Capm. vii.
Dic, Adam, dic, Eua parens, dic vnus et alter,
Dic tibi si desit gracia plena dei.
Cuncta tuis pedibus subiecit, ouesque bouesque,
Et volucres celi pisciculosque maris:570
En, elementa tibi, sol, aer, sidera, tellus,
Diuitis vnda maris, cetera queque fauent.
Auctor enim rerum sic res decreuit, vt orbis
Queque creatura consequeretur eum;
Vt seruiret ei factura, suumque vicissim
Factorem solum consequeretur homo.
Erige sublime caput et circumspice mundum,
Collige cuncta, sue dant tibi queque manus:
Omnia subiecta tibi sunt, tibi cuncta ministrant,
Omnia respondent obsequiumque parant.580
Qui tibi tanta tulit, qui pro te tanta peregit,
Qui pro te mundum duxit ad esse suum,
Qui dedit ex nichilo tantarum semina rerum,
Confusumque chaos ordine stare suo,
Sortes distribuens per partes quatuor equas,
Iratos motus temperat arte sua:
Sidere depingens celum, septemque planetas,
Et si nitantur, ad sua puncta vocans,
Signifer accessu solis signis duodenis
Tempora per totidem dat variare vices.590
Qui totum mundum, postquam decreuerat illum,
Ornauit vario multiplicique bono,
Esse feras siluis, in montibus esse leones,
In planis pecudes, rupibus esse capras.
Pluma tegit volucres et oues sua lana decorat,
Inque tuos vsus est tamen hoc quod habent.
Respice delicias mundi, quas flumina dotes,
Quas tibi donat opes diuitis vnda maris;
Arboribusque sitis, herbis, radicibus ortos,613
Floribus et foliis fructiferisque bonis.600
Pre cunctis recolat tua mens, quem te quoque fecit,
Et de quam nichilo traxit ad esse bonum;
Nam tuus illius est spiritus, et tuus eius
Est sensus, racio de racione sua.
Te caput esse dedit rerum, rebusque locatis
Nomina te cunctis queque vocare dedit:
Qui tibi spem prolis dedit in mulieris amore,
Consortemque parem coniugiique fidem.
Te sibi pene parem fecit, te pene secundum,
Dicere si possem, prestitit esse deum:610
Contulit in celum sese, tibi tradidit orbem,614
Et mundi tecum dimidiauit opes.
Celum sole tibi, sol lumine seruit, et aer
Flatibus, vnda cibis, terraque mille bonis.
Set quod es vnde tibi? quod habes quis prebet? Vtrumque
Sponte facit pietas dulcis et ampla dei:
Qui tibi te tribuens sese promisit, eoque
Non habuit melius quod daret ipse deus.
Nonne superbire quemcumque virum decet ergo
Contra mandata que dedit ipse deus?620
Celum deiecit set et odit terra superbum,
Solus et inferni fit locus aptus ei.
Hoc etenim vicio tactum fuit et viciatum,
Quod genitor primus protulit, omne genus:
In radice fuit omnis viciata propago,
Quo mundum quicquam mundus habere nequit.
Non fuit in mundo qui mundum mundificaret,
Nec quod in hoc venie posset habere locum:
Set pietate prius qui condidit omnia solus,
Ille reformauit et reparauit opus.630
Accepit serui formam seruosque redemit,
Demonis et quod erat fecerat esse dei:
Hunc igitur superest deuota mente sequaris,
Vtque tuum dominum confitearis eum;
Preceptumque leue, vetitum non tangere crimen,
Si toto sequeris corde, beatus eris.

Hic tractat qualiter homo dicitur minor mundus; ita quod secundum hoc quod homo bene vel male agit, mundus bonus vel malus per consequens existit.

