1

Ceteri quidem diique et viri bellatores-equestres,

dormiebant totam-noctem; Jovem autem non tenebat dulcis somnus,

verum is meditabatur in animo, quomodo Achillem

honoraret, perderetque multos ad naves Achivorum.

5

Hoc autem ei in animo optimum visum-est consilium,

mittere ad Atriden Agamemnonem perniciosum Somnium;

et id compellans verbis alatis allocutus-est:

Vade age, perniciosum Somnium, celeres ad naves Achivorum;

ingressum in tentorium Agamemnonis Atridæ,

10

omnia valde accurate nuntia, sicut mando.

Armare ipsum jube comantes Achivos

cum-omnibus-copiis; nunc enim ceperit urbem latis-viis

Trojanorum: non enim amplius diverse cœlestes domos habentes

immortales sentiunt; inflexit enim omnes

15

Juno supplicans; Trojanis autem mala impendent.

Sic dixit; ivit autem Somnium, postquam hunc sermonem audivit.

Protinus pervenit celeres ad naves Achivorum;

ivitque ad Atriden Agamemnonem; hunc vero deprehendit

dormientem in tentorio, circumque almus fusus-erat somnus.

20

Stetit autem supra caput, Neleïo filio similis,

Nestori, quem maxime senum honorabat Agamemno.

Huic se quum-assimilasset, eum ita alloquebatur divinum Somnium:

Dormis, Atrei fili bellicosi, equûm-domitoris?

non oportet per-totam-noctem dormire consiliatorem virum,

25

cui populique sunt-commissi et tanta curæ-sunt.

Nunc vero mihi mentem-adhibe ocyus; Jovis enim tibi nuntius sum,

qui tui, longe quanquam-est, valde curam-agit et miseretur.

Armare te jussit comantes Achivos

cum-omnibus-copiis; nunc enim ceperis urbem latis-viis

30

Trojanorum; non enim amplius diverse cœlestes domos habentes

immortales sentiunt; inflexit enim omnes

Juno supplicans; Trojanis autem mala impendent

ab Jove. Sed tu tuo tene animo, neque te oblivio

capiat, quando te dulcis somnus dimiserit.

35

Sic quum-dixisset, abiit; illum autem reliquit ibi

ea cogitantem in animo, quæ non perfecta erant-futura.

Putavit enim capturum se Priami urbem die illo,

stultus; neque ea sciebat, quæ Jupiter moliebatur opera.

Impositurus enim adhuc erat doloresque suspiriaque

40

Trojanisque et Danais per acres pugnas.

Experrectus-est ex somno, divinaque ei adhuc circumfusa-erat vox.

Sedebat autem arrectus, mollemque induit tunicam,

pulcram, novam, circaque magnum sibi-injecit pallium;

pedibus autem sub nitidis ligavit pulcra calceamenta;

45

circumque humeros jecit ensem argenteis-clavis.

Prehendit inde sceptrum paternum, incorruptum semper,

cum quo ivit ad naves Achivorum ære-loricatorum.

Aurora quidem dea ascendit magnum Olympum,

Jovi lumen nuntiatura et ceteris immortalibus:

50

at ille præcones argutis-vocibus-insignes jussit

convocare ad-concionem comantes Achivos.

Hi quidem convocarunt, illi autem colligebantur valde celeriter.

Consilium autem primum magnanimorum sedit senum,

Nestoream apud navem Pylo-nati regis,

55

quos ille quum-coegisset, prudentem struebat consultationem:

Audite, amici: divinum mihi in-somnis venit Somnium

almam per noctem; maxime vero Nestori divino

formaque statura habituque proxime simile-erat.

Stetit autem supra caput et ad me sermonem dixit:

60

dormis, Atrei fili bellicosi, equûm-domitoris?

non oportet totam-noctem dormire consiliatorem virum;

cui populique sunt-commissi et tanta curæ-sunt.

Nunc vero mihi mentem-adhibe ocyus; Jovis enim tibi nuntius sum,

qui tui, longe quanquam-est, valde curam-agit et miseretur.

65

Armare te jussit comantes Achivos

cum-omnibus-copiis; nunc enim ceperis urbem latis-viis

Trojanorum; non enim amplius diverse cœlestes domos habentes

immortales sentiunt; inflexit enim omnes

Juno supplicans: Trojanis vero mala impendent

70

ab Jove: sed tu tuo tene animo. Sic illud locutum

abiit avolans, meque jucundus somnus reliquit.

Verum agite, si quo-modo armemus filios Achivorum.

Primum autem ego verbis tentabo, quatenus fas est,

et fugere cum navibus multorum-transtrorum jubebo:

75

vos autem aliunde alius cohibite verbis.

Ille quidem sic locutus, consedit. His autem surrexit

Nestor, qui Pyli rex erat arenosæ.

Qui ipsis bene-cupiens concionatus-est et dixit:

O amici, Argivorum ductores et principes,

80

si quis hoc somnium Achivorum alius dixisset,

mendacium esse diceremus et aversaremur potius:

nunc autem vidit is qui se longe præstantissimum Achivorum profitetur esse.

Verum agite, si quo-modo armemus filios Achivorum.

Sic locutus, consilio cœpit excedere.

85

Hi autem surrexerunt, parueruntque pastori virorum,

sceptrigeri reges; accurrebant vero populi.

