179.  V. Mastric. n. 273.

180.  V. Mastric. n. 274.

181.  Anton. Augustin. lib. 2 dial. 5. Stephan. Baluz. in praefat. num. 20. V. Struv. hist. Jur. Canon. § 16.

182.  Pancirol. de clar. leg. Interpr. lib. 3 cap. 2 pag. 405.

183.  V. Mastric. nu. 304. Struv. hist. Jur. canon. § 17.

184.  V. Struv. l. c. § 19.

185.  V. Anton. August. de emendat. Grat.

186.  Pancir. l. 2 c. 5.

187.  V. Pancir. lib. 2 c. 3.

188.  Struv. l. c. § 21.

189.  Istromento di pace tra Guglielmo ed Adriano, presso Capecelatro histor. Napol. fol. 75. Si persona illa de proditoribus, aut inimicis nostris, vel haeredum nostrorum non fuerit; aut magnificentiae nostrae non extiterit odiosa, vel alia in ea causa non fuerit, pro qua non debemus assentire, assensum praestabimus.

190.  Petr. Blesensis epist. 10.

191.  L'Investitura è rapportata da Rainaldo anno 1198 num. 67 e vien riferita da Innocenzio III epist. tom. 1 lib. 1 ep. 410 dove parlandosi dell'elezioni si leggono queste parole: Electiones autem secundum Deum per totum Regnum canonice fiant, de talibus quidem personis, quibus vos, ac haeredes vostri requisitum a vobis praebere debeatis assensum.

192.  Il Breve d'Innocenzio drizzato a Costanza si legge fra le sue epist. tom. 1 lib. 1 epist. 411 e vien anche rapportato da Chioccar. to. 4 de' MS. giurisd. tit. de reg. exequatur; e nel tom. 19 var. ed è tale: Sede vacante Capitulum significabit vobis, et vestris haeredibus obitum decessoris: deinde convenientes in unum, invocata Spiritus Sancti gratia, secundum Deum eligent canonice Personam idoneam, cui requisitum a vobis praebere debeatis assensum, et electionem factam non different publicare. Electionem vero factam, et publicatam denunciabunt vobis, et vestrum requirent assensum. Sed antequam Assensus Regius requiratur, non inthronizetur electus, nec decantetur laudis solemnitas, quae inthronizationi videtur annexa: nec antequam auctoritate Pontificali fuerit confirmatus, administrationi se ullatenus immiscebit. Sic enim honori vestro voluimus condescendere, ut libertatem canonicam observemus, nullo prorsus obstante rescripto, quod a Sede Apostolica fuerit impetratum.

È rapportato ancora questo Breve da Lunig. Cod. Ital. Diplom. Tom. 2 pag. 862.

193.  Epist. Innoc. tom. 1 lib. 1 epist. 412.

194.  Epist. Inn. ad C. Capuan. tom. 1 lib. 2. epist. ad C. Rhegin.

195.  Raynald. ad ann. 1211 num. 5.

196.  Cod. Ital. Diplom. tom. 2 pag. 866.

197.  Ughell. tom. 7 de Episcop. Policastr. num. 3 fol. 789.

198.  Gregor. IX epist. 165 lib. 1.

199.  Raynald. ad annum 1221. numer. 32 et ann. 1223 num. 15.

200.  Raynald. ann. 1225 num. 45.

201.  Collen. dec. 2 l. 8 c. 1.

202.  Innoc. epist. lib. 1. Por effectum operum poteritis evidenter cognoscere, quod Tutelam Regis, et Regni Bajulum nobis a Constantia Imperatrice relictum, non tam verbo, quam factis recipimus.

203.  Naucler. generat. 34.

204.  Ricc. da S. Germ.

205.  La Cronaca di Riccardo si legge impressa nel to. 3 dell'Italia Sacra dell'Ughello.

206.  Bzovio tom. 1 ann. 1199. Anathematizamus Marcovaldum, et omnes fautores ejus.

207.  In Epist. apud Bzov. ann. 1199 n. 12 et in Antiq. col. Decr. 3 tit. de Offic. Deleg. cap. nisi specialis.

208.  Riccardo da S. Germano.

209.  Epist. Innoc. III che comincia: Utinam puerilibus annis virilem animum Dominus inspiraret, etc.

210.  Ricc. da S. Germ.

211.  Cron. di Ric. da S. Ger. Cum ipso campestre bellum inierit ad Cannas: At Cancellarius cum Diopuldo, per ipsum Comitem 6 octobris devicti sunt, et fugati. Cron. di Fois. Cron. di Fossanova.