Capm. viii.
O pietas domini, qualisque potencia, quanta
Gracia, que tantum fecerat esse virum!
Vir sapit angelicis cum cetibus, vnde supremum
Esse creatorem noscit in orbe deum:640
Sentit et audit homo, gustat, videt, ambulat, vnde
Nature speciem fert animalis homo:
Cum tamen arboribus homo crescit, et optinet esse
In lapidum forma proprietate sua:
Sic minor est mundus homo, qui fert singula solus,
Soli solus homo dat sacra vota deo.
Est homo qui mundus de iure suo sibi mundum
Subdit, et in melius dirigit inde status:
Si tamen inmundus est, que sunt singula mundi
Ledit, et in peius omne refundit opus:650
Vt vult ipse suum proprio regit ordine mundum,
Si bonus ipse, bonum, si malus ipse, malum.
Qui minor est mundus, fert mundo maxima dampna,
Ex inmundiciis si cadat ipse reus:
Qui minor est mundus, si non inmunda recidat,
Cuncta suo mundi crimine lesa grauat:
Qui minor est mundus homo, si colat omnipotentem,
Rebus in humanis singula munda parit:
Qui minor est mundus, si iura dei meditetur,
Grande sibi regnum possidet ipse poli.660
Conuenit ergo satis, humili quod corde rependat
Digna creatori dona creatus homo:
Restat vt ipse sui factoris querat amorem,
Restat vt ipse sciat quid sit et vnde venit:
Restat vt agnoscat, quo nominis ordine solus
Pre cunctis mundus dicitur esse minor.
Si minor est mundus, quo mundi machina constat
Ordine si querat, est meminisse sui:
Si minor est mundus, que sunt primordia mundi
Si meditetur, agit vnde sit et quid homo:670
Si se nesciret, nec eum cognosceret, a quo
Vel per quem factus est, nec amaret eum.
Et tamen est illi substancia facta biformis,
Quo compegit eum, spiritus atque caro;
Vt deseruiret factori spiritus eius,
Et mundus carni spirituique caro.
Est ancilla caro fragilis, cuius dominatrix
Desuper est anima de racione dei;
Nunc tamen a mundo caro victa negat racionem,
Linquit et hec anime iura subire sue.680
Sic seruit dominans, sic regula fallit, et extra
Deuiat illa deo, que foret intus homo.
Stulcior o stulto, commutans celica mundo,
Postponens aurum queris habere lutum.615
Cur dominus rerum, quare deitatis ymago
Parua cupis? Cupias maxima magnus homo.
Orbis terrarum tuus est, et quicquid ab illo
Clauditur, arbitrio subditur omne tuo:
Nempe parens rerum celo dimissus ab alto
Ad tua descendens est tibi factus homo.690
Noli te regno peccati subdere, noli616
Que cicius fugiunt ista caduca sequi:
Set satagas humiles animo transcendere terras,
Desuper in celis arripe fortis iter.
Tu si magna petis, deus est super omnia magnus,
Si bona, quam bonus est dicere nemo potest.
Nil genus aut sexus tibi, nil vel comptus inanis
Mortis ad excessus vtilitatis habent.
Quid penetrasse iuuat studiis archana Platonem,
Natureque suos composuisse libros?700
Solis iter celique plagas luneque meatus,
Et vaga vel summo sidera fixa polo,
Multaque preter ea satis ardua nouerat; et nunc
Philosophus cinis est, nomen inane perit.
Dum res et rerum causas vestigat Ypocras,
Dum medicinali corpora seruat ope,
Talis eum poterat sapiencia nulla mederi,617
Quin medico mortis lex subienda foret.
Sic patet, est hominis natura potencior arte,
Et ruit in mortem quos sua causa petit.710
Est tibi nil melius igitur, quam prouidus illam
Prospicias mortem, que tibi finis erit.
Semper iturus ades, accedis ad vltima vite,
Nec scis quo fine, quando vel illud erit:
Celo longa via, restantque dies tibi pauci;
Tardat iter mundi qui sibi sumit onus.

Hic loquitur qualiter homo, qui minor mundus dicitur, a mundo secundum corpus in mortem transibit, et sicut ipse corporis sui peccato huius mundi corrupcionis, dum viuit, causat euentum, ita in corpore mortuo postea putredinis subire corrupcionem cogetur. Et primo dicit de mortui corporis corrupcione secundum Superbiam.

