Fra doj plàs, 'l un dal altri altritànt bon
          e distànt, un omp lìbar al morarès
          di fan prin che d’un al cjolès un bocòn;984
          cussì’l starès un agnèl’n miès da li bràmis
          di doj lùpos crudej, di ognùn temìnt;
          e cussì’l starès un cjan tra do dàinis:985
          par chèl, s’jò’i taševi, d’incolpami no intìnt,
          nè di laudami; taši mi tocjava,
          daj me dùbis tal stes mòut pocàt esìnt.

          I taševi, ma’l dešideri me s’jodeva
          ’n ta la me siera, e’l me domandà cun chèl;
          pì clar di cussì èsi nol podeva.

          Fàt a veva Beatrìs com’che fàt’l veva Danièl,
          da Nabucdònošor calmànt la colera
          che rindùt lu veva cussì tant crudèl;986
          e dìt a veva: “Ben i jòt com’ca ti tira
          uchì e ulì ’l un e 'l altri dešideri,
          che diši no ti pòs sè ch’ti preferìs na vura.

          Tu ti rašònis: ‘Se'l volej bon al resta e lišeri,
          la violènsa d’àltris par cuala rašòn
          a ghi cjòlia mèrit al me dešideri?’

          E di dubità ti somèa pur bon
          il tornà da l’ànimis’n ta li stèlis,
          secònt sè cal à dìt il Platòn.987
          Tal to volej a pòchin sti domàndis
          duti dos compàgnis; ma’i vuej par prin

          tratà la pì sindiòsa di chist' idèis.988
          Daj Serafìns, chèl che a Diu ghi’è pì visìn,
          Mošè cal sedi o Samuel o chel Zuan,
          il un o’l altri, o Maria, dišìn,

          ta un’altri cjèl di sigùr a no stàn
          che chiscju spìris che adès ti'as jodùt
          che’n tal so èsi pì o mancu’l stes timp a’an;989
          ma dùcjus a fàn bièl il prin zir par dut,
          e ognùn al gòt, tal mòut so, il dols stà
          ’n ta stu post dal spirt eterno intìnzùt.

          Chì a si pòsin jodi, no parsè che chista
          a è la so sfera, ma coma un sen
          dal pì bas di st’alta sfera celesta.990
          Stu parlà ’ghi zòva pì al vustr’inzèn,
          che doma di sè ca è sensìbil al capìs,
          che’n sèguit al intelèt a si rìnt dègn.

          La scritura cussì a l’inteletuàlis
            vùstris si adàta, e piè e man
          a Diu, altri intindìnt, ghi atribuìs;

          e la Glišia Santa, cun aspièt umàn
          Gabrièl e Michèl vi raprešenta,
          e chel altri che Tubia rifàt al à san.

          Chèl che Timeo991 da l’ànimis al conta
          a nol è coma chèl che chì i jodìn,
          encja s’al pàr cròdighi a sè cal conta.

          Li ànimis ta li so stèlis a tòrnin,
          al dìs, crodìnt d’èsi da chì distacàdis
          cuant che natura i cuàrps a vòu ca ’nfòrmin.992
          Ma forsi n’ocòr cussì capì sè cal dìs,
          e a pòl ben dasi, encja s’a no pàr,
          ch’intìndi nol voli ròbis ridìculis.

          Se’nvènsi al intìnt laudà’l rotònt altàr993          cun mèrit o colpa, alora forsi
          alc di just al riva a meti al ripàr.994
          Mal capìt, stu prinsìpit a stuàrzi
          al è zùt cuaši dut’l mont, cussì che Gjove pur,
          e Mercùri e Mars nomàs sòn stàs cussì.

          L’altr’idea che di chè no ti sòs sigùr
          mancu velèn a’a, pars’che la malìsia
          so asaj no è par rìnditi impùr.995
          Se justa a no par la nustra gjustìsia
          ai vuj daj mortaj, al è pur argumìnt
          di fede e no di bruta erešìa.

          Ma par cal posi’l vustri rašonamìnt
          penetràighi ben in ta chista veretàt,
          ti faraj contènt, com’ch’i ti stàs volìnt.