212.  Cron. Ric. Cassinensis Abbas Legatus vadit in Siciliam, ubi Marcovaldus superveniens, dysenteria miserabiliter expiravit.

213.  Inveges ann. 1203 tom. 3 hist. Paler.

214.  Cron. di Ric. da S. Germ.

215.  Pell. ad Anon. Cassin. ann. 1205.

216.  Cron. di Ric. da S. Ger. Diopuldus in eum cum suis diluculo irruens, Comes captus ab eo est, et custodiae traditus carcerali, ubi modicum post diem clausit extremum.

217.  Ric. da S. Germ. Inn. Papa Romam vocat Diopuldum ad se, ipsumque, et suos a vinculo excommunicationis absolvit, et tunc cum ipsius licentia Salernum reversus est.

218.  Ricc. da S. Ger. Tandem nocturno tempore fugae praesidio liberatus, veniens per mare Salernum, inde in Terram Laboris se confert, ubi cum Neapolitanis iniens pugnam, devicit, strage magna facta ex eis.

219.  V. Chioccar. de Archiepisc. Neap. in Anselmo, ann. 1192.

220.  V. Chioccar. loc. cit. de Episcopali Ecclesia Cumana Neapolitanae unita.

221.  Riccardo da S. Germ. Ubi cum Neapolitanis iniens pugnam, devicit, strage magna facta ex eis.

222.  Ricc. da S. Ger. ann. 1208 Innocentius Papa in vigilia S. Jo. mense Junio venit ad S. Germanum, ubi ab Abate Rofrido magnifice receptus est, tam ipse, quam fratres sui Domini Cardinales.

223.  Ric. da S. Ger. Qui autem ordinationem istam recipere noluerint, vel recusaverint, tamquam hostes publici habeantur, et a caeteris impugnentur.

224.  Di quest'investitura ne fa anche menzione il Tutini, nel libro de' Contestabili del Regno, fol. 38. Se bene l'Autore contemporaneo delle gesta d'Innocenzio scriva, che questa investitura fosse stata data dal Re, non da Innocenzio.

225.  Epist. Inn. che comincia Affectum dilectionis, et gratiae, etc.

226.  Cron. di S. Germ. Per Atinum iter faciens Soram contulit, indeque in Campaniam versus est.

227.  Ab. Uspergensis: Henrico VI eoque procurante, Principes Alemanniae pene omnes filium parvulum ipsius Fridericum II adhuc in cunis vagientem assumpserunt in Regem, eique fidelitatem juraverunt, et literas de hoc facto cum sigillis suis Imperatori transmiserunt.

228.  Cap. venerabilem de Elect. Ab. Usper.

229.  Ric. da S. Ger. In odium Celani Comitis.

230.  Zurit. Quem pater sacro Ordini dicaverat.

231.  Cronaca di Fossanova tom. 1 Ital. Sacr. col. 488.

232.  Cronaca di Fossanova Ducem Spoleti fecit illum.

233.  Ricc. da S. Germ.

234.  Ricc. da S. Germ. Illum excommunicat, et Ecclesiam Capuanam sub interdicto ponit, pro eo quod ausi sint celebrare ipso praesente in Octavis B. Martini. Excomunicat etiam omnes Fautores ipsius.

