LA DIVINA COMÈDIA
By di Dante Alighieri
Tradusiòn furlana di Ermes Culòs
2006
CONTENTS
DANTES COMEDY IN FRIULIAN
Translators note
(Ermes Culòs, Ashcroft, June [2006])Preàmbul
PURGATORI
Cjànt Prin
Cjànt Secònt
Cjànt Ters
Cjànt Cuàrt
Cjànt Cuìnt
Cjànt Sest
Cjànt Siètim
Cjànt Otàf
Cjànt Nonu
Cjànt Dècim
Cjànt Undicèin
Cjànt Dodicèin
Cjànt Tredicèin
Cjànt Cuatordicèin
Cjànt Cuindicèin
Cjànt Sedicèin
Cjànt Diisietèin
Cjànt Dicjotèin
Cjànt Dicjanovèin
Cjànt Vincjèin
Cjànt Vincjunèsin
Cjànt Vincjaduèin
Cjànt Vincjatreèin
Cjànt Vincjacuatrèin
Cjànt Vincjasincuèin
Cjànt Vincjasejèin
Cjànt Vincjasietèin
Cjànt Vincjotèin
Cjànt Vincjanovèsin
Cjànt Trentèin
Cjànt Trentunèin
Cjànt Trentaduèin
Cjànt Trentatreèin
FOOTNOTES
DANTES COMEDY IN FRIULIAN
Translators note
Friulian is the language of my childhood, the language I spoke with my
parents and brothers and friends in my hometown in the northeastern region
of Italy known as Friuli. It is still my preferred language of
conversation with my brothers and Friulian-speaking with friends. Whats
Friulian? Maybe the best way to describe it is by imagining what England
was like, say, a hundred years or so after the Normans invaded it &
settled in for the long haul. In doing so they pretty much changed the
cultural and linguisticic landscape of England. In pre-Norman times, the
English were quite contènt to do their rough & tumble business in the
old Saxon language; but with the coming of the Normans, the old Saxon
was just not good enough for the conquering overlords. It needed something
more to enable them to take care of their educational, religious, social
and commercial needs. And so you had a situation where the ruling classes
spoke a sort of Frenchified Saxon (which was to become the English of
today), while the workers, the peasantsyou know, the lower sortwent on
speaking Saxon. And so those rude folks kept on raising and butchering
pigs and cattle for their masters; but they never ever served pig or cow
steak for them. Notheir masters insisted on being treated with luscious
chunks of pork or beef (boef). That, in more ways than one, has been the
case in Friuli. Italian has beenand continues to bethe educational,
commercial and administrative language of the region, while Friulian has
traditionally been the language spoken by the common folk, mainly in the
rural areas. Time was when speaking Friulan in a public, polite setting,
would give away your peasant origin, and that wouldnt do. But lets not
think that this sort of linguistic snobbery is a peculiarity of Italian
only. Every language has its Professor Higgins & Eliza Doolittle.
Friulian itself is not squeaky clean when it comes to that. My Dante
itself may, by some purists, be seen as a Friulian aberration, since it
does not conform to what is generally regarded as the classical
Friulian, the Friulian spoken in such strongholds as Udine or San Daniele
del Friuli.
My Friulian translation of Dante, then, is, in part at least, a reaction
to that sort of thing. Could Friulianthe lowly, peasant Friulian,
particularly the Friulian used in the fields and alleys and bars of
Pasolinis Casarsacope with the supreme sophistication of Dantes
language and concepts? The readers will, of course, judge for themselves.
Certainly they will get at least a sense of what would have happened if
Dantes muse had been weaned on the banks of the Tagliamento instead of
the Arno.