          S’a si’a violènsa cuant che il violentàt
          a nol juda par nuja chèl cal sfuarsa,
          alòr un spirt cussì a nol vèn scušàt;

          che’l volej, s’a nol vòu, no si smuàrsa,
          ma’l fà, com’ca ghi’è naturàl di fà al fòuc,
          encja se mil vòltis si gh’impòn fuarsa.996
          Par chèl, se chèl a si plèa tant o puc,
          la fuarsa’l juda, e chìstis cussì’an fàt,
          che tornà a varèsin podùt’n tal sant lòuc.

          Se’l volej pròpit intej al fòs stàt,
          com’chèl di Sa’Lurìns’n ta la grilia metùt997          e di Musio ch’a la so man dur si veva mostràt,

          e tornà’n claustri ’varèsin cussì podùt,
          so vera cjaša, na volta liberàdis;998          ma’un volej cussì grant si lu’a di rar jodùt.

          E sti peràulis, s'i ti li’as capìdis
          benòn, il rašonamìnt a tègnin anulàt
          ca ti varès turbàt ben altri vòltis.

          Ma èco ch’i ti’as n’altra dificltàt
          da afrontà, e besòu no ti rivarès
          a svinculati: ti restarès prin stracàt.

          Ta la to mins chist’i’ai jò lasàt imprès
          che ànima beàda bušìis a no dìs
          pars’che dongja a ghi stà a Diu stes;

          e da Picarda dopo ti sintèvis
          com’che Costànsa al vel ghi era stada fedèl,
          cussì ca somearès che chì a mi contradìs.

          Tanti vòltis, fradi me, a si fà chèl
          che par scjampà’l perìcul, e a malavoja,
          a si fà chèl, com’ch’i dìs, cal è puc bièl;

          com’Almeòn che, se pur cun pucja voja,
          preàt dal pari, so mari al veva copàt,
          e mòstru si veva cussì fàt, cuntra voja.

          Uchì i vuej ch’i ti tègnis ben pensàt
          che violensa e volej a’nsembrasi a vàn
          e sè cal ufìnt nol vèn sempri scušàt.

          Il volej asolùt a si opòn al dan;
          ma chel tant e basta a ghi cunsintìs
          che sinò si varès pì ’ncjamò malàn.999
          Duncja, cuant che Picarda di chèl a dìs,
          dal volej asolùt, e no d’altri1000, a’ntìnt,
          cussì che tant ic che jò i dišìn ròbis vèris.”

          Dal sant flun chistu al era ’l ondulamìnt
          cal sgorga da’ndà che dut’l ver al vèn;
          cussì dut contènt mi veva fàt il so rašonamìnt.

          “O divina, amada dal prin ben,”
          alòr i vevi dìt, “che cul parlà m’inònda
          e scjàlda tant che sempri pì vif mi tèn,

          la me afesiòn a no è asaj fonda
          par rivà a favi gràsia par gràsia;
          chist lu farà chèl cal jòt e’l pòl avonda.

          Ben i jòt che maj, ma maj, no si sàsia
          ’l intelèt nustri s’a nol vèn luminàt
          da Diu, che sinò il ver maj, po, no si’a.

          Tal ver divìn a si mèt1001, com’ nemàl ’ntanàt,
          apèn ch’a luj s’unìs; e ghi resta unìt:
          sinò se’l valarèsia’l dešideràt?

          Al nàs par chèl, coma menàdis’n ta li vis,
          al piè dal ver il dùbit; e a è natura
          ca ni pòchi sempri pì’n alt vièrs li pìchis.

          Stu chì m’invida, chistu mi sigura,
          madona me, di domandavi cun rispièt,
          di n’altra veretàt, ca mi’è scura.

          Al pòsia ’l omp dà sodisfasiòn, puarèt,
          ai vòtos mancjàs cul fà daj altri bens
          ch’al Alt ghi somearèsin ognùn corèt?”

          Beatrìs mi veva vuardàt cuj so vuj plens
          di lušìgnis di amòu, cussì divìns,
          che rindùt mi eri al so splendòu intèns:

          calàs mi èrin i vuj, e scurida la mins.

          “Se ’nformada ti mi jòs dal vif amòu
          che di compaj in cjera no si jòt sen,
          cussì che daj vuj tos i vìns dut il valòu,1002
          nosta fati maravèis, che chist’ al vèn
          dal jodi perfèt, cussì che un ben jodìnt,
          il piè al mòuf vièrs il ben jodùt ben.