Capm. ix.
O tibi quid dices, cum non mouet aura capillos,
Arent et fauces, nec via vocis inest,
Et color in vultu sine sanguine, lumina mestis
Sunt inmota genis osque madere nequit,720
Atque per interius cum duro lingua palato618
Congelat, et pulsum vena mouere negat,
Nec flecti ceruix nec brachia plectere quicquid
Possunt, nec passus pes valet ire suos?
Quid modo respondet homo mortuus ille superbus?
Dicat nunc quid ei gloria vana dabit.
Eius enim, nuper alios qui despiciebat,
Corporis exanimi iam perit omnis honor:
Et quia se corpus dudum tollebat in altum,
Vermibus esca modo subditur ipsa caro.730
Non modo palpebra quasi dedignando leuatur,
Nec manus in longum planat vtrumque latus:
Quas vires habuit mortalis vis superauit,
Est musce spina forcior ecce sua.
Si decor aut species nuper florebat in illo,
Eius turpedo iam fugat omne pecus:
Si fuerat sapiens, modo differt a sapiente,
Est sibi conclusum quo nichil ipse sapit:
Que magis in studio peciit subtilia longo,
Mors ea dissoluit de breuitate cito.740
Artibus in variis fuerat licet ipse peritus,
Iam cecidit prudens artis in arte sua:
Desinit ingenii racio sine iam racione,
Mors ruit in vacuum que racionis erant:
Littera quem docuit magis est indoctus asello,
Pectore nec remanet iota vel vnus apex.
Non sibi mentalis presumpcio iudicat vllos,
Se neque iactare mortua causa sinit:
Qui solet ypocrisi ficte virtutis honorem
Tollere, nunc monstrat quid fuit ipse palam.750
Nil sibi quod genera linguarum nouerat olim
Confert, qui muto mortuus ore silet:
Organa nulla sibi nota vel citharistea plaudunt,
Quo perit auditus, musica nulla placet.
Nil valet ingenuas corpus coluisse per artes,
Qui modo nature perdidit omne decus:
Nil vestis pompa, nichil aut ascensus equorum,
Corpus iam rigidum magnificare queunt.
Nil sibi pulcra domus aut seruicium famulorum;
Nunc foris in populo nemo salutat eum:760
Nunc serpens famulus puteusque vocabitur aula,
Nuncque loco thalami tetra cauerna datur.
Sic quia nuper eum fallebat gloria vana,
Nunc sibi nil remanet vnde superbus erit.

Hic loquitur de corporis mortui corrupcione secundum Inuidiam.

Capm. x.
Ecce per invidiam qui roserat ore canino,
Iam canis aut vermis rodere debet eum.
Alterius famam spernens que leserat olim,619
Ammodo corrupta lingua dolosa tacet:
Alterius dampna risit, quoque prospera fleuit,
Nunc ridere nequit ore carente labris.770
Murmure cor plenum nuper modo fit putrefactum,
Et via iam rupta cordis ad yma patet:
Iam nequit ambicio socii postponere laudem,
Nec preferre suam, qui sine laude iacet.
Tunc fel sub melle condens nunc conditur ipse,
Quo sine mente caro nil similare potest:
Amplius invidie mens ignea plena veneno
Liuoris stimulo pungere quosque nequit.

Hic loquitur de corporis mortui corrupcione secundum Iram.

Capm. xi.
Feruida viuentem quem nuper torruit ira,
Amplius impaciens non mouet ille caput:780
Lite sua dudum qui vicinos agitabat,
Mutus ad interitum non habet ipse sonum:
Nuper linguosus nequit amplius esse susurro;
Mors vocat, ipse tacet, nilque refatur ei.
Qui terrere solet inopem terrore minarum,
Contra vermiculum iam valet ipse nichil:
Non suus ad bellum furor ammodo prouocat ipsum,
Qui neque cum verme federa pacis habet:
Eius enim gladius iam non erit ecce timendus,
Qui patitur vermem cor lacerare suum:790
Corporis ex odio non inficiet racionem,
Ammodo vitali qui racione caret.

Hic loquitur de corporis mortui corrupcione secundum Auariciam.

