperio Romanorum, quantum
valerent civiles etiam sine verâ religione
virtutes, ut intelligeretur hâc
additâ fieri homines cives alterius
civitatis, cuius rex veritas, cuius lex
caritas, cuius modus aeternitas.”
Sent. ex August., n. 106:
“Omnis vita infidelium peccatum
est et nihil est bonum sine summo
bono. Ubi enim deest agnitio summae
et incommutabilis veritatis, falsa
virtus est etiam in optimis moribus.”
What
Augustine himself observes
of the literary style of St.
Cyprian (Ep., 93, c. 10, n. 39):
“Habet quandam propriam faciem,
quâ possit agnosci,” applies in an
even truer sense to his own writings.
For a fuller and more adequate
treatment of this question see J.
Ernst, Werke und Tugenden der Ungläubigen
nach Augustinus, Freiburg
1871; Ripalda, De Ente Supernaturali,
t. III, Cologne 1648; S.
Dechamps, De Haeresi Ianseniana,
Paris 1645; and, more briefly, Palmieri,
De Gratia Divina Actuali,
thes. 21.
Palmieri,
l.c., thes. 20. Concerning
the effects of original sin
on free-will, see Pohle-Preuss, God
the Author of Nature and the Supernatural,
pp. 291 sq.
Summa
Theol., 2a 2ae, qu. 10,
art. 4: “Bona opera, ad quae sufficit
bonum naturae, aliqualiter
operari possunt [infideles]. Unde
non oportet quod in omni suo opere
peccent; sed quandocunque aliquod
opus operantur ex infidelitate, tunc
peccant.”
Cfr. Conc. Trident., Sess.
VI, can. 7: “Si quis dixerit, opera
omnia quae ante iustificationem
fiunt, quacunque ratione facta sint,
vere esse peccata vel odium Dei
mereri, aut quanto vehementius quis
nititur se disponere ad gratiam, tanto
eum gravius peccare, anathema sit.”
(Denzinger-Bannwart, n. 817.)
Conc. Trid., Sess. VI, cap. 13:
“Verumtamen qui se existimant
stare, videant ne cadant, et cum
timore ac tremore salutem suam
operentur.... Formidare enim debent ...
de pugna, quae superest
cum carne, cum mundo, cum diabolo,
in qua victores esse non possunt,
nisi cum Dei gratiâ Apostolo obtemperent
dicenti: Debitores etc.”
(Denzinger-Bannwart, n. 806.)
Cfr. the following passage from
the Tridentine Council: “... cum
timore ac tremore salutem suam
operentur in laboribus, in vigiliis, in
eleemosynis, in orationibus et oblationibus,
in ieiuniis et castitate.”
De Natura et Gratia, c. 48, n.
62: “Fideles enim orantes dicunt:
Ne nos inferas in tentationem. Si
adest possibilitas, ut quid orant?
Aut a quo malo se liberari orant
nisi maxime de corpore mortis
huius?... de vitiis carnalibus,
unde non liberatur homo sine gratiâ
Salvatoris.... Orare sinatur, ut
sanetur. Quid tantum de naturae
possibilitate praesumitur? Vulnerata,
sauciata, vexata, perdita est; verâ
confessione, non falsâ defensione
opus habet.” The necessity of grace,
and of prayer to obtain grace, is admirably
and exhaustively treated by
Suarez, De Necessitate Gratiae, I, 23,
sqq. Cfr. also Bellarmine, De Gratia
et Libero Arbitrio, V, 7 sqq.
Comment.
in Quatuor Libros
Sent., III, dist. 27, qu. unica:
“Ratio recta docet, solum summum
bonum infinitum esse summe diligendum
et per consequens voluntas hoc
potest ex puris naturalibus; nihil
enim potest intellectus recte dictare,
in quod dictatum non possit voluntas
rationalis naturaliter tendere.”
De Gratia et Libero Arbitrio,
VI, 7: “Existimamus non posse
Deum sine ope ipsius diligi neque ut
auctorem naturae neque ut largitorem
gratiae et gloriae, neque perfecte
neque imperfecte ullo modo,
... quicquid aliqui minus considerate
in hac parte scripserint.” On
the attitude of St. Thomas (Summa
Theol., 1a 2ae, qu. 109, art. 3) cfr.
Billuart, De Gratia, diss. 3, art. 4.
Prop. Baii
Damn., 34: “Distinctio
illa duplicis amoris, naturalis
videlicet, quo Deus amatur ut auctor
naturae, et gratuiti, quo Deus amatur
ut beatificator, vana est et commentitia.”
(Denzinger-Bannwart, n.
1034).—36: “Amor naturalis, qui
ex viribus naturae exoritur, ex sola
philosophia per elationem praesumptionis
humanae cum iniuria crucis
Christi defenditur a nonnullis doctoribus.”
(Denzinger-Bannwart, n.
1036.)
In Epist. ad Roman., I, 18:
“Potuerunt enim id per legem naturae
apprehendere, fabricâ mundi
testificante auctorem Deum solum
diligendum, quod Moyses literis
tradidit; sed impii facti sunt non
colendo Creatorem et iniustitia in
eis apparet, dum videntes dissimulabant
a veritate, non fatentes unum
Deum.”
To admit the possibility of true
actus humani that are neither good
nor bad, but ethically indifferent, is
to escape the error of Baius that
“Free-will without the aid of divine
grace avails for nothing but
sin.” (Prop. Damn., 27.)
We
should not, however, apply
the ecclesiastical censures pronounced
against Baius to the writings
of Vasquez. This, as Schiffini convincingly
shows (De Gratia Divina,
pp. 159 sqq.), would be an injustice.
Suarez, De Gratia,
I, 8, 46: “... quia secundum Augustini et
divi Thomae sententiam communis
a theologis probatam non datur in
voluntate libere operante actus indifferens
in individuo, et ideo iuxta
veram theologiam recte sequitur, si
liberum arbitrium potest sine gratia
non male operari, posse etiam bene.”
“Quâ vero parte inter
dominantem cupiditatem et caritatem
dominantem nulli ponuntur affectus
medii, a natura ipsa insiti suapteque
naturâ laudabiles ... falsa, alias
damnata.” (Denzinger-Bannwart, n.
1524.)
De
Ente Supernaturali, disp. 20,
sect. 2: “Quotiescunque homo agit
quod sibi datum est, ut actum virtutis
naturalem efficiat, iam adesse
antecedenter Deum auxilio intrinsece
supernaturali gratiae, ... ita [ut]
nullus sit conatus moraliter bonus
naturae, quem aliqua gratia supernaturalis
non praeveniat.”
This must be kept in mind in
judging Ripalda's famous thesis:
“Ad quodlibet bonum opus morale
sive ad quemlibet virtutis moralis
actum necessarium esse per se
naturae rationali elevatae auxilium
theologicum gratiae.” (Ibid., sect.
3.)
He urges the supernatural character,
in principle, of the present economy of salvation; the practical
identity of the naturally good with the supernaturally salutary acts of
the will, which he claims is taught in Sacred Scripture (cfr. Acts XIV,
14 sqq.; Rom. I, 19 sqq.), and also by St. Augustine and his disciples
Prosper and Orosius; the merciful dispensation of grace towards heathens,
unbelievers, and sinners (v.
infra, Sect. 3, Art. 2);
the universal belief of Christians in the salutary effects of all good works, including
those of the purely natural order, etc. For a discussion of these arguments
consult Palmieri, De Gratia Divina Actuali, pp. 254 sqq.
De Gratia Div. Actuali, p. 268:
“Si tamen ad solos fideles coarctetur,
quum nulla argumenta obstent
et pro hac hypothesi maxime valeant
rationes Ripaldae, eam censemus
veram esse.”
Conc. Vat., Sess. III,
De Fide, can. 2: “Si quis dixerit, ... ad
fidem divinam non requiri, ut revelata
veritas propter auctoritatem Dei
revelantis credatur, anathema sit.”
On this whole dispute cfr. Schiffini,
De Gratia Divina, pp. 156 sqq. The
arguments adduced by the defenders
of Ripalda's opinion can be studied
in Palmieri, De Gratia Divina Actuali,
pp. 265 sqq. Cfr. also Scheeben,
Dogmatik, Vol. III, pp. 996 sqq. A
difficulty arises from the twenty-second
canon of the Second Council
of Orange (A. D. 529): “Nemo
habet de suo nisi mendacium et
peccatum.” But this canon was
probably never approved by the Holy
See. It is ably discussed by Gutberlet
in his continuation of Heinrich's
Dogmatische Theologie, Vol.
VIII, § 415.
“Ex viribus suis [natura]
coram Deo nihil nisi peccare potest.”
(Solida Declar., I, § 22.) Cfr. J. A.
Möhler, Symbolik, § 6-7 (English tr.
by J. B. Robertson, Symbolism, 5th
ed., London 1906, pp. 54 sqq.)
On
this important document (issued A. D. 1713) see A. Schill,
Die Konstitution Unigenitus, Freiburg
1876; Thuillier, La Seconde
Phase du Jansénisme, Paris 1901;
M. Ott, art. “Unigenitus” in Vol.
XV of the Catholic Encyclopedia.
“Doctrina synodi de duplici
amore enuntians, hominem sine
gratia esse sub virtute peccati ipsumque
in eo statu per generalem cupiditatis
dominantis influxum omnes suas
actiones inficere et corrumpere—quatenus
insinuat, in homine, dum
est sub servitute sive in statu peccati, ...
sic dominari cupiditatem
ut per generalem huius influxum
omnes illius actiones in se inficiantur
et corrumpantur, aut opera omnia
quae ante iustificationem fiunt,
quacunque ratione fiant, sint peccata,
quasi in omnibus suis actibus peccator
serviat dominanti cupiditati:
falsa, perniciosa, inducens in errorem
a Tridentino damnatum ut haereticum,
iterum in Baio damnatum art.
40.” (Denzinger-Bannwart, n.
1523).
This passage, and the
meaning it evidently bears in the context of
St. Matthew's Gospel, is thoroughly
discussed by Suarez, De Gratia, I,
4. Cfr. also J. B. Faure, Notae
in Enchiridion S. August., c. 15.
Other Scriptural texts distorted by
the Jansenists are quoted and explained
in their true sense by Scheeben,
Dogmatik, Vol. III, pp. 923 sqq.
Tract. in Ioa.,
44, n. 13:
“Adhuc inunctus loquitur; nam et
peccatores exaudit Deus. Si enim
peccatores Deus non exaudiret, frustra
ille publicanus oculos in terram
demittens et pectus suum percutiens
diceret: Domine, propitius esto mihi
peccatori [Luc. XVIII, 13].”
Contr.
Collat., n. 36: “Naturae
humanae, cuius creator est
Deus, etiam post praevaricationem
manet substantia, manet forma,
manet vita et sensus et ratio ceteraque
corporis et animi bona, quae
etiam malis vitiosisque non desunt.
Sed non illis veri boni perceptio est,
quae mortalem vitam honestare possunt,
aeternam conferre non possunt.”
For additional Patristic texts
in confirmation of our thesis see
Ripalda, De Ente Supernaturali, t.
III, disp. 20, sect. 4.
De
Gratia Christi, c. 26:
“Ubi non est dilectio, nullum bonum
opus imputatur, non recte bonum
opus vocatur, quia omne quod non
est ex fide peccatum est et fides per
dilectionem operatur.”
De
Gratia et Libero Arbitrìo,
c. 18: “Praecepta dilectionis, i.e.
caritatis, tanta et talia sunt, ut quidquid
se putaverit homo facere bene,
si fiat sine caritate, nullo modo fiat
bene.”
Proposit.
Baii Damn., 38:
“Omnis amor creaturae rationalis
aut vitiosa est cupiditas quâ mundus
diligitur, quae a Ioanne prohibetur,
aut laudabilis caritas quâ per Spiritum
Sanctum in corde diffusa Deus
amatur.” (Denzinger-Bannwart, n.
1038.)
Prop.
Quesnelli Damn., 45:
“Amore Dei in corde peccatorum
non amplius regnante necesse est,
ut in eo carnalis regnet cupiditas
omnesque actiones eius corrumpat.”
(Denzinger-Bannwart, n. 1395.)
Retract.,
I, 15: “Quando
peccatum tale est, ut idem sit poena
peccati, quantum est quod valet
voluntas sub dominante cupiditate,
nisi forte, si pia est, ut oret auxilium?”
De
Spiritu et Litera, c. 27, n.
48: “Si hi qui naturaliter, quae
legis sunt, faciunt, nondum sunt
habendi in numero eorum quos
Christi iustificat gratia [Rom. II,
24], sed in eorum potius, quorum
(etiam impiorum nec Deum verum
veraciter iusteque colentium) quaedam
tamen facta vel legimus vel
novimus vel audimus, quae secundum
iustitiae regulam non solum
vituperare non possumus, verum
etiam merito recteque laudamus;
quamquam si discutiantur, quo fine
fiant, vix inveniuntur quae iustitiae
debitam laudem defensionemve mereantur.”
Serm.
de Temp., 349, c. 1, 1
sq.: “Caritas alia est divina, alia
humana; alia est humana licita, alia
illicita.... Prius ergo loquor de
humana licita, quae non reprehenditur;
deinde de humana illicita, quae
damnatur; tertio de divina, quae nos
perducit ad regnum.... Licitam
ergo caritatem habete; humana est,
sed ut dixi licita, sed ita licita ut,
si defuerit, reprehendatur. Liceat
vobis humanâ caritate diligere coniuges,
diligere filios, diligere amicos
vestros, diligere cives vestros. Sed
videtis istam caritatem esse posse et
impiorum, i.e. paganorum, Iudaeorum,
haereticorum. Quis enim
eorum non amat uxorem, filios,
fratres, vicinos, affines, amicos?
Haec ergo humana est. Si ergo tali
quisque crudelitate effertur, ut perdat
etiam humanum dilectionis affectum,
et non amat filios suos, ... nec
inter homines numerandus est.”
(Migne, P. L., XXXIX, 1529.)
“Hoc est occultum et horrendum
virus haeresis vestrae, ut velitis
gratiam Christi in exemplo eius esse,
non in dono eius, dicentes quia per
eius imitationem fiunt iusti, non per
subministrationem Spiritus Sancti.”
(S. Aug., Opus Imperf. contr. Iulian.,
II, 146.)
“Quicunque dixerit, ideo nobis
gratiam iustificationis dari, ut quod
facere per liberum iubemur arbitrium
facilius possimus implere per
gratiam, tamquam etsi gratia non
daretur, non quidem facile, sed
tamen possimus etiam sine illa implere
divina mandata, anathema sit.”
(Denzinger-Bannwart, n. 105.)
“Si
quis per naturae vigorem
bonum aliquod, quod ad salutem
pertinet vitae aeternae, cogitare ut
expedit aut eligere sive salutari, i.e.
evangelicae praedicationi consentire
posse confirmat absque illuminatione
et inspiratione Spiritus Sancti, qui
dat omnibus suavitatem in consentiendo
et credendo veritati, haeretico
fallitur spiritu.” (Can. 7, quoted
by Denzinger-Bannwart, n. 180.)
Sess. VI, can. 2:
“Si quis
dixerit, ad hoc solum divinam gratiam
per Iesum Christum dari, ut
facilius homo iuste vivere ac vitam
aeternam promereri possit, quasi per
liberum arbitrium sine gratia utrumque,
sed aegre tamen et difficulter
possit, anathema sit.” (Denzinger-Bannwart,
n. 812.)
“Sicut palmes non
potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit
in vite: sic nec vos, nisi in me manseritis.
Ego sum vitis, vos palmites:
qui manet in me, et ego in eo, hic
fert fructum multum: quia sine me
nihil potestis facere (ὅτι χωρὶσ
ἐμοῦ οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν).”
St. Augustine,
Tract. in Ioa.,
81, n. 3: “Non ait, quia sine me
parum potestis facere, sed nihil
potestis facere. Sive ergo parum
sive multum, sine illo fieri non potest,
sine quo nihil fieri potest.”
“Non quod
sufficientes simus, cogitate aliquid a nobis quasi ex
nobis, sed sufficientia nostra ex Deo
est.” On this text cfr. Cornely,
Comment. in h. l., Paris 1892.
“Moysi enim
dicit: Miserebor cuius misereor et misericordiam praestabo
cuius miserebor. Igitur non
volentis neque currentis (οὐ τοῦ
θέλοντος οὐδὲ τοῦ τρέχοντος), sed
miserentis est Dei.” (Rom. IX, 15
sq.)
Adv.
Haer., III, 17, 2: “Sicut
arida terra, si non percipiat humorem,
non fructificat, sic et nos
lignum aridum existentes nunquam
fructificaremus vitam sine superna
voluntaria pluvia.... Non a nobis,
sed a Deo est bonum salutis nostrae.”
“Legem credendi lex statuat
supplicandi. Quum enim sanctarum
plebium praesules madatâ sibi legatione
fungantur apud divinam clementiam,
humani generis agunt
causam et tota secum Ecclesia congemiscente
postulant et precantur,
ut infidelibus donetur fides, ut idololatrae
ab impietatis suae liberentur
erroribus, ut Iudaeis ablato cordis
velamine lux veritatis appareat, ut
haeretici catholicae fidei perceptione
resipiscant, ut schismatici spiritum
redivivae caritatis accipiant, ut lapsis
poenitentiae remedia conferantur, ut
denique catechumenis ad regenerationis
sacramenta perductis coelestis
misericordiae aula reseretur.”
(Migne, P. L., XLV, 1759.)
De
Civitate Dei, XII, 9:
“Istam [bonam voluntatem] quis
fecerat nisi ille, qui eos cum bona
voluntate, i.e. cum amore casto quo
illi adhaererent creavit, simul eis et
condens naturam et largiens gratiam?...
Confitendum est igitur
cum debita laude Creatoris, non ad
solos sanctos homines pertinere,
verum etiam de sanctis angelis
posse dici, quod caritas Dei diffusa
sit in eis per Spiritum Sanctum, qui
datus est eis.”
Enchiridion,
c. 106: “Sicut
mori est in hominis potestate, quum
velit, ... ad vitam vero tenendam
voluntas non satis est, si adiutoria
sive alimentorum sive quorumcunque
tutaminum desint, sic homo in paradiso
ad se occidendum relinquendo
iustitiam idoneus erat per voluntatem;
ut autem ab eo teneretur vita
iustitiae, parum erat velle nisi ille,
qui eum fecerat, adiuvaret.”
Can. 19:
“Natura humana,
etiamsi in illa integritate in qua est
condita permaneret, nullo modo seipsam,
Creatore suo non adiuvante,
servaret. Unde quum sine gratia
Dei salutem non possit custodire
quae accepit, quomodo sine Dei
gratia poterit reparare quod perdidit?”
(Denzinger-Bannwart, n.
192.)—St. Augustine holds that our
first parents would have been able
to preserve the state of grace by
the divine adiutorium sine quo non,
and that consequently the adiutorium
quo would have been superfluous
to them. On this subtle question
cfr. Pesch, Praelectiones Dogmaticae,
Vol. V, pp. 55 sqq., and Schiffini,
De Gratia Divina, pp. 472 sqq.
Summa Theol.,
1a 2ae, qu. 109,
art. 5: “Vita aeterna est finis excedens
proportionem naturae humanae ...
et ideo homo per sua
naturalia non potest producere opera
meritoria proportionata vitae
aeternae; sed ad hoc exigitur altior
virtus, quae est virtus gratiae. Et
ideo sine gratia homo non potest
mereri vitam aeternam. Potest
tamen facere opera perducentia ad
bonum aliquod homini connaturale,
sicut laborare in agro, bibere, manducare
et habere amicum et alia
huiusmodi.”
On the teaching of Scotus himself
with regard to this point cfr.
P. Minges, O.F.M., Die Gnadenlehre
des Duns Scotus auf ihren
angeblichen Pelagianismus und Semipelagianismus
geprüft, Münster 1906.
This is true of man even in the
exalted state in which he existed in
Paradise. It is true also of the
angels. It is true even of the human
nature of our Lord Jesus Christ
Himself. Cfr. Pohle-Preuss, Christology,
pp. 221 sqq.
This contention is false, but it
has never been proscribed as heretical.
Prosper says in his Ep. 226, 5:
“Tales aiunt perdi talesque [infantes]
salvari, quales futures illos
in annis maioribus, si ad activam
servarentur vitam, scientia divina
praeviderit.” On this absurd assertion
see Pohle-Preuss, God: His
Knowability, Essence, and Attributes,
pp. 380 sq.
De Praedest. Sanctorum, c. 3,
n. 7: “... putans fidem, quâ in
Deum credimus, non esse donum
Dei, sed a nobis esse in nobis et
per illam nos impetrare Dei dona,
quibus temperanter et iuste et pie
vivamus in hoc saeculo.”
Ernst (Werke und Tugenden
der Ungläubigen nach Augustinus,
Freiburg 1871) contends that the
approbation of Boniface II comprised
all the canons of this synod.