(Ermes Culòs, Ashcroft, June 2006)Preàmbul
Chista tradusiòn a è stada fata par divièrsis raòns. Ta li mès ùltimis
vìitis a San Zuan iai notàt che i zòvins a no ùin cuai maj il furlàn
cuant ca discòrin fra di lòu. Cuai sempri a si esprìmin in taliànencja
cuant ca cjacarèjn cuj so genitòus. Che chistu al sedi in ducju i sens un
ben o un mal a è roba discutìbil. A somèa, però, che sta uansa daj zòvins
a stà segnalànt un mandi a la lenga furlàna. Cuant che scju zòvins a saràn
encja lòu pàris e màris, cuai sensaltri a ghi parlaràn taliàn ai so fioj,
cul riultàt che paj fioj di che generasiòn lì il furlàn al sarà na
curioitàt e basta; sensaltri a nol sarà pì che lenga viva ca uàvin i so
nònus. Cussì chista tradusiòn a è un me pìsul contribùt a la preervasiòn
da la lenga daj nustri vècjus.
I me fioj, nasùs in Canada, a cognòsin amondi puc il furlàn. Una dì,
forsi, a saràn tentàs di parlà il furlàn si no altri par capì sè cal à
scrìt so pari. A pòl dasi encja che il me lavoru a ju incurioarà a lei
Danteca no sarès tant na bruta roba.
A mi par di capì che La Divina Comèdia a è stada zà traduuda in furlàn,
però in tal furlàn clásic, di Ùdin, di San Danèj. Da sé chi saj jò, li
òperis di Dante a no sòn maj stàdis traduùdis (par complèt) tal furlàn di
San Zuan di Cjaarsacal sarès il me furlàn, la lenga daj me vècjus, daj
me fràdis, da li me memòris da frut. Par tradui Dante a no mi ocorarès
altra raòn che chista.
Pasolini, in ta un daj so scrìs, al à sugerìt che par tant valòu culturàl
cal vèdi, il furlàn al resta pur sempri la lenga dal contadìn; a me mòut
di capìlu, na lenga che, encja se coma spièli a fà ben jodi se cal è un
furlàn, a resta pur sempri na lenga semplicjòta, adatada a la vita da
paeùt, cu la so parlada daj cjamps, da li stàlis, da la plasa, dal bar,
da la marìnda e sèna, da li nòsis, daj funeraj, e daj odòus e rumòus da li
sèris di estàt. Una lenga, duncja, sensa nisuna pretèa di podej tirasi sù
da la cjera e rivà a esprìmi valòus culturaj pì als e astràs.
E che lì, che di jodi se Dante al varès podùt uà il furlàn coma il so
dolce stil novo invensi dal toscànche lì a è stada na roba ca mia
incurioìt tant e ca mi a pocàt un bièl puc a fà stu còmpit.Guida a la
pronuncja dai vocàbuj uàs in ta chista tradusiòn
Vocàls:
Li vocals a vàn pronuncjàdis coma chès dal taliàn. Il acènt vièrt ( ` ) al
è uàt par indicà la sìlaba ca risèif l acènt naturàl da la peràula o pur
par indicà significàs diferèns da la peràula, coma par eempli nòta e
notà. Par raòns di semplicitàt a no sòn uàs altri acèns (coma chèl
sieràt o chèl dopli). Coma tal cau di nòta e notà, la distinsiòn di
significàt a è rinduda asaj ben dal acènt vièrt.
Consonàntis:
1. La i-lùngja ( j ) a è uada par indicà il sun da la j in peràulis
coma jò e cjàa. 2. La z a è sempri dolsa, coma ta li peràulis zìn
e zìmul. 3. La s a è cuai sempri dura, coma in ta li peràulis
stala, strapàs e mestri. Ogni tant a ritèn il sun dols, coma tal
taliàn; par eempli sdrondenà, sbati, e slungjà. Cuant che la s in
miès di dos vocàls a è dolsa, a vèn indicada cul sen diacrìtic ?, coma
in ta scju eèmplis chì: caua, muliìn, Cjaarsa. 4. La c o la
g seguida da la i-lùngja a ghi conferìs a la c o a la g il sun mol
coma ta li peràulis dincj e grancj o pùr dongja e stangja. 5. La
tradusiòn a no fà distinsiòn fra la c dura e la q.Eigènsis di rima:
La tradusiòn a mantèn il pì pusìbul la tersa rima dal originàl, encja se
ogni tant a rìmin doma li ùltimis dos lèteris di na riga (o adiritùra
lùltima e basta), càus ca susèdin raramìnt in Dante.