235.  Abb. Usperg.

236.  Ricc. da S. Germ.

237.  Ric. da S. Germ. Aquis. per Antistites Moguntinum, et Treverensem coronam accepit.

238.  Abb. Uspergense.

239.  Ric. da S. Germ.

240.  Ric. da S. Germ. Sex in medium Capitula protulit.

241.  Ric. da S. Germ. Quia in contemptum R. Ecclesiae Regem Federicum Regem appellavit Presbyterorum.

242.  Cod. Th. l. 1 et 2 de Haereticis.

243.  L. 3 C. eod. tit.

244.  L. 4 et 5.

245.  L. 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 16, 17, 19, 21, 22, 23.

246.  L. 5, 18, 20.

247.  L. 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34, 36.

248.  L. 35, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46, 47, 51, 52, 53, 54, 55, 56.

249.  L. 48, 49, 50, 57, 58, 59, 60, 61, 65, 66.

250.  L. 62, 63, 64.

251.  Cod. Th. l. 9 l. 34, 36, 38, 43, 44 de Haeret.

252.  Goth. in l. quisquis 9 C. Th. de Haeretic.

253.  Goth. in Paratitl. ad tit. C. Th. de Haereite.

254.  Cod. Th. tit. de haeret. l. 16.

255.  Questa etimologia Pietro delle Vigne, e Federico gli danno nella Constit. Inconsutilem.

256.  Bosquet. in Notis ad epist. Inn. I. 1. epist. 71.

257.  Cap. cum inter 18 de Electionib.

258.  Cap. qualiter eod. tit. de elect. Episc. 232 lib. 2 Epist. 242. Gesta ejusd. Inn. pag. 10 et 20. Ughellus tom. 9 pag. 405 e fu anche avvertito da Florente ad tit. de Elect.

259.  Fr. Tommaso Fazzello dec. 2 lib. 8 cap. 2.

260.  Cod. Ital. Diplom. Tom. 2 pag. 866.

261.  Cod. Ital. Diplom. Tom. 2 p. 864, 865.

262.  Riccardo, Romae quasdam edidit Sanctiones pro libertate Ecclesiae, et Clericorum, confusione Patarenorum, Testamentis Peregrinorum, et securitate Agricultorum.

263.  Cod. Just. de Haereticis. Cap. si vero dominus. Cap. Credentes praeterea. Cap. Gazaros, Patarenos.

264.  Syntag. Histor. Germ. Dissert. 17 § 4 p. 510.

265.  Inveges an. 1232 hist. Paler. tom. 3.

266.  Camill. Salern. in Praefat. ad consuet. Fr. And. p. 156 disp. feud.

267.  Ricc. di S. Germ. Capuam se conferens, et regens ibi Curiam generalem pro bono Statu Regni, suas Ascisias promulgavit, quae sub 20 capitulis continentur.

268.  Camillo Saler. nel proemio delle consuet. di Napoli, num. 3.

269.  Tutin. de' M. Giustizieri, in princip.

270.  Lib. 3 de novis aedific. Prout. in Capuana Curia per nos extitit stabilitum.

271.  Ricc. da S. Germ.

272.  Ricc. da S. Germ. Tunc etiam Thomas de Aquino factus Acerrarum Comes, et Magnus Justitiarius Apuliae, et Terrae Laboris.

273.  Gordonio in Chron. che cita l'Abate Uspergense, Nauclero, Biondo, Platina.

274.  Fazzel. dec. 2 lib. 8 c. 2 fol. 448.

275.  Pirro in Chron. Ne Clericos, et Ecclesiasticas personas tributorum erogatione premerent, sed immunes eos haberent, ut olim sub Willelmo II.

276.  Zurita Annal. d'Arag. Catanae moritur, in Panormi Æde maxima sepelitur.

277.  Bossio nella Storia di Malta.

278.  Lib. 3 epist. et 10 epist. 11, 12 et 13.

279.  Lib. 3 ep. 11.

280.  Lib. 3. epist. 10 et 11.

281.  Ab. de Nuce in notis in prolog. l. 4 Chron. Cass.

282.  Constitut. in Terra qualibet.

283.  Constitut. Frid. Utilitati Glos. et Affl. in dicta Constit.

284.  Luc. de Penna in l. contra publicam, col. 2 C. de re milit. lib. 12 Arcamon. in dicta Constitut.

285.  Andr. de Isern. in dicta Constit. Utilitati.

286.  Lib. 3. ep. 11. Besold. in dissert. de jure Accadem. cap. 2 in fine.

287.  Lib. 3 epist. 13.

288.  Lib. 3 ep. 11.

289.  Lib. 3 cit. ep. 11.

290.  Lib. 3. ep. 12.

291.  Ricc. da S. Germ. Studium, quod Neapoli per Imperatorem statutum fuerat, quod extitit turbatione inter Ecclesiam, et Imperium secuta; penitus dissolutum; per Imperatorem Neapoli reformatur.