Conc. Arausic.
II, can. 5 (Denzinger-Bannwart,
n. 178): “Si quis
sicut augmentum, ita etiam initium
fidei ipsumque credulitatis affectum,
quo in eum credimus qui iustificat
impium et ad regenerationem sacri
baptismatis pervenimus, non per
gratiae donum, i.e. per inspirationem
Spiritus S., ... sed naturaliter nobis
inesse dicit, apostolicis dogmatibus
adversarius approbatur.” Cfr. Conc.
Vatican., Sess. III, cap. 3. (Denzinger-Bannwart,
n. 1791).
De
Dono Persev., c. 19, n. 50:
“Isti tales tantique doctores dicentes
non esse aliquid, de quo tamquam de
nostro quod nobis Deus non dederit
gloriemur nec ipsum cor nostrum et
cogitationes nostras in potestate nostra
esse, ... haec utique gratiae
Dei tribuunt, Dei munera agnoscunt,
ab ipso nobis, non a nobis esse testantur.”—For
additional Patristic
texts see Palmieri, De Gratia Div.
Act., pp. 290 sqq.
De Praedest.
Sanct., c. 14:
“Quid opus est ut eorum scrutemur
opuscula, qui priusquam ista haeresis
oriretur, non habuerunt necessitatem
in hac difficili ad solvendum quaestione
versari? Quod procul dubio
facerent, si respondere talibus cogerentur.
Unde factum est, ut de
gratia Dei quid sentirent breviter
quibusdam scriptorum suorum locis et transeunter
attingerent.”
Ep., 24
(to Maximilian, Patriarch
of Constantinople): “Sequere
priorum, a quibus eruditus es
et nutritus, exempla pontificum,
beatissimi Ioannis scientiam, sancti
Attici in repugnandis haeresibus vigilantiam.”
De
Praedest. Sanct., c. 2, p. 5:
“Attendant hic et verba perpendant,
qui putant ex nobis esse fidei coeptum
et ex Deo esse fidei supplementum.
Quis enim non videat prius
esse cogitare quam credere? Nullus
quippe credit aliquid nisi prius
cogitaverit esse credendum....
Quod ergo pertinet ad religionem
atque pietatem, si non sumus idonei
cogitare aliquid quasi ex nobismet
ipsis, sed sufficientia nostra ex Deo
est, profecto non sumus idonei
credere aliquid quasi ex nobismet
ipsis, quod sine cogitatione non
possumus, sed sufficientia nostra, quâ
credere incipiamus, ex Deo est.”—Cfr.
also the seventh canon of the
Second Council of Orange (Denzinger-Bannwart,
n. 180), and
Suarez, De Fide, disp. 6, sect. 7 sq.;
Idem, De Gratia, III, 7.
Sess. VI,
can. 3: “Si quis
dixerit, sine praeveniente Spiritus
Sancti inspiratione atque eius adiutorio hominem credere, sperare, diligere
aut poenitere posse, sicut
oportet, ut ei iustificationis gratia
conferatur, anathema sit.” (Denzinger-Bannwart,
n. 813.)
Contra
Duas Epistolas Pelag.,
II, 8: “Dominus ut responderet
futuro Pelagio non ait: Sine me
difficile potestis facere, sed ait: Sine
me nihil potestis facere.... Non
ait: sine me nihil potestis perficere,
sed facere. Hoc uno verbo initium
finemque comprehendit.”
Rom. XV, 13:
“Deus autem
spei repleat vos omni gaudio et pace
in credendo
(ἐν τῷ πιστεύειν), ut
abundetis in spe (ἐν τῇ ἐλπίδι) et
virtute Spiritus Sancti.”
1 John IV, 7: “Caritas ex
Deo est (ἡ ἀγάπη ἐκ τοῦ Θεοῦ
ἐστιν).” Cfr. also John VI, 44 sqq.,
which text is fully explained by
Schiffini, De Gratia Divina, pp. 128
sqq.
Enchiridion,
c. 32: “Porro si
nullus dicere Christianus audebit:
Non miserentis est Dei, sed volentis
est hominis, ne Apostolo apertissime
contradicat, restat ut propterea dictum
intelligatur (Rom. IX, 16):
Non volentis neque currentis, sed
miserentis est Dei, ut totum Deo
detur, qui hominis voluntatem bonam
et praeparat adiuvandam et adiuvat
praeparatam. Praecedit enim bona
voluntas hominis multa Dei dona, sed
non omnia; quae autem non praecedit
ipsa, in iis est et ipsa. Nam
utrumque legitur in sanctis eloquiis:
et (Ps. LVIII, 11): Misericordia
eius praeveniet me, et (Ps. XXII,
6): Misericordia eius subsequetur
me. Nolentem praevenit, ut
velit; volentem subsequitur, ne
frustra velit. Cur enim admonemur
orare pro inimicis nostris, utique
nolentibus pie vivere, nisi ut Deus
in illis operetur et velle? Itemque
cur admonemur petere ut accipiamus,
nisi ut ab illo fiat quod volumus, a
quo factum est ut velimus? Oramus
ergo pro inimicis nostris, ut
misericordia Dei praeveniat eos,
sicut praevenit et nos; oramus
autem pro nobis, ut misericordia
eius subsequatur nos.” On this important
passage cfr. J. B. Faure,
Notae in Enchiridion S. Augustini,
c. 32. Similar expressions will be
found in Contra Duas Epist. Pelag.,
II, 9 and De Gratia et Lib. Arb.,
c. 17.
Ep.
ad Ctesiph., 133: “Velle
et currere meum est, sed ipsum
meum sine Dei semper auxilio non
erit meum; dicit enim Apostolus
(Phil. II, 13): Deus est enim qui
operatur in vobis et velle et perficere....
Non mihi sufficit, quod
semel donavit, nisi semper donaverit.”
Conc.
Arausic. II. (A. D. 529);
“Hoc etiam salubriter profitemur
et credimus, quod in omni opere
bono non nos incipimus et postea
per Dei misericordiam adiuvamur,
sed ipse nobis nullis praecedentibus
bonis meritis et fidem et amorem sui
prius inspirat, ut et baptismi sacramenta
fideliter requiramus et post
baptismum cum ipsius adiutorio ea,
quae sibi sunt placita, implere possimus.”
(Denzinger-Bannwart, n.
200.)
Sess.
VI, cap. 16: “Quum
enim ille ipse Christus Iesus tamquam
caput in membra et tamquam
vitis in palmites in ipsos iustificatos
iugiter virtutem influat, quae virtus
bona eorum opera semper antecedit
et comitatur et subsequitur et sine
qua nullo pacto Deo grata et
meritoria esse possent, nihil ipsis
iustificatis amplius deesse credendum
est.” (Denzinger-Bannwart,
n. 809.) Cfr. Tepe, Institutiones
Theologicae, Vol. III, pp. 41 sqq.,
Paris 1896.
De
Natura et Gratia, c. 26:
“Mala nostra non ad hoc solum
medicus supernus sanat, ut illa iam
non sint, sed ut de cetero recte
ambulare possimus, quod quidem
etiam sani nonnisi illo adiuvante
poterimus.... Sicut oculus corporis
etiam plenissime sanus, nisi
candore lucis adiutus non potest
cernere, sic et homo etiam perfectissime
iustificatus, nisi aeternae luce
iustitiae divinitus adiuvetur, recte
non potest vivere.”
“Actiones
nostras, quaesumus
Domine, aspirando praeveni et adiuvando
prosequere, ut cuncta nostra
oratio et operatio a te semper incipiat
et per te coepta finiatur.”
(Missale Romanum.) The argument
from Tradition is more fully
developed by Palmieri, De Gratia
Divina Actuali, thes. 28.
Thus
Molina (Concord., qu.
14, art. 13 disp. 8), Bellarmine
(De Gratia et Lib. Arb., VI, 15),
and Thomassin; the question is well
treated by Ruiz, De Providentia
Divina, disp. 41, sect. 5 sq.
“Item
placuit ut quicunque
ipsa verba dominicae orationis, ubi
dicimus: Dimitte nobis debita nostra,
ita volunt a sanctis dici, ut humiliter hoc, non veraciter dicatur, anathema
sit.” (Denzinger-Bannwart,
n. 108.)
Sess. VI, can. 23:
“Si quis
hominem semel iustificatum dixerit ...
posse in tota vita peccata
omnia etiam venialia vitare nisi
ex speciali Dei privilegio, quemadmodum
de beata virgine tenet Ecclesia,
anathema sit.” (Denzinger-Bannwart,
n. 833.)
Sess. VI, cap. 11:
“...
quantumvis sancti et iusti in levia
saltem et quotidiana, quae etiam
venialia dicuntur, peccata quandoque
cadunt.” (Denzinger-Bannwart, n.
804.)
On this text cfr. J. V. Bainvel,
Les Contresens Bibliques des
Prédicateurs, 2nd ed., pp. 102 sq.,
Paris 1906: “... ces chutes sont
surtout les souffrances, les tribulations.
Le contexte l'indique clairement:
‹ N'attaquez pas le juste
(15); car Dieu le defend, et s'il
tombe il se relèvera; mais pour
l'impie c'est la ruine irréparable. ›
Peut-on, comme on le fait d'ordinaire,
entendre le texte des chutes
morales, des péchés véniels? Plusieurs
commentateurs répondent:
non; et ils citent à l'appui saint
Augustin: Septies cadet iustus et
resurget, id est, quotiescumque
cediderit, non peribit: quod non de
iniquitatibus, sed de tribulationibus
ad humilitatem perducentibus intelligi
voluit (Civ. D. xi, 31).—D'autres
Pères, saint Jérôme par exemple,
sont moins exclusifs; et de
fait, pourquoi la maxime, dans sa
plénitude, ne comprendrait-elle pas
toutes sortes de chutes, péchés ou
afflictions? En tout cas, c'est aller
trop loin que de vouloir prouver par
là la thèse catholique sur l'impossibilité
morale d'éviter pendant longtemps
tout péché de fragilité.
L'écrivain sacré veut dire autre
chose, et nous avons des textes
meilleures ...”
The Johannine text here under
consideration does, however, furnish
a telling argument against the Pelagians,
in so far as they denied the
necessity of the atonement. The
passage is effectively employed for
this purpose by the Second Council
of Mileve (can. 6, quoted in Denzinger-Bannwart's
Enchiridion, n.
106). Cfr. Chr. Pesch, Praelectiones
Dogmaticae, Vol. V, 3rd ed.,
p. 99 and Al. Wurm, Die Irrlehrer
im ersten Johannesbrief, Freiburg
1903.
De Dono Perseverantiae, c. 2,
n. 4: “Tria sunt, ut scitis, quae
maxime adversus eos [scil. Pelagianos]
defendit Ecclesia, quorum
est unum, gratiam Dei non secundum
merita nostra dari.... Alterum est,
in quantacunque iustitia sine qualibuscunque
peccatis in hoc corruptibili
corpore neminem vivere. Tertium
est, obnoxium nasci hominem
peccato primi hominis.”
De
Natura et Gratia, c. 35, n.
41: “Ubi parum attendit, quum
sit acutissimus, non frustra etiam
iustos in oratione dicere: Dimitte
nobis debita nostra.... Etiamsi
hic non vivatur sine peccato, licet
mori sine peccato, dum subinde
veniâ deletur, quod subinde ignorantiâ
vel infirmitate committitur.”
Ibid.,
c. 36. “Si omnes illos
sanctos et sanctas, quum hic viverent, congregare possemus et interrogare,
utrum essent sine peccato, ...
nonne unâ voce clamassent: Si
dixerimus quia peccatum non habemus,
ipsi nos seducimus et veritas
in nobis non est?”—For other confirmatory
Patristic texts see Suarez,
De Gratia, IX, 8.
Summa Theol., 1a 2ae, qu. 109,
art. 8: “Non potest homo abstinere
ab omni peccato veniali propter corruptionem
inferioris appetitus sensualitatis,
cuius motus singulos quidem
ratio reprimere potest, et ex
hoc habent rationem peccati et voluntarii,
non autem omnes, quia
dum uni resistere nititur, fortassis
alius insurgit, et etiam quia ratio
non potest semper esse pervigil ad
huiusmodi motus vitandos.”
Cfr. St. Augustine, Contra
Iulian., IV, 3, 28: “Ideo factum
est in loco infirmitatis, ne superbe
viveremus, ut sub quotidiana peccatorum
remissione vivamus.”
Suarez,
De Gratia, IX, 8, 14:
“quia si vel in uno homine
posset contingere, ut illa duo coniungerentur,
scil. carere speciali
privilegio et nihilominus cavere
omne peccatum veniale per totam
vitam, propositio Concilii esset simpliciter
falsa; nam est absoluta et
universalis, ad cuius falsitatem satis
est quod in uno deficiat.”
Aug., Ep.,
181, n. 8: “Nemo
itaque dicat, se esse sine peccato,
sed non tamen ideo debemus amare
peccatum. Oderimus ea, fratres;
etsi non sumus sine peccatis, oderimus
tamen ea, et maxime a criminibus
nos abstineamus; abstineamus
quantum possumus a levibus peccatis.”—On
the whole subject of this
thesis cfr. Schiffini, De Gratia Divina,
pp. 181 sqq.
Conc. Arausic. II, can. 10:
“Adiutorium Dei etiam renatis ac
sanctis semper est implorandum, ut
ad finem bonum pervenire vel in
bono possint opere perdurare.”
(Denzinger-Bannwart, n. 183.)
Sess. VI, can. 22:
“Si quis
dixerit, iustificatum vel sine speciali
auxilio Dei in accepta iustitia perseverare
posse vel cum eo non posse,
anathema sit.” (Denzinger-Bannwart,
n. 832.)
Sess. VI, can. 16:
“magnum
illud usque in finem perseverantiae
donum.” On St. Augustine's
teaching in regard to the
different heads of doctrine defined
above, see Chr. Pesch, Praelectiones
Dogmaticae, Vol. V, 3rd ed., pp. 103
sqq.
Col. IV, 12:
“Salutat vos
Epaphras ... semper sollicitus pro
vobis in orationibus, ut stetis perfecti
(ἵνα στῆτε τέλειοι) et pleni
in omni voluntate Dei.”
1 Pet. I, 5:
“...qui in
virtute Dei custodimini per fidem
in salutem, paratam revelari in
tempore novissimo.”—For Old
Testament texts in confirmation of
this thesis see Schiffini, De Gratia
Divina, pp. 198 sq.
De
Dono Perseverantiae. An
English translation of this treatise
may be found in The Anti-Pelagian
Works of Saint Augustine, Bishop
of Hippo, Translated by Peter
Holmes and R. E. Wallis, Vol. III,
pp. 171 sqq. (Vol. XV of Dods'
translation of the Works of St.
Augustine), Edinburg 1876.
De
Dono Perseverantiae, c.
2, n. 3: “Cur autem perseverantia
ista poscitur a Deo, si non
datur a Deo? An et ista irrisoria
petitio est, quum id ab eo petitur
quod scitur non ipsum dare, sed ipso
non dante esse in hominis potestate?...
An ab illo perseverantia
ista forte non poscitur? Iam
hoc qui dicit, non meis disputationibus
refellendus, sed sanctorum orationibus
onerandus est. An vero
quisquam eorum est, qui non sibi
poscat a Deo ut perseveret in eo,
quum ipsâ oratione quae dominica
nuncupatur, quia eam Dominus
docuit, quando oratur a sanctis, nihil
paene aliud quam perseverantia
posci intelligatur?”
Op. cit.,
c. 7, n. 15: “Prorsus
in hac re non operosas disputationes
exspectet Ecclesia, sed attendat
quotidianas orationes suas. Orat
ut increduli credant: Deus ergo
convertit ad fidem. Orat ut credentes
perseverent; Deus ergo donat
perseverantiam usque in finem.”
Op. cit.,
c. 16, n. 39: “...
quum constet Deum alia danda
etiam non orantibus, sicut initium
fidei, alia nonnisi orantibus praeparasse,
sicut in finem perseverantiam,
profecto qui ex se ipso se
hanc habere putat, non orat ut habeat.”
Suarez, De Gratia, XII, 38:
“Infallibilitas non convenit merito
de congruo ratione sui, ut ita dicam,
sed ratione impetrationis quae propriae
soli orationi, ut talis est, respondet.
Ratio est, quia haec infallibilitas
solum fundatur in promissione
divina, quae non invenitur
facta operibus iustorum quatenus
meritoriis de congruo, sed tantum
orationi; quare ut fructus huius
meriti certior sit, adiungenda semper
est petitio perseverantiae.”
Cfr.
Suarez, De Gratia, XII,
38, n. 14: “... quia ut oratio
habeat perseverantiam debitam, perdurare
debet cum illis circumstantiis
moralibus, quas a principio
habere etiam debuit, ut congrue
fieret; unde eo ipso quod novum
impedimentum ponitur [peccando]
effectui orationis, deficit perseverantia
in orando, saltem debito
modo.”
Ibid.,
n. 17: “Igitur perseverantia
orationis in tali materia
requisita est, ut non semel tantum
aut iterum fiat, set ut toto tempore
vitae duret, et praesertim ut in
occurrentibus occasionibus servandi
mandata aut vincendi tentationes
cum debita fiducia repetatur.”—For
more detailed information we must
refer the reader to Palmieri, De
Gratia Divina Actuali, thes. 36, n.
vi sqq. The theological argument
for our thesis is convincingly
set forth by Gutberlet
in Heinrich's Dogmatische Theologie,
Vol. VIII, § 404. The donum
perseverantiae must not be confounded
with the confirmatio in
gratia; on this point see Schiffini,
De Gratia Divina, pp. 197 sqq.
Cfr.
St. Thomas, Summa Theol.,
1a 2ae, qu. 114, art. 1: “Meritum
et merces ad idem referuntur. Id
enim merces dicitur quod alicui
recompensatur pro retributione operis
vel laboris quasi quoddam pretium
ipsius. Unde sicut reddere iustum
pretium pro re accepta ab aliquo est
actus iustitiae, ita etiam recompensare
mercedem operis vel laboris
est actus iustitiae.” Cfr. Taparelli,
Saggio Teoretico del Diritto Naturale,
diss. 1, c. 6, n. 130, Palermo
1842.
“This word is scarcely used in
modern English, except as expressing
that punishment which is fully
deserved, a usage originating with
the Tudor Parliaments; but it was
once commonly used in the language
in a wider sense, for whatever had
been justly earned, and some attempts
to revive it have been made
in recent times; certainly some word
is wanted to express the idea.”
(Hunter, Outlines of Dogmatic
Theology, Vol. III, pp. 58 sq.)
Cfr. Dr. Murray's New English Dictionary,
Vol. II, p. 784, Oxford
1893.
Eck
did not, however, approve
the term meritum de condigno; he
preferred meritum digni. Cfr. J.
Greving, Johann Eck als junger
Gelehrter, pp. 153 sqq., Münster
1906.
Cfr. St.
Augustine, In Ps., 86:
“Debitorem Deus ipse fecit se, non
accipiendo, sed promittendo.” On
this point consult Pohle-Preuss, God:
His Knowability, Essence, and Attributes,
pp. 455 sqq.
Cfr.
St. Augustine, Ep. 194 ad
Sixt., n. 19: Vita etiam aeterna,
quam certum est bonis operibus
debitam reddi, ab Apostolo tamen
gratia nuncupatur, nec ideo quia
meritis non datur, sed quia data
sunt ipsa merita, quibus datur.
The dogma was formally defined by
the Council of Trent: “... cuius
tanta est erga omnes homines bonitas,
ut eorum velit esse merita, quae
sunt ipsius dona.” (Sess. VI, cap.
16, quoted in Denzinger-Bannwart's
Enchiridion, n. 809.)
“... ipsius
iustificationis exordium
in adultis a Dei per Christum
Iesum praeveniente gratia
sumendum esse, h. e. ab eius vocatione,
quâ nullis eorum existentibus
meritis vocantur.” (Sess. VI,
cap. 5. Denzinger-Bannwart, n. 797.)
Eph.
II, 8-10: “Gratiâ enim
estis salvati per fidem et hoc non
ex vobis: Dei enim donum est, non
ex operibus, ut ne quis glorietur.
Ipsius enim sumus factura (ποίημα),
creati in Christo Iesu in
operibus bonis, quae praeparavit
Deus, ut in illis ambulemus.”
Serm.,
169, c. 2: Gratia
praecessit meritum tuum, non gratia
ex merito, sed meritum ex gratia.
Nam si gratia ex merito, emisti non
gratis accepisti. Other Patristic
texts quoted by Ripalda, De Ente
Supernaturali, disp. 15 sqq.
For a more extensive treatment
of this important point the reader
is referred to Heinrich-Gutberlet,
Dogmatische Theologie, Vol. VIII,
§ 418, Mainz 1897.