          Ben i’jòt com’che zà al và risplendìnt
          tal to intelèt il eterno luši
          e, jodùt, dom’par chèl e sempri’l và ardìnt;

          e, s’altri’l vustr’amòu al và’a seduši,
          altri a nol è che di chèl  na olma
          mal capida che chì si la jòt straluši.1003
          Savej ti vùs se’n altri mòut, e coma,
          compensà si pòl pal mancjàt voto, tant
          che di pari pas a zèdin il Alt e la vustr’alma.”

          Cussi Beatrìs scuminsiàt a veva stu cjànt;
          e com’un che’n tal dut diši si tèn butàt,
          a veva continuàt cussì’l so discòrs sant:

          “Il miej regàl che Diu, di so maestàt
          creànt al à fàt e da la so bontàt
          cussì ben si riflèt e tant al è apresàt,

          al è stàt chèl di dàighi al volej libertàt;
          che doma li creatùris inteligèntis,
          il Signòu dùtis di chista al à dotàt.

          ‘Adès t’jodaràs, se tu ti mi seguìs,
          ’l alt valòu dal voto, se cussì al è fàt
          che Diu’l cunsìnt cuant che tu ti cunsìntis;

          chè, tal stabilì tra Diu e ’l omp il pat,
          sacrifìsis si fàn di stu tešoru,
          zà minsonàt, e si'u fàn cul stes àt.1004
          Duncja, cun sè a si pòsia scambiàlu?
          Se ben ti cròdis d’ušà chèl ch’i ti’as ufrìt,
          dal mal cal vèn d’àltris, fà’un bon lavoru.

          Che sè ch’i ti dìs al è just ti’as zà ben capìt;
          ma la Glišia Santa a dà dispensa,
          contrària, si pensarès, da sè ch’i’ai dìt;

          chì alòr a è miej ch’i ti fèdis pauša
          par dàighi timp al mangjà ch’i ti’as mangjàt
          che d’un bon digerì nol resti sensa.

          A chèl ch’i ti spieghi tenti ben sveàt,
          e tègnilu cont; che a no è siensa
          chè di vej alc capìt ma no conservàt.

          Do ròbis a ocòrin par vej l’esensa
          di stu sacrifisi1005: la prima ’è chista,
          chè ca si fà1006; l’altra a è la promesa stesa.1007
          Di st’ùltima maj si pòl diši “basta”
          prin da la so fìn; e di chèl ti pòs
          adès ben jodi di sè ca si trata:

          par chèl necesari ghi’era ai Ebrèos
          di ufrì, encja se chèl ca ufrìvin
          permutà’l podeva, com’ch’al curìnt ti sòs.

          Che altra, la matèria stesa, dišìn,
          a si pòl forsi, cuj sàja, scambiala
          cu n’altra, sensa che'n colpa i zèdin.

          Ma che nisùn il cargu da la spala
          di so volej’l cambi se prin voltada
          no’è stada la claf blancja e la zala;1008
          e ogni permutasiòn a è ’nvàlida
          se la matèria vecja’n ta la nova
          com’l cuatri’n tal sèis a no vèn tegnuda.1009
          Ma s’alc i vìn che cul so valòu al và
          dut scuilibrànt cualsìasi balansa,1010          altra matèria alòr’ puc a zova.

          Il voto a nol è monada, se ben si pensa:
          fedej bišugna èsi, tegnìnt ben badàt
          di no fà com’ Jefta cu la so promesa;1011
          ca sarès tant miej s’al vès dìt: ‘Mal i’ai fàt,’
          che, mantegnìnt, fà pešu; e cussì cretìn
          jodi ti pòs che’l gran duce daj Grecs al era stàt,

          che planzi al veva fàt Ifgenia’n tal so aspièt ninìn1012          che planzi’al fàt di sè i triscj’ e i bòis
          ch’a un cussì crudèl cult maj crodùt ghi vèvin.

          Tal mòvisi, Cristiàns, sèrius d’èsi i vèis;
          no stèit èsi coma na pluma’n ta ogni vint,
          pars’che lavàs d’ogni aga i no vegnèis.

