Cjànt Trentaduèšin

          e’i ti prej pur, regina, che dut ti pòdis
          E’i mi recuardi che alora miej mi eri fàt
          E tacàt al veva sta santa orasiòn:
          e se’i to vuj al ters zir zì a’ntìvin
          e scuminsiàt al veva cun stu discòrs sant:
          E s’jò i vès’n tal diši tanta capacitàt
          e pur cul cjantà di chista me cansòn
          e pì’n jù, di ziru’n ziru, pur altri grant sant.
          e perfèt’l sedi,” mi veva dìt, “il to cjamìn,
          e par segnà sta divišiòn a sòn stàs pì avànt
          e luj: “Par partà’l to dešideri a la fin
          E la regina dal cjèl, che par ic jò’i àrt
          e la bontàt che ’legresa ghi veva dàt, e tanta,
          e la Beatrìs, com’ch’ognùn di nu’l jòt.
          E jòt ben che dal post’n jù cal taja net
          e joduda i l'avevi coma na corona
          E jò che, pal me1813, maj no’ai dešideràt
          E jò ch’al fin di dut’l me dešideràt
          E i vorès pròpit che tu i ti zèdis
          e fìsa ’la vuarda pur cjantànt ošana;
          e di front dal pì grant capofamèa
          e davòu ti mi vegnaràs cun afesiòn,
          E dal siètin scjalìn’n jù, com’pì ’ndavànt
          e da Firense’n ta pòpul just e san,
          e d’oru li àlis, e il rest tant blanc
          e cul còu al me preà ti scoltaràs sù.”
          E coma che uchì cu la madona dal cjèl a stàn
          E chistu dut clar e ben a si nota
          E chì com’tal post dal timòn che mal guidàt
          E chèl1801 ch’jodùt rivà ’l à ogni timp brut,
          E chel amòu1798 che par prin al era lì vegnùt
          e ch’al me parlà tant pì virtùt ti ghi dès
          E Bernàrt, suridìnt, sèns a mi feva
          e basta ti dispòn di jodi Crist.”
          E alora luj: “Maestàt di spìrit,
          E “Indulà ca è?” i vei alòr ’a colp dìt.
          e ’ndresarìn i vuj vièrs il prin amòu,
          e ’l un dal altri coma iris da ir’s1823          duti li mins tal just e beàt aspièt
          dut ta’un colp la me mins a veva na scosa sintùt
          dut sè ca è'n creatura bontàt.
          dut di amòu, a mi darà la gràsia,
          Duncja, sensa’l mèrit da li so ušànsis,
          ducju’ chìscjus sintilànt ti contèntis,
          ducju i sans e beàs ca ghi  èrin atòr,
          Dopo che stu prin timp pasàt al era a àn dovùt
          dongja da l’inocensa, par vej la salùt,
          Dom’un punt a mi era di pì grant letargu
          disdegnàt nol à di fasi so fatura.1810          Dirimpèt di Pieri sintada t’jòs Ana
          di zì fin tal infièr1765—pa la me cura!—
          di zent nova e antica popolàt,
          di vej par podej’l so jodi tegni alsàt
          di vej jodùt i cròt, pars’che cun un cargu
          di un che’n mar pì’n jù sì bandòna,
          di tre colòus e di una grandesa;
          di tanti fuèis, e da lì a tornava
          di speransa i ti sòs na gran fontana.
          di sè si gh’jodeva calà la flama.
          di sè che sempri al era stàt e godùt;
          di poscj’ vuejs1784 i semisìrcuj, a stàn
          di lasàighi a la futura zent i podès;
          di lasà’l me post mi’a Beatrìs sugerìt;
          di ic tant inamoràt da pari fòuc?”
          di ic difièt al à sè che lì al è perfèt.
          di godi il diši mi veva ’nvigorìt.
          di duti li so fuèis, a sòn impostàs
          di dut’chista sgaravana svualànt
          di cussì tanti ròbis ch’jò i’ai jodùt,
          di cussì tant amòu e altri tant dilèt
          di cuant gradìt ghi’era’l preà daj beàs;1815          di chista, èco là ca sòn la Rachèl