Can. 20: “Multa
Deus facit in homine bona, quae non facit
homo; nulla vero facit homo bona,
quae non Deus praestat, ut faciat
homo.” (Denzinger-Bannwart, n.
193.)
De
Praedest. Sanct., 3, 10, 31:
“Nihil huic sensui tam contrarium
est quam de suis meritis sic quemquam
gloriari, tamquam ipse sibi
ea fecerit, non Dei gratia, sed gratia
quae bonos discernit a malis,
non quae communis est bonis et
malis.”
Cyril
of Jerusalem (Catech., I,
17), Athanasius (C. Gent., n. 30),
Basil (Epist., 294:
“Divinum auxilium
in nostra situm est potestate”),
Gregory of Nazianzus (Or.,
31), and especially Chrysostom
(Hom. in Gen., 12; Hom. in Epist.
ad Rom., 2).
Cfr. St.
Thomas, Summa
Theol., 1a 2ae, qu. 114, art. 5:
“Donum gratiae considerari potest
dupliciter. Uno modo secundum rationem
gratuiti doni, et sic manifestum
est quod omne meritum repugnat
gratiae, quia ut Rom. XI, 9
Apostolus dicit: Si autem gratia,
iam non ex operibus. Altero
modo potest considerari secundum
naturam ipsius rei, quae donatur, et
sic etiam non potest cadere sub
merito non habentis gratiam, tum
quia excedit proportionem naturae,
tum etiam quia ante gratiam in
statu peccati homo habet impedimentum
promerendi gratiam, scil.
ipsum peccatum. Postquam autem
aliquis iam habet gratiam, non potest
gratia iam habita sub merito
cadere, quia merces est terminus
operis, gratia autem est principium
cuiuslibet boni operis in nobis.”
This is equally true of the meritum
de condigno and the meritum de
congruo.
“Si
quis ad invocationem
humanam [i.e. naturalem] gratiam
Dei dicit posse conferri, non autem
ipsam gratiam facere, ut invocetur
a nobis, contradicit Isaiae prophetae
vel Apostolo idem dicenti: Inventus
sum a non quaerentibus me, palam
apparui his, qui me non interrogabant.”
(Can. 3, Denzinger-Bannwart,
n. 176.)
De
Dono Perseverantiae, 23, n.
63 sq.: “Quis veraciter gemat, desiderans
accipere quod orat a Domino,
si hoc a se ipso sumere existimet,
non ab illo?... Ubi intelligimus
et hoc ipsum esse donum Dei, ut
veraci corde et spiritualiter clamemus
ad Deum. Attendant ergo, quomodo
falluntur, qui putant esse a
nobis, non dari nobis ut petamus,
quaeramus, pulsemus, etc.”
À
titre de curiosité we may
note the opinion of Ripalda (De
Ente Supernat., disp. 17, sect. 1)
and Vasquez (Comment. in S.
Theol., 1a, disp. 91, c. 10) that
some pre-Tridentine theologians ascribed
to nature the ability of
positively disposing itself for actual
graces and thereby, though in
perfect good faith, entertained
Semipelagian views. Even St.
Thomas has been accused of conceding
too much to Semipelagianism
in two of his earlier works
(Comment. in Quatuor Libros Sent.,
II, dist. 28, qu. 1, art. 4, and De
Veritate, qu. 14, art. 11), though
his teaching in the Summa is admittedly
orthodox. On the extremely
doubtful character of such a summary
indictment see Palmieri, De
Gratia Divina Actuali, thes. 34;
Schiffini, De Gratia Divina, pp. 495
sqq., 542 sqq.; Glossner, Die Lehre
des hl. Thomas von der Gnade,
Mainz 1871.
Cfr. St.
Augustine, Tract. in
Ioa., 36, n. 4: “Venit Christus,
sed primo salvare, postea iudicare,
eos iudicando in poenam, qui salvari
noluerunt, eos perducendo ad vitam,
qui credendo salutem non respuerunt.”
Sess. VI,
can. 17: “Si quis
iustificationis gratiam nonnisi praedestinatis
ad vitam contingere dixerit,
reliquos vero omnes qui vocantur,
vocari quidem, sed gratiam non
accipere, utpote divinâ potestate
praedestinatos ad malum, anathema
sit.” (Denzinger-Bannwart, n. 827.)
Wisd.
XI, 24 sqq.: “Sed misereris
omnium, quia omnia potes, et
dissimulas peccata hominum propter
poenitentiam. Diligis enim omnia
quae sunt et nihil odisti eorum quae
fecisti.... Parcis autem omnibus,
quoniam tua sunt, Domine, qui
amas animas.”
1 Tim. II,
1 sqq.: “Obsecro
igitur primum omnium fieri obsecrationes,
orationes, postulationes,
gratiarum actiones pro omnibus
hominibus
(ὑπερ πάντων ἀνθρώπων)....
Hoc enim bonum est et acceptum
coram Salvatore nostro Deo,
qui omnes homines vult salvos fieri
(ὁς πάντας ἀνθρώπους θέλει σωθῆναι)
et ad agnitionem veritatis
venire: unus enim Deus (εἴς γὰρ Θεός),
unus et mediator (εἴς καὶ
μεσίτης) Dei et hominum homo
Christus Iesus, qui dedit redemptionem
semetipsum pro omnibus
(ὑπὲρ πάντων).”
In Ps.,
39, n. 20: “Ille
omnes suos vult esse, quos condidit
et creavit. Utinam tu homo non fugias
et te abscondas! Ille etiam
fugientes requirit et absconditos non
vult perire.”
Resp. ad
Capitula Gallor., c. 2:
“Sincerissime credendum est, Deum
velle ut omnes homines salvi fiant,
siquidem Apostolus sollicite praecipit,
ut Deo pro omnibus supplicetur.”
Op.
cit., c. 8: “... qui et
omnes vult salvos fieri et ad agnitionem
veritatis venire, ... ut et
qui salvantur ideo salvi sint, quia
illos voluit Deus salvos fieri, et qui
pereunt, ideo pereant, quia perire
meruerunt.”
De
Spiritu et Litera, c. 33,
n. 58: “Vult Deus omnes homines
salvos fieri et ad agnitionem veritatis
venire; non sic tamen ut iis adimat
liberum arbitrium, quo vel bene vel male utentes iustissime
iudicentur.”
De
Corrept. et Gratia, c. 15, n.
47: “Omnes homines vult Deus
salvos fieri, quoniam nos facit velle,
sicut misit Spiritum Filii sui clamantem:
Abba, pater, i.e. nos clamare
facientem.”
Summa
Theol., 1a, qu. 19, art.
6, ad 1. On Augustine's teaching
see Franzelin, De Deo Uno, thes.
51 sq., and, less favorably, Bardenhewer-Shahan,
Patrology, pp. 498
sqq., Freiburg 1908.
Cfr. Bellarmine, De Gratia et
Libero Arbitrio, II, 12: “... haec
responsio non videtur digna Chritianis,
qui providentiam Dei erga
homines ex sacris literis et ecclesiastica
traditione didicerunt. Nam
si non cadit passer in terram sine
Patre nostro, qui in coelis est, quanto
magis nos apud Deum pluris sumus
illis?”
“Definimus illorum animas,
qui in actuali mortali peccato vel solo
originali decedunt, mox in infernum
descendere.” (Decret. Unionis,
quoted by Denzinger-Bannwart,
n. 693.)
Conc.
Trident., Sess. VI, can.
18: “Si quis dixerit, Dei praecepta
homini etiam iustificato et sub gratia
constituto esse ad observandum impossibilia,
anathema sit.” (Denzinger-Bannwart,
n. 828). Cfr.
Sess. VI, cap. 11 (Denzinger-Bannwart,
n. 804).
“Aliqua Dei praecepta hominibus
iustis volentibus et conantibus
secundum praesentes, quas habent
vires, sunt impossibilia: deest quoque
illis gratia, quâ possibilia fiant.”
(Denzinger-Bannwart, n. 1092.)
1 John V, 3 sq.:
“Haec est
caritas Dei, ut mandata eius custodiamus
et mandata eius gravia non
sunt (αἱ ἐντολαὶ αὐτοῦ βαρεῖαι
οὐκ εἰσίν): quoniam omne quod
natum est ex Deo [= iustus] vincit
mundum.”
1 Cor. X, 13:
“Fidelis autem
Deus est, qui non patietur vos tentari
supra id quod potestis (πειραςθῆναι ὑπέρ ἡ δύνασθε),
sed faciet
etiam cum tentatione proventum
(ἔκβασιν), ut possitis sustinere.”
“Deo
autem placuit et hanc
[gratiam efficacem] multis tribuere
et illam [sufficientem] a nemine
submovere, ut ex utraque appareat,
non negatum universitati, quod collatum
est portioni.” (De Vocatione
Omnium Gentium, II, 25.) For
further information on the doctrinal
character of this work see Fr.
Wörter, Zur Dogmengeschichte des
Semipelagianismus, Münster 1900.
Lib. de Unitate Ecclesiae, 9:
“Quis dubitaverit quod Iudas
Christum, si voluisset, non utique
tradidisset, et Petrus, si voluisset, ter
Dominum non negasset?”
Ez. XXXIII, 11:
“Vivo ego,
dicit Dominus Deus, nolo mortem
impii, sed ut convertatur impius a via
sua et vivat. Convertimini, convertimini
a viis vestris pessimis.”
2 Pet. III, 9:
“Non tardat
Dominus promissionem suam, sicut
quidam existimant, sed patienter agit
(μακροθυμεῖ) propter vos, nolens
aliquos perire, sed omnes ad poenitentiam
reverti (μὴ βουλόμενός
τινας ἀπολέσθαι, ἀλλὰ πάντας εἰς
μετάνοιαν χωρῆσαι).”
Rom. II, 4 sq.:
“An divitias
bonitatis eius et patientiae et longanimitatis
contemnis? Ignoras quoniam
benignitas Dei ad poenitentiam
(εἰς μετάνοιαν) te adducit? Secundum
autem duritiem (σκληρότητα)
tuam et impoenitens cor
(ἀμετανόητον καρδίαν) thesaurizas
tibi iram in die irae et revelationis
iusti iudicii Dei, qui reddet unicuique
secundum opera eius.” Cfr.
Prov. I, 20 sqq.
St.
Augustine, Enarr. in Ps.,
VI, n. 8: “Dedit illos in reprobum
sensum (Rom. I, 28); nam ea
est caecitas mentis. In eam quisquis
datus fuerit, ab interiore Dei
luce secluditur, sed nondum penitus,
quum in hac vita est. Sunt enim
tenebrae exteriores, quae magis ad
diem iudicii pertinere intelliguntur,
ut penitus extra Deum sit, quisquis,
dum tempus est, corrigi noluerit.”
Tract. in
Ioa., XII, 39. Similarly
ibid., LIII, n. 6. For a complete
exposition of St. Augustine's
teaching on this point consult Dechamps,
De Haeresi Ianseniana,
III, 6 sqq., and Palmieri, De Gratia
Divina Actuali, thes. 40.
Cfr. St. Thomas, De Veritate,
qu. 24, art. 11: “Haec
est obstinatio imperfecta, quâ aliquis potest
esse obstinatus in statu viae, dum
scilicet habet aliquis ita firmatam
voluntatem in peccato, quod non surgunt
motus ad bonum nisi debiles.
Quia tamen aliqui surgunt, ex iis
datur via, ut praeparentur ad gratiam.”
Conc.
Lateran. IV (1215), cap.
“Firmiter”:
“Et si post susceptionem
baptismi quisquam prolapsus
fuerit in peccatum, per veram potest
semper poenitentiam reparari.”
(Denzinger-Bannwart, n. 430.)
“Pagani,
Iudaei, haeretici aliique
huius generis nullum omnino
accipiunt a Iesu Christo influxum,
adeoque hinc recte inferes, in illis
esse voluntatem nudam et inermem
sine omni gratia sufficienti.” (Denzinger-Bannwart,
n. 1295.)
Rom. II, 10 sq.:
“Gloria autem
et honor et pax omni operanti
bonum, Iudaeo primum et Graeco
(Ἔλληνι=pagano); non enim est
acceptio personarum (προσωποληψία)
apud Deum.”
“... fides,
quâ Dei aspirante
et adiuvante gratiâ ab eo revelata
vera esse credimus, non propter intrinsecam
rerum veritatem naturali
rationis lumine perspectam, sed propter
auctoritatem ipsius Dei revelantis,
qui nec falli nec fallere potest.”
(Sess. III, cap. 3; Denzinger-Bannwart,
n. 1789.)
Cfr. St. Thomas, De Verit., qu.
14, art. 11, ad 1: “Hoc ad
divinam providentiam pertinet, ut
cuilibet provideat de necessariis ad
salutem, dummodo ex parte eius non
impediatur. Si enim aliquis taliter
(in silvis vel inter bruta animalia)
nutritus ductum naturalis rationis
sequeretur in appetitu boni et fuga
mali, certissime est tenendum quod
ei Deus vel per internam inspirationem
revelaret ea, quae sunt ad credendum
necessaria, vel aliquem fidei
praedicatorem ad eum dirigeret, sicut
misit Petrum ad Cornelium.”
Gotti,
De Fide, qu. 2, dub. 4,
§ 1: “Sententia negans fidem explicitam
Christi et Trinitatis esse ita
necessariam, ut sine ea nemo iustificari
vel salvari queat, valde probabilis
est. Eam enim videtur docere
S. Thomas tum 2—2 p., qu. 10, art.
4, tum 3 p., qu. 69, art. 4, ubi de
Cornelio Centurione ait: Ante baptismum
Cornelius et alii similes consequuntur
gratiam et virtutes per
fidem Christi et desiderium baptismi
implicite vel explicite.”
A. Fischer,
De Salute Infidelium,
Essen 1886; Heinrich-Gutberlet,
Dogmatische Theologie, Vol.
VIII, pp. 491 sqq. On their teaching
see P. Minges, O. F. M., Compendium
Theologiae Dogmaticae
Generalis, pp. 270 sqq., Munich
1902.
With regard to certain other
controversies on this subject consult
Schiffini, De Gratia Divina, pp.
535 sqq., and Tepe, Instit. Theol.,
Vol. III, pp. 109 sqq., Paris 1896.
De Dono Perseverantiae, n. 21:
“Ex duobus parvulis originali peccato
pariter obstrictis cur iste assumatur,
ille relinquatur et ex duobus
aetate iam grandibus impiis, cur
iste ita vocetur ut vocantem sequatur,
ille autem aut non vocetur
[praedicatione fidei] aut non ita
vocetur, inscrutabilia sunt iudicia
Dei.” On this mysterious dispensation
see Scheeben, Die Mysterien
des Christentums, § 99-103, 3rd ed.,
Freiburg 1912, and Palmieri, De
Gratia Divina Actuali, thes. 62.
De
Dono Persev., c. 14, n. 35:
“Praedestinatio nihil est aliud quam
praescientia et praeparatio beneficiorum
Dei, quibus certissime liberantur
[scil. salvantur] quicunque
liberantur.”
S. Theol., 1a, qu. 23, art. 2:
“Praedestinatio est praeparatio gratiae
in praesenti et gloriae in futuro.”
On the Biblical, the Patristic,
and the theological use of
the term, see Chr. Pesch, Praelect.
Dogmat., Vol. II, 3rd ed., pp.
189 sqq., Freiburg 1906.
Rom. VIII, 28
sqq.; “Scimus
autem quoniam diligentibus Deum
omnia cooperantur in bonum, iis
qui secundum propositum vocati sunt
sancti (κατὰ πρόθεσιν κλητοῖς
οὔσιν). Nam quos praescivit, et
praedestinavit conformes fieri imaginis
Filii sui, ut sit ipse primogenitus
in multis fratribus; quos autem
praedestinavit, hos et vocavit; et quos
vocavit, hos et iustificavit: quos autem
iustificavit, illos et glorificavit.”
De
Praedestinatione Sanctorum,
c. 25: “Praedestinationis huius
fidem, quae contra novos haereticos
novâ nunc solicitudine defenditur,
nunquam Ecclesia Christi non
habuit.”
De
Correptione et Gratia, c.
7, n. 14: “Horum si quisquam perit,
fallitur Deus; sed nemo eorum
perit, quia non fallitur Deus.” On
the question how this infallible foreknowledge
is compatible with the
dogma of free-will, see Pohle-Preuss,
God, His Knowability, Essence, and
Attributes, pp. 364 sqq.
Cfr. Apoc. XVII, 8: “Liber
vitae, τὸ βιβλίον τῆς ζωῆς.” Cfr.
St. Augustine, De Civ. Dei, XX, 13:
“Praescientia Dei, quae non potest
falli, liber vitae est.”
S.
Theol., 1a, qu. 23, art. 7:
“De numero omnium praedestinatorum
hominum quis sit, dicunt quidam
quod tot ex hominibus salvabuntur,
quot angeli ceciderunt; quidam
vero, quod tot ex hominibus salvabuntur,
quot angeli remanserunt;
quidam vero, quod tot ex hominibus
salvabuntur, quot angeli ceciderunt
et insuper tot quot fuerunt
angeli creati. Sed melius dicitur
quod soli Deo est cognitus numerus
electorum in superna felicitate
locandus, ut habet collecta pro vivis
et defunctis.”
De Bono Viduitatis, n. 28:
“Quasi propter aliud retardetur hoc
saeculum, nisi ut impleatur praedestinatus
numerus ille sanctorum,
quo citius impleto profecto nec terminus
saeculi differetur.”
Cfr. 1 Tim. IV, 10: σωτὴρ
πάντων ἀνθρώπων, μάλιστα πιστῶν.
This opinion is convincingly
defended by the Spanish theologian
Genér (Theol. Dogmat. Scholast., II,
342 sqq., Rome 1767.) Timid souls
may profitably ponder what Thomas
à Kempis says in the Imitation, I,
25.
Genér,
Theol. Dogmat. Scholast.,
II, 342: “... ne dici possit
cum dedecore et iniuria divinae maiestatis
et clementiae, maius esse imperium
daemonis quam Christi.”
Lect.
in Ep. ad Rom., VIII, 6:
“Unde ponere quod aliquod meritum
ex parte nostra praesupponatur,
cuius praescientia sit ratio [scil.
motivum] praedestinationis, nihil est
aliud quam supponere gratiam dari
ex meritis nostris [scil. naturalibus].”V. supra,
Ch. II, Sect. 2.
De Dono Perseverant., n. 53:
“Quid autem coegit loca Scripturarum,
quibus praedestinatio commendata
est, copiosius et enucleatius
isto nostro labore defendi, nisi quod
Pelagiani dicunt, gratiam Dei secundum
merita nostra [naturalia] dari?”
Charles Du Plessis d'Argentré
(d. 1740), after a careful study of
all Scholastic works written between
1120 and 1708, concluded: “Veteres
Scholastici de causa praedestinationis
omnino considerate et ad
gratiam et ad gloriam praecipue
agebant. Idea nolebant eam esse
ex praevisis meritis, quia gratia, quae
in ea includitur, non datur nec proin
praedestinatur ob praevisa merita.”
(De Praedest., c. 10, § 1).
“Nisi
breviati fuissent dies illi,
non fieret salva omnis caro, sed
propter electos (διὰ τοὺς ἐκλεκτούς)
breviabuntur dies illi.... Surgent
enim pseudochristi, ... ita ut in
errorem inducantur, si fieri potest,
etiam electi.”
“Non
volentis neque currentis,
sed miserentis est Dei ... Cuius
vult miseretur, et quem vult indurat.”
On the meaning of this
text v. supra, pp. 137,
177.
Cfr. Franzelin, De
Deo Uno, thes. 65; Heinrich-Gutberlet, Dogmat.
Theol., Vol. VIII, pp. 345 sqq.;
Chr. Pesch, Prael. Dogmat., Vol. II,
3rd ed., pp. 212 sqq., Freiburg 1906;
Val. Weber, Kritische Geschichte
der Exegese des 9. Kapitels des
Römerbriefes, Würzburg 1889.
E.g., Petrus de Comitibus, O.
S. A. (De Praedest. et Reprobat.,
disp. 3, art. 4 sqq.), Tricassinus
(De Praedest.), and the Jesuits
Lessius, Gregory of Valentia, Franzelin,
and Schrader.
De
Deo Uno, p. 677: “Si
vero dissensus esset manifestus, ut
prudenter [cum ceteris patribus]
conciliari non posset, tum sane non
dubitarem, cum Pighio, Catharino,
Osorio, Camerario, Maldonato,
Toleto, Petavio, reverenter ab Augustino
discedere, quum haec non
posset esse nisi privata eius sententia.”
A careful
analysis of the Augustinian
texts bearing on this question
will be found in the Theol.
Wirceburg., De Deo Uno, n. 231
sqq., and Franzelin, De Deo Uno,
thes. 53.