Capm. xii.
O quid auaricia nuper modo prestat auaro?
Sola sibi stricta lignea cista manet.
Terra sibi fuerat nimio quesita labore,
Septem nuncque pedes, non magis, inde tenet.
Qui dudum fuerat raptor predans aliena,
Ipsum nunc predam mors quasi predo rapit:
Qui nuper fatuis tendit sua recia lucris,
Nunc capitur rethe quo remouere nequit.800
Diuicias multas vniuit et arcius illas
Seruabat, set nunc dissipat alter opes:
Que quasi fine carens fuerat possessio larga,
Transiit et subito nulla remansit ei.
Gaudet enim coniux sponsi nouitate secundi,
Nec sibi cor meminens anterioris habet;
Immemor et patris letatur filius heres,
Nec sibi qui moritur vnus amicus adest.
Sic qui res rebus agros et agris sociauit,
Ammodo de questis fert nichil ipse suis:810
Abstulit vna dies quicquid sibi contulit annus,
Et labor a longo tempore cassus abit:
Pauperibus bursam qui clauserat, indiget ille,
Nec valet argenti copia tota sibi.
Nil dolus aut furtum, nil circumvencio corpus,
Iam neque periura falsa cupido iuuat.620

Hic loquitur de corporis mortui621 corrupcione secundum Accidiam.

Capm. xiii.
Amplius accidia sibi qui fuit accidiosus
Corporis ad placitum membra fouere negat.
Deditus hic sompno nuper nunc sompnit habunde,
De longo sompno quo vigilare nequit:820
Mollia qui dudum quesiuit stramina lecto,
Anguibus aspersa frigida terra subest:
Ocia qui peciit nuper fugiendo labores,
Nunc nichil est quod agat, vnde meretur opem.
Si didicisse bonum potuisset, iam scola nulla
Reddit eum doctum, quo magis ipse sapit
Quid sit de rerum dampno: valet ipse dierum
Perdita iam flere tempora longa nimis.
Nuper in ecclesia rogitauit raro, set inde
Iam nequit auferri, nil tamen ipse rogat.830
Semina qui parce spersit, parce metet ipse;
Quod nuper potuit, vult modo, quando nequit.

Hic loquitur de corporis mortui corrupcione secundum Gulam.

Capm. xiiii.
Nil gula, que dudum fuerat sibi cotidiana,
Amplius in ventre, set nec in ore placet:
Viscera que pressa fuerant grauitate ciborum,
Euacuata modo nil retinere queunt.
Gustauit species et dulcia vina bibebat,
Horum suntque loco stercora mixta luto:
Eius in vmbiculo, sua quo pinguedo latebat,
Iam latitat serpens, qui sua crassa vorat:840
Olla sui ventris, que parturit ebrietatem,
Rumpitur, et bufo gutturis antra tenet.
Esca sibi dudum redolens nichil ammodo confert,622
Occupat en nares feda putredo suas:
Crapula, que nuper ieiunia nulla subiuit,
Iam rupto stomacho sentit in ore nichil.

Hic loquitur de corporis mortui corrupcione secundum Luxuriam.

Capm. xv.
O qui luxurie vicium tam dulce putabat,
Iam sugget serpens membra pudenda sua.
Amplius incaste non circuit ille lupanar,
Nec manus in tactu feda placere valet:850
Non valet ex oculis vultu similare procaci,
Prouocet vt fatuam, quo magis ipsa fauet.
Cantica composita Veneris sermone dolosa
Cum iuramentis ammodo nulla iuuant;
Est sibi nil cantus, nichil aut peditare coreis,
Nam sibi guttur abest, pes neque substat ei.
Non facit incestum, neque virginitatis honorem
Mortuus in carne iam violare potest:
Est modo putredo quicquid fuit ante voluptas,
Et calor in coitu frigiditate gelat.860
Sic quod erat dudum corpus, nunc ecce cadauer;
Et redit in cinerem quod fuit ante cinis.

Exquo tractauit qualiter variis peccati deliciis humanum corpus mortis putredine in hoc mundo consumitur, interrogat vlterius de homine peccatore, quomodo mundi voluptates tam fallibiles in sui preiudicium ita ardenter sibi appetit et conspirat.