Sicut gentes eunt apum confertarum,

petra ex cava semper recens venientium;

in-modum-racemi autem volant super floribus vernis,

90

et aliæ hac confertim feruntur, aliæ vero illac:

sic horum gentes multæ a navibus et tentoriis

litoris in-anteriora depressi procedebant-ordine

turmatim ad concionem; interque ipsos Fama exarsit,

incitans eos ire, Jovis nuntia; hi vero congregabantur.

95

Tumultabatur autem concio, subtusque gemebat terra,

populis considentibus, clamorque-inconditus erat; novem vero ipsos

præcones vociferantes cohibebant, si-quando a-clamore

desisterent, audirentque Jovis-alumnos reges.

Ægre vero sedit populus, cohibebanturque in sedibus,

100

cessantes a-clamore: verum rex Agamemno

surrexit, sceptrum tenens, quod Vulcanus laboraverat fabricans;

Vulcanus quidem dedit Jovi Saturnio regi;

atque Jupiter dedit internuntio Argicidæ;

Mercurius autem rex dedit Pelopi agitatori-equorum;

105

ac rursus Pelops dedit Atreo, pastori virorum;

Atreusque moriens reliquit diviti-pecorum Thyestæ;

ac rursus Thyestes Agamemnoni reliquit gestandum,

ut-multis insulis et Argo omni imperaret.

Hoc ille nixus, hæc verba Argivis dixit:

110

O amici, heroes Danai, ministri Martis,

Jupiter me valde Saturnius malo irretivit gravi,

durus, qui antea quidem mihi promisit et annuit,

Ilio exciso bene-mœnito, me rediturum;

nunc vero malam fraudem struxit, et me jubet

115

inglorium Argos redire, postquam multum perdidi populum.

Ita scilicet Jovi erit præpotenti placitum,

qui jam multarum urbium demolitus-est vertices,

et adhuc etiam demolietur: ejus enim potentia est maxima.

Turpe enim hoc est etiam posteris auditu,

120

incassum sic talem tantumque populum Achivorum

irritum bellum bellare, et pugnare

cum-viris paucioribus, exitus autem nondum ullus apparuit.

Si enim velimus Achivique Trojanique,

fœderibus fidelibus percussis, numerari utrique,

125

Trojanos quidem se-colligere, ad focos quotquot sunt;

nos autem in decurias disponamur Achivi,

Trojanorumque viros singulos capiamus, qui-vinum-fundant:

multæ decuriæ indigerent pocillatore.

Tanto ego ajo plures esse filios Achivorum

130

Trojanis, qui habitant in urbe: sed auxiliares

multis ex civitatibus hastas-vibrantes viri sunt,

qui me valde depellunt et non sinunt volentem

Trojæ expugnare bene-habitatum oppidum

Novem jam abierunt Jovis magni anni,

135

et jam ligna computruerunt navium, et funes soliti-sunt;

et certe nostræque uxores et infantes liberi

sedent in ædibus exspectantes: nobis autem opus

sic infectum est, cujus gratia huc venimus.

Sed agite, ut ego dixero, pareamus omnes:

140

fugiamus cum navibus dilectam in patriam terram;

non enim amplius Trojam capiemus latas-vias-habentem.

Sic dixit; his autem animum in pectoribus commovit,

omnibus inter multitudinem, quicunque non consilium audiverant.

Mota-est vero concio, ut fluctus ingentes maris

145

pelagi Icarii, quos quidem Eurusque Notusque

commovit, quum-irruit patris Jovis ex nubibus.

Sicut quum moverit Zephyrus profundum arvum veniens,

rapidus superne ingruens, et incumbit spicis:

sic horum tota concio mota-est. Hi autem fremitu

150

ad naves ruebant, a-pedibus vero subter pulvis

stabat excitatus; alii autem alios adhortabantur,

ut-prehenderent naves et traherent in mare divinum

alveosque expurgabant: clamor autem in-cœlum ivit

domum properantium; subtrahebantque phalangas navibus.

155

Tunc Argivis præter-fatum reditus contigisset,

nisi Minervam Juno sermone affata-fuisset:

Dii-boni, ægidem-tenentis Jovis filia, indomita,

siccine vero domum, dilectam in patriam terram,

Argivi fugient super lata dorsa maris?

160

verum gloriationem Priamo et Trojanis reliquerint

Argivam Helenam, cujus gratia multi Achivorum

ad Trojam perierunt, dilecta procul-a patria terra?

verum abi nunc ad populum Achivorum ære-loricatorum,

tuis lenibus verbis cohibe virum quemque,

165

nec sinas naves in-mare trahere utrinque-recurvas.

Sic dixit: nec non-paruit dea cæsiis-oculis Minerva.

Descendit autem ab Olympi verticibus concitata,

[raptimque venit veloces ad naves Achivorum;]

invenit deinde Ulyssem, Jovi consilio parem,

170

stantem; neque hic navem bonis-transtris-instructam, nigram

tangebat, quia ipsum dolor corde et animo invaserat.

prope autem stans allocuta-est eum cæsiis-oculis Minerva:

Generose Laertiade, sollertissime Ulysse,

siccine vero domum, dilectam in patriam terram,

175

fugietis, in naves multis-transtris irruentes?

verum gloriationem Priamo et Trojanis reliqueritis

Argivam Helenam, cujus gratia multi Achivorum

ad Trojam perierunt, dilecta procul-a patria terra?

verum abi nunc ad populum Achivorum, neque cessa:

180

tuis blandis verbis cohibe virum quemque,

nec sinas naves in-mare trahere utrinque-recurvas.