292.  Lib. 3 epist. 11.

293.  Baluz. Miscellan. p. 483, 86 et 87. V. Nicod. in Bibliot. Top. v. Manfredi.

294.  Constit. Statuimus, tit. 38 lib. 1 et seqq.

295.  Constitut. Occupatis, tit. 95 lib. 1.

296.  Lib. 3 epist. 81.

297.  Riccar. ann. 1227. Tunc prudentem virum Roffredum de Benevento misit ad Urbem cum excusatoriis suis, quas idem Magister publice legi fecit in Capitolio de voluntate Senatus, Populique Romani.

298.  Lib. 3 epist. 11.

299.  Jo. Trit. lib. de script. Eccl.

300.  L. 3 epist. 45.

301.  L. 3 epist. 43.

302.  L. 3 epist. 45.

303.  Affl. in praelud. Constit. in princ.

304.  Simon. Schard. in Vita P. de Vineis.

305.  Lipar. in Usib. feud in praeludiis.

306.  Ciarlant. l. 4 c. 14.

307.  Ric. di S. Germ.

308.  Ric. di S. Germ.

309.  Ric. di S. Germ. ann. 1225.

310.  Ricc. di S. Germ. Et decet secum centum Chelandros. V. Dufresne in Glossar. v. Chelandrum.

311.  Ricc. Promisit Imperator se publice servaturum excommunicatione adjecta in se, et terram suam, si haec non fuerint observata.

312.  Ric. di S. Germ.

313.  Ric. di S. Germ. mense Septembri.

314.  Ric. di S. Germano: Quos tamquam in suum praejudicium promotos, recipi Imperator in ipsis Ecclesiis non permisit.

315.  Ricc. Imperator pro facto Praelatorum, quos Papa creaverat, suos ad eum nuncios mittit.

316.  Ric. di S. Germ.

317.  Ricc. di S. Germ.

318.  Cod. Ital. Diplom. T. 2 p. 867.

319.  Ricc. di S. Germ.

320.  Ricc. di S. Germ.

321.  Ricc. da S. Germ.

322.  Ricc. da S. Germ. Et ipse tunc etiam Imperator, sicut disposuerat, superveniente aegritudine, non transivit.

323.  Ricc. da S. Germ.

324.  Ricc. da S. Germ.

325.  Ricc. da S. Germ.

326.  Ricc. da S. Germ.

327.  Acri.

328.  Abb. Usper. ann. 1228.

329.  Lunig. Cod. Ital. Diplom. Tom. 2. pag. 875.

330.  Lunig. Cod. Ital. Diplom. Tom. 2. p. 878.

331.  Bossio lib. 16.

332.  Aulisio delle Scuole Sacre L. 2. c. 12. pag. 60.

333.  Bzov. Histor. Rel. Rod.

334.  Ricc. di S. Germ.

335.  Ricc. da S. Germ.

336.  Lunig. Cod. Ital. Diplom. Tom. 2 p. 875.

337.  Constit. de legib. in princ. lib. 1 § praesentes: Regnum Siciliae sanctiones et nostras, etc.

338.  V. Andreas disp. Feud. cap. 1 num. 1 che dice la Costitut. Ut de successionibus, essersi stabilita nel 1221.

339.  Ric. ann. 1220.

340.  V. Dufresne in Glossar. v. Assisa.

341.  De Officio Magistr. Justit. v. sicque nuperrim.

342.  Ric. ann. 1226.

343.  In Chron. ann. 1229.

344.  Constitut. cum concessiones de privilege. lib. 2.

345.  Ricc. ann. 1231.

346.  Constit. Inconsutilem Const. de Receptoribus, etc. lib. 1.

347.  Tit. ult. l. 3. Const.

348.  Affl. in praelud. qu. 1 n. 1.

349.  Goldast. to. 1 p. 77, 289, 290, 293 et to. 2 p. 51 et seqq.

350.  Cap. quod incipit, Constitutiones, p. 29 Cap. quod incipit, ad perpetuam, pag. 36. Affl. in praelud. Const. qu. 1 num. 2.