Capm. xxiii.
Iudeos spersos fratrum dispersio signat,
Quos modo per mundum deuius error agit;
Iste nec ille loco stabilis manet, immo vicissim
Se mouet, et varia mutat vbique loca.
Sic in circuitu nunc ambulat impius orbis,
Nec domus est in qua non petit ipse locum;
Pauperis in specie sibi sic elemosina predas
Prebet, et ora lupi vellere laruat ouis:1120
Absque labore suo bona nemo meretur, et ergo
Omne solum lustrant, idque piamen habent.
Nescio si supera sibi clauserit ostia celum;
Dat mare, dant ampnes, totaque terra viam.
Hoc lego, quod raro crescit que sepe mouetur
Planta, set ex sterili sorte frequenter eget:
Non tamen est aliqua quin regula fallit in orbe,
Mocio nam fratris crescere causat eum;
Nam quocumque suos mouet ille per arida gressus,
Mundus eum sequitur et famulatur ei.1130
Vt pila facta pilis solito dum voluitur ipsis
Crescit, et ex modico magnificatur opus,
Sic, vbi se voluit frater, sibi mundus habundat,
Quicquid et ipse manu tangit adheret ei:
Federa cum mundo sua frater apostata stringit,
Sic vt in occulto sint quasi semper idem.
Multis set quedam virtutes esse videntur,
Qui nil virtutis nec bonitatis habent;
Ista dabunt vocem, set erunt deformia mente,
Multaque dum fiunt absque salute placent.1140
Ad decus ecclesie deuocio seruit eorum,
Et veluti quedam signa salutis habent:
Eminet ecclesia constructa sibi super omnes,
Edificant petras sculptaque ligna fouent;
Porticibus valuas operosis, atria, quales
Quotque putas thalamos hic laberintus habet:
Ostia multa quidem, varie sunt mille fenestre,
Mille columpnarum marmore fulta domus.
Fabrica lata domus erit, alta decoraque muris,
Picturis variis splendet et omne decus;1150
Omnis enim cella, manet in qua frater inanis,
Sculpture vario compta decore nitet:
Postibus insculpunt longum mansura per euum
Signa, quibus populi corda ligare putant.
Fingentes Cristum mundum querunt, et in eius
Conspirant laudem clamque sequntur eum:
Talis sub facie deuocio sancta figure
Fingitur, et testis fit magis inde domus:
Qui tamen omne videt, rimatur et intima cordis,
Scit quia pro mundo tale paratur opus.1160
Set docet exemplis historia Parisiensis,
Quod contentus homo sit breuiore domo.
Non sibi de propriis habet vlla potencia regis
Illorum thalamis tecta polita magis:
Non ita fit vestis fratrum nota simplicitatis,
Quin magis in domibus pompa notabit eos.
In fabrice studio vigilat conuentus eorum
Ecclesie, prompti corpore, mente pigri:
Sic patet exterius fratrum deuocio sancta,
Vana set interius cordis ymago latet:1170
Sunt similes vlno tales, qui sunt sine fructu,
In quibus impietas plurima, pauca fides.
Dic, tibi quid, frater, confert, tantas quod honestas
Cum feda mente construis ipse domos?
Esto domus domini, quam sacris moribus orna,
Virtutem cultor religionis ama.
Omnia fine patent, tibi fingere nil valet extra,
Per quod ab interius premia nulla feres:
Si tibi laus mundi maneat furtiua diebus,
Cum celum perdis, laus erit illa pudor.1180
Ordinis es, norma tibi sit, nec ab ordine cedas,
Est aliter cassum quicquid ab inde geris.
Hic loquitur qualiter, non solum in ordine fratrum mendicancium set eciam in singulis cleri gradibus, ea que virtutis esse solebant a viciis quasi generaliter subuertuntur: dicit tamen quod secundum quasdam Burnelli constituciones istis precipue diebus modus et regula specialius451 obseruantur.
Capm. xxiiii.
Diuersat fratres tantummodo vestis eorum,
Hii tamen existunt condicione pares:
Regula nulla manet, fuerat que facta per ante,
Set nouus ordo nouum iam facit omne forum.
Sicut enim fratrum nunc ordo resoluitur, ecce
Ecclesie norma fit quasi tota noua;
Set sacer ordo tamen remanet, quem sanxerat olim
Frater Burnellus, crescit et ille magis.1190
Hec decreta modo, Burnellus que statuebat,
Omnia non resero nec reserare volo;
Set duo iam tantum que iussit in ordine dicam,
Et sunt presenti tempore iura quasi.