          Di chist ti ti rìndis ben cont da li mùšis
          di chèl che da Maria al era’mbielìt
          di chèl ch’i mi recuardi, che un ninùt
          di che alta lus che in sè a è vera.1817          di caritàt, e la jù, pa li zens mortàls,
          di benevula ’ligrìa, che, sturnìt,
          Dentri di te a si’a impiàt chel amòu
          dentri di sè, o letòu, la nustr’ imàgin;
          davànt d’ic al veva l’àlis sos vierzùt.
          dal univèrs al à fin uchì jodùt
          dal to grant podej e da la to bontàt
          dal so voto a ghi vèn di pensà tant,
          dal pì alt scjalìn, tu ti la jodaràs
          dal mièl che dàt ghi veva indulsimìnt.
          dal alt raj, scumbusulàt i sarès stàt
          daj me vuj tant e a lunc oservada,
          da la roša ’ndà che cuj vuj zìnt i stìn.
          da la Glišia Santa che da Crist risevùt
          da l’alta lus alòr jodùt i vevi tre zìrs
          da duti che stràdis e che manièris,
          Da chì’n sù il me jodi al era stàt pì che maj
          Da che regiòn che pì in sù a tona,
          D’ic i dìs, ma sintùt i vevi altri peràulis:
          cussì’l grant Zuan1786, al opòst di lòu,
          cussì, cuaši coma zì da val a mont
          Cussì tornàt i eri a la dutrina
          cussì tant nobilitàt ti às, che’l so fatòu
          cussì sù pa la viva lus cjaminànt
          Cussì preàt i vevi; e chè, par lontana
          cussì jò’i jodevi e’i scoltavi benòn
          cussì jò a che granda višiòn; ma invàn
          cussì e culà; e chì cal basti ’l efièt.1794          Cussì dal soreli la nèif disgjelada a vèn;
          cussì che, vuardànt vièrs di luj, ti penetraràs
          cussì che nuja gh’intriga pì di chel tant.1756          cussì che l’ànima me, ch’ì ti’as fàt sana,
          cussì che cul tornà ta la me memoria
          cussì che biela e buna oriflàma1776          cussì ch’al pì alt jodi alsà’l posi la sèa,
          Cussì alòr la me mins, sensa pauša,
          cussì al vint cu li fuèis lišerùtis
          cun gràsia che, preànt, otegni ti pòdis;
          cun dignitàt a ogni creatura.
          cun amòu ’nsièmit tegnùt’n ta’un volùn
          cul zì sempri pì’n sù cul bièl raj divìn.
          cul valòu infinìt imedešimàt.
          cul to prea a liberalu ti zèdis
          cul mutami il so mutà i godevi.1822          cuj vuj tos, e nota li nobil’ ànimis
          cuj vuj jodùt i vevi part da l’estremitàt1773          cuj al eše, dìšmi, ’l ànzul che cun cussì tant zòuc
          cuant che pal disperà ti vèvis jù la sèa.1805          Cuant ch’jù’a vegnèvin tal flòu, di banc’n banc,
          cu la so fede’n Crist, chìstis a sòn’l mur1782          creànt, a so gust di gràsia al dota
          creàdis par svualà’n ta chist’altesa,
          contenta duta di vuardà so fia,1804          contemplant’l godeva dut sè ca’era bon.1770          contà cuant biela ca’era’n realtàt.
          Coma un pelegrìn che’n tal templi entrànt
          coma roda che ben a zira’n dut e par dut,
          coma me di scoltà ti dègnis, lasànt chel bièl lòuc
          coma fuèis i vaj un’a una’ nominànt
          Coma cuant che durànt un sun clar i ti jòs
          Coma chèl che forsi da la Croàsia
          com’di un lamp cun ràis che dut a sclarìvin.
          com’dal soreli la stela matutina.
          com’che lì da Beatrìs la me vista;1764          com’ch’i’ai tal imparà, i no ausarès
          Com chej studiòus ch’a plen si concèntrin
          cjantànt ‘Ave, Maria, gràsia plena,’