La tradusiòn a si atèn pur a la endecasìlaba dal originàl. Purtròp, rìghis
di dèis o dòdis sìlabis, na volta chì, na volta lì, a sbrìsin jù. A è da
notà, però, che encja Dante ogni tant al ua cualchi sìlaba in pì o in
mancu.Riconosimìnt:
Ta la me tradusiòn a mia tant asistìt La Divina Commedia, Testo Critico
della Società Dantesca Italiana, riveduto, col commento Scartazziniano
rifatto da Giuseppe Vandelli. A mia pur judàt la version eletrònica
Mediasoft da La Divina Commedia. Par mancjànsa di un vocabolari dal furlàn
di San Zuan di Cjaarsa, iai uàt il Vocabolario della Lingua Friulana di
Maria Tore Barbina, ca mi è stàt amondi ùtil, coma che ogni tant a mi è
stàt ùtil pur Il Nuovo Pirona. A standardià la me ortografìa a mi à pur
judàt tant me fradi Tony. Edizione riveduta aprile 2019
PURGATORI
Cjànt Prin
Par zìn tà miej àghis sùa vàn li vèlis
uchìn ta la navuta dal me inzèn,
chen davòua lasa òndis tant crudèlis.
I vuej adès cjantà di chel secònt règn
indulà ca si purgal spìrit umàn
e di zì sùn tal cjèl al doventa dègn.
Ma uchì, santi Mùis, dèimi na man:
vustri i soj; elevàit la me cansòn;
e Calliope a no mi scoltarà invàn,
ma ghi darà al me cjantà chel sun bon
che li puòri Chèchis, cuant ca lu vèvin sintùt,
a vèvin disperàt pròpit a colp dal perdòn.
228
Comdun presiòus zefìr il colòu dolsùt
229 ca sjodeva in ta chel serèn aspièt
dal aria, pùr, visìn e lontàn, par dut,
ai me vuj a ghi veva di nòuf donàt dilèt
apena vegnùt fòu da laria muarta
230 che urtàt a veva tant i vuj mes el pèt.
Il bièl planeta
231 cha volej ben ni parta
dut al feva ridi làn tal orient,
el velava i Pes ca ghi fèvin scorta.
A destra il me vuli voltàt si veva, lent,
vièrs l altri polo, ndà che cuatri stèlis
a èrin, jodùdis prin domda la prima zènt.
232
Godi al pareval cjèl da li so flàmis:
oh vèdul mont lasùn tal nort, puarèt tant
da no podej mirà sti ròbis bièlis!
Straviàt chì chi vevi i vuj par un istànt,
par dàighi al altri polo na ocjada,
indulà che zà sparìt al eral cjàr grant,
233
jodùt i vevi un vecju besòu, in banda,
dal aspièt degnu di vignì tant onoràt,
comche tant rispièt il fì al pari ai dà.
Na barba lungja dun blanc misturàt
coma la so cjavielada al veva,
e chista e chè al vevan tal pèt nsembràt.
234
Da li cuatri lus sàntis al ornava
ogni raj la so mua di tal lustri
chel soreli di vejn front mi pareva.
235
Cuj sèiu vuàltris che par chel flun neri
i sèis scjampàs da la preòn eterna?
al veva tacàt, dut luminòus, stu pari.
Cuj viaja guidàt, o fàt da lanterna,
in tal vignì fòu da la profonda nòt
che la val infernàl sempri ambruna?
236
In ta la lès dal abìs a ee dut rot?
o cambiàdis sònun cjèl li règulis
chen ta li me crètis, danàs, i vi jòt?
237
Il duca alòr mi veva tiràt pa li mànis,
e cun peràulis e cun mans e cun mòtus
238 par rispièt mi veva fàt sbasà cjàf e gjàmbis.