Sic dixit: hic autem intellexit deæ vocem locutæ,

instititque currere, et lænam abjecit: illam vero sustulit

præco Eurybates Ithacensis, qui eum sequebatur.

185

Ipse autem Atridæ Agamemnoni obvius veniens,

sumsit ei (ejus) sceptrum paternum, incorruptum semper:

cum quo ivit per naves Achivorum ære-loricatorum.

Quemque regem, et primarium virum inveniret,

hunc vero blandis verbis detinebat astans:

190

Mirifice, non te decuit timidi instar trepidare;

quin et ipse sede, et alios sedere fac viros.

Nondum enim fere certo scis, quis animus Atridæ:

nunc quidem tentat, mox autem pœna-afficiet filios Achivorum.

In consilio non omnes audivimus quid dixerit.

195

Cavendum igitur ne-forte iratus afficiat malo filios Achivorum.

Ira vero magna est Jovis-alumni regis:

honor autem ab Jove est, diligitque ipsum providus Jupiter.

Quemcunque vero e-plebe virum videret vociferantemque offenderet,

hunc sceptro percutiebat increpitabatque verbo:

200

Improbe, quiete sede, et aliorum sermonem audi,

qui te præstantiores sunt; tu autem imbellis et invalidus,

neque unquam in bello æstimatus, neque in consilio.

Non quidem ullo-pacto omnes regnabimus hic Achivi:

non bonum multorum-principatus: unus princeps esto,

205

unus rex, cui dedit Saturni filius versuti.

[sceptrumque et jura, ut ipsis dominetur.]

Sic ille imperatorem-agens regebat exercitum: hi autem ad-concionem

rursus ruebant a navibus et tentoriis,

cum tumultu: sicut quum fluctus multum-trepentis maris

210

in-litore magno fremit, resonatque pontus.

Ceteri quidem sedebant, tenebantque-se in suis sedibus.

Thersites autem adhuc solus blaterans tumultuabatur,

qui verba animo suo indecoraque multaque tenebat,

ut-temere, ac non prout decebat, contenderet regibus,

215

sed eo quodcunque ei videretur ridiculum Argivis

esse. Turpissimus autem vir sub Ilium venerat;

valgus erat, claudusque altero pede; et ejus humeri

gibbi, in pectus contracti; ac superne

acutus erat capite, rarumque supra-insedebat capillamentum.

220

Inimicissimus autem Achilli potissimum erat et Ulyssi;

his enim conviciari-solebat; tum vero Agamemnoni divino

stridule clamans dicebat probra; ei autem Achivi

vehementer irascebantur indignabanturque in animo;

at hic alte vociferans, Agamemnonem increpabat sermone:

225

Atride, de-quo autem quereris et quo indiges?

plena tibi ære tentoria, multæque mulieres

sunt in tentoriis selectæ, quas tibi Achivi

omnium-primo damus, quandocunque oppidum cepimus.

An adhuc et auro indiges, quod quis afferet

230

Trojanorum equûm-domitorum ex Ilio, pro-filio redemtionis-pretium,

quem ego vinctum duxero vel alius Achivorum?

aut mulierem juvenem, ut cum ea miscearis in amore,

quamque ipse seorsum detineas? Minime vero decet

principem existentem in-mala inducere filios Achivorum.

235

O imbelles, ignava probra, Achæides, non-amplius Achivi,

domum cum navibus redeamus: hunc vero sinamus

hic ad Trojam præmia concoquere, ut sciat,

utrum quid ei nos adjumento-simus, an non;

qui etiam nunc Achillem, se multo fortiorem virum,

240

contumelia-affecit; ablatum enim habet præmium, ipse abripiens.

Enimvero non Achilli bilis est in præcordiis, sed socors est;

alioqui enim, Atrida, nunc postremum læsisses.

Sic dixit convicians Agamemnoni, pastori populorum,

Thersites; huic autem cito astitit divinus Ulysses,

245

et ipsum torve intuitus gravi increpavit sermone:

Thersite blatero, clara-voce quanquam sis concionator,

desine, neu velis solus contendere cum-regibus.

Non enim ego te censeo pejorem mortalem alium

esse, quotquot cum Atridis sub Ilium venerunt.

250

Quare non reges in ore habens concioneris,

et (neu) ipsis probra objicias, reditumque observes.

Necdum plane scimus, quomodo futuræ-sint hæ res,

utrum bene, an male redituri-simus filii Achivorum.

[Propterea nunc Atridæ Agamemnoni, pastori populorum,

255

sedes jaciens-convicia, quia ei valde multa dant

heroes Danai; tu vero maledictis-eum-irritans concionaris.]

Sed tibi edico, quod et perfectum erit:

sicubi iterum te delirantem deprehendero, sic jam hîc,

ne-amplius deinceps Ulyssi caput super humeros sit,

260

neque posthac Telemachi parens appellatus sim,

si non ego te comprehensum tuis quidem vestibus exuero,

lænaque et tunica, quæque pudenda contegunt,

ipsum autem flentem veloces ad naves dimisero,

cæsum, e-concione, ignominiosis verberibus.

265

Sic igitur dixit, sceptroque tergum atque etiam humeros

percussit; ille vero curvabat-se, plenaque ipsi excidit lacrima.