Cjànt Trentatreèšin

          circuncidi par otegni la so virtùt.1797          Chistu post sigùr1757 e di chel gjoldi dut plen,
          Chista ’mprimurida zent—alòr jòt ben—
          chèl che par dut ’l univèrs si scuaderna,1819          chèl che lì a la so sinistra1800 al stà,
          chèl che di dut stu marveà al era cauša.
          chèl ca la domanda, ma’è pur veretàt
          chel altri1824 ch’ai prins doj ghi feva da ters.
          Chej doj sintàs lasù pì contèns t’jòdis
          chej che crodùt ghi vèvin a’un Crist futùr;
          chej ch’èrin da un Crist zà vegnùt stàs ispiràs.
          che’l savej la me mins a veva sospendùt.
          che’l me aspièt in ic al era rifletùt.
          che’l lasala par jodi altri aspièt
          che’l dešèrt e’l martìr sempri da sant
          chè1779 a è che vierzùda ’la veva prin di dut.
          chè tu i ti sòs1809 che l’umana natura
          che spes prin dal domandaghi si la jòt cori.
          che se un ben volìnt un a te nol và a ricori,
          che sbasada ti ti sòs pa la me salùt
          che purificàs a sòn stàs dùcjus scju spìris
          che par cuàntis che fin lì’n d’avèva jodùdis
          che par chèl il preà e pur amòu mi’a mandàt,
          che pal so fàl “Miserere mei” al veva dìt chèl,
          che pa l’antica fama nisùn d’ic si sàsia,
          che ogni dì da l’Enìs a si cujèrzin,
          che nencja la nèif fin là no ghi riva.
          che na còtula’l fà secònt la stofa cal à vùt;1806          che luj par jodi pront ti tegnaràs’l sguàrt
          chè la me vista, doventànt pì pura
          che jodi ti podaràs la regina1771          che jò i vuardàs in sù1816, ma a è pur vera
          che jò belzà i fevi sè cal voleva;
          che ingropàt ti tèn d’idèis fìnis.
          che i vincjasìnc sècuj da che impreša
          che i doj òrdins sàcris a divìdin.
          che dopo’l sun fuàrt ti resta’l sintimìnt
          che di pì fà nisùn volej al àusa,1793          che di lòu'l me diši al somèa doma un sun.
          che di cussì fà ti vèvis la potentàt.
          che da la fede tant ’l un che ’l altri aspièt
          che d’jòditi di nòuf ti mi dès li gràsis,
          che cun un colp di lancja e claus si vev’otegnùt,
          che cun so fì balànt sempri ti la jòdis,1759          che cul so sanc Crist fàt al veva spoša;
          che cul so calòu’n ta la pas eterna
          che cuj ràis etèrnos ni tegneva luminàs.
          Che circolasiòn che cussì concepida
          che chistu regn dut sùdit a à e devòt.”
          chè che d'jodi cussì tant biela ai so piè si gòt,
          che bòis genitòus, di fede sempri plens.
          che bišàvula dal cjantòu a era1780, com’ch’i savìn,
          che almancu na lušìgna da la to gloria
          ch’òdiu a mostràvin zà prin da la nàsita.1795          ch’jodìn chì’n ta stu ’mpèro just di Diu stes.
          ch’altri vuj clars di rivà là’n alt a pòsin.
          ch’al me preà a si unìsin li mans!”1814          ch'a bocja vierta lasàt a veva Netùn l’ombrena d’Argu.1821          Caritàt mostrànt, dùcjus, lontàns e visìns
          cargasi al veva volùt da la nustra salma.
          ca vistìvin buni asiòns com’ornamìns.
          ca someàs, cun vuli ridìnt mi veva vuardàt,
          ca otegnèvin svintulànt il so flanc.
          ca jù vuarda’n ta stu post1758 nustri’mborascjàt!
          Bernart, che ben jodùt al veva i vuj mès
          balansàt e plen al tegnarà stu gjardìn.1788          Alsàt i vevi i vuj; e com’di matìna
          Alòr, secònt la so cjavieladùra,
          Alòr il me dešideri ’l era di nòuf zùt
          alòr i vuj sos, ma ca no vegni pensàt
          al veva’l puòr Fetòn, pì a s’inflàma
          al veva tacàt, “gòdilu no ti podaràs, jòt,
          al veva li clafs di stu flòu ’ncoronàt.
          al pì ruvìnt dal me dešideri i’eri rivàt.
          al è’l parlà nustri, che a cussì tant nol pòs,
          al dìs prin di vignì dal tetà lasàt fòu.
          al dešideri al corispùnt ’l acuìst.1791          Adès vuarda ben il prejòdi divìn;
          Adès dut sidìn ti stàs paj to dùbis;
          adès che’n ta sta viva lus lu miravi
          a vera vita a no  è sine cauša
          a sòn stàs metùs’n ta scjalìns diferèns
          a sòn di sta roša cuaši do radìs:
          a mòvi l’àlis tos, crodìnt di zì’n sù
          a la me Beàda par cognòsi ròbis
          a l’eterna lus a colp s’indresàvin
          a jodi al vèn la Veronica1769 nustra
          a ghi ufrìvin la pas e il ardòu
          a fà’l bon mestri a si vev' alòr metùt,
          a ešìst com’ca ešìst cussì che just e ben
          a èria pròpit cussì la muša vustra?”;
          a destra ti gh’jòs ’l antìc pari sintàt
          A che lus tant tacàs a si doventa
          “Signòu me Gešù Crist, Diu vero e bon,
          “pars’che luj al è chèl ch’a Maria la palma
          “O pari sant, che com’un siòr un puòr
          “O madona me, font di sperà pura,
          “Mari Vèrgin, fia dal to fì divìn,
          “La plàja che Maria risanàt1778 a veva e onzùt,
          “Fì da la gràsia, chistu èsi gjocònt,”
          ’ndà che gust al lasa ’ntànt cal lavora,1754          ’N ta stu gjoldi ’mplombàt di cansòns dòlsis
          ’l oràcul da la Sibìla’l sparpajava'l sen.1818