Mandatum primum tibi contulit, omne iocosum,
Quicquid in orbe placet, illud habere licet:
Si vis mercari, sis mercenarius, autem452
Si vis mechari, dat tibi, mechus eris:453
Que magis vlla caro desiderat, illa beato
Sunt fratri nostro debita iura modo.1200
Precipiens vltra statuit de lege secunda,
Quod nocuum carni sit procul omne tibi:
Omne quod est anime reputatur in ordine vile,
Et caro delicias debet habere suas:
Cor dissolue tuum, te nullus namque ligabit,
Quo vis vade tuas liber vbique vias.
Mollibus ornatus sic dignior ordo nouellus
Restat Burnelli, vult quia velle viri.
Nil michi Bernardus, nichil ammodo seu Benedictus454
Sint, set Burnellus sit Prior ipse meus;1210
Quo viget en carnis requies, quo lingua precantis
A prece torpescens fit quasi tota silens:455
Ordoque sic precibus dum vult succurrere nobis,
Linquo choax ranis et nichil inde magis:456
Si veniantque michi mala tempora, credo quod isti457
De clero causam dant nimis inde grauem;
Quis poterit namque nobis bona tempora ferre,
Ordine claustrali dum perit ordo dei,
Et fugit a reliquo deuocio celica clero?
Sic fugit a nobis vndique nostra salus.1220
Nam quia sic medii fallunt discorditer ipsi,
Ignaui populi stamus in orbe vagi.
Quid sibi corpus habet in eo, nisi spiritus extet,
Quid nisi nos clerus suplet in orbe pius?
A planta capiti set qui discernere cleri
Vult genus aut speciem, vix sciet inde bonum.
Sic vbi lux, tenebre, sic mors, vbi normula vite
Instrueret sanam gentibus ire viam.
Vt dicunt alii de clero, sic ego dixi,
Quo creuit reliquis error in orbe magis:1230
Nam sine pastore grex est dispersus, et ecce
Pascua peccati querit vbique noui.
1221-1232. Text STH₂ As follows in CEHGDL,
Nunc quia sic Cleri sors errat ab ordine Cristi,
Vsurpat mundus que negat ipse deus.
Dum tua, Burnelle, scola sit communis in orbe,
A planta capiti fallitur omnis ibi:
Sed cum Gregorii scola fulsit in orbe beati,458
Vera fides viguit, cunctaque pace tulit.
Nunc tamen est Arius nouus, est quasi Iouinianus,
Doctor in ecclesiis scisma mouendo scolis.
Sic vbi lux, tenebre, sic mors, vbi regula vite
Instrueret rectam gentibus ire viam. 1230*
Quilibet ergo bonus, sit miles siue Colonus,
Orans pro Clero det sua vota deo.
FOOTNOTES:
424 14 subtrahet CE
425 52 erat ... vrbe DL
426 72 esse SG ipse CEHDL
427 79 dum CE
428 103 No paragr. S
429 177 oculis T oculus SCEHGDLH₂
430 216 rara CE
431 273 vt (ut) CEHGDLT et S
432 295 sibi om. S (p. m.) vir inserted
later bona qui sibi D
433 Cap. vi. Heading 2 f. religionis sibi CE
434 315 No paragr. S
435 336 iam CEHGDLTH₂ non S
436 404 ghemendo SH gemendo CEDL
437 489 fomes est res C fomes res est L
438 Heading 1 quasi om. D
439 587 Marginal note ins. SCG om. EHDLH₂ Nota
quod Genius secundum Ouidium dicitur sacerdos Veneris G
440 593 ibi SE
441 635 qui CE
442 645 perextra SHGTL per extra CED
443 662 placet CEH patet SGDL
444 799 putabit CEHD putabat SGL
445 807 pereant CEL
446 811 ad CEHGDL et S
447 863 sed non D
448 1012 margin Nota C
449 1072 lingua SH₂ verba CEHGDLT
450 1081 adepcio CEHGDL adopcio S
451 Heading 5 specialiter S
452 1197 autem STH₂ et si CEHGDL
453 1198 Text STH₂ Mechari cupias dat tibi GDL
Mechari cupias ordine CEH
454 1209 seu] uel C
455 1212 Text STH₂ Auribus alma sonat menteque vana
petit CEHGDL
456 1214 Text STH₂ Folia non fructus percipit inde
deus CEHGDL
457 1215 Text STH₂ Si veniant mundi CEHGDL
458 1225* fulscit HG