E a luj ghi vevi dìt: Besoj no sìn vegnùs:
dal cjèl vegnuda, na fèmina mi veva preàt
chistu djudà ulà ca si pòl zì pierdùs.
Ma sel to volej al è che pì miej spiegàt
i vèdin la nustra condisiòn vera,
alòr nol pòl il to dal me èsi negàt.
239
Chistu nol à maj jodùt lùltima sera;
240 ma vìnt vùt puc judii, ghi è zùt visìn,
cussì visìn che cuai lì al era.
Coma belzà dìt, mandàt i eri stàt tal so cjamìn
par salvalu
241; e a no eraltra strada
che chè par indulà che nu zùs i sìn.
Jodi ghiai fàt duta la zent danada;
e adès i vorès mostràighi chej spìris
ca si pùrghin chì, in ta la to contrada.
Comche chì i sìn rivàs a sòn ròbis lùngis;
ma jù a vèn dalalt na virtùt che judàt mi à
fin chì, che chì luj a tjòt el scolta sè chi ti dìs.
242
I speri ca ti plai che chì al è, ndà
chen sercja al và di libertàt
243 tant cjàra,
comcal sà chèl che par ic la vital dà.
244
Tu, po, no ti làs cjatada amara
a Utica la muàrt, ndà chi tias lasàt
la vestàja
245 chel grant dì a sarà tant clara.
No vìn l etèrno decrèt par nuja violàt;
chè chistul vif, e Mìnos me nol lèa;
dal Limboi vèn, ndà che plens di cjastitàt
a sòn di Marsia i vuj chencjamò ti prèa,
o pet sant, che to pur adès ti la tègnis:
par amòu so, mòstrini buna plèa.
Làsini zì paj sièt ziròns chi ti règnis:
a ic di te il bièl fà ghi contaraj,
se dèsi minsonàt la jù ti dègnis.
Di jodi Marsia vùt tant plaej iai
mentri chieri par di là, alòr al veva dita;
da me sè ca volùt, a à vùt; un no, maj.
Adès che par di là dal mal flùn
246 si cjàta,
mòvimi a no pòl ic pì, par che lès
che, dopo vegnùt jò fòu, aè stada fata.
Ma se chè dal cjèl
247 a ti mòuf e protès,
comchi ti dìis, nocòrin cumplimìns:
mi basta savej che ic chista vorès.
248
Duncja, và, mantòr di chistutèn in mins
mètighi un vènc lìs
249, e la mua làvighi
da la cragna ngrumadan ta chej brus cjamìns;
ca no zàrès ben, cuj vuj velàs, zìghi
davàntcu la vista nuladadal prin
ministro
250, sensal miej di tè mostràighi.
Atòr di stiuluta, da laga visìn,
la jù ndulà che tant fuàrt a sbàt londa,
a si pòl cjatà vèncs tal pantàn muliìn;
nisunaltra ramasan ta sta sponda,
sa sindurìs, par lunc a pòl vej vita,
se a li sbatùdis a no si seconda.
251
Na volta prons
252, no stèit tornà par chista;
253 zèit cul soreli, cal è cuai spuntàt;
lasù a è la riva pì lieruta.
Cussì al era sparìt, e jò sùi eri levàt
sidinùt; ei me pas si èrin ritiràs
lì dal me duca, ei vuj a luj i vevi alsàt.
Luj cussì al veva tacàt: Seguìs i me pas:
voltansi ndavòu, che di cà a sinclina
sta planùra vièrs l orli dal mar, là a bàs.
Il cricà dal dì al scorsava la matina
che ndavànta scjampava, cussì che da lontàn
jodùt i vevi ognonduta picinina.
Movùs si èrin par chel terèn deèrt e plan
comomp cal sèrcja di nòuf la so strada,
che fin ca no la jòt ghi par di zì invàn.