FOOTNOTES

915 (return)
[ Par vej sfidàt Apòl a sunà il flàut e pierdùt la sfida al era stàt spelàt, coma un cunìn. (Tal originàl, natura = vagina.)]

916 (return)
[ ’L oràr. Dante a ghi tegneva un mont di otègni la “laurea” di poetà.]

917 (return)
[ Li fuèis dal oràr.]

918 (return)
[ E sti “vòis” a sòn sempri pì bàsis di chès dal poeta o dal imperatòu.]

919 (return)
[ Dafne, tramutada in oràr, a era fia dal flun Penèo. Duncja, il ramusèl al è di oràr.]

920 (return)
[ Cir = la pica dal Parnàs, ca ghi era sacra a Apòl.]

921 (return)
[ Vièrs il soreli.]

922 (return)
[ Il paradìs terestri.]

923 (return)
[ Glauc, seguìnt ’l ešempli dai pes che dopo vej mangjàt na erba speciàl a si èrin rinvigorìs, al veva sercjàt pur luj sta erba, doventànt un diu dal mar.]

924 (return)
[ Doma Diu al sà se Dante al è stàt partàt sù’n tal cjèl in cuàrp e ànima o doma in spìrit, ca ghi’era apena stàt purificàt.]

925 (return)
[ La saèta a scjàmpa fòu da la sfera dal fòuc; mentri che Dante, purificàt coma cal è, al è cal torna pròpit là.]

926 (return)
[ Dante a si maravèa cal stà zìnt pì’n alt sinò l’aria e il fòuc.]

927 (return)
[ Duti li creatùris a ghi stàn visìnis a Diu (il so prinsìpit) cuj pì cuj mancu secònt li so condisiòns: prima i ànzui, dopo i òmis, etc.]

928 (return)
[ St’istìnt al è la fuarsa che vuèj i clamarèsin “ecològica” tal sens che dut a unìs in ta na manièra o’n ta n’altra.]

929 (return)
[ Stu istìnt al controla dut tal mont—bèstis, òmis e ànzui.]

930 (return)
[ Il Empireo.]

931 (return)
[ Il Prin Mobil.]

932 (return)
[ La fuarsa istintìva tratada taj ùltins vers a cjoj chì la forma di un arco cul tiru cal và a finìla in ta un post dešideràt.]

933 (return)
[ Pur cognosìnt la strada cal varès il percòrs, il omp da li vòltis al sièls la via sbaliàda, esìnt dotàt da la libertàt di sièlzi.]

934 (return)
[ Il “prin” impùls al sarès l’inclinasiòn “istintìva” pal omp di dirìšisi viers il bon e il just—vièrs Diu. Ma pa la strada stu impùls al vèn deviàt da cualsìasi altra sorta di plašej ca lu tèn lontàn da la so destinasiòn “natural.” (Teorìis modèrnis—la Freudiana in particulàr—a dišarèsin che il contrari a si visinarès pì a la realtàt da li ròbis, almancu par cuant ca riguarda ’l omp—da la fèmina i no mi riscj’ di dìšilu.)]