Capm. xvi.
O michi responde, fert quid tibi pompa, superbe,
Cum teret in terra membra putredo tua?
Dic tibi, tu serico, gemmis vestitus et auro,
Quid cum mors veniat gloria vana dabit?
Quid victor gaudes? hec te victoria linquet,
Sit nisi quod vicii vincere bella queas.
Quid tibi liuor aget, vrentis filius Ethne,
Cum mors cor que labra soluerit ipsa tua?870
Quid tibi siue furor aut ira valere putatur,
Cumque furore mali mors furit ipsa tibi?
Tempora siue tua tibi quid dant accidiosa,
Cum mors sit perstans absque quiete nocens?
Quid tibi delicie poterunt conferre gulose,
Cum morsus mortis fine perhennis eris?
Quid ve putas Venus ipsa dabit tibi fine laboris,
Cum calor in membris desinit esse tuis?
Aurea quid prodest tibi, diues, pompa monete?
Vltimus in terram finis vtrumque vorat:880
Que tibi sollicitus longeuus contulit annus,
Cuncta simul rapiet hora repente breuis.
Quid reges vincis, quid subdis regna, tiranne?
Est deus invictus, qui tibi bella parat.
Quid tibi fama volans, honor, aut quid comptus inanis?
Omnis enim mundi gloria vana perit.
Occupat extrema stultorum gaudia luctus,
Et risum lacrima plena dolore madet.
Corporis in forma, quid vel de stirpe superbis,
Qui cinis in cineres vermibus esca redis?890
Quid tibi si fortis poteris superare leones,
Numquid te poterit inquietare pulex?
Quid nisi stulticiam tibi fert sapiencia mundi?
Ergo nichil sapiens quod sapit absque deo.
Est tibi de limo formatum corpus inane,
Pronaque natura carnis ad omne malum;
Incipit in luctu finitque dolore: quid ergo
Queris vt hic tale glorificetur opus?
Cum nichil ex mundo sit corpore glorificatum,
Est tibi nil corpus glorificare tuum.900
Nil tibi plus remanet aut corporis aut tibi rerum,
Sola nisi merita, sint bona siue mala:
Cum venit illa dies, que nil nisi corporis huius623
Ius habet, inueniet tunc homo facta sua.
Non hic iure locum valet vllus habere manentem,
Mortis ad incertas transiet immo vias.

Hic loquitur qualiter omnia mundi huius sicut vestimentum veterascunt, et quasi sompnifera in ictu oculi clauduntur: loquitur eciam in speciali de mortis memoria et eiusdem nominis significacione.

Capm. xvii.
Omnia quam cicius oculi clauduntur in ictu,
Et quasi per sompnum preterit omnis homo:
Gaudia perpetuos pariunt mundana dolores
Tollit et eternum viuere vita breuis.910
Omnia que possunt amitti nulla videntur,
Nec longum quicquid desinit esse reor.
Dic quid honor, quid opes, quid gloria, quid ve iuuentus,
Forma, genus, vires, femina, vestis, ager,
Gemma vel argentum, quid septrum, regna vel aurum,
Purpura, quid latus fundus et ampla domus,
Magna potencia, multa sciencia, vana voluptas,
Vita quid, et nostri corporis ipsa salus.624
Quod caro mortalis tanquam vestis veterascit
Et celeri lapsu curua senecta venit,920
Quod nostre semper minuuntur tempora vite,625
Quodque dies hominis fumus et vmbra fugit,
Quod sit vita breuis, quod mors incerta, quod omni
Tempore nos queuis causa molesta premit,
Alterutrum poterunt homines exemplificari;
Res etenim tales experimenta docent.
Rex est quisque sui, bene qui regit acta, beatus;
Qui regit acta male, seruus ineptus erit:
Rex appellaris: quid inani nomine gaudes,
Qui viciis pulsus seruus vbique iaces?930
Cur viciis seruit qui regnis imperat, et non626
Mancipium vile corporis esse pudet?
Dum viciis sordes, nil prodest fulgida vestis,
Absterget maculas purpura nulla tuas.
Expediens igitur foret, vt sic quisque viator
Quam leuius poterit exoneratus eat.
Singula de nobis anni predantur euntes,
Morsque superveniens prospera queque rapit:
Regreditur cinis in cinerem, resolucio carnis
Monstrat principii materiale lutum.940
Scit deus hoc anime quod fiet in orbe futuro,
Integra seu lesa, quanta que qualis erit:
Ista sciunt homines, mundo quod corpus in isto
Nil sibi perdurans vtile carnis habet.
Est caro corrupta viuens, plus mortua cunctis
Atque creaturis vile cadauer habet.
O speculum mortis! quotquot speculantur in illo,
Si bene se videant, gloria nulla patet:
Aduerse mortis sic ordo retrogradus extat,
Quod statuit caudas ad caput esse pares.950
A morsu vetito mors dicitur; omnia mordens
Nominis exponit significata sui.
Rebus in incertis nihil est incercius hora
Mortis, morte nichil cercius esse potest.
Dum minus esse putat, hominem mors fallit, et ipse
Qui magis est sanus clanculo celat eam:
Non erit astrologus, medicus seu, de medicina
Qui prolongatum possit habere diem.
Sic homo, sic animal pariter moriuntur, et ambo
In terram redeunt condicione pari.960
Est nichil exceptum: quicquid fit in orbe creatum,627
Sicut habet vitam, constat habere necem.
Clam veniens thalamis mors furtiuis volat alis,
Subuertens subito quod fuit ante retro:
Predat opes, vires nichilat, disiungit amicos,
Auro nec redimi quomodocumque potest:
Tollit agenda viris, reddit tamen actibus ipsos,
Compotus vt fiat iudicis ante pedes.
Ille quidem Iudex, qui singula iudicat eque,
Munera quem mundi flectere nulla queunt:970
Iudicioque suo capiet vir digna laboris
Premia pro meritis absque fauore suis.