Cuant chi èrin rivàs ndà che la ruada
cul soreli a barufava, e in part,
pal frescùt, dur a tegneva la so sblancjada,
li do mansn ta lerbuta, i mi eri necuàrt,
cul so fà amondi dols al veva pojàt:
e alòr jò, rindùt cont da la so art,
plen di làgrimis la me mua ghi vevi mostràt:
e luj uchì ai vuj ghi veva di nòuf vièrt
chel colòu che l infièr al veva platàt.
254
Di lì aun puc rivàs i èrin tal post deèrt
che maj jodùt al veva làghis sos navigàdis
da omp che di tornàl fòs dopo stàt espèrt.
255
Il vènc atòr mi veva metùt, comdaltri volùt:
256 Se maravèa! che chel ùmil àrbul
da luj sielzùt, ti feva rinasi dal dut,
apena che cun stu vènc ti fèvis un sìrcul.
Cjànt Secònt
Al era zàl soreli al oriònt rivàt,
chèl che cul sercli meridiàn al cujèrs
Gjerualèm cul so punt pì elevàt;
e la nòt, che plan a plan ghi zeva vièrs,
fòu a vegneva dal Gange cu li Balànsis
257 che di man ghi còlin cuant ca si fà tars;
cussì che li mosèlis, blàncis e ròsis,
lì che jòi eri da la clarAurora
pa la bièletàt a doventàvin zàlis.
258
En ta stu mar lì i èrin nu, a chistora,
coma zent ca pensa al so cjaminà,
cul cuàrp fer, ma cul spirt ca si mòuf bunora.
E jòt tu, coma che prest di matìna
Marte un puc fuscàt a si jòt rosùt,
la jù amònt da lestensiòn marina,
jodùt i vevi, e djodi pur lu speravi dut,
259 un lumìn che tant svèltl vegneva pal mar
che nencja svualànt al varès podùt.
Dopo vejghi straviàt al mestril vuli par vej pì clar
il pensej sul lustri chjodùt i vevi,
alòr pìl lueva
260, comna flama dal fogolàr.
Da ogni banda che vuardànt lu stevi,
un sàju sè di blanc, e a luj di sot,
unaltri plan plan vignì fòu ijodevi.
Encjamò nol veval me mestri fàt mòt
fin chei blancs puc distàns a parèvin àlis:
vìnt il timonej ben cognosùt, i cròt,
al veva sigàt: Sù, i vuej chei zenoj ti càlis:
èco l ànzul di Diu: unìs li mans:
da chìn sù tin jodaràs di sti ròbis.
Jòt ben ca nol vòu uà strumìns umàns,
cussì ca nol ua nè rèmos nè vèl
ma làlis sos par zìn ta poscj tant lontàns.
Jòt comche drètis li tèn vièrs il cjèl,
el mòuf laria cun sti etèrnis plùmis
ca no cambièjn comcal fàl mortàl pel.
E pì visìn cal vegneva vièrs nuàltris,
stusièl divìn cussì clar al lueva
chel vuli nol rivava a vuardalu fìs,
ma jù sbasàt lu vevi; e èco a riva
cal riva cu na navuta liera
che laga cuai cuai a no tocjava.
A popal celestiàl pilota
261 al era,
che beàt al pareva ntòr vej scrìt;
e pì di sent spìris cun luj a'n dera.
In exito Israel de Aegìt
262 ducju insièmit a cjantàvin cu na vòus
cun chèl chen ta chel salm a vèn dopo scrìt.
Dopo vèighi fàt il sen da la santa cròus,
dùcjus in ta la spiàgja si èrin butàs:
luj al era zùt, comtal vignì, svèlt e silensiòus.
Chel scjàp di spirs, puarès, ulì restàs,
tòntos, atorotòr par dut a vuardàvin,
comun che sercjàl vòu dut sè ca èn taj plàs.
Par ogni banda, dal dì a saetàvin
i ràis dal soreli, che cu li so saètis
dal miès dal cjèll cjavròn
263 via a scorsàvin,
cuant che cun mua alsada sti ànimis
ni vèvin domandàt, Mostràini
coma zìn ta la montagna, s'i savèis.