Vibex autem cruenta dorso emersit

sceptro sub aureo; ipse autem sedit timuitque,

dolensque, stupide spectans, abstersit lacrimam.

270

Illi vero, quamvis mœsti, super ipso suaviter riserunt,

sicque aliquis (fere quisque) dicebat, intuens propinquum alium:

Dii boni, profecto plurima Ulysses bona fecit,

consiliaque inchoans bona bellumque instruens:

nunc vero hoc longe optimum inter Argivos fecit,

275

qui hunc conviciatorem contumeliosum coercuit a-loquendo.

Non certe ipsum iterum stimulabit animus audax

objurgare reges contumeliosis verbis.

Sic dixerunt multitudo: sed urbium-vastator Ulysses

surrexit, sceptrum tenens (juxtaque cæsiis-oculis Minerva,

280

assimulata præconi, silere populum jussit,

ut simul primique et postremi filii Achivorum

sermonem audirent et expenderent consilium):

is ipsis bene-cupiens concionatus-est et dixit:

Atrida, nunc vero te, rex, volunt Achivi

285

omnibus probrosissimum facere articulate-loquentibus mortalibus,

nec tibi perficiunt promissionem, quam susceperunt,

huc etiam venientes ex Argo equos-pascente,

Ilio exciso bene-mœnito te rediturum.

Tanquam enim vel pueri tenelli viduæve mulieres,

290

inter-se complorantes-desiderant domum redire.

Sane vero etiam labor est afflictum redire.

Etenim quispiam vel unum mensem manens procul a sua uxore

ægre-fert cum nave multa-transtra-habente, quem procellæ

hibernæ detinent, commotumque mare:

295

nobis vero nonus est, qui-circumvolvitur, annus

hic manentibus. Quare non succenseo, Achivos

ægre-ferre apud naves recurvas; verum nihilominus

turpe est diuque manere, inanemque redire.

Tolerate, amici, et manete in tempus, ut sciamus,

300

utrum verum Calchas vaticinetur, an et non.

Probe enim hoc scimus in animo, estisque omnes

testes, quos non Parcæ incesserunt mortis auferentes,

herique et nudius-tertius, quando in Aulidem naves Achivorum

congregabantur, mala Priamo et Trojanis ferentes;

305

nos autem circum, circa fontem, sacris in altaribus

faciebamus immortalibus perfectas hecatombas,

pulcra sub platano, unde fluebat limpida aqua:

illic apparuit magnum signum: draco in dorso ruber,

horribilis, quem ipse Olympius misit in-lucem,

310

ex-altari imo-prolapsus, ad platanum ruit.

Ibi erant passeris pulli, pusilli nati,

ramum super summum, sub-foliis se-condentes,

octo, verum mater nona erat, quæ pepererat natos.

Ibi ille hos miserabiliter voravit stridentes;

315

mater vero circumvolabat lugens caros natos:

hanc autem implicans ala prehendit circum-clamitantem.

Verum postquam natos devoraverat passeris et ipsam,

hunc quidem insignem fecit deus, qui ostenderat;

lapidem enim ipsum fecit Saturni filius versuti;

320

nos autem stantes admirabamur, quale factum-esset.

Sic igitur mirabilia prodigia deorum subiere hecatombas;

Calchas vero statim deinde vaticinans concionabatur:

cur muti facti-estis, capite-comantes Achivi?

nobis quidem hoc ostendit signum magnum providus Jupiter,

325

serum, seri-exitus, cujus gloria nunquam peribit.

Ut hic natos devoravit passeris et ipsam,

octo, verum mater nona erat, quæ pepererat natos:

sic nos totidem annos bellabimus ibi,

decimo autem urbem capiemus latas-vias-habentem.

330

Ille sic concionatus-est: quæ utique nunc omnia complentur.

Verum age, manete omnes, bene-ocreati Achivi,

hîc, donec urbem magnam Priami ceperimus.

Sic dixit. Argivi vero altum clamabant (circum autem naves

terribiliter sonitum-reddebant, clamantibus ab Achivis),

335

sermonem collaudantes Ulyssis divini.

Inter-hos autem dein dixit Gerenius eques Nestor:

Dii boni, revera pueris similes loquimini

parvis, quibus non sunt-curæ bellica opera.

Quo vero pactaque et jurajuranda ibunt nobis?

340

in ignem nempe consiliaque abierint curæque virorum,

fœderaque meri-libatione-sancita et dextræ, quibus confisi-sumus!

frustra enim verbis contendimus, neque ullam rationem

invenire possumus, multum tempus hîc licet-moremur.

Atrida, tu vero adhuc, sicut prius, habens firmum consilium,

345

impera Argivis in duris præliis;

hos autem sine tabescere, unum et alterum, qui ab-Achivis

seorsum consultant (perfectio autem non erit ipsis),

ut-prius Argos redeant, quam et Jovis ægidem-tenentis

cognoscamus utrum falsa sit promissio, an et non.

350

Dico enim jam annuisse præpotentem Saturnium

die illo, quando naves in cito-euntes inscenderunt

Argivi, Trojanis cædem ac fatum ferentes,

quum-fulguraretur ad-dextram, fausta signa ostendens.

Quare nemo prius festinet domum redire,

355

quam quisque apud Trojanorum uxorem aliquam dormiverit,

ultusque-fuerit Helenæ ausa gemitusque.

Sin autem quis vehementer vult domum redire,

arripiat suam navem bonis-transtris, nigram,

ut ante alios mortem et fatum assequatur.