935 (return)
[ Sta analogìa a somearès contradiši che la tendensa naturàl dal omp a è di zì’n sù. A sarès pì fàsil pensà che ’l omp al è coma il rivulùt, cal tìnt a zì in bas e basta.]

936 (return)
[ Ta sti primi rìghis Dante a ghi consilièa a chej ca no sòn preparàs a seguì il so alt argumìnt di restà indavòu.]

937 (return)
[ Chì in ta la cjera.]

938 (return)
[ Il mar, paj romàns = salum = il mar vièrt e grant. (Espresiòn latìna ca ghi zova a Dante coma ca mi zova a mi.)]

939 (return)
[ Chej ca seguiràn Dante a restaràn pì maraveàs di se ca jodaràn e scoltaràn, che i Argonàutas cuant che, avìnt scjavasàt il mar zìnt in sercja dal vel di òru a vèvin jodùt Gjason cambiàt in bifòlc.]

940 (return)
[ I comentatòus a ni recuàrdin che il firmamìnt (il “cjèl la sù”) al cor, ta la so rotasiòn, a [Footnote 8400]0 mìis al secònt. Encja se chista velocitàt a è justa, il nustri vuli a no si rìnt sens’altri cont di chista granda velocitàt. Pal vuli nustri, il cjèl la sù al pàr di èsi fer. Cussì chè chì jò i resti un puc perplès di sè che Dante al intìnt diši.]

941 (return)
[ Beatrìs.]

942 (return)
[ Ca sarès la brilantèsa da la “prima stela” o luna.]

943 (return)
[ Eterna margarita = diamànt incorutìbil (coma che na volta a si pensava ca fòsin la luna e li stèlis.)]

944 (return)
[ L’aga a resta inalterada dopo la penetrasiòn dal raj.]

945 (return)
[ Gešù.]

946 (return)
[ Coma ch’i acetàn i elemìns fondamentaj da la matematica.]

947 (return)
[ Dante al veva condividùt chista opiniòn di Averroe. (Vandelli)]

948 (return)
[ La limpidesa dal rašonà di Beatrìs a cunfundarà li idèis di Dante.]

949 (return)
[ Li stèlis dal firmamìnt (l’otava sfera) a mòstrin divièrsis configurasiòns (mùšis) dipendìnt da la so cuantitàt (= costitusiòn fišica o materiàl) o cualitàt (= costitusiòn formal o sostansiàl).]

950 (return)
[ Chèl da la “densitàt,” za minsonàt taj vers [Footnote 58]- [Footnote 60].]

951 (return)
[ Il rar miscjàt cul dens.]

952 (return)
[ La analogìa a è chè di un spièli: un raj al pasa fra’l veri ma al vèn rifletùt dal plomp ca ghi stà davòu.]

953 (return)
[ E chistu secont te al spiegarès li màcis scùris da la luna.]

954 (return)
[ Idèis scolàstichis o Aristotèlichis.]

955 (return)
[ E cussì Beatrìs a dimostra—cu la so maniera medievàl di rašonà—che il pensà di Dante, su li màcis da la luna, al èra sbaliàt. E in ta li rìghis ca seguìsin a darà la vera rašòn di sti màcis.]

956 (return)
[ L’Empireo.]

957 (return)
[ Il Prin Mobil, o il nonu cjèl.]

958 (return)
[ Il nùmar 8; il cjèl da li stèlis fìsis.]

959 (return)
[ I altri cjej—dal siètim in jù—a ùšin li esènsis ca ghi vègnin jù dal cjèl otàf coma simìnsis (càušis) paj so fins.]

960 (return)
[ Dante al vòu savej la cauša da li màcis lunàris.]

961 (return)
[ Cjèl.]

962 (return)
[ Li inteligènsis angèlichis.]

963 (return)
[ Il firmamìnt (o cjèl da li stèlis fìsis).]

964 (return)
[ Ca ghi dà forma e ca lu fà movi.]

965 (return)
[ Ca sarèsin li stèlis, consideràdis incorutìbilis.]

966 (return)
[ L’inteligènsa che dut a mòuf.]

967 (return)
[ Beatrìs, ca lu veva fàt namorà da frut.]

968 (return)
[ Da li màcis da la luna e da la “mecanica” dal univèrs.]

969 (return)
[ Provànt la so teši e disprovànt chè di Dante.]