Clypeus
Thomist., De Praedest.,
disp. 2, § 2, n. 26: “Qui ordinate
vult, prius vult finem quam
media ad finem. Sed Deus ordinate
vult. Ergo prius vult finem quam
media ad illum. Atqui gloria est
finis et merita sunt media ad illum
conducentia. Ergo prius vult gloriam
quam merita, et consequenter
electio ad gloriam non potest esse
ex praevisione meritorum.”
“... sententiam
illam antiquitate,
suavitate ac Scripturarum
nativâ auctoritate nobilissimam de
praedestinatione ad gloriam post
praevisa merita semper ut Dei misericordiae
ac gratiae magis consentaneam,
veriorem ac amabiliorem existimavi.”
(Cfr. Traité de l'Amour
de Dieu, III, 5).
2 Tim. IV, 7
sq.: “Bonum
certamen certavi, cursum consummavi,
fidem servavi; in reliquo reposita
est (ἀπόκειται=praeparata ab
aeterno) mihi corona iustitiae, quam
reddet (ἀποδώσει) mihi Dominus
in illa die, iustus index.” Cfr. 1
Cor. IX, 24 sqq.; Apoc. II, 7, 26.
Hom. in Matth., 80, n. 2:
“Haereditate possidete regnum quasi
proprium, quasi paternum et vestrum,
iam olim vobis debitum; priusquam
enim existeretis, haec vobis
parata erant et disposita, quia ego
vos tales futuros esse praescivi.”
De Fide,
V, 6, 83: “Unde et
Apostolus ait: quos praescivit, et
praedestinavit (Rom. VIII, 29); non
enim ante praedestinavit quam praescivit,
sed quorum merita praescivit,
eorum praemia praedestinavit.”
Cfr. Franzelin, De Deo Uno, thes.
59; Lessius, De Praedest. et Reprob.,
sect. 2, n. 7 sqq.
Cfr.
O. Rottmanner, O. S. B.,
Der Augustinismus, München 1892;
O. Pfülf, S. J., “Zur Prädestinationslehre
des hl. Augustinus” in
the Innsbruck Zeitschrift für kath.
Theologie, 1893, pp. 483 sqq.
Comment. in IV Libros Sent.,
1, dist. 41: “Eligatur [ea sententia]
quae magis placet, dum
tamen salvetur libertas divina sine
aliqua iniustitia et alia quae salvanda
sunt circa Deum.”
Many Scholastic utterances
bearing on this subject have been
collected by Lessius, De Praedest. et
Reprob., sect. 2, n. 7 (Opusc. II,
pp. 208 sqq., Paris 1878).
“Aliquos
vero ad malum divinâ
potestate praedestinatos esse non
solum non credimus, sed etiam, si
sunt qui tantum malum credere velint,
cum omni detestatione illis
anathema dicimus.” (Denzinger-Bannwart,
n. 200.)
Sess. VI, can. 17:
“Si quis
iustificationis gratiam nonnisi praedestinatis
ad vitam contingere dixerit,
reliquos vero omnes qui vocantur,
vocari quidem, sed gratiam non accipere,
utpote divinâ potestate praedestinatos
ad malum, anathema sit.”
(Denzinger-Bannwart, n. 827.)
“And
he shall be a sanctification
to you. But for a stone of
stumbling and for a rock of offense
to the two houses of Israel, for a
snare and a ruin to the inhabitants
of Jerusalem.”
Cfr.
Oecumen., in h. l.: “Ad
quod positi sunt, non dicitur, quasi a
Deo ad hoc essent destinati; nulla
enim causa perditionis ministratur
ab eo, qui omnes homines vult salvos
fieri.”
Contr.
Iulian., III, 18, 35:
“Bonus est Deus, iustus est Deus:
potest aliquos sine bonis meritis liberare,
quia bonus est; non potest
quemquam sine malis meritis damnare,
quia iustus est.”
Resp.
ad XII Object. Vincent.:
“Voluntate exierunt, voluntate ceciderunt,
et quia praesciti sunt casuri,
non sunt praedestinati; essent autem
praedestinati, si essent reversuri et
in sanctitate remansuri, ac per hoc
praedestinatio Dei multis est causa
standi, nemini est causa labendi.”
De Praedest.,
V, 8, 8: “Non
est in potestate hominis, cum non-electione
seu cum non-praedestinatione
aut, quod idem est, cum reprobatione
negativa actu ponere seu
componere suam aeternam salutem.”
Cfr. Franzelin, De Deo Uno, p. 583,
3rd ed., Rome 1888.
“Deus ex omnibus hominibus,
quos infectos originali peccato praevidit,
efficaciter ex meritis Christi
venturi quosdam elegit ad gloriam,
et alios in poenam eiusdem originalis
peccati et ad ostensionem suae
iustitiae erga illos et maioris misericordiae
erga electos voluit permittere,
ut deficerent a consecutione
gloriae seu positive eis non voluit
gloriam.... Ex vi huius intentionis
efficacis excogitavit media apta
ad consecutionem talis finis, et videns
in aliquibus hominibus esse
aptum medium in solo originali
peccato eos relinquere, in aliis vero
permittere, ut cadant in haec vel
illa peccata actualia ac in illis perseverent,
has permissiones per subsequentem
electionem approbavit.
Et tandem ... per actum imperii
sui intellectus haec media ad praedictum
finem ordinavit.”Clyp. Thomist.,
Vol. II, disp. 5, art. 4, n. 155.
De Praedest.,
V, 7, 14: “Electio
ad finem est ratio dandi media
efficacia seu infallibilia ad illum;
ergo negatio illius electionis erit
suo modo ratio non dandi media,
quae cognoscuntur congrua et infallibilia
ad illum finem consequendum.”
De Praedest., sect. 2, n. 13:
“Secundum communem aestimationem
hominum paria videntur, Deum
velle ut pereas et nolle te ponere
in electorum suorum numero neque
gratiam congruam et perseverantiam
dare; aeque enim infallibiliter ex
huiusmodi decretis sequeretur damnatio.
Et si alterutrum horum decretorum
esset subeundum, quivis
censeret sibi esse indifferens, utrum
eligatur, quum utrumque ante praevisionem
operum sit conceptum.”
The teaching of St. Augustine
and that of St. Thomas on this
point is in dispute. See Chr. Pesch,
Praelect. Dogmat., Vol. II, 3rd ed.,
pp. 230 sqq., and Heinrich-Gutberlet,
Dogmatische Theol., Vol. VIII,
§ 433.
Sess. VI, can. 4:
“Si quis
dixerit, liberum hominis arbitrium
a Deo motum et excitatum nihil
cooperari assentiendo Deo vocanti
... neque posse dissentire, si velit,
sed velut inanime quoddam nihil
omnino agere mereque passive se
habere, anathema sit.” (Denzinger-Bannwart,
n. 814.)
J.
Forget in the Catholic Encyclopedia,
Vol. VIII, pp. 288 sqq.
On Jansenism see Hergenröther,
Kirchengeschichte, 4th ed., ed. by J.
P. Kirsch, Vol. III, pp. 386 sqq.,
466 sqq., Freiburg 1909.
Sess. VI, cap. 5: “Unde in
sacris literis quum dicitur: Convertimini
ad me et ego convertar ad
vos, libertatis nostrae admonemur;
quum respondemus: Converte nos,
Domine, ad te et convertemur, Dei
nos gratiâ praeveniri confitemur.”
(Denzinger-Bannwart, n. 797.) Cfr.
Oswald, Die Lehre von der Heiligung,
3rd ed., pp. 186 sq.
Matth.
XIX, 17: “Si autem
vis ad vitam ingredi, serva mandata.”
Cfr. Apoc. IV, 20: “Ecce
sto ad ostium et pulso; si quis audierit
vocem meam et aperuerit
mihi ianuam, intrabo ad illum.”
Instit.,
l. II, c. 3, sect. 10:
“Voluntatem movet [gratia Christi],
non qualiter multis saeculis traditum
est et creditum, ut nostrae
postea sit electionis, motioni aut
obtemperare aut refragari, sed illam
efficaciter afficiendo. Illud ergo toties
a Chrysostomo repetitum repudiari
necesse est: Quem trahit, volentem
trahit.” Many Patristic
texts of similar tenor have been
gathered and explained by Cardinal
Bellarmine in his treatise De Gratia
et Libero Arbitrio, VI, 11.
Cfr.
De Gratia Christi, c. 47:
“Ista quaestio, ubi de arbitrio voluntatis
et Dei gratia disputatur, ita est
ad discernendum difficilis, ut quando
defenditur liberum arbitrium, negari
Dei gratia videatur; quando autem
asseritur Dei gratia, liberum arbitrium
putetur auferri.”
Cfr.
his Sermones, 163, c. 11,
n. 13: “Totum ex Deo, non tamen
quasi dormientes, non quasi ut non
conemur, non quasi ut non velimus.
Sine voluntate tua non erit in te
iustitia Dei. Voluntas quidem non
est nisi tua, iustitia non est nisi
Dei.... Sine te fecit te Deus.
Non enim adhibuisti aliquem consensum,
ut te faceret Deus. Quomodo
consentiebas, qui non eras?
Qui ergo fecit te sine te, non te
iustificat sine te. Ergo fecit nescientem,
iustificat volentem. Tamen
ipse iustificat, ne sit iustitia tua.”
De Gratia
et Libero Arbitrio, I,
2: “Tolle liberum arbitrium et non
erit, quod salvetur; tolle gratiam et
non erit, unde salvetur.” On other
difficult passages in the writings of
St. Augustine cfr. Mausbach, Die
Ethik des hl. Augustinus, Vol. II,
pp. 208 sqq., Freiburg 1909.
Cfr. Alvarez, De Auxiliis,
disp. 83, n. 9: “Quando agens infinitae
virtutis movet aliquod subiectum,
tale subiectum infallibiliter movetur,
quid tunc resistentia passi non superat
nec adaequat virtutem agentis.
Sed Deus est agens infinitae virtutis.
Ergo motio Dei efficax respectu cuiuscumque
hominis in quibuslibet
circumstantiis positi erit medium
congruum et aptum, ut infallibiliter
inducat effectum, ad quem ex Dei
intentione datur.”
Cfr. Billuart,
De Deo, diss. 8,
art. 5: “Restat ergo tertia sententia,
scilicet Deum praemovere
physice ad entitatem peccati et sic
se effecturum definivisse decreto
positivo et effectivo; operatur enim
omnia secundum consilium voluntatis
suae.”
Cfr. De Lemos, Acta Congr. de
Aux., p. 1065: “Illa praepositio
'prae' nihil aliud denotat aut denotare
potest quam Deum esse priorem
et primam causam, prius naturâ et
causalitate moventem, applicantem,
inclinantem et determinantem voluntatem,
quam ipsa voluntas se determinet.”
Cfr. Gonet, Clypeus Theol.
Thomist., disp. 11, art. 5: “Haec
divina motio in creatura recepta a
Thomistis physica appellatur, ...
quia ex propria essentia et ab intrinseco
est efficax, independenter
a quocumque creato consensu.”
Cfr. Graveson, Epist. Theol.
Polem., t. I, ep. 11: “Voluntas
creata priusquam se determinet, a
Deo debet determinari, quia scil.
indifferens sit eaque indifferentia non
solvatur quam per praeviam Dei
motionem.” Cfr. Alvarez, De Auxiliis,
disp. 28: “Liberum arbitrium,
quia creatum est, licet determinet
sibi actum, illum tamen
determinat praedeterminatum a
Deo.”
Cfr. Reginald.,
De Novit. Antiquit.
Nominis Praedeterm. Phys., l.
II, c. 36: “Quum Deus hanc motionem
det causis sciens et volens
atque adeo cum [aeterna] cognitione
et intentione certa cuiusdam determinati
effectus, alias haec essent a
casu respectu Dei: consequitur illam
praemotionem physicam esse praedeterminationem.”
Cfr. Nazarius,
Comment. in S.
Theol. S. Thom., 1 p., qu. 22, art.
4: “Sublatâ a Deo physicae praemotionis
efficacitate nulla relinquitur
alia in Deo sufficiens causalitas respectu
determinationis liberorum
actuum et consequenter neque in
Deo esse poterit talium praescientia
futurorum.” See also Pohle-Preuss,
God: His Knowability, Essence, and
Attributes, pp. 383 sqq., 400 sqq.
Cfr. Contenson,
Theol. Mentis
et Cordis, l. VIII, diss. 2, specul.
3: “Generalem praemotionem ideo
solum adstruimus, ut per eam ad
gratiam per se efficacem uberius
fortiusque stabiliendam viam muniamus
ad eamque propugnandam
serviat etiam philosophia.”
Cfr. Alvarez,
op. cit., disp. 122,
n. 16: “Efficacia auxilii praevenientis
gratiae et connexio eius infallibilis
cum libera cooperatione arbitrii
tota fundatur et desumitur,
tamquam ex prima radice, ex omnipotentia
Dei atque ex absoluto et
efficaci decreto voluntatis eius volentis,
ut homo quem movet convertatur
et pie operetur, nec huiusmodi
efficacia ullo modo dependet etiam,
tamquam a conditione sine qua non,
ex futura cooperatione arbitrii
creati.”
Cfr. Alvarez,
op. cit., disp. 19,
n. 7: “Praedictum auxilium actuale
determinat liberum arbitrium
ad unam numero actionem, non
subditur libero arbitrio quantum ad
usum.”
Cfr.
Graveson, Epist. Theol.
Polem., t. I, ep. 1: “Gratia
thomistice sufficiens ita ex naturâ
sua essentialiter distinguitur a gratia
thomistice efficaci, ut numquam et in
nullo casu gratia thomistice sufficiens
evadere possit gratia efficax
thomistice nec umquam ponatur
actus secundus, nisi accesserit gratia
efficax thomistice.”
Prael. Theol.,
disp. 5, c. 6:
“In gratia sufficiente totum id continetur
quod ad potentiam bene
operandi exigitur, non autem totum
id quod ulterius requiritur ad
actum; certum est enim in omni
causa agente aliquid plus ad actum
quam ad potentiam requiri.”
Panoplia, t. IV, p. 2, tr. 3, c. 2:
“Auxilium sufficiens ita sufficientiam
tribuit ad operandum, si homo velit,
quod defectus operationis nullo
modo provenit ex insufficientia
aliqua ipsius auxilii, sed tantum
ex defectu arbitrii, quod ei resistit
et impedimentum ponit.”
Cfr. Bañez, Comment. in S.
Theol. S. Thom., 1 p., qu. 14, art.
13, concl. 14: “Nam voluntas
creata infallibiliter deficiet circa
quamcumque materiam virtutis, nisi
efficaciter determinetur a divina
voluntate ad bene operandum.”
Cfr. Alvarez, De Auxiliis, disp.
22, n. 39: “Solus Deus propter
suam infinitatem et omnipotentiam,
quia est auctor voluntatis creatae,
potest illam immutare conformiter
ad suam naturam et movere efficaciter
atque applicare ad producendum
actum in particulari, non solum
secundum substantiam, sed etiam
secundum modum libertatis, quod
tamen non potest alia causa creata.”
De Auxiliis, disp. 92, n. 11:
“Etiam posito auxilio efficaci in
voluntate componitur cum illo potentia
ad dissentiendum, quamvis
nulla sit potentia ad coniungendum
actualem dissensum cum auxilio
efficaci
[not: cum actuali consensu].”]
Sess.
VI, cap. 5: “Homo ...
inspirationem illam [gratiam efficacem]
recipiens ... illam et abiicere
potest.” (Denzinger-Bannwart, n.
797). Sess. VI, can. 4: “Si
quis dixerit, liberum hominis arbitrium
a Deo motum et excitatum
nihil cooperari assentiendo Deo excitanti
atque vocanti, quo ad obtinendam
iustificationis gratiam se disponat
ac praeparet, neque posse dissentire,
si velit, sed velut inanime
quoddam nihil omnino agere mereque
passive se habere, anathema sit.”
(Denzinger-Bannwart, n. 814.)
Thus Alvarez, De Auxiliis,
disp. 93, art. 1: “Nunc autem
dicimus Concilium Tridentinum ...
numquam usum fuisse verbo illo
resistere, sed verbo dissentire
et [abiicere], ut insinuaret non esse
idem formaliter resistere seu posse
resistere auxilio efficaci et posse dissentire
seu abiicere gratiam vocationis....
Unde licet arbitrium
motum auxilio efficaci ad consentiendum possit dissentire, si velit,
non tamen potest Deo resistere vel
auxilio eius efficaci, secundum quod
est instrumentum voluntatis divinae.”
Sess.
III, cap. 3: “Quare
fides ipsa in se, etiamsi per caritatem
non operetur, donum Dei est
et actus eius est opus ad salutem
pertinens, quo homo liberam praestet
ipsi Deo obedientiam, gratiae
eius cui resistere possit consentiendo
et cooperando.” (Denzinger-Bannwart,
n. 1791.)
Cfr. Tepe,
Instit. Theol., Vol.
III, pp. 74 sqq., Paris 1896; Chr.
Pesch, Praelect. Dogmat., Vol. V,
3rd ed., pp. 140 sqq., Freiburg 1908;
Schiffini, De Gratia Divina, pp. 405
sqq., Freiburg 1901. On the teaching
of St. Augustine see Palmieri,
De Gratia Divina Actuali, thes. 50;
on that of St. Thomas, L. de San,
S. J., De Deo Uno, t. I: De Mente
S. Thomae circa Praedeterminationes
Physicas, Louvain 1894.
“Quidquid
entitatis reperitur in
quocumque actu peccati, etiamsi alias
sit intrinsece malus, debet reduci in
Deum tamquam in primam causam
praemoventem et praedeterminantem
actuali motione voluntatem creatam
ad talem actum, inquantum actus est,
secundum quod est ens.” Alvarez,
De Auxil., disp. 24, n. 15.
Cfr. Bañez,
Comment. in S.
Theol. S. Thom., 1 p., qu. 23, art.
3, dub. 2, conclus. 2: “Deus cognoscit
cognitione intuitivâ peccatum
quatenus Dei voluntas est causa entitatis
actus peccati et simul permittens,
quod ad eundem actum
concurrat liberum arbitrium deficiendo
a regula.”
“Voluntas Adami ante peccatum
non erat tibia curva, sed omnino
recta, facta autem est curva ex promotione
physica.”Praelect. Dogmat.,
Vol. II, 3rd ed., p. 137.
Cfr. on this subject Palmieri,
De Gratia Divina Actuali, thes. 41;
T. Papagni, O. P., La Mente di S.
Tommaso intorno alla Mozione Divina
nelle Creature, p. 44, Benevento
1901.
Cfr. Berti,
De Theol. Disciplinis,
XIV, 9, n. 6: “Sententia
est Thomistarum et Augustinensium
omnium affirmantium, gratiam efficacem
esse se ipsâ, non talem reddi
aut cooperatione liberi arbitrii aut
ex circumstantiis congruis, utque
certissime et infallibiliter cum effectu
coniunctam esse.”
Cfr. Berti, op. cit., XIV, 11:
“In aequali gradu concupiscentiae
et gratiae gratia concupiscentiae, non
concupiscentia gratiae succumbet,
quia homo etiam cum aequali virtute
maiorem habet ad malum quam
ad bonum inclinationem.... Agere
et non agere in aequilibrio virium et
determinare seipsum absque efficaci
Dei praemotione est liberi arbitrii
sani et robusti, non autem infirmi.”
Cfr. Berti, De Theol.
Disciplinis, XIV, 8, n. 18: “Quamvis
sit haec efficax gratia antecedens et
Deus sine nobis faciat ut velimus,
nihilo tamen minus per illam non
proponitur nobis bonum sub ratione
omnis boni, quemadmodum proponitur
beatis per lumen gloriae, ideoque
remanet indifferentia iudicii et vera
libertas.”
“Proponitur praemium ut
pecces, i.e. quod te delectat,” he
says; “... Terreris minis, facis
propter quod times.... Si cupiditas
non valuit, forte timor valebit ut
pecces.... Itaque ad omne recte
factum amor et timor ducit. Ut
facias bene, amas Deum et times
Deum; ut autem facias male, amas
mundum et times mundum.”In
Ps., 79, c. 13.
On the
Congregatio de Auxiliis,
so called because the principal
question under discussion was the
help (auxilia) afforded by grace, see
Astrain, S. J., in the Catholic Encyclopedia,
Vol. IV, pp. 238 sq., and
Schneemann, S. J., Die Entstehung
und weitere Entwicklung der
thomistisch-molinistischen Controverse,
Freiburg 1879; also in a Latin
translation, Freiburg 1881.
Cfr. Molina, Concordia Liberi
Arbitrii cum Gratiae Donis, qu. 14,
art. 13, dip. 38: “Asserimus auxilia
praevenientis atque adiuvantis
gratiae ... pendere a libero consensu
et cooperatione liberi arbitrii
nostri cum illis atque adeo in libera
potestate nostra esse, vel illa efficacia
reddere consentiendo et cooperando
cum illis ad actus, quibus ad
iustificationem disponimur, vel inefficacia
illa reddere continendo consensum
et cooperationem nostram
aut ettam eliciendo contrarium consensum.”Ibid., disp. 12: “Quare
fieri potest, ut duorum qui aequali
auxilio interius a Deo vocantur, unus
pro libertate sui arbitrii convertatur
et alter infidelitate permaneat.”