360

Sed, rex, tuque ipse bene consulito, auscultaque alteri;

non rejectaneum verbum erit, quod dixero:

secerne viros per stirpes, per gentes, Agamemno,

ut gens genti opem-ferat, et stirps stirpi.

Si autem sic feceris, et tibi paruerint Achivi,

365

cognosces dehinc, quique ducum ignavus, quique populorum,

et quis fortis sit: per se-ipsos enim pugnabunt;

cognosces etiam, utrum divinitus urbem non sis-expugnaturus,

an virorum ignavia et imperitia belli.

Hunc autem respondens allocutus-est rex Agamemno:

370

revera iterum concione vincis, senex, filios Achivorum.

Utinam enim, Jupiterque pater, et Minerva, et Apollo,

tales decem mihi consultores essent Achivorum!

sic cito caderet urbs Priami regis,

manibus sub nostris captaque excisaque.

375

Sed mihi ægidem-tenens Saturnius Jupiter dolores dedit,

qui me in vanas lites et contentiones conjicit.

Etenim ego Achillesque certavimus puellæ gratia,

inter-se-adversantibus verbis; ego autem primus-cœpi irasci:

sin autem unquam in unum consultabimus, non-amplius postea

380

Trojanis dilatio mali erit, ne tantillum quidem.

Nunc autem ite pransum, ut committamus pugnam:

bene quidem quisque hastam acuat, bene et scutum paret,

bene vero quisque equis prandium det veloces-pedes-habentibus,

bene quisque currum undique explorans, bellum meditetur,

385

ut per-totum-diem horrendo cernamus Marte.

Nulla enim cessatio posthac-erit, ne tantillum quidem,

nisi nox veniens diremerit ardorem virorum.

Sudabit quidem cujusque lorum circum pectora

scuti circum-tegentis-hominem, circum autem lanceam quisque manu fatigabitur:

390

sudabit et cujusque equus, politum currum trahens.

Quem vero ego seorsum a-pugna volentem videro

manere apud naves recurvas, non ei postea

certum erit fugere canes atque alites.

Sic dixit; Argivi vero altum clamabant, sicut quando fluctus

395

litus ad altum, quum eum moverit Notus ingruens,

ad procurrentem scopulum; hunc autem nunquam fluctus linquunt,

variis ventis flantibus, quando hinc vel illinc oriuntur.

Surgentes vero ruebant, sparsi per naves,

fumumque-excitarunt per tentoria, et prandium sumserunt.

400

Alius autem alii sacrificabat deorum semper-existentium,

orans ut-mortem effugeret et discrimen Martis.

Atque ipse bovem sacrificavit rex virorum Agamemno

pinguem, quinquennem, præpotenti Saturnio;

vocavitque senes principes omnium-Achivorum,

405

Nestorem quidem primum, et Idomeneum regem,

ac deinde Ajaces duos, et Tydei filium;

sextum autem Ulyssem, Jovi consilio æqualem.

Spontaneus vero ei venit bello strenuus Menelaus:

norat enim in animo fratrem ut-agitaret (agitantem).

410

Bovem autem circumsteterunt, et molas sustulerunt;

inter-hos vero orans dixit rex Agamemno:

Jupiter illustrissime, maxime, atras-nubes-cogens, in-æthere habitans,

ne prius sol occidat et tenebræ superveniant,

quam ego pronam dejecero Priami domum

415

ardentem, exusseroque igni infesto portas,

Hectoream vero loricam circa pectora discidero,

ferro ruptam: multique circa ipsum socii

proni in pulveribus mordicus prehendant terram.

Sic dixit: nec tamen ei annuebat Saturnius;

420

verum hic accepit quidem sacrificia, laborem vero non-invidendum dedit.

Ac postquam precati-sunt, et molas projecerunt,

cervicem retro egere victimarum primum, et jugularunt, et excoriarunt,

femoraque exsecuerunt adipeque cooperuerunt,

eam duplicantes; super ipsis autem frusta-cruda-posuere.

425

Et hæc quidem lignis-fissis sine-foliis adurebant;

viscera autem verubus transfixa tenebant-super ignem.

Ac postquam femora exusta-erant, et viscera gustarant,

in-frusta-parva-conciderunt cetera et verubus transfixerunt,

assaveruntque scite, extraxeruntque igni omnia.

430

Atque ubi cessarant ab-opere, apparaverantque convivium,

epulati-sunt, nec quicquam animus indiguit epuli æqui.

Porro postquam potus et cibi appetitum exemerant,

his loqui incipiebat Gerenius eques Nestor:

Atrida illustrissime, rex virorum Agamemno,

435

ne nunc diutius hîc colloquamur, neu amplius diu

differamus opus, quod jam deus in-manus-dat.

Sed age, præcones quidem Achivorum ære-loricatorum

populum præconio congregent ad naves:

nos autem conferti ita per exercitum latum Achivorum

440

eamus, ut ocyus cieamus acrem Martem.

Sic dixit: neque inobsequens-erat rex virorum Agamemno;

statim præconibus argutis imperavit

ut-convocarent ad-pugnam capite-comantes Achivos.

Hi quidem convocarunt, illi autem congregati-sunt valde cito.

445

Qui autem circum Atriden erant Jovis-alumni reges,

ruebant ordines-distinguentes: inter eos vero cæsiis-oculis Minerva,

ægidem habens valde-pretiosam, senii-expertem immortalemque,

ex qua centum fimbriæ totæ-aureæ suspensæ-erant,

omnes bene-plexæ, centum boum pretio unaquæque.