          I vèis il nòuf e il vecju Testamìnt,
          e’l pastòu da la Glišia ca vi guida:
          vi basta chistu pal vustri salvamìnt.

          S'i sintèis da la malvoja la clamada,
          òmis a bišugna ch’i sèdis, no piòris,
          che ’l Ebreo no vi fedi na riduda.1013
          No stèit coma ’l agnèl fà cal lasa li tètis
          di so mari1014 e, taj so saltùs dut atìf,
          a la fin a si parta ’ntòr ròbis brùtis.”

          Cussì Beatrìs a mi, com’ch’jò i scrìf;
          dopo cun tant dešideri si veva voltàt
          vièrs ’l alt indulà che’l mont al è pì vif.1015
          Il so taši e’l so aspièt dut cambiàt,
          la me granda voja a vèvin stupidìt
          di vèighi ’ncjamò tanti domàndis fàt;

          alòr, com’na frecja che’l sen a tèn culpìt
          prin che’l spac al vedi di tremà smetùt,
          che zà rivàs i’èrin tal secònt cjèl1016 i vevi capìt.

          Beatrìs i vevi chì cussì contenta jodùt
          che pì vièrs la lus di chel cjèl a zeva
          e pì e pì’l luševa’l pianeta’n dut.

          E se’n ridi la stela si cambiava,
          cussì encja jò, che la me natura
          a tramutà sempri a mi partava!

          Com’ta na vasca di pès, calma e pura,
          atiràs a sòn i pès a chèl cal vèn di fòu,
          e vièrs chel pàscul a vàn cun primura,

          cussì un miàr jodùt i'n vevi jò cun splendòu
          vignì vièrs di me, e d’ognùn si sinteva:
          “Eco chèl1017 che pì grant’l farà’l nustr’amòu.”

          E pròpit com’ch’ognùn vièrs nu’l vegneva,
          jodi’l feva’l spirt di contentèsa plen
          in ta la lus clara che’n luj a splendeva.

          Di chèl che chì a taca, letòu, pensa ben
          coma ch’i ti ti sintarès tormentàt
          se di zì avànt i no farès pì sen;

          e t’jodarès tu com’che dešideràt
          i vevi da lòu di sinti com’ca èrin,
          cussì com’ch’ai me vuj si vèvin mostràt.

          “Beàs chej che, com’te, i trònos a jòdin
          dal triònf eterno par vej la gràsia
          vuda prin che la milisia1018 a bandònin!

          Dal lustri che par dut il cjèl si spàsia
          impiàs nu’i sìn; e s'i ti dešìderis
          di nu savej, ti dišarìn sè che chì si’a.”

          Cussì a mi veva un di chej sans di spìris
          dìt; e alòr Beatrìs: “Domanda pur,
          e cròdighi com’a peràulis divìnis.”

          “Ben jò i jòt com’ch’i ti t’inglùsis sigùr
          tal luši che daj to vuj a ti vèn fòu
          e che’nflamàt’l vèn dal to ridi pur;

          la me mins, bunànima, savej a vòu
          cuj ch’i ti sòs, e parsè che chì ti àrdis,
          in ta la sfera che d’altri1019 a risèif’l lušòu.”

          Sti peràulis ghi vevi dìt a la lus, e drètis,
          che prin mi veva parlàt, e ic lušìnt
          pì di prin si veva fàt, e tant, al sìntilis.

          E com’il soreli ca si plata ridìnt
          di masa lus, com’che’l cjalt’l tèn rošeàt
          chel vel di vapòu ca lu stà cujerzìnt,

          pal so grant gjoldi mi si tegneva platàt
          dentri dal so raj luminòus il spìrit sant;
          e cussì rispundùt mi veva, in sè dut sieràt,

          in ta la maniera cal cjanta’l pròsin cjànt.1020

          “Dop’che Costantìn l’acuila ’l veva voltàt
          cuntra’l cors dal cjèl, che ic a veva seguìt
          davòu dal antìc1021 cun Lavinia maridàt,

          sent e sent’àis e pì, in tal lontàn lìmit
          d’Europa ’l usièl di Diu si veva tegnùt
          in ta l’altùris da’ndà cal era prin1022 partìt;

          e da l’ombra da li plùmis sàcris, dut
          il mont da lì ’l veva governàt, di man a man,
          e plan plan ta la me man al era cussì vegnùt.