“Auxilium
gratiae praevenientis,”
says Molina, “est influxus Dei
in liberum arbitrium, quo illud
movet et excitat potensque reddit, ut
eo pacto motum tamquam habens
iam in se ipso principium efficiens
actuum supernaturalium simul influendo
ulterius eos producat.” Molina,
op. cit., qu. 14, art. 13, disp. 41.
Cfr. Molina,
op. cit., qu. 23, art.
4, disp. 1: “Quando audis consensum
nostrum efficacia reddere auxilia
gratiae, non ita id intelligas,
quasi arbitrium nostrum vim aliquam
seu efficacitatem tribuat auxiliis ipsis;
arbitrium enim et influxus noster
nullam vim conferunt gratiae auxiliis,
sed potius auxilia vim et propensionem
arbitrio tribuunt ad consensum
eliciendum.”Ibid., Appendix
ad obi. 3 (ed. Paris., 1876, p.
595): “Solum significare volumus,
auxilium illud liberum nobis relinquere
consensum nostrum ad conversionem,
nec tale esse, ut nullam
necessitatem, etiam consequentiae, arbitrio
ad talem consensum aut conversionem
ponat.”
Cfr. Molina,
op. cit., qu. 19, art.
6, disp. 2: “Hac ratione Deus O.
M. vult omnia bona, quae per arbitrium
nostrum sunt futura, non
solum voluntate conditionali, si nos
quoque ea velimus, sed etiam voluntate
absoluta, quatenus ipsi praevidenti
ea futura placent eademque divina
eius ac singularis bonitas per
arbitrium nostrum intendit ac vult.
Quod autem haec etiam absoluta
voluntas semper impleatur, ex eo est
manifestum, quia nititur certitudine
praescientiae divinae, quod ita res
futura sit per nostrum arbitrium.”—Ibid.,
qu. 23, art. 4, disp. 3:
“Quoniam quod Deus elegerit eum
rerum ordinem, circumstantiarum et
auxiliorum, sive maiorum sive minorum,
in quo praevidebat eos pro sua
libertate salvandos, qui electione eius
ordinis eo ipso praedestinati sunt
vitamque aeternam pro sua libertate
consequuntur, potius quam alium ex
infinitis, in quo res aliter pro eadem
ipsorum libertate habuisset, non fuit
ex nobis aut pro meritorum et cooperationis
nostrae qualitate, sed ex
sola misericordia Dei.” Cfr. G.
Schneemann, Historia Controversiarum
de Divinae Gratiae Liberique
Arbitrii Concordia Initia et Progressus,
Freiburg 1881, pp. 38 sqq.
Cfr.
his treatise De Gratia et
Libero Arbitrio, I, 12 (ed. Fèvre,
tom. V, p. 527, Paris 1873):
“Prima opinio eorum est, qui gratiam
efficacem constituunt in assensu
et cooperatione humana, ita ut ab
eventu dicatur gratia efficax, quia videlicet
sortitur effectum et ideo sortitur
effectum, quia voluntas humana
cooperatur. Itaque existimant hi autores,
in potestate hominis esse ut
gratiam faciat esse efficacem, quae
alioquin ex se non esset nisi sufficiens.”
Bellarmine treats this opinion
as the extreme counterpart of
Thomism (which he also combats)
and disposes of it thus: “Haec
opinio aliena est omnino a sententia
b. Augustini et, quantum ego existimo,
a sententia etiam Scripturarum
divinarum.” (l.c.) Among the
Scriptural texts which he quotes in
support of this view are John VI, 45,
1 Cor. IV, 7, Rom. IX, 11.
The learned Cardinal describes
the difference between
Congruism and extreme Molinism
(which latter, it may be remarked,
was not defended by Molina
himself) as follows: “Neque
enim intelligi potest, quo pacto gratia
efficax consistat in illa interna suasione,
quae per liberum arbitrium
respui potest, et tamen infallibilem
effectum habeat, nisi addamus, Deum
iis quos efficaciter et infallibiliter
trahere decrevit, eam suasionem adhibere
quam videt congruere ingenio
eorum et quam certo novit ab eis non
contemnendam.” (Op. cit., p. 531.)
The objection that this explanation
eventually resolves itself into the
Molinistic theory which he had censured,
Bellarmine meets as follows:
“Respondeo sententiam nostram,
quam S. Augustini esse demonstravimus,
aliqua in re cum prima illa
opinione convenire, sed in multis ab
illa discrepare. Convenit enim in eo
quod utraque sententia gratiam sufficentem
et efficacem ponit in auxilio
excitante potissimum, non in adiuvante.
Sed discrepant inter se, quod
prima opinio vult efficaciam gratiae
pendere a voluntate humana, nostra
vero pendere vult a voluntate Dei.”
(l.c., cap. 13.)
Cfr. Ad Simplician.,
I, qu. 2, n.
13: “Si vellet [Deus] etiam ipsorum
misereri, posset ita vocare,
quomodo illis aptum esset, ut et moverentur
et intelligerent et sequerentur.
Verum est ergo: Multi vocati,
pauci electi. Illi enim electi, qui
congruenter vocati; illi autem qui
non congruebant neque contemperabantur
vocationi, non electi, quia
non secuti, quamvis vocati. Item
verum est: Neque volentis neque
currentis, sed miserentis est Dei, quia
etiamsi multos vocet, eorum tamen
miseretur, quos ita vocat, quomodo
iis vocari aptum est ut sequantur.
Falsum est autem, si quis dicit:
Igitur non miserentis Dei, sed volentis
atque currentis est hominis, quia
nullius Deus frustra miseretur.
Cuius autem miseretur, sic eum vocat
quomodo scit ei congruere, ut
vocantem non respuat.”
Cfr. Suarez,
De Aux., V, 25:
“Vocatio efficax illa est, quae ...
includit congruitatem quandam respectu
personae, cui datur, ut sit illi
proportionata et accommodata, sicut
oportet, ut in tali persona, in tali
tempore et occasione infallibiliter effectum
habeat, et per hoc habet illa
vocatio quod congrua et efficax sit.”
1 Kings XVII, 38 sqq.—Cfr.
Lessius, De Praedest. et
Reprob., sect. 5, n. 106: “Ex quibus
patet, gratiam efficacem, si
physice spectetur, non semper esse
maius beneficium, quum saepenumero
ea, quae effectu caret, secundum
suam entitatem longe sit praestantior.
Si tamen spectetur moraliter,
nimirum ut subest praescientiae
infallibili effectus, sic semper
maius est beneficium, etiam ut praecisa
ab actuali effectu et gratia cooperante
seu ut prior actuali suo
influxu in opus, quum Deus, qui non
caeco modo operatur, ex mero suo
beneplacito et inscrutabili iudicio
seligat pro quibusdam gratias illas
quas effectum habituras videt, non
solum ut gratiae quaedam sunt, sed
etiam formaliter, ut effectum habiturae
sunt.... Ex quibus constat,
quo sensu distinctio gratiae congruae
et non congruae admittenda sit,
quam numquam reieci, sed totis animis
et sensu et praxi semper sum
amplexus.”
Cfr. St. Augustine,
De Civitate
Dei, V, 9, 4: “Quod [voluntates]
facturae sunt, ipsae omnino facturae,
quia facturas ille praescivit, cuius
praescientia falli non potest.”
On
Congruism cfr. Chr. Pesch,
Prael. Dogmat., Vol. V, 3rd ed., pp.
167 sqq.; Heinrich-Gutberlet, Dogmat.
Theologie, Vol. VIII, § 447.
On the various interpretations of
the praedefinitio actuum salutarium,
within as well as without the Jesuit
Order, see Tepe, Instit. Theol., Vol.
III, pp. 93 sqq., Paris 1896, and especially
Schiffini, De Gratia Divina,
pp. 458 sqq.
Rom. XI, 33. On Syncretism
cfr. Alb. a Bulsano, Inst. Theol.
Dogmat. Specialis, ed. by Gottfried
a Graun, O. M. Cap., tom. II, pp.
193 sqq., Innsbruck 1894.
Sess. VI, cap. 6:
“Disponuntur
autem ad ipsam iustitiam, dum
excitati divinâ gratiâ et adiuti fidem
ex auditu concipientes libere moventur
in Deum, credentes vera esse
quae divinitus revelata et promissa
sunt.” (Denzinger-Bannwart, n. 798).
Sess.
VI, can. 12: “Si quis
dixerit, fidem iustificantem nihil
aliud esse quam fiduciam divinae
misericordiae peccata remittentis
propter Christum, vel eam fiduciam
solam esse, quâ iustificamur, anathema
sit.” (Denzinger-Bannwart, n.
822.) Cfr. Conc. Vatic., Sess. III,
cap. 3, “De Fide” (Denzinger-Bannwart,
n. 1789).
Rom.
X, 9 sq.: “Quia si confitearis
in ore tuo Dominum Iesum
et in corde tuo credideris quod Deus
illum suscitaverit a mortuis, salvus
eris. Corde enim creditur ad iustitiam,
ore autem confessio fit ad salutem.”
Heb. XI,
6: “Sine fide autem
impossibile est placere Deo; credere
enim oportet accedentem ad Deum
[i.e. iustificandum] quia est [=existentia
Dei] et inquirentibus se
remunerator sit.”
Prologus:
Gaudeo quod pro
fide vera sine ullo perfidiae vitio
custodienda sollicitudinem geris, sine
qua nulla potest prodesse, imo nec
esse conversio. Apostolica quippe
dicit auctoritas, quia sine fide impossibile
est placere Deo. Fides
namque est bonorum omnium fundamentum.
Fides est humanae salutis
initium. Sine hac fide nemo
ad filiorum Dei numerum potest pervenire,
quia sine ipsa nec in hoc
saeculo quisquam iustificationis gratiam
consequitur nec in futuro
possidebit vitam aeternam.
On the traditional concepts of
“faith” and “justification” as
held in the Church before Luther's
time, see Denifle, O. P., Die abendländischen
Schriftausleger bis Luther
über die Iustitia Dei und Iustificatio,
Mainz 1905.
Cfr.
St. Thomas, Summa Theol.,
2a 2ae, qu. 2, art. 7: “Post tempus
autem gratiae revelatae tam
maiores quant minores tenentur
[necessitate praecepti] habere fidem
explicitam de mysteriis Christi, praecipue
quantum ad ea, quae communiter
in Ecclesia solemnizantur et
publice proponuntur, sicut sunt articuli
Incarnationis.... Alias autem
subtiles considerationes circa Incarnationis
articulos tenentur aliqui
magis vel minus explicite credere,
secundum quod convenit statui et
officio uniuscuiusque.” This point
is well developed by Ballerini, Opus
Theologicum Morale, ed. D. Palmieri,
Vol. II, 3rd ed., pp. 9 sqq.,
Prati 1898.
“Nonnisi
fides unius Dei necessaria
videtur necessitate medii,
non autem explicita remuneratoris.”Prop. Damn. ab Innocenti XI., prop.
22, in Denzinger-Bannwart, n. 1172.
Cfr. Wirceburg,
De Gratia, n.
120: “Quia tamen qui credit et
sperat remuneratorem supernaturalem,
satis hoc ipso etiam credit animae
perpetuitatem et necessitatem
auxilii melioris ad salutem, fides
horum explicita et per distinctos
conceptus non semper in re et actualiter
necessaria existimatur.”
Cfr. St. Thomas, Summa Theol.,
2a 2ae, qu. 2, art. 7, ad 3: “Si
qui salvati fuerunt, quibus revelatio
non fuit facta, non fuerunt
salvati absque fide mediatoris, quia,
etsi non habuerunt fidem explicitam,
habuerunt tamen fidem implicitam
in divina providentia, credentes
Deum esse liberatorem hominum secundum
modos sibi placitos.”
“Missionarium
teneri adulto
etiam moribundo, qui incapax omnino
non sit, explicare fidei mysteria,
quae sunt necessaria necessitate
medii, ut sunt praecipue mysteria
Trinitatis et Incarnationis.” Cfr.
Prop. Damn. ab Innocentio XI. a.
1679, prop. 64 (Denzinger-Bannwart,
n. 1214). For a full explanation
of the topics treated in the present
Section consult Suarez, De Fide,
disp. 12, sect. 4; De Lugo, De Fide,
disp. 12, sect. 4 sq.; W. Liese, Der
heilsnotwendige Glaube, Freiburg
1902.
Cfr.
Solid. Declar., art. 3:
“Neque contritio neque dilectio
neque ulla virtus, sed sola fides
[=fiducia] est medium et instrumentum,
quo gratiam Dei, merita
Christi et remissionem peccatorum
apprehendere possumus.”
Instit.,
III, 11, § 19: “Dicimus
hominem solâ fide iustificari.” For
a classic exposition of the Lutheran
and Calvinistic views of faith, see
Möhler, Symbolik, § 16; English tr.
by James Burton Robertson, 5th ed.,
London 1906, pp. 124 sqq.
Sess. VI,
can. 9: “Si quis
dixerit, solâ fide impium iustificari,
ita ut intelligat nihil aliud requiri
quod ad iustificationis gratiam consequendam
cooperetur et nullâ ex
parte necesse esse, eum suae voluntatis
motu praeparari atque disponi,
anathema sit.” (Denzinger-Bannwart,
n. 819.)
Matth. VII, 21:
“Non omnis,
qui dicit mihi, Domine, Domine, intrabit
in regnum caelorum: sed qui
facit voluntatem Patris mei, qui in
caelis est, ipse intrabit in regnum
caelorum.”
Hom.
in Evang., 29: “Fortasse unusquisque apud
semetipsum dicat: Ego iam credidi, salvus ero.
Verum dicit, si fidem operibus tenet.
Vera etenim fides est, quae in hoc
quod verbis dicit moribus non contradicit.”
As to the sense in which
some of the Fathers speak of faith
as the only thing that can save men,
cfr. Bellarmine De Iustificat., I, 26.
Cfr.
St. Thomas Aquinas, Summa
Theol., 1a 2ae, qu. 113, art. 5:
“Iustificatio impii est quidam motus,
quo humana mens movetur a Deo a
statu peccati in statum iustitiae....
Unde oportet quod mens humana,
dum iustificatur, per motum
liberi arbitrii recedat a peccato et accedat
ad iustitiam. Recessus autem
et accessus in motu liberi arbitru
accipitur secundum detestationem et
desiderium.... Oportet igitur quod
in iustificatione impii sit motus liberi
arbitrii duplex: unus quo per desiderium
tendat in Dei iustitiam, et
alius quo detestetur peccatum.”
How
Luther came to adopt the
sola fides theory is exhaustively
explained by H. Grisar, S. J.,
Luther, Vol. I, Freiburg 1911; English
tr., Vols. I and II, London 1913.
Cfr. also F. Hettinger, Die Krisis
des Christentums, pp. 72 sqq., Freiburg
1881.
Cfr.
Heinrich-Gutberlet, Dogmatische
Theologie, Vol. VIII,
§455, Mainz 1899. The “orthodox”
Lutheran teaching is strongly
stated by the famous convert Dr.
Edw. Preuss in his work, still regarded
as a classic by “orthodox”
Lutherans, Die Rechtfertigung des
Sünders vor Gott, Berlin 1868.
Sess. VI,
cap. 6: “Disponuntur
autem ad ipsam iustitiam, dum
excitati divinâ gratiâ et adiuti, fidem
ex auditu concipientes, libere moventur
in Deum, credentes vera esse,
quae divinitus revelata et promissa
sunt, atque illud in primis, a Deo
iustificari impium per gratiam eius,
per redemptionem, quae est in
Christo Iesu, et dum peccatores se
esse intelligentes, a divinae iustitiae
timore, quo utiliter concutiuntur, ad
considerandam Dei misericordiam se
convertendo, in spem eriguntur fidentes,
Deum sibi propter Christum
propitium fore, illumque tamquam
omnis iustitiae fontem diligere incipiunt:
ac propterea moventur adversus
peccata per odium aliquod et
detestationem, hoc est, per eam poenitentiam,
quam ante baptismum agi
oportet: denique dum proponunt suscipere
baptismum, inchoare novam
vitam et servare divina mandata.”
Cfr.
Ez. XVIII, 30; Joel II, 12;
Luke XIII, 3; Acts II, 38. Cfr.
Conc. Trid., Sess. XIV, cap. 4:
“Contritio, quae primum locum inter
dictos poenitentis actus habet, animi
dolor ac detestatio est de peccato
commisso cum proposito non peccandi
de cetero. Fuit autem quovis
tempore ad impetrandam veniam peccatorum
hic contritionis motus necessarius.”
Cfr.
Summa Theol., 3a, qu. 87,
art. 1: “Exigitur autem ad remissionem
peccati mortalis perfectior
poenitentia, ut scil. homo actualiter
pecoatum mortale commissum detestetur,
quantum in ipso est, ut scil.
diligentiam adhibeat ad memorandum
singula peccata mortalia, ut singula
detestetur. Sed hoc non requiritur
ad remissionem venialium peccatorum....
Unde sequitur quod requiratur
quaedam virtualis displicentia, ...
quod tamen non sufficit ad remissionem
peccati mortalis, nisi
quantum ad peccata oblita post diligentem
inquisitionem.”
Conc.
Trid., Sess. VI, can. 28:
“Si quis dixerit, amissâ per peccatum
gratiâ simul et fidem semper
amitti aut fidem, quae remanet, non
esse veram fidem, licet non sit viva,
aut eum qui fidem sine caritate habet,
non esse Christianum, anathema sit.”
(Denzinger-Bannwart, n. 838.) The
Scriptural argument for this thesis
is developed by Bellarmine, De
Iustificatione, I, 15.
Conc.
Trid., Sess. VI, cap. 4:
“Iustificatio impii [est] translatio
ab eo statu, in quo homo nascitur
filius primi Adae, in statum gratiae
et adoptionis filiorum Dei per secundum
Adam Iesum Christum Salvatorem
nostrum.” (Denzinger-Bannwart,
n. 796.)
Cfr.
the second on the list of
Lutheran propositions condemned by
Leo X, A. D. 1520: “In puero
post baptismum negare remanens
peccatum est Paulum et Christum
simul conculcare.” (Denzinger-Bannwart,
n. 742.)
Form. Conc.,
p. 2, c. 3:
“Quando autem docemus, quod per
operationem Spiritus Sancti regeneramur
et iustificamur, non ita accipiendum
est quod iustificatis et renatis
nulla prorsus iniustitia substantiae
ipsorum et conversationi adhaereat,
sed quod Christus perfectissimâ
obedientiâ suâ omnia ipsorum peccata
tegat, quae quidem in ipsa
natura infixa haerent. Nihilominus
tamen per fidem propter obedientiam
Christi boni et iusti pronuntiantur
et reputantur, etiamsi ratione corruptae
naturae suae sint maneantque
peccatores, dum mortale hoc corpus
circumferunt.”
Antid. Conc.
Trid., ad Sess. V:
“Manet vere peccatum in nobis
neque per baptismum statim uno die
extinguitur.” Cfr. Möhler, Symbolik,
§ 14 (Robertson's translation,
5th ed., pp. 110 sqq.).
Conc.
Trid., Sess. V, can. 5:
“Si quis per Iesu Christi D. N.
gratiam, quae in baptismate confertur,
reatum originalis peccati remitti
negat aut etiam asserit, non tolli
totum id quod veram et propriam
peccati rationem habet, sed illud dicit
tantum radi aut non imputari, anathema
sit.” (Denzinger-Bannwart,
n. 792.)
Mich. VII, 18 sq.:
“Quis,
Deus, similis tui, qui aufers iniquitatem?...
Deponet [Deus] iniquitates
nostras et proiiciet in profundum
maris omnia peccata nostra.”
Ps. XXXI, 1 sq.:
“Beati
quorum remissae sunt iniquitates et
quorum tecta sunt peccata; beatus
vir cui non imputavit Dominus peccatum
nec est in spiritu eius dolus.”
Heb. IV, 13.
Cfr. St. Augustine,
Enarr. in Ps., II, 31, n. 12:
“Deus tegat vulnera, noli tu. Nam
si tu tegere volueris erubescens,
medicus non curabit. Medicus tegat
et curet; emplastro enim tegit. Sub
tegmine medici curatur vulnus, sub
tegmine vulnerati celatur vulnus.”
Sess.
V, can. 5: “... ex
peccato est et ad peccatum inclinat.”
Cfr. Pohle-Preuss, God the Author
of Nature and the Supernatural,
pp. 242 sqq., 261 sqq. On Jas. I,
14 sq., St. Augustine observes:
“Profecto in his verbis partus a
pariente discernitur. Pariens enim
est concupiscentia, partus peccatum.