450

Cum hac irruens percurrebat populum Achivorum,

concitans ad-eundum; robur autem excitavit unicuique

in-corde, ut-indesinenter bellarent et pugnarent.

His autem statim bellum dulcius factum-est, quam redire

in navibus cavis dilectam in patriam terram.

455

Velut ignis edax comburit immensam silvam

montis in verticibus, proculque apparet splendor:

sic, his gradientibus, ab ære admirando

fulgor undique-collucens per aerem in-cœlum ascendit.

Horum autem sicut avium volatilium gentes multæ,

460

anserum, vel gruum, vel cygnorum longa-colla-habentium,

Asio in prato, Caystri circa fluenta,

huc et illuc volitant exsultantes alis,

cum-clangore pro-fluvio-considentium, resonat autem pratum:

sic horum gentes multæ a navibus et tentoriis

465

in planitiem profundebantur Scamandriam; ac terra

terribiliter resonabat sub pedibus ipsorum et equorum.

Steterunt autem in prato Scamandrio florido

infiniti, quot folia et flores nascuntur tempore-verno.

Veluti muscarum frequentium gentes multæ,

470

quæ per caulam pastoralem errant,

tempore in verno, quando lac vasa rigat:

tot contra Trojanos capite-comantes Achivi

in campo stabant, perdere eos cupientes.

Hos autem, ut greges latos caprarum caprarii viri

475

facile distinguunt, postquam in-pascuis commixti-sunt:

sic hos ductores sui in-ordines-redigebant huc et illuc,

ad-pugnam ituros: inter eos autem rex Agamemno,

oculis et capite similis Jovi gaudenti-fulmine,

Marti autem balteo, pectore autem Neptuno.

480

Velut bos in-armento longe eximius existit inter-omnes

taurus; hic enim boves inter-excellit congregatas:

talem Atriden fecit Jupiter die illo,

insignem in multis et eximium heroibus.

Dicite nunc mihi, Musæ cœlestes domos tenentes

485

(vos enim deæ estis, adestisque, scitisque omnia:

nos vero famam solam audimus, nec quicquam scimus):

qui duces Danaorum et principes fuerint.

Multitudinem autem militum non ego dixero, nec nominaro,

ne si quidem mihi decem linguæ, decemque ora essent,

490

vox autem frangi-nescia, æreumque mihi cor inesset,

nisi cœlestes Musæ, Jovis ægidem-tenentis

filiæ, commemorarent, quot sub Ilium venerint.

Principes utique navium dicam, navesque-universas.

Bœotis quidem Peneleus et Leïtus imperabant,

495

Arcesilausque, Prothoenorque, Cloniusque;

quique Hyrien colebant, et Aulidem petrosam,

Schœnumque, Scolumque, jugosamque Eteonum,

Thespiam, Græamque, et spatiosam Mycalesum;

quique circum Harma habitabant, et Ilesium, et Erythras,

500

quique Eleona tenebat, et Hylen, et Peteona,

Ocaleam, Medeonaque, bene-ædificatam urbem,

Copas, Eutresinque, columbisque-abundantem Thisben;

quique Coroneam, et herbosam Haliartum,

quique Platæam tenebant, et qui Glisanta incolebant,

505

quique Hypothebas habitabant, bene-ædificatam urbem,

Onchestumque sacram, Neptunium pulcrum lucum;

quique uvis-abundantem Arnen habitabant, quique Mideam,

Nisamque divinam, Anthedonaque ultimam:

horum quidem quinquaginta naves ibant, in unamquamque autem

510

juvenes Bœotorum centum et viginti conscenderant.

Qui vero Aspledona habitabant, et Orchomenum Minyeum,

his imperabat Ascalaphus, et Ialmenus, filii Martis,

quos peperit Astyoche, in domo Actoris Azidæ,

virgo verecunda, superiorem-domum quum-ascendisset,

515

Marti forti: hic autem ipsi accubuerat furtim.

His autem triginta cavæ naves ibant-ordine.

Porro Phocensibus Schedius et Epistrophus imperabant,

filii Iphiti magnanimi Naubolidæ;

qui Cyparissum tenebant, Pythonaque petrosam,

520

Crisamque divinam, et Daulida, et Panopeum,

quique Anemoriam, et Hyampolin circumhabitabant,

quique apud fluvium Cephissum divinum habitabant,

quique Lilæam tenebant, fontes ad Cephissi;

hos autem simul quadraginta nigræ naves sequebantur.

525

Hi quidem Phocensium ordines constituebant obeuntes;

Bœotos autem prope, ad lævam armabantur.

Locrensibus autem erat-dux Oïlei filius, velox Ajax,

minor, nequaquam tantus quantus Telamonius Ajax,

sed multo minor; (parvus quidem erat, lineum-thoracem-gestans,

530

hastæ autem peritia-superabat omnes-Graecos et Achivos;)

qui Cynumque colebant, Opoentaque, Calliarumque,

Besamque, Scarphenque, et Augias amœnas,

Tarphenque, Throniumque, Boagrii circa fluenta:

hunc autem simul quadraginta nigræ naves sequebantur

535

Locrensium, qui habitant ultra sacram Eubœam.