E Virgìlio al veva rispundùt, Vuardàini,
di stu post nuàltris i no vìn pràtica;
coma vuàltris, pelegrìns i sìn, crodèini.
Un puc prin di vuàltris i sìn rivàs cà
par naltri tròj, tant dur e dirocàt
cadès ni sarà fàsil zì sù par cà.
I spirs che necuàrs sièrin, dut un tràt,
che dal me tirà flat ierincjamò vif,
palidùs si èrin fàs, ognidùn maraveàt.
E comal mesagèr cal parta l ulìf
zent al clama par sinti ròbis nòvis,
e tal pocà ognidùn si mostra ben atìf,
cussì davànt di me si èrin metùdis
che ànimis furtunàdis a fisami tant,
par puc dismintiànt di zì a fasi bièlis.
Una in d'avevi joduda vignì ndavànt
par imbrasami cun grant sen di afièt
ca mi veva sùbit movùt a fà altritànt.
Oh òmbris vuèitis fòu che in tal aspièt!
tre vòltis a imbrasala i vevi provàt,
manvàn; vuèitis a tornàvin li mans al pèt!
Maravèan mua i vevi da vej mostràt,
parsche ic suridìnt ndavòu si veva movùt;
e jò, par stàighi visìn, pì dongja mi eri fàt.
Cun tant riguàrt chi smetès a veva nsistùt:
capìt cuj ca era, i la vevi preàda tant
di cjacarami par qualchi minùt.
A veva dìt: Comche ben ti vevi volùt e tant
tal cuàrp mortàl, pur ben ti vuej sleàda:
chì i smèt; ma tu parsè vatundavànt?
264
Carol me Casela, par tornàn strada
ndà chadès i soj
265, stu viàs i ti mi jòdis fà,
ghi vevi dìt, ma la to ora parsè tant rinviàda?
266
E luj: Cun nisùn iai vùt di barufà,
ma chel stes
267 cal cjoj chèl e cuant ca ghi plàs,
ndavòu mia lasàt pì vòltis, cun biel fà,
chel volej divìn el so dun stamp a sòn fàs:
ver al è che par tre mèis al à partàt
chej caan volùt entrà, in santa pàs.
268
Alora jò, chi eri vièrs il mar voltàt,
ndà che laga dal Tèvar a sinsala,
cun gran bontàt da luj cjòlt sù i eri stàt.
Vièrs che fòs l veva luj adès ndresàt lala;
e a è chì che sempri al vèn cjòlt sù
chèl che jù vièrsl Acherònt nol cala.
269
E jò, Se lès nova no tia robàt sù
nè memoria nèl uu dal to bièl cjànt
che li me vòis na voltal cuietava jù,
di consolà ti displaarèsia tant
il me spìrit che cu la me persona
plen di afàn al è stàt vegnìnt in davànt!
Amor che ne la mente mi ragiona,
al veva tacàt cun vòus tant biele dolsa
che dentri ncjamò i la sìnt che ben mi suna.
Jò el me mestri e la zent che fìsa
ghi steva ntòr, a parèvin dùcjus tant contèns,
comche altri no fòs ca tocjàs la mins stesa.
270
Nuàltris i èrin dùcjus fìs e atèns
al so cjantà; ma ècol vecju onèst
271 cal vegneva sigànt: Spirs, parsè cussì tant lens?
No stèit èsi negligèns; sèit zent di sest,
zèit zvèls tal mont a cjòivi la scusa
272 ca vimpedìs di vej Diu manifèst.
Coma che blava e altra siminsa
a becotejn i colòmpsn ta la verdura,
cujès, tegnìnt la plumarola lìsa,
salc a càpita ca ghi fedi poura,
dut taun colp, èco, a smètin di mangjà,
chè altri aan cal scuèit pìncjamò la so cura;
cussì jodùt i vevi che frescja marmaja
lasà la cansòn e zì vièrs la riva
coma zent che, puc savìnt sè fà, a si sparpàja:
e coma lòu encja nu svels via di lì si zeva.