          Sešar i soj stàt, e i soj Gjustiniàn,
          che par volej dal Signòu, benevolènt,
          li lègis i’ai ben rafinàt, di me man.1023
          Ma prin ch’a l’òpera i stès lì atènt,
          ch’una natura1024 Crist al vès, e no dos,
          i crodevi, e di chist i’eri contènt;

          ma alora’l benedèt Agapitos,
          grandìsin pastòu, a la fe’ sincera
          indresàt mi veva cu li peràulis sos.

          Crodùt ghi vevi, e sè che so fede a era,
          cussì clara joduda la vevi com’ch’i vevi sempri jodùt
          ta na contradisiòn la falsa e la vera.1025
          Apèn che cu la Glišia i piè i vevi movùt,
          par gràsia so Diu a mi veva ispiràt
          il grant còmpit1026, e dut’n luj mi eri metùt;

          al me Belizàr li àrmis ghi vevi fidàt,
          e chist’al cjèl stes a ghi veva plašùt1027 cussì tant,
          ch’al lavoru1028 pì ’ncjamò mi eri butàt.

          Par rispundi a la prin domanda1029, pì avànt
          n’ocòr ch’i zedi; ma la so condisiòn
          a mi custrìns di zìghi pì in davànt

          par ch’i t’jòdis cun se sorta di rašòn
          ca si mòuf cuntra chel sacrisant di sen1030          tant chèl ca lu fà so com’chèl ca lu opòn.1031
          Jòt cuanta e cuala virtùt cal veva fàt degn
          di riverensa; e'n tal momènt al veva tacàt
          che Palànt al era muàrt par conferighi’l regn.

          Tu ben ti sàs che’n Alba a si veva ‘ncjašàt
          par trešinta àis e pì, fin che fin’n fin
          dom’par luj i tre e i tre a vèvin lotàt;1032
          cussì pur dal mal da li Sabìnis fin
          al dolòu di Lucrèsia ben i ti sàs
          com’che i sièt re vinsùt a vèvin dut il visìn.1033
          Ti sàs pur sè cal veva fàt1034 cuant che’n taj bras
          daj Romàns partàt al era stàt cuntra Pir e Bren
          e cuntra comùns1035 e principalitàs;

          e da chì’l vèn’l Torcuàt e’l Cuìns, cal otèn
          daj cjavielàs’l nòn1036, e i Dècjus e i Fàbius,
          famous, che di laudà volentej ghi tèn.

          Par cjera ’sòn i Àrabos da luj stes metùs
          che davòu dal Anibal a’an pasàt
          chej valòns alpìns da l’àghis tos, Po, scorùs.

          Sot di luj, da zovinùs, a vèvin trionfàt
          Sipiòn e’l Pompèo; e là che nasùt
          ti sòs, sot’l Fièšul1037, tant amàr al era stàt.

          Alòr, al timp che dut’l cjèl al veva volùt
          a so mòut rindi dut’l mont serèn,1038          Sešar al veva cjòlt e, Roma volìnt, tegnùt.

          E chèl che fàt al veva dal Var fin al Ren,
          jodùt a vèvin il Isàr e’l Er, coma pur’l Sena
          e ogni val indà che ’l Rodàn al è plen.1039
          E chèl che fàt al veva dopo’vej lasàt Ravena
          e saltàt’l Rubicòn, di un svualà al era stàt
          tal che nè bocja a pòl contà nè pena.

          Dut armàt si veva dopo vièrs la Spagna voltàt
          e, pasàt Duràs, Farsàlia ’l veva bastonàt,
          cussì che fin tal Nil cjalt ’l dolòu al era rivàt.1040          Vièrs Antandri e’l Simoènt si era ’lòr aviàt,
          jodìnt pur’l post ’ndà ch’Etore’si cuba1041          e tant dan al Tolomèo ghi veva dopo fàt.1042
          Da là com’un folc si era butàt su Juba;
          l’àlis al veva dopo spleàt, vièrs la Spagna zìnt,
          par fà taši la pompeana Tuba.1043
          Di sè che cul sen fàt al veva'l duce, tèn a mint,
          Brutus cun Casio’n tal’Infièr al bàja,
          Perugia e Modena lasànt lì, patìnt.