Sed concupiscentia non parit nisi
conceperit, nec concipit nisi illexerit,
h. e. ad malum perpetrandum obtinuerit
volentis assensum. Quod
ergo adversus eam dimicamur, hoc
agitur, ne concipiat pariatque peccatum.”
(Contra Iulian., VI, 15, 47.)
For a more exhaustive discussion of
this subject see Bellarmine, De
Justif., II, 9.
Contra
Duas Epistolas Pelagian.,
I, 13, 26: “Quis hoc adversus
Pelagianos nisi infidelis affirmet?
Dicimus ergo baptisma dare omnium
indulgentiam peccatorum et auferre
crimina, non radere; nec ut omnium
peccatorum radices in mala carne
teneantur, quasi rasorum in capite
capillorum, unde crescunt iterum
resecanda peccata.”
Ep.,
l. II, ep. 45: “Si qui
vero sunt qui dicunt, peccata in
baptismate superficie tenus dimitti,
quid est hac praedicatione infidelius?...
Qui dicit peccata in
baptismate funditus non dimitti,
dicat in mari rubro Aegyptios non
veraciter mortuos. Si autem fatetur,
Aegyptios veraciter mortuos, fateatur
necesse est, peccata in baptismate
funditus mori.” Other confirmatory
texts apud Alb. a Bulsano,
Instit. Theol. Dogmat. Specialis,
ed. P. Gottfr. a Graun, O.
Cap., Vol. II, pp. 226 sq., Innsbruck
1894.
Apol. Confess. August., c. 3,
art. 6: “Iustificare veto hoc loco
(Rom. VIII, 1) forensi consuetudine
significat reum absolvere et
pronuntiare iustum, sed propter
alienam iustitiam, videl. Christi, quae
aliena iustitia nobis communicatur
per fidem.”
Solida
Declar., III, “De Fide
Iustif.,” § 11: “Vocabulum iustificationis
in hoc negotio significat
iustum pronuntiare, a peccatis et
aeternis peccatorum suppliciis absolvere
propter iustitiam Christi, quae
a Deo fidei imputatur.”
The Lutheran doctrine is fully
and lucidly set forth by Dr. Edward
Preuss in his work, Die Rechtfertigung
des Sünders vor Gott (Berlin
1868), which he retracted at his
conversion, in 1872. Cfr. also Newman's
Lectures on Justification, Lecture
I (8th impression, London
1900).
Sess. VI, cap. 7:
“Iustificatio
non est sola peccatorum remissio,
sed et sanctificatio et renovatio interioris
hominis per voluntariam susceptionem
gratiae et donorum....”
(Denzinger-Bannwart, n. 799.)
Sess. VI, cap. 11:
“Si quis
dixerit, homines iustificari vel solâ
imputatione iustitiae Christi vel solâ
peccatorum remissione, exclusâ gratiâ
et caritate, quae in cordibus eorum
per Spiritum Sanctum diffundatur
atque illis inhaereat, aut etiam gratiam
quâ iustificamur esse tantum
favorem Dei, anathema sit.” (Denzinger-Bannwart,
n. 821.)
Sess.
VI, cap. 7: “Huius iustificationis
causae sunt: formalis
quidem gloria Dei et Christi ac vita
aeterna; efficiens vero misericors
Deus, qui gratuito abluit et sanctificat; ...
meritoria autem dilectissimus
Unigenitus suus D. N. Iesus
Christus, qui ... suâ sanctissimâ
passione in ligno crucis nobis iustificationem
meruit; ... instrumentalis
item sacramentum baptismi,
quod est sacramentum fidei, sine quâ
nulli unquam contigit iustificatio;
demum unica formalis causa est
iustitia Dei, non quâ ipse iustus est,
sed quâ nos iustos facit, quâ videl.
ab eo donati renovamur spiritu mentis
nostrae et non modo reputamur,
sed vere iusti nominamur et sumus.”
(Denzinger-Bannwart, n. 799).
Sess.
VI, can. 10: “Si quis
dixerit, homines sine Christi iustitia,
per quam nobis meruit iustificari aut
per eam ipsam formaliter iustos esse,
anathema sit.” (Denzinger-Bannwart,
n. 820.)
Tit.
III, 5 sqq.: “Non ex
operibus iustitiae quae fecimus nos,
sed secundum suam misericordiam
salvos nos fecit (ἔσωσεν ἡμᾶς)
per lavacrum regenerationis et renovationis
(διὰ λυτροῦ παλιγγενεσίας
καὶ ἀνακαινώσεως) Spiritus
Sancti, quem effudit (ἐξέχεεν) in
nos abunde per Iesum Christum Salvatorem
nostrum, ut iustificati
(δικαιωθέντες) gratiâ ipsius haeredes
simus secundum spem vitae aeternae.”
Cfr. J. Pohle, article “Regeneration”
in the Catholic Encyclopedia,
Vol. XII, and A. Rademacher,
Die übernatürliche Lebensordnung
nach der paulinischen und johanneischen
Theologie, pp. 41 sqq., Freiburg
1903.
Gal. V, 6:
“Nam in Christo
Iesu neque circumcisio aliquid valet
neque praeputium, sed fides quae
per caritatem operatur (πίστις δι᾽
ἀγάπης ἐνεργουμένη).”
Apoc.
XXII, 11: “Qui iustus
est, iustificetur adhuc, et sanctus
sanctificetur adhuc.” On the different
meanings of the term justification
in Scripture see Bellarmine,
De Iustific., I, 1; II, 3.
Cfr. Calvin, Instit., III, 11, §
15: “Ac nec Augustini quidem
sententia recipienda est, qui gratiam
ad sanctificationem refert, quâ in
vitae novitatem per Spiritum Sanctum
regeneramur.”
De Myst.,
c. 7: “Accepisti
post haec vestimenta candida [scil.
post baptismum], ut sint indicium
quod exueris involucrum peccati, indueris
innocentiae casta velamina.”
De
Spiritu et Litera, c. 9, n.
15: “Non dicit iustitia hominis,...
sed iustitia Dei, non quâ Deus
iustus est, sed quâ induit hominem,
quum iustificat impium.... Iustitia
autem Dei per fidem Iesu Christi,
hoc est, per fidem quâ creditur in
Christum. Sicut autem ista fides
Christi dicta est, non quâ credit
Christus, sic et illa iustitia Dei, non
quâ iustus est Deus. Utrumque
enim nostrum est; sed ideo Dei et
Christi dicuntur, quod eius nobis
largitate donatur.”
Serm.,
131: “Dei gratia per
Dominum nostrum Iesum Christum
iustitia Dei dicitur, non quâ iustus
est Dominus, sed quâ iustificat eos,
quos ex impiis iustos facit.”
De
Spir. et Lit., c. 32, n. 56:
“Caritas Dei dicta est diffundi in
cordibus nostris, non quâ ipse nos
diligit, sed quâ, nos facit dilectores
suos, sicut iustitia Dei, quâ nos iusti
eius munere efficimur.”
De Trinit.,
XV, 8, 14: “Quod
vero ait (2 Cor. III, 18): In
eandem imaginem transformamur,
utique imaginem Dei vult intellegi,
eandem dicens istam ipsam, scil.,
quam speculamur ... atque transimus
de forma obscura in formam
lucidam.... Quae natura [humana]
in rebus creatis excellentissima,
quum a suo Creatore ab impietate
iustificatur, a deformi forma
formosam transfertur in formam.”
Other
Patristic texts can be
seen in Ripalda, De Ente Supernal.,
disp. 132, sect. 7; Petavius, De
Trinit., VIII, 4-7; Bellarmine, De
Gratia et Lib. Arbitrio, I, 4.
On
the discussion referred to
in the text see Pallavicini, Hist.
Conc. Trid., VIII, 11, 12; Aug.
Theiner, Acta Genuina Concil.
Trid., tom. I, pp. 222 sqq., Leipzig
1874.
On the history of the Tridentine
decree regarding justification
cfr. J. Hefner, Die Entstehungsgeschichte
des Trienter Rechtfertigungsdekretes,
Paderborn 1909.
Suarez,
De Gratia, 1. VII, c.
20, n. 7: “... non obstante illâ
oppositione et repugnantiâ connaturali
potest Deus de suâ absolutâ potentiâ
eam vincere et conservare gratiam
in eo, qui peccavit, non remittendo
illi peccatum.”
Cfr.
1 John III, 9: “Omnis,
qui natus est ex Deo, peccatum non
facit, quoniam semen ipsius (σπέρμα
αὐτοῦ) in eo manet et non
potest peccare (οὐ δύναται ἁμαρτάνειν),
quoniam ex Deo
natus est.”
For the solution of other difficulties
consult Tepe, Inst. Theol.,
Vol. VIII, pp. 152 sqq. On the
whole subject of this subdivision cfr.
Billuart, De Gratia, diss. 7, art. 2
sq. On certain incidental questions,
e.g. whether justification takes
place in instanti, whether the infusion
of sanctifying grace in ordine
naturae precedes or follows the forgiveness
of sins, whether justification
is the greatest of God's works,
whether it is to be regarded as a
miracle, etc., see St. Thomas, Summa
Theol., 1a 2ae, qu. 113, art. 7-10;
cfr. also Scheeben, Die Mysterien
des Christentums, 3rd ed., pp. 543
sqq., Freiburg 1912.
Conc. Trid.,
Sess. VI, cap. 7:
“Per spiritum sanctum caritas Dei
diffunditur in cordibus eorum, qui
iustificantur, atque ipsis inhaeret.”
(Denzinger-Bannwart, n. 800.)
Sess. VI,
cap. 16: “Quae enim
iustitia nostra dicitur, quia per eam
nobis inhaerentem iustificamur, illa
eadem Dei est, quia a Deo nobis infunditur
per Christi meritum.”
(Denzinger-Bannwart, n. 809.)
Sess. VI,
can. 11: “Si quis
dixerit, homines iustificari ... exclusâ
gratiâ et caritate, quae in cordibus eorum per Spiritum sanctum
diffundatur atque in illis inhaereat, ...
anathema sit.”(Denzinger-Bannwart,
n. 821.)
Cfr.
Pallavicini, Hist. Conc.
Trid., VIII, 14, 3: “Postulantibus
quibusdam, ut expressius declararetur
fieri iustitiam per habitum
infusum, delecti Patres ad id responderunt,
id satis explicari per
vocem inhaeret, quae stabilitatem
significat et habitibus congruit, non
actibus.” It was on the same
ground that Pius V censured the
forty-second proposition of Baius,
viz.:
“Iustitia quâ iustificatur per
fidem impius, consistit formaliter in
obedientia mandatorum, quae est
operum iustitia; non autem in gratia
aliqua animae infusa, quâ adoptatur
homo in filium Dei, et secundum
interiorem hominem renovatur ac
divinae naturae consors efficitur.”
(Denzinger-Bannwart, n. 1042.)
Cfr.
the Cap. Maiores of Pope
Innocent III (Decret., l. 3, tit.
42, De Bapt.):
“Aliis asserentibus,
per virtutem baptismi parvulis quidem
culpam remitti, sed gratiam non
conferri; nonnullis dicentibus, dimitti
peccatum et virtutes infundi
quantum ad habitum, non quoad
usum.”
De
Summa Trinit. et Fide
Cath.: “Quantum ad effectum
baptismi in parvulis reperiuntur
doctores quidam theologi opiniones
contrarias habuisse, quibusdam ex
ipsis dicentibus, per virtutem baptismi
parvulis quidem culpam remitti,
sed gratiam non conferri, aliis e
contra asserentibus, quod et culpa
eisdem in baptismo remittitur et
virtutes ac informans gratia infunduntur
quoad habitum, etsi non
pro illo tempore quoad usum. Nos
attendentes generalem efficaciam
mortis Christi, quae per baptisma
applicatur pariter omnibus baptizatis,
opinionem secundam tamquam
probabiliorem et dictis sanctorum et
modernorum theologorum magis consonam
et conformem sacro approbante
concilio duximus eligendam.”
Cfr.
Conc. Trid., Sess. V, can.
4; Sess. VII, can. 13. For a fuller
treatment consult Suarez, De Gratia,
VI, 3; Vasquez, Comment. in S.
Th., I, 2, disp. 203, cap. 6. The
false views of Hermes and Hirscher
are refuted by Kleutgen, Theologie
der Vorzeit, Vol. II, 2nd ed., pp.
254-343, Münster 1872.
Summa
Theol., 1a 2ae, qu. 110,
art. 2, ad 2: “Omnis substantia
vel est ipsa natura rei, cuius est
substantia, vel est pars naturae,
secundum quem modum materia vel
forma substantia dicitur. Et quia
gratia est supra naturam humanam,
non potest esse quod sit substantia
aut forma substantialis, sed est
forma accidentalis ipsius animae. Id
enim quod substantialiter est in Deo,
accidentaliter fit in anima participante
divinam bonitatem.”
Cat. Rom.,
P. II, c. 2 de Bapt.,
qu. 49: “Est autem gratia ...
divina qualitas in anima inhaerens
ac veluti splendor quidam et lux,
quae animarum nostrarum maculas
omnes delet ipsasque animas pulchriores
et splendidiores reddit.”
On the supernatural character of
sanctifying grace see Pohle-Preuss,
God the Author of Nature and the
Supernatural, pp. 191 sqq.
“... qualitas difficile mobilis,
secundum quam res bene vel male
se habet in ordine ad suam naturam
et ad operationem vel finem eius.”
Cfr. St. Thomas, Summa Theol., 1a
2ae, qu. 19, art. 2; S. Schiffini,
Principia Philosophica ad Mentem
Aquinatis, pp. 574 sqq., Turin 1886;
A. Lehmen, Lehrbuch der Philosophie
auf aristotelisch-thomistischer
Grundlage, Vol. I, 3rd ed., pp. 398
sqq., Freiburg 1904.
De Veritate, qu. 27, art. 2, ad
7: “Gratia est in prima specie
qualitatis, quamvis non proprie possit
dici habitus, quia non immediate
ordinatur ad actum, sed ad quoddam
esse spiritale, quod in anima facit.”
De
Gratia, VI, 4, 1: “Abstinuimus
ab hac voce, quia per habitum
solet intelligi principium actus;
quamvis, si vox illa latius sumatur,
pro quacumque qualitate perficiente
animam, quae non sit actus secundus,
eadem certitudine, quâ ostendimus
dari gratiam permanentem, concluditur
esse qualitatem habitualem.”
Cfr.
Ripalda, De Ente Supernaturali,
disp. 30. Under these circumstances
Suarez was justified in
saying, in regard to the degree of
certitude to be attributed to this
teaching: “Si quis negaret gratiam
sanctificantem esse habitum, licet
esse temere dictum, non posset
tamen ut haereticum damnari.”
Cfr. 1 Cor. III, 16.—On
the subtle question whether habitual
grace is to be regarded as
a real or merely as a modal accident
of the soul, see Tepe, Inst. Theol.,
Vol. III, pp. 154 sqq., Paris 1896;
Chr. Pesch, Prael. Dogmat., Vol.
V, 3rd ed., pp. 181 sqq., Freiburg
1908. An extreme and altogether
unacceptable view is that of Billuart
(De Gratia, diss. 6, art. 2), who
regards sanctifying grace as an absolute
accident, i.e. one which the
omnipotence of God could miraculously
sustain if the soul ceased to
exist. Cfr. Suarez, De Gratia, VII,
15; Schiffini, De Gratia Divina, p.
259; Tepe, Inst. Theol., Vol. III,
pp. 164 sqq.
De
Natura et Gratia, c. 70, n.
84: “Caritas ergo inchoata, inchoata
iustitia est, ... caritas magna,
magna iustitia est, caritas perfecta,
perfecta iustitia est.”
Summa
Theol., 1a 2ae, qu.
110, art. 4, ad 1: “Sicut ab essentia
animae effluunt eius potentiae,
quae sunt operum principia, ita etiam
ab ipsa gratia effluunt virtutes
[theologicae] in potentias animae,
per quas [virtutes] potentiae moventur
ad actus.”
Ripalda justly observes
(De Ente Supernaturali, disp. 132, n.
132, n. 53): “Haec controversia
olim Celebris fuit. Nunc facile dirimitur,
quum iam constiterit nullius
partis argumenta plane convincere.”
On the theological aspects of Herbart's
philosophy, which denies the
existence of qualities and faculties
in the soul, see Heinrich-Gutberlet,
Dogmatische Theologie, Vol.
VIII, p. 560, Mainz 1897.
2 Pet. I, 4:
“... per quem
[i.e. Christum] maxima et pretiosa
nobis promissa donavit, ut per haec
efficiamini divinae consortes naturae
(θείας κοινωνοὶ φύσεως).”
In Psalmos,
49, n. 2: “Ille
iustficat, qui per seipsum, non ex
alio iustus est; et ille deificat qui
per seipsum non alterius participatione
Deus est. Qui autem iustificat,
ipse deificat, quia iustificando
filios Dei facit.... Filii Dei facti
sumus et dii facti sumus; sed hoc
gratia est adoptantis, non natura
generantis. Unicum enim Dei Filius
Deus, ... ceteri qui dii fiunt, gratiâ
ipsius fiunt, non de substantia ipsius
nascuntur, ut hoc sint quod ille, sed
ut per beneficium perveniant ad eum
et sint cohaeredes Christi.” Many
other cognate Patristic texts in Ripalda,
De Ente Supernaturali, disp.
132, sect. 7-9.
Cfr. Ripalda, De Ente Supernaturali,
disp. 132, sect. 7: “Per
gratiam vero habitualem fieri hominem
participem divinae naturae
ideoque gratiam esse participationem
deitatis, adeo frequens est et constans
theologorum assertum, ut
absque temeritate negari non possit.”
On the teaching of St. Thomas and
the Thomists see Billuart, De Gratia,
diss. 4, art. 3.
St. Augustine, De Peccatorum
Meritis et Remissione, II, 8, 10:
“Nunc ergo et similes esse iam
coepimus primitias spiritus habentes,
et adhuc dissimiles sumus per reliquias
vetustatis. Proinde inquantum
similes, in tantum regenerante
Spiritu filii Dei; inquantum autem
dissimiles, in tantum filii carnis et
saeculi.”
Cfr.
St. Thomas, Summa Theol.,
1a 2ae qu. 112, art. 1: “Donum
autem gratiae excedit omnem facultatem
naturae creatae, quum nihil
aliud sit quam quaedam participatio
divinae naturae, quae excedit omnem
aliam naturam.”
Cfr.
Suarez, De Gratia, VII,
1, 30: “Vera ergo excellentia gratiae
habitualis, propter quam dicitur
esse singularis participatio divinae
naturae, est ... quia, quum natura
divina sit quaedam intellectualis
natura altioris ordinis quam sit vel
esse possit ulla substantia intellectualis
creata, ille gradus intellectualitatis,
qui est in divina natura,
divino quodam et supernaturali
modo participatur per habitualem
gratiam, quo quidem modo
a nulla substantia creata per
se ipsam vel per potentiam sibi connaturalem
participari potest....
Divina enim essentia in ratione
obiecti intelligibilis in se et per visionem
intuitivam ad ipsam Dei essentiam
immediate terminatam adeo
est elevata et excellens ratione
purissimae actualitatis et immaterialitatis
suae, ut a nulla substantia
intellectuali possit connaturaliter
videri, nisi a seipsa. Per gratiam
vero et dona supernaturalia elevatur
natura creata intellectualis ad participationem
illius gradus intellectualitatis
divinae, in quo possit obiectum
illud intelligibile divinae essentiae
in se intueri.”
1 John III, 2: “Nunc filii
Dei sumus et nondum apparuit, quid
erimus; scimus quoniam, quum
apparuerit, similes ei erimus (ὅμοιοι
αὐτῷ ἐσόμεθα), quoniam videbimus
eum sicuti est.” On this passage see
Pohle-Preuss, God: His Knowability,
Essence, and Attributes, pp. 96 sq.
On the whole subject treated in this
subdivision consult Heinrich-Gutberlet,
Dogmatische Theologie, Vol.
VIII, pp. 588 sqq.; A. Rademacher,
Die übernatürliche Lebensordnung
nach der paulinischen und johanneischen
Theologie, pp. 88 sqq.,
Freiburg 1903; A. Prumbs, Die
Stellung des Trienter Konzils zu
der Frage nach dem Wesen der
heiligmachenden Gnade, Paderborn
1910.
For
a fuller treatment we must
refer the reader to Scheeben, Die
Herrlichkeiten der göttlichen Gnade,
8th ed., Freiburg 1908; English
translation by a Benedictine monk
of St. Meinrad's Abbey, The
Glories of Divine Grace, 3rd ed.,
New York s. a.
Eph.
IV, 24: “Induite novum
hominem, qui secundum Deum
creatus est in iustitia et sanctitate
veritatis.” On this text see Pohle-Preuss,
God the Author of Nature
and the Supernatural, p. 197.