Hic loquitur quod, quamuis iustis et iniustis vnus sit naturaliter interitus, mors tamen iusti omnes exsoluens miserias eius spiritum glorie reddit sempiterne.

Capm. xviii.
Iustus et iniustus per mortem transit vterque,
Terraque sorte pari corpus vtrumque vorat:
Disparilis meriti restat tamen exitus horum,
Est nam leta bonis mors et amara malis.
Est igitur felix homo qui viuens bene fecit,
Quo moriens poterit sumere dona dei;
Dona quidem celi, quo gaudia cuncta refulgent,
Quo sine tristicia vita perhennis erit.980
Mors aberit, morbus, labor, hostis, curua senectus,
Non habet hec felix illa superna domus:
Spiritibus summis equabit gracia regis,
Pro quibus est vltro passus amara crucis.
Hic est ille locus pacis que potentis honoris,
Quo tenebre nulle, quo sine nocte dies;
Quo deus absterget lacrimam luctumque, nec illuc
Amplius aut clamor aut dolor vllus erit:
Nec mors nec morbus, sitis, esuries nec egestas,
Set neque casus habet hunc habitare locum.990
Lux ibi continua, pax iugis, gloria perpes,
Vita beata, salus vera, perhennis amor:
Est ibi spes que fides, bonitas, laus, gracia, virtus,
Sensus, amor, pietas, gloria, forma, decus.
Est sine sorde caro iuuenilis, et absque senecta
Etas, diuicie sunt sine labe doli:
Est pax absque metu, honor omnis et absque superbo;628
Absque labore quies, absque dolore salus.
Consummata manent ibi gaudia, passio nulla
Est et ibi, set habet omne quod optat homo:1000
Vita perhennis ibi viget, et patet illa beata,
Que super omne valet, visio clara dei.
Vis tibi describam paucis quid sit locus ille?
Plus est quam quiuis dicere possit homo:
Plus est quam possit mentis racione doceri,
Vel plus quam cordis cella tenere queat.
Quam felix locus est, quam digna laude colendus,
In quo conveniunt gaudia cuncta simul!
Sic, quia non finit ibi gloria, non ego possum
Finem condigne ponere laudis ei.1010
Hic erit angelici cetus, quam perdidit olim,
Suppleto numero gloria plena suo:
Hic erit humano generi laus summa, resumpto
Corpore cum fuerit glorificata caro:
Hic erit in domino cunctis gaudere per euum,
Omnia cum fuerit omnibus ipse deus:
Et sic mors iusti tollit sibi cuncta nociua
Corporis, ac anime celica regna parat.
Cum moritur iustus, tunc viuens incipit esse;
Hec mors vitalis, que moriendo iuuat;1020
Hec mors non oneri set plus conducit honori,
Possidet in requiem mortuus vnde deum.

Hic loquitur de duplici629 morte peccatoris, vna ex qua corpus hic resoluitur, alia ex qua digno dei iudicio penis perpetuis anima cruciatur.