          Cleopatra pur a veva planzùt, pì di na scàja,
          e, da chèl scjampànt, da’un madràs velenòus
          si veva fàt becà, murìnt cainànt da sta plàja.

          Fin al Mar Ros chistu al veva sfueàt i colòus;1044          e’n dut’l mont al veva partàt tanta pas
          che’l templi di Zan1045 al era restàt silensiòus.

          Ma sè che stu sen—e di luj jò’i no tàs—
          prin fàt’l veva, e di fà ghi restava pur
          ’n taj terèns ca èrin da luj dominàs,

          in tal jodi al doventa puc e scur,
          se’n man al Ters Sèšar1046 a si lu mira
          cun vuli clar e afièt amondi pur;

          che la granda gjustìsia ca m’ispìra,
          concedùt ghi veva, par man di chèl minsonàt,1047          la gloria di vendicà la so ira.1048
          E chì ti pòs ben tènti maraveàt:
          pì tars cun Tito a fà vendeta al era zùt1049          da la vendeta dal tant antìc pecjàt.

          E cuant che’l dint longobàrt al veva muardùt
          la Glišia Santa, sot da li so àlis
          a judala Carlo Magno si veva metùt.

          Adès gjudichèa tu che figùris
          ch’jò i’ai acušàt, e’i so fàj
          che caušàt a àn duti li vustri malòris.

          Il prin1050 di lòu al sen public i gìlios zaj
          a contrapònin, e’l secònt ’l altri al sostèn,
          cussì che cuj che’n tal just al è no si sà maj.

          Ca fèdin i Ghibelìns, sot altri sen,
          ca fèdin pur; parsè che’l mal sempri chèl
          al seguìs che dal just pì lontàn si tèn;

          e ca no lu bati stu Carlo novèl1051          cuj so Guelfs; ma che tant’l temi li sgrìnfis
          ch’al pì grant leòn a ghi’an gjavàt il pel.

          I fioj a’an belzà planzùt tanti vòltis
          par colpa dal pari, ma no’è da crodi
          che pal so gìlio Diu’l cambi plùmis!

          Plena di spirs sta steluta si pòl jodi,
          spirs bòis, ca si sòn tegnùs indafaràs
          par che a onòu e fama davòu ghi stèdi:1052
          e cuant che i dešidèris a vègnin chì pojàs,
          dal just deviànt, a’è encja just che’i ràis
          di amòu puc vièrs ’l alt a vègnin alsàs.

          Ma cuant ch’i mišuràn i nustri guadàis
          ai nustri mèris, lì a è contentèsa,
          pars’ch’i savìn ch’ai mèris a sòn compàis.

          Par chèl a è che'n nu la viva gjustìsia
          tant ni dulsìs ’l afièt che maj no podìn,
          ma pròpit maj, tramutalu’n malìsia.

          Da pì vòus dòlsis nòtis uchì si sìntin;
          cussì, divièrs scjalìns in nustra vita
          bun’armonìa’n ta sti ròdis1053 a crèjn.

          E ben dentri di chista margarita1054          a lùs la lus di Romeo, che di bièl
          tant’n veva, ma puc gradìt e basta.1055
          Ma i Provensaj che ’nflamàt  a vèvin chel
          omp, ridùt a vèvin1056, e mal al cjamìna
          chèl che dan si fà criticànt d’àltris il bièl.

          Cuatri fiòlis al veva, e ognuna regina,
          Raimont Beringhier, dùtis maridàdis
          da Romeo, persona ùmil e buna.

          Puc dopo, il cont1057, movùt da cjàcaris,
          il cont ghi veva domandàt a chist’omp sant
          ca ghi veva tornàt sièt e sinc par dèis.1058
          Alòr al era partìt stu vecju, lambicànt,
          e se’l mont il grant còu cal veva al savès,
          di com’che di dì’n dì’l zeva lemošinànt,

          tant pì che maj a lu laudarès.

          “Osanna, sanctus Deus sabaòth,
          superillustrans caritate tua
          felices ignes horum malacoth!”