Sess. VI, cap. 7:
“... non est
sola peccatorum remissio, sed et
sanctificatio et renovatio interioris
hominis per voluntariam susceptionem
gratiae et donorum, unde homo
ex iniusto fit iustus.”
Gal.
II, 20: “Vivo autem iam
non ego, vivit vero in me Christus.”
On the life of the soul in and
through grace cfr. Heinrich-Gutberlet,
Dogmatische Theologie, Vol.
VIII, § 466.
Cat. Rom., P. II, Ch. II, qu.
49: “Est autem gratia ... splendor
quidam et lux, quae animarum
maculas delet ipsasque animas pulchriores
et splendidiores reddit.”
On the aptness of this simile see
Schiffini, De Gratia Divina, p. 268.
Freiburg 1901.
Apoc. XIX, 7:
“Venerunt
nuptiae Agni et uxor eius praeparavit
se.” Cfr. John III, 29; Eph.
V, 23 sqq.; 2 Cor. XI, 2; Cant. IV,
1 sqq.; Ps. XLIV, 22 sqq. On the
teaching of the Fathers see Cornelius
a Lapide, Comment. in 2 Cor.,
XI, 2.
Cfr.
St. Thomas, Comment. in
Quatuor Libros Sent., III, dist. 27,
qu. 2, art. 1, ad 1: “Amicitia
vera desiderat videre amicum et
colloquiis mutuis gaudere facit, ad
quem principaliter est amicitia; non
autem ita, quod delectatio ex amici
visione et perfruitione, finis amicitiae
ponatur.”
Cfr.
St. Thomas, Summa Theologica,
1a 2ae, qu. 28, art. 1:
“Quum aliquis amat aliquem amore
amicitiae, vult ei bonum, sicut et
sibi vult bonum, unde apprehendit
eum ut alterum se, inquantum scil.
ei vult bonum, sicut et sibi vult
bonum. Et inde est, quod amicus
dicitur esse alter ipse. Et Augustinus
dicit in l. 4 Confess.: Bene
quidam dixit de amico suo, dimidium
animae meae.”
Cfr. St. Thomas, Comment. in
Quatuor Libros Sent., III, dist. 37,
qu. 2, art. 1, ad 10: “Amicitia
dicitur esse non latens, non quod
per certitudinem amor amid cognoscatur,
sed quia per signa probabilia
amor mutuus habentium coligitur.
Et talis manifestatio potest
esse de caritate, inquantum per
aliqua signa potest aliquis probabiliter
aestimare se habere caritatem.”
Cfr. St. Thomas, op. cit., III,
dist. 29, qu. 1, art. 3, ad 4: “Si
esset possibile, quod ex nostris operibus
aliquid Deo accresceret, habens
caritatem multo plura faceret propter
beatitudinem ei conservandam,
quam propter eam sibi adipiscendam.”
1 John III, 17:
“Qui habuerit
substantiam huius mundi et
viderit fratrem suum necessitatem
habere et clauserit viscera sua ab
eo, quomodo caritas Dei (ἡ ἀγάπη
τοῦ Θεοῦ) manet in ea?”
The singular opinion of Ripalda
(De Caritate, disp. 33), that
such a relation would be possible
even in the state of pure nature,
is rejected by Suarez as incorrect
(De Caritate, disp. 3, sect. 5, n. 4).
On the whole question cfr. Schiffini,
De Gratia Divina, pp. 305
sqq.
Rom. VIII, 15 sqq.:
“Accepistis ...
spiritum adoptionis filiorum,
in quo clamamus Abba,
Pater; ipse enim Spiritus testimonium
reddit spiritui nostro, quod
sumus filii Dei; si autem filii, et
haeredes: haeredes quidem Dei, cohaeredes
autem Christi.”
John I, 12 sq.:
“... dedit eis
potestatem filios Dei fieri, qui ...
ex Deo nati sunt (ἔδωκεν αὐτοῖς
ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι, τοῖς ...
ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν).”
Cfr. St.
Thomas, Summa Theologica,
3a, qu. 23, art. 2, ad. 2:
“For He [God the Father] is
Christ's father by natural generation;
and this is proper to him:
whereas He is our Father by a voluntary
operation, which is common
to Him and to the Son and the Holy
Ghost: so that Christ is not the Son
of the whole Trinity, as we are.”
Cfr. J. Scheeben, “Kontroverse
über die Formalursache der Kindschaft
Gottes,” in the Katholik, of
Mayence, 1883, I, pp. 142 sqq., II,
pp. 561 sqq.; 1884, I, 18 sqq. II, 465
sqq., 610 sqq.; Granderath, “Kontroverse
über die Gotteskindschaft,”
in the Innsbruck Zeitschrift für
kath. Theologie, 1881, pp. 283 sqq.,
1883, pp. 491 sqq., 593 sqq., 1884,
pp. 545 sqq.
Cfr. Gal. IV, 7. On the subject
of the adoptive sonship of
the just the student may profitably
consult A. Rademacher, Die übernatürliche
Lebensordnung nach der
paulinischen und johanneischen
Theologie, pp. 97 sqq., Freiburg
1903.
Cat.
Rom., P. II, c. 1, n. 51:
“Huic [gratiae sanctificanti] additur
nobilissimus omnium virtutum
comitatus, quae in animam
cum gratia divinitus infunduntur.”
Conc. Trident.,
Sess. VI, cap. 7: “Unde in ipsa iustificatione cum
remissione peccatorum haec omnia
simul infusa accipit homo per Iesum
Christum, cui inseritur, fidem,
spem et caritatem.” (Denzinger-Bannwart,
n. 800.) The question
whether the three theological virtues
are genuine habitus operativi, must
be answered in the affirmative; but
its denial incurs no censure so long
as the distinction existing between
these habitual virtues and actual
grace is left intact. It is of faith
that habitual charity is infused simultaneously
with habitual grace.
Cfr. Conc. Trident., Sess. VI, can.
11: “Si quis dixerit, homines iustificari ...
exclusâ gratiâ et caritate,
quae in cordibus eorum per Spiritum
Sanctum diffundatur atque
illis inhaereat, anathema sit.” On
the bearing of this definition see
Tepe, Instit. Theol., Vol. III, pp.
175 sq., Paris 1896; Schiffini, De
Gratia Divina, pp. 315 sqq., Freiburg
1901.
Quaestiones
Disputatae de Virtutibus
in Communi, art. 12: “Ad
hoc autem, quod moveamur recte in
finem [scil. Deum], oportet finem
esse et cognitum et desideratum.
Desiderium autem finis duo exigit,
scil. fiduciam de fine obtinendo, quia
nullus sapiens movetur ad id quod
consequi non potest; et amorem finis,
quia non desideratur nisi amatum.
Et ideo virtutes theologicae sunt
tres, scil. fides quâ Deum cognoscimus,
spes quâ ipsum nos obtenturos
esse speramus, et caritas quâ eum
diligimus.”
This thesis is
not, however, so
certain that it would be wrong to
contradict it, as has actually been
done by Scotus, Durandus, and
others. Cfr. Suarez, De Gratia, VI,
9, 12.
Cfr. St. Thomas, Summa
Theol., 1a 2ae, qu. 57 sqq. That
the cardinal virtues are four in
number, St. Thomas proves as follows:
“[Bonum rationis] potest
dupliciter considerari: uno modo,
prout habet rationein consiliabilis et
eligibilis, secundum quam ratio circa
illud operatur et sic est prudentia,
quae est media inter intellectuales
et morales; ... alio modo, secundum
quod habet rationem boni appetibilis.
Ad appetitum autem duo pertinent,
scil. actio et passio; passio
autem est in irascibili et concupiscibili.
Circa actiones ergo est iustitia,
circa passiones irascibiles est fortitudo,
circa passiones concupiscibiles
est temperantia. Et sic sunt quatuor
virtutes cardinales.” (Comment.
in Quatuor Libros Sent., III,
dist. 33, qu. 2, art. 1, solut. 3.)
Wis.
VIII, 7: “Et si iustitiam
quis diligit, labores huius
magnas habent virtutes; sobrietatem
enim et prudentiam docet [Deus]
et iustitiam et virtutem, quibus utilius
nihil est in vita hominibus.”
Hom.
in Ezech., I, 5, n. 11:
“In fide enim, spe atque caritate,
et in aliis bonis, sine quibus ad
coelestem patriam non potest perveniri, ...
perfectorum corda [Spiritus
Sanctus] non deserit.”
Summa
Theol., 1a 2ae, qu. 63,
art. 3: “Oportet effectus esse suis
causis et principiis proportionatos.
Omnes autem virtutes tam intellectuales
quam morales, quae ex nostris
actibus acquiruntur, procedunt ex
quibusdam naturalibus principiis in
nobis praeexistentibus.... Loco
quorum naturalium principiorum
conferuntur nobis a Deo virtutes
theologicae, quibus ordinamur ad
finem supernaturalem.... Unde
oportet quod his etiam virtutibus
theologicis proportionaliter respondeant
alii habitus divinitus causati
in nobis, qui sic se habent ad virtutes
theologicas sicut se habent virtutes
morales et intellectuales ad principia
naturalia virtutum.” For further
information on this subject consult
Heinrich-Gutberlet, Dogmatische Theologie,
Vol. VIII, § 471, Mainz
1897; Schiffini, De Gratia Divina,
pp. 319 sqq., Freiburg 1901; Van
Noort, De Gratia Christi, pp. 161
sqq., Amsterdam 1908.
Cfr.
Gregory of Valentia, Comment.
in S. Theol., 1a 2ae, disp. 5,
qu. 8, p. 1: “Dona Spiritus S. potentias
animae perficiunt ad actiones
quasdam heroicas, ... quâ ratione
peculiariter procedunt ex divino
quodam Spiritus S. instinctu, quo
mens nostra plerumque mirabiliter
solet agi et impelli ad quaedam opera
praestantia et rara.... Atque ita
in usu donorum homo potius agitur,
in usu autem virtuturn se habet
potius ut agens.” Cfr. Simar, Dogmatik,
Vol. II, 4th ed., pp. 641 sqq.,
Freiburg 1899; Van Noort, De
Gratia Christi, pp. 174 sqq.
“Da tuis fidelibus, in te confitentibus,
sacrum septenarium.”
(Missale Rom., Sequence for Whit
Sunday.) For a more detailed
treatment of the subject dealt with
in Thesis III consult J. Kleutgen,
Theologie der Vorzeit, Vol. II, 2nd
ed., pp. 365 sqq., Münster 1872; C.
Weiss, S. Thomae Aquinatis de Septem Donis Spiritus S. Doctrina,
Vienne 1895; J. Regler, Die sieben
Gaben des Hl. Geistes in ihrer
Bedeutung für das christliche Leben,
Ratisbon 1899; Schiffini, De Gratia
Divina, pp. 337 sqq., Freiburg 1901.
On the connection of the gifts of
the Holy Ghost with the beatitudes
(cfr. Matth. V, 3 sqq.) and the
“twelve fruits of the Holy Ghost”
(cfr. Gal. V, 22 sq.), see St.
Thomas, Summa Theol., 1a 2ae,
qu. 69 and 70. The student may
also consult Suarez, De Gratia, VI,
10, and Vasquez, Comment. in S.
Theol., III, disp. 44, cap. 2.
Cfr. St. Bonaventure, Compendium
Theol. Verit., I, 9: “In iustificatione
duplex caritas nobis datur,
scil. creata et increata: illa quâ
diligimus, et illa quâ diligimur....
Ex his colligitur, quod licet Deus
sit in omnibus per essentiam, praesentiam
et potentiam, non tamen
habetur ab omnibus per gratiam.”
John XIV, 16 sq.:
“... alium
Paraclitum dabit vobis, ut maneat
vobiscum in aeternum.... Vos autem
cognoscetis eum, quia apud vos
manebit et in vobis (ἐν ὑμῖν) erit.”
Rom. VIII, 11: “Quodsi
Spiritus eius, qui suscitavit Iesum a
mortuis, habitat in vobis (οἰκεῖ ἐν
ὑμῖν), qui suscitavit Iesnm Christum
a mortuis, vivificabit et mortalia
corpora vestra propter inhabitantem
Spiritum eius in vobis (διὰ τοῦ
ἐνοικοῦντος αὐτοῦ πνεύματος ἐν
ὑμῖν).”
1 Cor. 6, 19: “An nescitis,
quoniam membra vestra templum
sunt Spiritus S., qui in vobis est,
quem habetis a Deo et non estis
vestri?” Cfr. Rom. VIII, 9; Gal.
IV, 6; 2 Cor. VI, 16.
Enchiridion,
c. 37: “Et utique
Spiritus Sanctus Dei donum est,
quod quidem et ipsum est aequale
donanti; et ideo Deus est etiam
Spiritus Sanctus, Patre Filioque non
minor.” Additional Patristic texts
of like tenor in Petavius, De Trinitate,
l. VIII, cap. 4 sq.: Franzelin,
De Deo Trino, thes. 43; J. Kleutgen,
Theologie der Vorseit, Vol. II,
2nd ed., pp. 369 sqq.
Ep. 1 ad Serap.,
n. 30: “Ex
his una Trinitatis ἐνέργεια ostenditur ...
profecto quum Dominus
ait: Veniemus ego et Pater, simul
venit Spiritus, non alio modo quam
ut Filius in nobis habitaturus.”
De
Trinit., XV, 18, 32: “Dilectio
igitur, quae ex Deo est et
Deus est, proprie Spiritus S. est,
per quem diffunditur in cordibus
nostris Dei caritas, per quam nos
tota inhabitat Trinitas.”
Cfr. Petavius, De Trinit., VIII,
7, 12: “Ostendimus enim non
semel, coniunctionem illam Spiritus
S. neque φυσικήν neque ὑποστατικήν
esse, h. e. neque naturalem
neque personalem, quasi una fiat ex
ambobus natura vel persona. Non
enim quia et illi per adoptionis gratiam
filii Dei sunt, ait Augustinus
(In Ps. 67), ideo quisquam illorum
est unigenitus. Neque enim ex personarum
duarum copulatione unum
aliquid per sese, sed κατα συμβεβηκός
potest effici.”
Gutberlet takes middle ground
between the two theories and tries to
reconcile them. Cfr. Heinrich-Gutberlet,
Dogmatische Theologie, Vol.
VIII, § 468. See also A. Rademacher,
Die übernatürliche Lebensordnung
nach der paulinischen und
johanneischen Theologie, pp. 193
sqq., Freiburg 1903.
Phil. II, 12:
“Cum metu et
tremore vestram salutem operamini.”
Other Scriptural texts in Bellarmine,
De Iustificatione, III, 4 sqq. For
the solution of certain exegetical
difficulties see the same author, op.
cit., III, 9, and Tepe, Instit. Theol.,
Vol. III, pp. 210 sqq., Paris 1896.
Hieronymus in
h. l. (Migne, P.
L., XXIII, 1080): “In futuro
igitur scient omnia et in vultu eorum
sunt omnia, i.e. antecedet eos, quum
de hac vita decesserint, notitia istius
rei quia tunc est iudicum et nunc
certamen. Et quicunque adversa
sustinent, utrum per amorem Dei
sustineant, ut Iob, an per odium, ut
plurimi peccatores, nunc habetur
incertum.”
Ep.,
VII, 25: “Rem et inutilem
et difficilem postulasti: difficilem
quidem, quia ego indignus sum, cui
revelatio fieri debeat; inutilem vero,
quia secura de peccatis tuis fieri non
debes, nisi quum iam in die vitae tuae
ultimo plangere eadem peccata minime
valebis.” The Patristic argument
is more fully developed by
Bellarmine, De Iustif., III, 7.
Conc. Trident., Sess. VI, cap.
9: “Sicut nemo pius de Dei misericordia,
de Christi merito deque
sacramentorum efficacia dubitare
debet, sic quilibet, dum seipsum
suamque propriam infirmitatem et
indispositionem respicit, de sua gratia
formidare et timere potest, quum
nullus scire valeat certitudine fidei,
cui non potest subesse falsum, se
gratiam Dei esse consecutum.”
(Denzinger-Bannwart, n. 802.)
Cfr.
Conc. Trident., Sess. VI,
can. 16: “Si quis magnum illud
usque in finem perseverantiae
donum se certo habiturum absolutâ
et infallibili certitudine dixerit, nisi
hoc speciali revelatione didicerit,
anathema sit.” (Denzinger-Bannwart,
n. 826.)
Rom. VIII, 38 sq.: “Certus
sum enim (πέπεισμαι=persuasum
habeo), quia neque mors neque vita ...
poterit nos separare a caritate
Dei, quae est in Christo Iesu.”
Tract.
in Ioa., I, 3, 5, n. 10:
“Quid nos scimus? Quia transivimus
de morte ad vitam. Unde
scimus? Quia diligimus fratres.
Nemo interroget hominem, redeat
unusquisque ad cor suum; si ibi
invenerit caritatem fraternam, securus
sit, quia transiit a morte ad
vitam.”
Cfr. the Imitation of Christ by
Thomas à Kempis, III, 54 sqq. On
the whole subject of this subdivision
the student may profitably consult
the Summa Theologica of St.
Thomas, 1a 2ae, qu. 112, art. 5;
Suarez, De Gratia, IX, 9-11, and
Billuart, De Gratia, diss. 6, art. 4.
Sess.
VI, cap. 7: “Iustitiam
in nobis recipientes, unusquisque
suam secundum mensuram, quam
Spiritus Sanctus partitur singulis
prout vult, et secundum propriam
cuiusque dispositionem et cooperationem.”
(Denzinger-Bannwart, n.
799.)
Sess.
VI, cap. 10: “Iustificati ...
in ipsa iustitia per Christi
gratiam accepta, cooperante fide
bonis operibus crescunt atque magis
iustificantur.” (Denzinger-Bannwart,
n. 803.)
Sess.
VI, can. 24: “Si quis
dixerit, iustitiam acceptam non conservari
atque etiam augeri coram
Deo per bona opera, sed opera ipsa
fructus solummodo et signa esse
iustificationis adeptae, non autem
ipsius augendae causam, anathema
sit.” (Denzinger-Bannwart, n. 834.)
Apoc. XXII, 11 sq.:
“Qui
iustus est, iustificetur adhuc, et
sanctus sanctificetur adhuc. Ecce
venio cito et merces mea mecum
est, reddere unicuique secundum
opera sua.” Cfr. Bellarmine, De
Iustific., III, 16.
Contra
Iovin., II, n. 23:
“Unicuique nostrum data est gratia
iuxta mensuram gratiae (Eph. 4, 7);
non quod mensura Christi diversa
sit, sed tantum gratiae eius infunditur,
quantum valemus haurire.”
Ep.,
167, n. 13: “Induti sunt
sancti iustitiâ (Job 29, 14), alius
magis, alius minus; et nemo hic vivit
sine peccato et hoc alius magis, alius
minus: optimus autem est qui minimum.”
Summa
Theol., 1a 2ae, qu. 112,
art. 4, ad 3: “Vita naturalis pertinet
ad substantiam hominis, et
ideo non recipit magis et minus;
sed vitam gratiae participat homo
accidentaliter, et ideo eam potest
homo magis vel minus habere.” On
the teaching of Tradition cfr. Alb.
a Bulsano, Instit. Theol. Dogmat.,
ed. G. a Graun, O. Cap., Vol. II,
p. 254, Innsbruck 1894.
Ecclus. XIX, 1:
“Qui spernit
modica, paulatim decidet.” For
a fuller treatment of this subject we
refer the student to St. Thomas,
Summa Theol., 2a 2ae, qu. 24, art.
10.
Sess. VI, cap. 10:
“Hoc vero
iustitiae incrementum petit sancta
Ecclesia, quum orat: Da nobis, Domine,
fidei, spei et caritatis augmentum.”
(Denzinger-Bannwart, n. 803).
Cfr. De Lugo, De Fide, disp. 16,
sect. 2.
Sess. VI, can. 23:
“Si quis
hominem semel iustificatum dixerit
amplius peccare non posse neque
gratiam amittere atque ideo eum, qui
labitur et peccat, numquam vere fuisse
iustificatum; ... anathema sit.”
(Denzinger-Bannwart, n. 833.)
Sess. VI, cap. 11:
“Licet in
hac mortali vita quantumvis sancti
et iusti in levia saltem et quotidiana,
quae etiam venialia dicuntur, peccata
quandoque cadant, non propterea
desinunt esse iusti.”
Ez. XVIII, 24:
“Si autem
averterit se iustus a iustitia sua, et
fecerit iniquitatem secundum omnes
abominationes, quas operari solet impius,
numquid vivet? Omnes iustitiae
eius, quas fecerat, non recordabuntur;
in praevaricatione, quâ
praevaricatus est, et in peccato suo,
quod peccavit, in ipsis morietur.”
1 Cor. VI, 9 sq.:
“Nolite
errare, neque fornicarii neque idolis
servientes neque adulteri neque
molles neque masculorum concubitores
neque fures neque avari
neque ebriosi neque maledici neque
rapaces regnum Dei possidebunt.”