Qui autem Eubœam tenebant, robur spirantes Abantes,

Chalcidaque, Eretriamque, abundantemque-uvis Histiæam,

Cerinthumque maritimam, Diique altam urbem,

quique Carystum tenebant, et qui Styra habitabant:

540

horum utique dux-erat Elephenor, soboles Martis,

Chalcodontiades, magnanimorum princeps Abantum.

Hunc autem simul Abantes sequebantur veloces, occipite comantes,

bellatores, promti porrectis hastis-fraxineis

loricas disrumpere hostium circa pectora;

545

eumque simul quadraginta nigræ naves sequebantur.

Qui vero Athenas tenebant, bene-ædificatam urbem,

civitatem Erechthei magnanimi, quem olim Minerva

nutrivit, Jovis filia (peperit vero alma Tellus),

et (in) Athenis collocavit, suo in pinguo templo:

550

illic ipsam tauris et agnis placant

juvenes Atheniensium, circumvolventibus annis.

His utique præerat filius Petei, Menestheus.

Huic haud quisquam similis in-terra fuit vir

regendis-in-acie equisque et viris scutatis

555

(Nestor solus cum eo contendebat: hic enim ætate-grandior erat):

hunc autem simul quinquaginta nigræ naves sequebantur.

Ajax autem ex Salamine ducebat duodecim naves.

[Constituitque ducens, ubi Atheniensium stabant phalanges.]

Qui autem Argosque tenebant, Tirynthaque bene-mœnitam,

560

Hermionen, Asinenque, profundum sinum tenentes,

Trœzena, Eionasque, et vitibus-consitam Epidaurum,

quique tenebant Æginam, Masetaque, juvenes Achivorum:

his utique præerat bello strenuus Diomedes,

et Sthenelus, Capanei inclyti dilectus filius;

565

cum-his vero simul Euryalus tertius ibat, similis-deo vir,

Mecistei filius Talaïonidæ regis.

Universis autem præerat bello strenuus Diomedes:

hosque simul octoginta nigræ naves sequebantur.

Qui autem Mycenas tenebant, bene-ædificatam urbem,

570

opulentamque Corinthum, beneque-structas Cleonas,

Orniasque colebant, Aræthyreamque amœnam,

et Sicyona, ubi Adrastus primum regnavit;

quique Hyperesiamque et excelsam Gonoessam,

Pellenenque tenebant, et Ægium circumhabitabant,

575

Ægialumque per omnem et circa Helicen spatiosam:

horum centum navibus imperabat rex Agamemno,

Atrides: simul hunc longe plurimi et præstantissimi

viri sequebantur: ipse autem induebat splendidum æs,

gloria-exsultans, quod omnes inter-elucebat heroas,

580

quoniam maximus erat, longeque plurimos ducebat viros.

Qui autem tenebant montibus-clausam Lacedæmona cavernosam,

Pharinque, Spartamque, abundantemque-columbis Messam,

Brysiasque habitabant, et Augias amœnas,

quique Amyclas tenebant, Helosque, maritimam urbem,

585

quique Laan tenebant, et Œtylum circumhabitabant:

his ejus frater præerat, bello strenuus Menelaus,

sexaginta navibus; seorsum vero armabantur.

Inter eos ipse ibat sua animosa-virtute fretus,

adhortans ad-bellum; maxime vero cupiebat animo

590

ulcisci Helenæ ausaque gemitusque.

Qui autem Pylumque colebant, et Arenen amœnam,

et Thryum, Alphei vadum, et bene-ædificatam Æpy,

et Cyparisseenta, et Amphigeniam habitabant,

et Pteleum, et Helos, et Dorion (ubi quidem Musæ

595

occurrentes Thamyrim illum Thracium privarunt cantu,

ex-Œchalia venientem ab Euryto Œchaliensi:

asserebat enim gloriabundus se-victurum, si vel ipsæ

Musæ canerent, filiæ Jovis ægidem-tenentis:

illæ vero iratæ cæcum fecerunt, atque cantum

600

divinum ademerunt, et oblivisci-fecerunt artem pulsandi-citharam).

His autem præerat Gerenius eques Nestor,

cum-eoque nonaginta cavæ naves ordine-ibant.

Qui autem tenebant Arcadiam, sub Cyllenes monte alto,

Æpytium prope monumentum, ubi viri cominus-pugnantes,

605

qui Pheneumque incolebant, et Orchomenum pecorosum,

Ripenque, Stratienque, et ventosam Enispen,

et Tegeam tenebant, et Mantineam amœnam,

Stymphalumque tenebant, et Parrhasien colebant:

his imperabat Ancæi filius, rex Agapenor,

610

sexaginta navibus: multi autem in navem unamquamque

Arcades viri conscenderant, periti pugnandi.

Ipse enim eis dederat rex virorum Agamemno

naves bonis-transtris, ut-transfretarent super nigrum pontum,

Atrides: quoniam non ipsis maritima opera erant-curæ.

615

Qui autem Buprasiumque et Elida divinam habitabant,

quantum agri Hyrmine et Myrsinus extrema,

petraque Olenia, et Alisium intus continet:

horum utique quatuor duces erant, decem vero virum unumquemque

naves sequebantur veloces, multique inscenderant Epei.

620

His quidem Amphimachus et Thalpius præerant,

filii, alter quidem Cteati, alter autem Euryti Actoridæ:

istis vero Amaryncides imperabat fortis Diores;

quartisque præerat Polyxenus deo-similis,

filius Agasthenis Augeïdæ regis.