Cjànt Ters
Mentri chognùn di scju spirs al scjampava,
e a si spierdeva in ta sta cjampagna,
ma vièrsl mont ndà chel just al spùns
273 al zeva,
jò di strìnzimi al mestri i vevi vùt biugna:
e sensa di luj ndà i sarèiu zùt?
comai varèsiu scalàt sta montagna?
A mi par che luj rimuàrs al vès sintùt:
O cosiènsa dignitoa e clara,
se amàr ca tiè il fal pì pisulùt!
Cuant chei so piè lasàt a vèvin la primura
che il decoru al fà sempri calà,
la me mins chera prin plena di poura,
si veva calmàt e, comusièl cal taca a svualà,
il me vulin alt al era zùtn ta chel mont
che sùn tal cjèl pì alt dàltris jodi si fà.
Davòul sflameàval soreli, rotònt,
ma rot al era davànt da la me figura
che ai so ràis ghimpedìva di zìn front.
Jòi mi eri voltàt in banda par poura
di èsi stàt bandonàt, cuant ch'i vevi jodùt
besòu davànt di me la cjera scura;
274
El me cunfuàrt: Parsè difìditu di dut?
voltàt vièrs me a dìmi al veva tacàt:
di crodi che cun tei soj ti varès podùt.
A è zà sera là cal è soteràt
il me cuàrp cul cual i fevi ombrena:
Napoli a lua, da Brindisi partàt.
Sadès davànt di me nuja si ombrena ,
nosta maraveàti pì che daj cjèlos
ndà che sensintrìc rajn taltri raj al mena.
275
A sufrì turmìns cjàls, o chej daj gèlos,
cuàrps coma il me la virtùt a dispòn,
maa no vòu chi savèdin li vìis sos.
276
Mat al è chèl cal cròt che la nustra raòn
a rivi a capì linfinita via
dununitàt in tree capì benòn.
277
Contentàisi, umana zent, dal quia;
278 che s'i vèsis pudùt jodi pròpit dut,
parsè a varèsia parturìt Maria?
279
E la vojai jodarèsis, sensa frut,
di chej ca varèsinl deideri calmàt
chen eternonvènsi a ghi era dàt par lut:
dAristòtil e Platòn i dìs, in fàt,
e dàltris pur; e chì al veva sbasàt la front,
e nuja pì l veva dìt, restànt turbàt.
Rivàs i èrin intànt al piè dal mont:
uchì la parèit a zeva sù cussì dreta
che di scalala no vèvin nencja fàt cont.
Tra Lericj e Turbia
280, la pì deerta
e salvàdia riva a è na scjala
ben còmuda in paragòn di chista.
Cuj sàja dès pandà chel rìpid al cala,
al veva dìt il me mestri, fermànt il pas,
di mòut cal posi zì sù chel sensala?
281
E mentri che luj, penseròus, cul cjàf bas,
pandà zì al era cal meditava,
ei me vuj atòr dal mur a èrin voltàs,
da sinistra jodùt i vevi zent ca vegneva,
spirs che vièrs nu i piè a movèvin,
ma planìn, che cuai fer ognùnl pareva.
Mestri, i vevi dìt, lasa chei to vuj si àlsin:
chì ca sòn chej che consej a ni daràn
s'i no ti lu cjàtis in te medèin.
Alòrn alt al veva vuardàt, e sens' afàn
al veva dìt: Zìn par là, ca vègnin a plèn;
il to sperà, fiòl me, a nol è invàn.
Chel grup di lòu al era ncjamò lontàn,
dopo che nu i vèvin fàt un miàr di pàs,
sì e nò comun clap tiràt da na man,
cuant che di front la rocjasi èrin pojàs
dal grant rivòn, e lì a èrin stàs fers e stres
coma se plèns di dùbis a fòsin stàs.