Cfr. Conc. Trident., Sess. VI, cap.
15 (Denzinger-Bannwart, n. 808).
Contra Iovin.,
1. II: “Propterea
scribo vobis, filioli mei, omnis
qui natus est ex Deo, non peccat,
ut non peccetis et tamdiu sciatis vos
in generatione Domini permanere,
quamdiu non peccaveritis.” On the
different interpretations of 1 John
III, 9, an admittedly difficult text,
see Bellarmine, De Iustific., III, 15.
De Corrept.
et Gratia, c. VI,
n. 9: “Si iam regeneratus et iustificatus
in malam vitam suâ voluntate
relabitur, certe iste non potest
dicere: Non accepti, quia acceptam
gratiam Dei suo in malum libero
amisit arbitrio.”
Hom.
in Ez., 9, 1: “Sicuti
qui a fide recedit, apostata est, ita
qui ad perversum opus, quod deseruerit,
redit, ab omnipotente Deo
apostata deputatur, etiamsi fidem
tenere videatur; unum enim sine
altero nil prodesse valet, quia nec
fides sine operibus nec opera adiuvant
sine fide.”
For the solution of certain difficulties
see Schiffini, De Gratia Divina,
pp. 591 sqq. On the penitential
discipline of the early Church
cfr. G. Rauschen, Eucharist and
Penance in the First Six Centuries,
pp. 152 sqq., St. Louis 1913.
Cfr. Conc. Trident.,
Sess. VI, can. 28: “Si quis dixerit, amissâ
per peccatum gratiâ simul et fidem
semper amitti, aut fidem quae remanet
non esse veram fidem, licet non
sit viva, aut eum qui fidem sine
caritate habet, non esse Christianum,
anathema sit.” (Denzinger-Bannwart,
n. 838.)
Cfr. Conc. Trident., Sess. VI,
cap. 15: “Non modo infidelitate,
per quam et ipsa fides amittitur, sed
etiam quocunque alio mortali peccato,
quamvis non amittatur fides,
acceptam iustificationis gratiam
amitti.”
Cfr. Prop.
Quesnelli damn. a Clemente XI, prop. 57: “Totum
deest peccatori, quando ei deest spes,
et non est spes in Deo, ubi non est
amor Dei.” (Denzinger-Bannwart,
n. 1407.)
The questions discussed in this
subdivision of our treatise are more
fully treated by Ripalda, De Ente
Supernaturali, disp. 128, sect. 4, and
by Suarez, De Gratia, IX, 3 sqq.
Cap.
Firmiter: “Non solum
autem virgines et continentes,
verum etiam coniugati per rectam
fidem et operationem bonam placentes
Deo ad aeternam merentur beatitudinem
pervenire.” (Denzinger-Bannwart,
n. 430.)
Sess. VI, cap. 16:
“Atque
ideo bene operantibus usque in finem
et in Deo sperantibus proponenda
est vita aeterna et tamquam gratia
filiis Dei per Christum Iesum misericorditer
promissa et tamquam merces
ex ipsius Dei promissione bonis
ipsorum operibus et meritis fideliter
reddenda.” (Denzinger-Bannwart,
n. 809.)
Sess. VI, can. 25:
“Si quis
in quolibet bono opere iustum saltem
venialiter peccare dixerit, aut quod
intolerabilius est, mortaliter atque
ideo poenas aeternas mereri, tantumque
ob id non damnari quia Deus ea
opera non imputat ad damnationem,
anathema sit.” (Denzinger-Bannwart,
n. 835.)
Sess. VI, can. 26:
“Si quis
dixerit, iustos non debere pro bonis
operibus, quae in Deo fuerint facta,
exspectare et sperare aeternam retributionem
a Deo per eius misericordiam
et Iesu Christi meritum, si
bene agendo et divina mandata custodiendo
usque in finem perseveraverint,
anathema sit.” (Denzinger-Bannwart,
n. 836.)
Sess. VI, can. 32:
“Si quis
dixerit, ... ipsum iustificatum bonis
operibus, quae ab eo per Dei gratiam
et Iesu Christi meritum, cuius vivum
membrum est, fiunt, non vere mereri
augmentum gratiae, ... anathema
sit.” (Denzinger-Bannwart, n. 842.)
Rom. II, 6 sq.:
“... qui
reddet unicuique secundum opera
eius, iis quidem, qui secundum patientiam
boni operis gloriam et honorem
et incorruptionem quaerunt,
vitam aeternam.”
2 Tim. IV, 7 sq.:
“Bonum
certamen certavi, cursum consummavi,
fidem servavi. In reliquo reposita
est mihi corona iustitiae, quam
reddet mihi Dominus in illa die iustus
iudex; non solum autem mihi,
sed et iis qui diligunt adventum
eius.” Cfr. 1 Cor. IX, 25.
Col.
III, 23 sq.: “Quodcunque
facitis, ex animo operamini sicut
Domino et non hominibus, scientes
quod a Domino accipietis retributionem
haereditatis.”
De Moribus Ecclesiae, I, 25:
“Vita aeterna est totum praemium,
cuius promissione gaudemus, nec
praemium potest praecedere merita
priusque homini dari, quam dignus
est. Quid enim hoc iniustius et
quid iustius Deo? Non ergo debemus
poscere praemia, antequam
mereamur accipere.”
Ep.
ad Sixt., 194, n. 20:
“Sicut merito peccati tamquam stipendium
redditur mors, ita merito
iustitiae tamquam stipendium vita
aeterna.... Unde etiam et merces
appellatur plurimis s. Scripturarum
locis.” Other Patristic texts inculcating
the meritoriousness of good
works performed in the state of
grace can be found in Bellarmine,
De Iustif., V, 4, 6. For the solution
of objections raised against the
Patristic argument consult Schiffini,
De Gratia Divina, pp. 609 sqq.
Cfr.
Prop. Baii damn, a Pio V,
13 (Denzinger-Bannwart, n. 1013):
“Opera bona a filiis adoptionis facta
non accipiunt rationem meriti ex
eo, quod fiunt per Spiritum adoptionis
inhabitantem corda filiorum
Dei, sed tantum ex eo, quod sunt
conformia legi quodque per ea praestatur
obedientia legi.”
Cfr.
Conc. Trident., Sess. VI,
cap. 16: “Absit, ut Christianus
homo in se ipso vel confidat vel
glorietur, et non in Domino, cuius
tanta est erga homines bonitas,
ut eorum velit esse merita, quae
sunt ipsius dona.”
Conc.
Florent., A. D. 1439,
(apud Denzinger-Bannwart, n. 693):
“... et intueri clare ipsum Deum
trinum et unum, sicuti est, pro meritorum tamen diversitate alium alio
perfectius.”
Conc. Trident., Sess. XIV, cap.
8: “Ita non habet homo, unde glorietur,
sed omnis gloriatio nostra
in Christo est, in quo vivimus, in
quo movemur, in quo satisfacimus
facientes fructus dignos poenitentiae,
qui ex illo vim habent, ab illo offeruntur
Patri et per illum acceptantur
a Patre.” (Denzinger-Bannwart, n.
904.)
Cfr.
Conc. Trident., Sess. VI,
can. 33: “Si quis dixerit, per hanc
doctrinam catholicam de iustificatione,
a s. Synodo hoc praesenti decreto
expressam, aliquâ ex parte
gloriae Dei vel meritis Iesu Christi
D. N. derogari, et non potius veritatem
fidei nostrae, Dei denique ac
Christi Iesu gloriam illustrari, anathema
sit.”
“Operibus
post acceptam iustificationem
peractis adeoque divinâ
gratiâ informatis redditisque ob
merita Christi potentioribus, cuius
vivum membrum est is qui ea peragit,
omnes concedebant rationem
meriti condigni ad conservandam
augendamque eandem gratiam aeternaeque
felicitatis consequendam.”
(Pallavicini, l.c.)
2 Thess. I, 4 sq.:
“In omnibus
persecutionibus vestris et tribulationibus,
quas sustinetis in exemplum
iusti iudicii Dei, ut digni
habeamini in regno Dei, pro quo et
patimini.”
Summa
Theol., 1a 2ae, qu. 114,
art. 3, ad 3: “Gratia Spiritus S.,
quam in praesenti habemus, etsi
non sit aequalis gloriae in actu, est
tamen aequalis in virtute, sicut semen
arboris, in quo est virtus ad
totam arborem. Et similiter per
gratiam inhabitat hominem Spiritus
S., qui est sufficiens causa vitae
aeternae, unde et dicitur esse pignus
hæreditatis nostrae.”
Luke VI, 38:
“Date, et dabitur
vobis: mensuram bonam, et
confectam, et coagitatam, et supereffluentem
dabunt in sinum vestrum.”
Cfr. Prop. Baii damn. A. D. 1567 a
Pio V, 14 (Denzinger-Bannwart, n.
1014): “Opera bona iustorum non
accipient in die iudicii extremi mercedem
ampliorem, quam iusto Dei
iudicio mereantur accipere.” For
further information on this topic
consult Bellarmine, De Iustificatione,
V, 19; De Lugo, De Poenitentia,
disp. 24, n. 10. The Thomistic
axiom, “Deus punit citra condignum
et remunerat ultra condignum”
and Baius' condemned
proposition are interpreted somewhat
differently than we have explained
them by Suarez, De Gratia,
XII, 31, 14. On the general argument
of this Section the student
may profitably consult St. Bonaventure,
Breviloquium, P. V, § 12; Billuart,
De Gratia, diss. 8, art. 3;
Tepe, Instit. Theol., Vol. III, pp.
226 sqq., Paris 1896; Chr. Pesch,
Praelect. Dogmat., Vol. V, 3rd ed.,
pp. 218 sqq., Freiburg 1908;
Schiffini, De Gratia Divina, pp. 614
sqq., Freiburg 1901.
2 Cor. V, 10:
“Omnes enim
nos manifestari oportet ante tribunal
Christi, ut referat unusquisque propria
corporis, prout gessit, sive bonum
sive malum.”
Cfr. St. Thomas, Summa Theol.,
1a 2ae, qu. 114, art. 1, ad 1: “Homo,
in quantum propriâ voluntate
facit illud quod debet, meretur; alioquin
actus iustitiae, quo quis reddit
debitum, non esset meritorius.”
For a more extensive treatment
of this and allied questions
consult Ripalda, De Ente Supernaturali,
disp. 74, sect. 3; De Lugo,
De Incarnatione, disp. 26, sect. 10,
n. 126 sq.
De
Iustificatione, V, 15:
“Non sufficere, si quis ad initium
anni vel mensis vel etiam diei generali
quadam intentione referat
omnia sua futura opera in Deum,
sed necesse esse ut illud ipsum opus
particulare referatur in Deum, quod
postea faciendum est.”
Summa
Theologica, 1a 2ae, qu.
114, art. 4: “Et ideo meritum
vitae aeternae primo pertinet ad
caritatem, ad alias autem virtutes
secundario, secundum quod earum
actus a caritate imperantur.” And
again, l.c., ad 3:
“Similiter etiam
actus patientiae et fortitudinis non
est meritorius, nisi aliquis ex caritate
haec operetur.” On the true
sense of these passages cfr. Schiffini,
De Gratia Divina, pp. 647 sqq.
Cfr.
Prop. damn. ab Innocentio
XI, prop. 6 (Denzinger-Bannwart,
n. 1156): “Probabile est, ne singulis
quidem rigorose quinquenniis
per se obligare praeceptum caritatis
erga Deum.”
Cfr. J. Ernst, Die Notwendigkeit
der guten Meinung. Untersuchungen
über die Gottesliebe als Prinzip der
Sittlichkeit und Verdienstlichkeit,
Freiburg 1905.
Concilium
Trident., Sess. VI,
cap. 16: “Haec est enim illa
corona iustitiae, quam post suum
certamen et cursum repositam sibi
esse aiebat Apostolus a iusto iudice
sibi reddendam, non solum autem
sibi, sed et omnibus qui diligunt
adventum eius. Quum enim ille ipse
Christus Iesus tamquam caput in
membra et tamquam vitis in palmites
in ipsos iustificatos iugiter virtutem
influat, quae virtus bona eorum
opera semper antecedit et comitatur
et subsequitur et sine quâ nullo
pacto Deo grata et meritoria esse
possent, nihil ipsis iustificatis amplius
deesse credendum est, quominus
plene illis quidem operibus, quae in
Deo [=per Deum; v. Sess. VI, can.
26, 32] sunt facta, divinae legi pro
huius vitae statu satisfecisse et vitam
aeternam suo etiam tempore, si
tamen in gratia decesserint, consequendam
vere promeruisse censeantur.”
(Denzinger-Bannwart, n. 809.)
On a similar controversy regarding
the necessity of the motive
of faith, see Pesch, Praelect. Dogmat.,
Vol. III, 3rd ed., pp. 225 sqq.,
and Schiffini, De Gratia Divina, pp.
649 sqq.
The Scriptural proof for this
proposition will be found in the
dogmatic treatise on Eschatology.
On the absurdity of the semi-Pelagian
hypothesis of merita sub conditione
futura see Pohle-Preuss, God:
His Knowability, Essence, and
Attributes, pp. 375 sq.
Cfr.
Prop. Baii damn. 1567 a
Pio V, prop. 17 (Denzinger-Bannwart,
n. 1017): “Sentiunt cum
Pelagio, qui dicunt esse necessarium
ad rationem meriti, ut homo per
gratiam adoptionis sublimetur ad
statum deificum.”
Rom. VIII, 17:
“Si autem
filii, et haeredes; haeredes quidem
Dei, cohaeredes autem Christi.”
Additional Biblical texts in Bellarmine,
De Iustificatione, V, 12 sq.
Summa
Theol., 1a 2ae, qu. 114,
art. 1, ad 3: “Dicendum quod,
quia actio nostra non habet rationem
meriti nisi ex praesuppositione divinae
ordinationis, non sequitur
quod Deus efficiatur simpliciter debitor
nobis, sed sibi ipsi, inquantum
debitum est, ut sua ordinatio impleatur.”
Serm.,
158, c. 2, n. 2: “Debitor
factus est Deus non aliquid a
nobis accipiendo, sed quod ei placuit
promittendo. Aliter enim dicimus
homini: Debes mihi, quia dedi tibi;
et aliter dicimus: Debes mihi, quia
promisisti mihi. Deo autem nunquam
dicimus: Redde mihi, quia
dedi tibi. Quid dedimus Deo, quando
totum quod sumus et quod habemus
boni, ab illo habemus? Nihil
ergo ei dedimus.... Illo ergo modo
possumus exigere Dominum nostrum
ut dicamus: Redde, quod promisisti,
quia fecimus quod iussisti, et hoc tu
fecisti, quia laborantes iuvisti.”
Conc.
Trident., Sess. VI, cap.
16: “In Deo sperantibus proponenda
est vita aeterna ... tamquam
merces ex ipsius Dei promissione
bonis ipsorum operibus et meritis
fideliter [i.e. ex fidelitate] reddenda.”
Cfr. Schiffini, De Gratia
Divina, pp. 416 sqq.
Sess. VI, can. 32:
“Si quis
dixerit, iustificatum bonis operibus ...
non vere mereri augmentum gratiae,
vitam aeternam et ipsius vitae
aeternae, si tamen in gratia decesserit,
consecutionem atque etiam
gloriae augmentum, anathema sit.”
Sess. VI, cap. 8:
“Gratis
autem iustificari ideo dicimur, quia
nihil eorum quae iustificationem
praecedunt, sive fides, sive opera,
ipsam iustificationis gratiam promeretur;
si enim gratia est, iam non
ex operibus, alioquin, ut idem Apostolus
inquit, gratia iam non est gratia.”
De
Natura et Gratia, c. 4, n.
4: “Haec Christi gratia, sine quâ
nec infantes nec aetate grandes salvi
fieri possunt, non meritis redditur,
sed gratis datur, propter quod et
gratia nominatur. Iustificati, inquit
(Rom. III, 24; V, 4), gratis per
sanguinem ipsius.”
See, for example, Suarez, De
Gratia, XII, 26: “De auxiliis sufficientibus
et necessariis, quae post
aliquod meritum de condigno augmenti
gratiae dantur, vel offeruntur,
probabile est concomitanter cadere
sub idem meritum de condigno augmenti
gratiae; nam qui meretur de
condigno aliquam formam, meretur
quidquid connaturaliter sequitur ex
tali forma vel ei connaturaliter debetur.”
On the actual distribution
of sufficient grace, v. supra, pp. 167
sqq.
Cfr. Suarez, De Gratia, XII,
29: “Dicendum vitam aeternam et
vitae aeternae consecutionem non
esse duo praemia distincta, quia
mereri mercedem et solutionem mercedis
non sunt duae mercedes.”
On the
reviviscentia meritorum
see the treatise on the Sacrament
of Penance, Vol. X of this series;
cfr. also Schiffini, De Gratia Divina,
pp. 661 sqq.
Cfr.
St. Thomas, Summa Theol.,
1a 2ae, qu. 122, art. 2, ad 1:
“Praeparatio hominis ad gratiam
habendam quaedam est simul cum
ipsa infusione gratiae; et talis operatio
est quidem meritoria, sed non
gratiae quae iam habetur, sed gloriae
quae nondum habetur.”
Summa Theol.,
1a 2ae, qu. 114,
art. 6, ad 2: “Impetratio orationis
innititur misericordiae, meritum autem
condigni innititur iustitiae. Et
ideo multa orando impetrat homo ex
divina misericordia, quae tamen non
meretur secundum iustitiam.”
Ep. ad Sixt.,
194, c. 3, n. 9:
“Sed nec ipsa remissio peccatorum
sine aliquo merito est, si fides hanc
impetret. Neque enim nullum est
meritum fidei, quâ fide ille dicebat:
Deus propitius esto mihi peccatori, et
descendit iustificatus merito fidelis
humilitatis.” Cfr. Conc. Trident.,
Sess. VI, cap. 7 (Denzinger-Bannwart,
n. 799): “Hanc dispositionem
seu praeparationem iustificatio ipsa
consequitur.” For a fuller treatment
cfr. Suarez, De Gratia, XII, 37.
Summa Theol., 1a 2ae, qu. 114,
art. 7: “Respondeo dicendum quod
nullus potest sibi mereri reparationem
post lapsum futurum neque
merito condigni neque merito congrui.”
Lect. in Hebr., III, 6, 10:
“Duplex est meritum. Unum quod
innititur iustitiae et istud est meritum
condigni; aliud quod soli misericordiae
innititur, quod dicitur meritum
congrui. Et de isto dicit
[Paulus], quod iustum est, i.e. congruum,
quod homo, qui multa bona
fecit, mereatur.... Et isto modo
non obliviscitur Deus operis nostri et
dilectionis.”
2 Paral. XIX, 2 sq.:
“Impio
praebes auxilium et his, qui oderunt
Dominum, amicitiâ iungeris et idcirco
iram quidem Domini merebaris;
sed bona opera inventa sunt
in te.”
Suarez,
De Gratia, XII, 38, 7:
“Possunt enim praecedentia merita
esse tam pauca et tot peccata postea
multiplicata, ut omnino obruant
merita et efficiant, ut nullo modo
Deum ad misericordiam provocent;
secus vero erit, si e contrario merita
magna fuerint et peccatum subsequens
et rarum sit et excusationem
aliquam ex ignorantia vel infirmitate
habeat.”
Cfr.
St. Thomas, Summa Theol.,
1a 2ae, qu. 114, art. 7, ad 1:
“Desiderium, quo quis desiderat
reparationem post lapsum, iustum
dicitur; et similiter oratio, quâ petit
eiusmodi reparationem, dicitur iusta,
quia tendit ad iustitiam; non tamen
ita quod iustitiae innitatur per modum
meriti, sed solum misericordiae.”
Cfr. Schiffini, De Gratia Divina, pp.
687 sq.
Summa
Theol., 1a 2ae, qu. 114,
art. 6: “Quia enim homo in gratia
constitutus implet Dei voluntatem,
congruum est secundum amicitiae
proportionem ut Deus impleat hominis
voluntatem in salvatione alterius,
licet quandoque possit habere
impedimentum ex parte illius, cuius
aliquis sanctus iustificationem desiderat.”
Summa
Theol., 1a 2ae, qu. 114,
art. 10: “Dicendum est quod, si
temporalia bona considerentur, prout
sunt utilia ad opera virtutum, quibus
perducimur in vitam aeternam, secundum
hoc directe et simpliciter
cadunt sub merito, sicut et augmentum
gratiae et omnia illa, quibus
homo adiuvatur ad perveniendum in
beatitudinem post primam gratiam....
Si autem considerentur huiusmodi
temporalia bona secundum se,
sic non sunt simpliciter bona hominis,
sed secundum quid, et ita non
simpliciter cadunt sub merito, sed
secundum quid, inquantum scil. homines
moventur a Deo ad aliqua temporaliter
agenda, quibus suum propositum
consequuntur Deo favente.”