          Cussì al ritmo di stu cjànt chistu’a
          si veva voltàt, cjantànt luj stes sta sostansa,
          fašìnghi, a ducju doj i lumìns1059, copia:

          e chist e chej, al sun di sta sostansa,
          movìnsi svels com’il lušòu di falìscjs,
          a èrin sùbit svanìs’n ta la distansa.

          “Sù,” mi vevi dìt, “faighi pur li to domàndis!”
          “Dìšghi,” mi diševi, “a la me madona
          che la sèit’mi cjoj cul dols da li so gòtis.”

          Ma che riverensa ca ghi feva corona
          a dut me stes, cun chel Be e chel trìs,
          colà mi feva’l cjàf, coma un mona.1060
          Cussì stupidìt mi veva chì lasàt Beatrìs,
          ca veva dopo tacàt, cun bocja tant suridìnt
          che fàt contènt a varès encj’un omp in flàmis:

          “Il me alt parej infalìbil esìnt,
          com’che vendeta justa punida a vèn
          cun gjustìsia, i vuej zì chì esponìnt;

          i dislearaj’l grop che’n dùbit ti tèn;
          tu scòltimi ben, che li me peràulis
          grandi veretàs ti partaràn a sen.

          Par vej “no” dìt al alt no da li stèlis
          che frenalu a volèvin, ’l omp maj nasùt1061          al veva se stès danàt, e danàt ducju’i àltris;

          l’umanitàt a veva dopo la salùt pierdùt
          e par tancju sècuj a era restada’n grant eròu,1062          fin ch’al bon Diu vignì jù ghi veva plašùt

          indà che la natura, dal so fàtòu
          lontanada, a sè unìt al veva'n persona
          doma cul àt dal so eterno amòu.

          Adès alsa’l cjàf a chèl ca si rašòna.
          Sta natura, al so fatòu unida,
          creàda a era sincera e pura;

          ma par fal so a era stada dopo butada
          fòu dal paradìs, ma ic a era ca si veva sbandàt,
          e fòu dal ver e da la vita a era restada.

          Duncja, la pena che la cròus a ghi veva dàt,1063          s’a la so natura umana si mišura,
          nisùn in mòut cussì just a veva maj becàt;

          ma nisùn’ofèša stada a era cussì dura
          se ben si pensa a chèl1064 ca la sufriva,
          ch’in sè al veva cjòlt sù sta natura.

          D’un àt do ròbis vignì fòu s’jodeva:
          a Diu’e ai Ebrèos plašùt ghi veva na muàrt;
          par chèl ’l mont al tremava e’l cjèl si vierzeva.1065
          Ti jòs cussì ca no è nuja di stuàrt
          cuant ca si dìs che na justa vendeta
          vendicada ’e stada da magistràt1066 pì fuàrt.

          Ma jò’i jòt adès che la to mins, streta
          dal pensej, a disleà un grop a stà tentànt,
          e di sleàlu cun granda voja a si speta.1067
          Ti dìs1068: ‘Ben i capìs sè ch’i staj scoltànt;
          ma’i no capìs la sièlta che Diu al à fàt
          di salvàmi cun’un sacrifìsi cussì grant.’

          Stu misteri, fradi, ghi resta platàt
          ai vuj di dùcjus chej ca no’an ’l inzèn
          cal vèn da la flama d’amòu maduràt.

          Ma pa la rašòn stesa che chistu sen1069          tant al vèn oservàt ma puc a si capìs,
          ti dìs jò pars’che pì d’àltris al era degn.

          La divin’ bontàt che a l’invìdia ’ghi dìs
          ‘Và via!’, in sè ardìnt a sfavilèa,
          mostrànt cussì li eterni bielèsis.

          Chèl che’n ta stu mòut da ic si distilèa
          dopo a nol à pì fin, ch’a no si mòuf
          pì’l so sen cuant ca lu sigilèa.1070
          Chèl che da ic sensa mediatòu al plòuf1071          lìbar al è, parsè ca no ghi stà sot
          di chèl che’n tal mont creàt al è alc di nòuf.1072
          Pì che a ic si visina, pì ic si la gòt;
          e pì ch’al benvolej divìn, ch’a dut ghi da lus,
          ghi somèa,  e pì lušìnt a si lu jòt.