282
O bunànimis, o spirs belzà elès,
Virgìlio al veva scuminsiàt, par che pas
che, i cròt, ognùn di vuàltris al vorès,
dièinindà che cjatà i podìn un pàs
ca ni permeti di zì sempri pìn sù;
che chèl che pì l sà pì l pièrdi timp ghi displàs.
Comagnèlis che pì no sòn sieràdis sù,
fòu, besòlis on grups, a vègnin plan plan,
e àltrisn davòu a rèstin cul vulin jù;
e comca fà la prima li àltris a fàn,
e ghi vàn dongja se ic a si ferma,
cujètis, sensa un bè, el parsè nol sàn;
cussì jodùt i vevi jò vignì la prima
ànima di che mandria furtunada,
timiduta, ma dal mòvisi calma.
Cuant che i prins jodùt a vèvin dividuda
la lus in cjera a la me destra,
e lombrena fin a la ròcja zuda,
spostàs si èrin di lì che lombrena a era,
ei altri spirs chen davòu a vegnèvin,
puc savìnt, il stes a vèvin fàt, vuardànt in cjera.
Jòi vuej che dùcjus chì a savèdin
che chistu chì l è cuàrp umàn chi jodèis;
i ràis dal soreli a è par chèl che jù no rìvin.
283
Nocòrin maravèis, ma da crodi i vèis
ca no è sensa virtùt che dal cjèl a vèn
che stu chìl provi a scalà sti parèis.
Cussìl mestri; e lòu, vìnt capìt dut ben,
Tornàit in davòu, a vèvin dìt; zèinin davànt,
cu la schena da li mans faìnt pur sen.
E un di lòu al veva tacàt: Tu là ndavànt,
cuj chi ti sòs nol saj, ma vuàrdimin mua:
miàtu maj jodùt prin di chistu istànt?
Vièrs luj voltàt, ghi vevi dàt nocjada fisa:
biòndu al era e di gentìl aspièt
ma na sèal veva daun colp divia.
284
Cuant chi ghi vevi fàt sen di no, a stu puarèt,
285 di vèjlu maj jodùt, Jòt chì, al veva dìt,
e na plàja mi veva mostràt in tal so pet.
Suridìnt al veva dopo dìt: Jòi soj Manfrèit,
nevòut da la imperatrìs Costansa;
ti prej che, cuant chi ti sòs di chì partìt,
286
i ti zèdis da me fìa, maripensa
dal onòu di Sicilia e Aragona,
e dìghi che dal sperài no soj sensa.
287
Dopo che ferìt i eri stàt di persona
da doj colps mortaj, i mi eri bandonàt
planzìnt a chèl che volentej al perdona.
Orìbil al erognùn daj me pecjàs stàt;
ma bras tant grancj a à la nfinida bontàt,
ca risèif di nòuf chèl che da ic si veva voltàt.
Se il pastòu di Coensa, che cjasàt
mi veva seguìnt di Papa Clement l òrdin,
e mi vès in Diu bon ben oservàt,
288
i vuès dal me cuàrp ncjamò a sarèsin
visìn di Benevìnt, in cjàf dal so punt,
proteùs daj claps ca lu soteràvin.
289
Adès ju bagna la plòja e ju mòuf il vint
dal di fòu dal cunfin, cuai lunc il Vert,
ndà che sensa lus i'u veva partàs avànt.
290 Un cussì maladèt pròpit dut nol pièrt,
ca nol posi tornà al etèrno amòu,
mentri chal sperà ghi resta un puc di vert.
291
Veral è che un che fòu di gràsial mòu
da la Santa Glìia, sa la fin si pentìs,
al è costrèt a stà di stà riva al di fòu
292
trenta vòltis pì dal timp sensa gràsis,
prin da pentisi, sè pì chel decrèt
scurtàt a nol vegni da buni prejèris.
293
Jòt tu se contènt ti pòs fami e cujèt,
diìnghi a la me puora Costansa
comchi ti mias jodùt e di stu divièt;
294
che chì par gràsia daj vifs tant siavànsa.