625

Qui autem venerunt ex Dulichio, Echinadibusque sacris

insulis, quæ sitæ-sunt trans mare, Elidis e-regione;

his utique præerat Meges, æqualis Marti,

Phylides, quem genuit Jovi dilectus eques Phyleus,

qui olim in-Dulichium migraverat, patri iratus:

630

hunc autem simul quadraginta nigræ naves sequebantur.

Porro Ulysses ducebat Cephallenses magnanimos,

qui Ithacam tenebant, et Neritum frondosum,

et Crocylea colebant, et Ægilipa asperam,

quique Zacynthum tenebant, et qui Samum incolebant,

635

quique continentem tenebant, et objacentia incolebant:

his quidem Ulysses imperabat, Jovi consilio par;

hunc autem simul naves sequebantur duodecim proras-rubras-habentes.

Ætolis autem imperabat Thoas, Andræmonis filius,

qui Pleurona colebant, et Olenum, et Pylenen,

640

Chalcidaque maritimam, Calydonaque petrosam

(non enim amplius Œnei magnanimi filii supererant,

neque item amplius ipse supererat, mortuus-erat autem flavus Meleager):

huic vero omnia erant-commissa, ut-imperaret Ætolis:

hunc simul quadraginta nigræ naves sequebantur.

645

Cretensibus autem Idomeneus hasta-clarus præerat,

qui Cnossumque tenebant, Gortynaque bene-mœnitam,

Lyctum, Miletumque, et albicantem Lycastum,

Phæstumque, Rhytiumque, urbes bene-habitatas,

ceterique, qui Cretam centum-urbium incolebant.

650

His utique Idomeneus hasta-clarus præerat,

Merionesque, par Marti homicidæ:

hos autem simul octoginta nigræ naves sequebantur.

Tlepolemus autem Heraclides, fortisque magnusque,

ex Rhodo novem naves ducebat Rhodiorum magnanimorum:

655

qui Rhodum incolebant trifariam instructi,

Lindum, Ialysumque, et albicantem Camirum.

Horum quidem Tlepolemus hasta-clarus dux-erat,

quem peperit Astyochea fortitudini Herculeæ (Herculi):

quam duxerat (Hercules) ex Ephyra, fluvio a Selleente,

660

depopulatus urbes multas Jovis-alumnorum juvenum.

Tlepolemus autem, postquam nutritus-fuerat in domo bene-constructa,

illico patris sui dilectum avunculum interfecit,

jam senescentem Licymnium, sobolem Martis.

Statim naves compegit, multasque copias quum-coegisset,

665

abiit fugiens pare mare: minati enim ei fuerant ceteri

filii nepotesque fortitudinis Herculeæ.

Atque hic in Rhodum venit errans, ærumnas perferens:

trifariam autem distincti habitabant tributim, et amabantur

a Jove, qui diis et hominibus imperat.

670

[Et ipsis ingentes divitias impluerat Saturnius.]

Nireus porro ex-Syma ducebat tres naves æquales,

Nireus, Aglaiæ filius Charopique regis;

Nireus, qui formosissimus vir sub Ilium venit

ceterorum Danaorum, post laudatissimum Peliden:

675

sed imbellis erat, parvusque eum sequebatur populus.

Qui vero Nisyrumque tenebant, Crapathumque, Casumque,

et Coon, Eurypyli urbem, insulasque Calydnas:

his Phidippusque et Antiphus præerant,

Thessali filii duo, Heraclidæ regis;

680

horum autem triginta cavæ naves ordine-ibant.

Nunc vero istos, quotquot Pelasgicum Argos habitabant,

quique Alon, quique Alopen, quique Trachina colebant,

quique tenebant Phthiam et Hellada pulcras-mulieres-habentem;

Myrmidones autem vocabantur et Hellenes et Achæi:

685

horum utique quinquaginta navibus erat dux Achilles.

Verum hi non belli horrisoni recordabantur:

non enim erat, qui ipsos per ordines duceret.

Jacebat enim ad naves pedibus-velox divinus Achilles,

ob-puellam iratus Briseida pulcris-comis,

690

quam ex Lyrnesso ceperat, multum laborans,

Lyrnessum depopulatus et muros Thebes:

verum et Myneta dejecit et Epistrophum bellicosos,

filios Eveni, Selepiadæ regis:

ob-istam is jacebat mœrens, cito autem se-erecturus erat.

695

Quique tenebant Phylacen, et Pyrasum floridam,

Cereris sacrum-locum, Itonaque, matrem ovium,

maritimamque Antrona, et Pteleum herbosam:

horum utique Protesilaus bellicosus dux-erat,

vivus dum-erat: tunc vero jam tenebat eum terra nigra.

700

Ejus autem ambas-lacerata-genas uxor Phylacæ relicta-erat,

et domus semiperfecta: eum autem interfecerat Dardanus vir,

de-nave desilientem longe primum Achivorum.

Et tamen ne isti quidem sine-duce erant, desiderabant tamen ducem suum:

sed ipsos ordinabat Podarces, soboles Martis.

705

Iphicli filius divitis-pecore Phylacidæ,

frater-germanus magnanimi Protesilai,

junior natu: ille vero erat major-natu et præstantior,

heros Protesilaus bellicosus: nec vero populi ejus

indigebant duce, desiderabant tamen ipsum strenuum:

710

hunc autem simul quadraginta nigræ naves sequebantur.