Capm. xix.
Heu! nimis infelix qui se viuens male gessit,
Quo grauis in morte pena vorabit eum:
Mors etenim duplex homini debetur iniquo;
Est mors prima grauis, altera feda magis.
Prima necans corpus de mundo segregat illud,
Nec valet vlterius quid sibi ferre mali;
Altera set grauior animam deducit ad yma,
Reddit et hanc Sathane, que solet esse dei:1030
Ponit in ambiguum que sit mundana voluptas,
Et fore dat certum pena quod omnis adest,
Pena quidem baratri, dolor omnis quo vegetabit,
Quo semper moritur, nec valet ipse mori.
Non vox vlla valet miseras edicere penas,
Quorum tormenta languida fine carent:
Hinc timor atque tremor, labor et dolor inde sequetur,
Perpetue pene mors furit absque mori:
Iugi morte mori, seu iugi viuere morte,
Nil differt dicas, viuere siue mori.1040
Heu! mortem repeto tociens, quia nil nisi mortis
Effigiem miseris inferet ille locus,
Ille locus quem dira fames, quem frigus et ardor,
Quem tenebre, quem nox, noctis et vmbra tegit.
Vermis ibi mentes corrodit, et ignis ab estu
Corpora consumet, pena timenda nimis:
Tortor ibi, qui semper habet torquere nec vnquam
Deficiet, tortum torrida pena teret.
Quicquid erat placitum carni subuertitur omne,
Quod fuit et dulce torquet amara lues:1050
Quod fuerat pulcrum fedat turpissima forma,
Quod fuerat sanum, pena resoluit opus:
Quod fuerat forte tunc viribus expoliatur;
Est sapiens stultus, est ibi diues inops:
Quod fuerat luxus prius, est ibi vermis et ignis,
Fit, gula que fuerat, insaciata fames.
Sunt tenebre visus pungens et scorpio tactus,
Gressus et in laqueos mortis habebit iter:
Aures torquentur strepitu fetoreque nares,
Et que sunt pene gustus amara sapit:1060
Est ibi flens oculus, dens stridens, omneque membrum
Soluitur in luctum, quo sine fine dolet.
Quod fuerat vita mors est, quod corpus eratque
Vt fax comburens semper in igne coquit.
Heu, set ymago dei nuper tam pura creata
Illa dolens anima demonis instar habet.
Non Thetis extinguit ibi fulmina, set neque morsus630
Vipereos medici compta medela iuuat:
Stans ibi continuus dolor est vt parturientis,
Tempora nec venie spectat habere locus.1070
Perpetuum pene tormentum nemo gehenne
Mente capit, set ibi stat dolor absque pari:
Cor de mente tremit, de corde caro, quod in ista
Scribere materia plus nequit egra manus.
Quo vultu, vel qua facie, vel quo comitatu
Tunc apparebit iudicialis apex?
Terribilis vultus, facies quasi sit furibundi,
Horridus aspectus aspera queque minans:
Iudicis ille furor breuis, ira set absque remissa
Pena, nil venie nil pietatis habens.1080
Mater et angelicus cetus, necnon duodenus
Iudicium faciens ordo sequetur eum:
Angelus hic et homo pariter tormenta subibunt,
Penam pro meritis soluet vterque suis;
Efficientque pares pene, quos nuper iniqus
Peccandi pariles efficiebat amor.
Distinguetur ibi malus et bonus, ille sinistram,
Ille tenens dextram, iudiciumque ferent.
O, quam tristis erit miseris sentencia danda,
Perpetue mortis perdicione mori.1090
Hec erit illa dies domini, qua luce patebunt
Clarius occulta, que modo clausa latent:
Hec erit illa dies ire, lux illa tremenda,
Qua non subsistet angelus absque metu.
Cum vix si iustus puncto saluandus in illo,631
Impie, quo fugies? quae fuga? Nulla quidem.
Est igitur mentis prudentis, mentis honeste,
Mentis discrete tale timere malum.
O nimium felix, tales euadere clades
Qui valet, et meriti viuere laude sui!1100
O nimium felix, o secla per omnia felix,
O preseruatus, oque beatus homo,
Qui poterit mortis tantas euadere penas,
Celica cumque deo gaudia ferre suo!
Nunc igitur sedeat sapiens et computet actus,
Quam prius adueniat iudicis illa dies.

Postquam de gaudiis et penis que bonis et malis debentur tractauit, consulit vlterius quod unusquisque ad bonos mores se conuertat, et de hiis que negligenter omisit, absque desperacione contritus indulgenciam a deo confidenter imploret.