          A pòl vantagjàsi di ducju scju frus1073          l’umana creatura; e se un al mancja,
          alòr la nobiltàt so a si ridùs.

          A piert la so libertàt cuant ca pecja
          e tant mancu a ghi somèa al pì grant ben,
          parsè che dal so lustri puc s’imblàncja;

          e la so dignitàt maj pì a otèn
          s’a no’mplenìs di nòuf il vuèit da la colpa,
          cuntra’l mal gjòldi, cul sufrì just e plen.

          Vustra natura, dut’ restada’n colpa
          pa la pècja d’Adàm, da sti dignitàs,
          com’dal Paradìs, fòu a era—orìbil colpa!

          E maj pì—sìnt ben!—a varès di nòuf pàs
          e a tornarès a vej chisti virtùs
          sensa vej scjavasàt un di scju pas:

          o che Diu stes, perdonànt, sti virtùs
          ridàt ghi vès, o che ’l omp ducju i dirìs
          sacrificàt al vès par vej di nòuf i bens pierdùs.

          Punta’l vuli adès dentri dal abìs
          dal consej divìn, e tèn’lu pì ch’i ti pòs,
          in ta la sostansa dal me rašonà, dut fìs.

          ’L omp a nol podeva cu li fuàrsis sos
          maj sodisfà, ùmil doventànt cussì tant
          cul pentimìnt pal pecjàt che lasàt lu veva ros,

          cuant che , dišubidìnt, zì sù'l voleva e tant;
          e chistu al è’l parsè che ’l omp nol veva podùt
          cu la so salvasiòn besòu zì ’ndavànt.

          Diu duncja al à a so mòut dovùt
          ’l omp ripartà’n ta la so justa strada,
          e ušà gjustìsia e pietàt al veva volùt.

          ma pars’che l’òpera a è tant pì gradida
          da chèl ca la fà, cuant che pì a mostra
          la gran’ bontàt di’ndà ca è vegnuda,

          il divìn benvolej, che’l mont al lustra,
          di fasi avànt cun ogni so via
          par ripartavi’n alt dàt si veva cura.

          Nè tra l’ùltima nòt e’l dì ch’a dut ghi’a dàt via
          un zighi davòu di tanti grandi ròbis
          maj nol era stàt fàt, da’una o d’altra via.1074
          Al podèvia Diu fà ròbis pì gràndis
          che ufrì se stes par che ’l omp tornà’n alt’l podès
          pì’ncjamò che dal so perdòn vièrzi l’àlis?1075
          Ogn’altra via bastada no ghi sarès
          a la gjustìsia se’l fiòl di Diu, puarèt,
          sè umiliànt, incarnàt a no si vès.

          A’mplenì’l to dešideri adès mi mèt
          e’n davòu i torni un punt a mèti’n clar,
          che jòdilu pur ti pòdis, bièl e net.

          Tu ti dìs, ‘L’aga jò’i jòt, e’l fòuc pur mi pàr,
          e l’aria e la cjera e li so mistùris
          si coròmpin e a dùrin un timp avàr;1076
          E sti ròbis a èrin pur lòu creatùris;
          pars’che, se chèl che dìt al è stàt al era ver,
          da corusiòn a vèvin d’èsi sigùris.’

          I ànzui, fradi me, e stu post sincèr
          ’ndà ch’i ti sòs, si pòsin diši creàs,
          cussì com’ca sòn, tal so èsi intèr;

          ma i elemìns stàs da te nominàs
          e che ròbis che gràsis a lòu si fàn,
          da virtùt creàda a sòn informàs.1077
          Creàd’è stada la matèria che lòu a’an;
          creàd’è stada chè che dàt ghi’a li fòrmis
          a li stèlis che atorotòr ghi vàn.

          L’ànima d’ogni bèstia e da li plàntis
          a vèn dal so podej al àt1078 tirada
          dal raj e dal motu da li lùcis sàntis;

          ma la vita vustra vi’è ispirada
          dal pì alt Ben, chel stes ca la ’namora ”
          di sè cussì che’n sè sempri a resta ’tirada.

          E chì di argumentà n’ocòr na vura
          par ben capì la vustra resuresiòn:
          la vustra cjàr, pensa, fàta’è stada’n ta l’ora

          cuant che i prins genitòus stàs fàs a sòn.