970 (return)
[ Corešùt da la so falsa idea su li màcis da la luna e cunvìnt da la veretàt di sè ca ghi dìs Beatrìs.]

971 (return)
[ Al contrari di Narcìs, Dante al cròt che li imàginis vèris di sè cal jòt a sèdin fàlsis.]

972 (return)
[ Forsi a vèvin fàt voto di no èsi trìstis cul so canarìn o cul so gjat, sensa stàighi fedèlis a stu voto fin in ùltin.]

973 (return)
[ La so osesiòn di otègni na certa roba.]

974 (return)
[ La caritàt di Diu, ca no ghi sièra maj la puarta a nisùn e ca vòu che la so zent (i ànzui e i beàs) a sedi coma luj.]

975 (return)
[ La sfera da la luna.]

976 (return)
[ Pì visìn da la prešensa di Diu.]

977 (return)
[ Divièrsis interpretasiòns a sòn pusìbilis: a ardeva cul fòuc dal prin amòu; a ardeva cul amòu di Diu; etc. (Parsè no dùtis insièmit, sensa esclùdini una?)]

978 (return)
[ Il voto ca nol era encjamò stàt partàt a la so fin da Picarda.]

979 (return)
[ Santa Clara di Asiši.]

980 (return)
[ Crist.]

981 (return)
[ ’L àbit dal òrdin di Santa Clara.]

982 (return)
[ Chista Costansa, na zòvina di buna famèa, a si veva fata mùnia dopo vej spošàt Rico VI. La legenda a conta, secònt i comentatòus, che in sèguit a era stada cjolta dal convènt dal Arcivèscul di Palermo.]

983 (return)
[ Da Rico VI a veva generàt Federico II, ùltin imperatòu da la cjaša di Svevia. Il imperatòu al è chì clamàt “vint” parsè che un imperatòu al fà sè cal à da fà e dopo al sparìs a colp.]

984 (return)
[ Dante a si baša su un concèt di Tomàs Acuina. Su chistu punt a sòn d’acòrdu encja i ešistensialìscj’ cu la so idea dal “angst” ca ni culpìs cuant ch’i sìn di front a na sièlta da fà. Chistu dilema al fà restà perplès pur li bèstis, coma il me cjan che cuant cal vèn clamàt da me e da la me fèmina al stes timp, par un momènt a nol sà sè fa. A si volta par chì e a si volta par là. A la fin al decìt di zì là di ic. Ta stu cašu, però, un puc di pregjudisi al è: ic a è pì bièla di me e a ghi dà pì biscòs di me. Jò i risolvarès stu problema ešistensialista cul zì “mini maini mo” a l’americana.]

985 (return)
[ Cèrvis.]

986 (return)
[ Il profeta Danièl al veva interpretàt un sun di Nabucodònošor che i so consilièrs a no èrin stàs bòis d’ induvinà, e par chèl condanàs a muàrt.]

987 (return)
[ Secònt Platòn, li nustri ànimis a ešistèvin belzà in ta li stèlis prima di ocupà i nustri cuàrps. Dopo la nustra muàrt a tòrnin la sù.]

988 (return)
[ Chè di Platòn, ca’è contrària ai insegnamìns catòlics.]

989 (return)
[ Spìris coma chej di Picarda che Dante al jòt in ta la sfera da la luna a’an in realtàt residènsa in tal Empireo, insièmit cun ducju i altri beàs, da Mošè a Maria.]

990 (return)
[ Il “sen” al sarès, coma ca si capìs dal contèst, un segnàl o indicasiòn di sè ca è mancu celestiàl dal Empireo—un segnàl che encja un coma Dante (ca nol à la capacitàt di comprensiòn di un beàt coma Beatrìs) al pòsi rivà a capì. Il punt pì bas dal cjèl, dopodùt, a si visìna al punt pì alt dal mont “sensìbil,” comprensìbil encja par un cal è mortàl.]

991 (return)
[ Chel dal Platòn.]

992 (return)
[ Alòra, secònt Timeo, li ànimis a si distàchin da li stèlis cuant ca vàn a “informà” i cuàrps da la zent al momènt da la so nàsita.]

993 (return)
[ Li stèlis dal firmamìnt.]

994 (return)
[ Se Platòn al intìnt diši che li stèlis a’an influensa su la zent, alòra li so idèis a no sòn dùtis da scartà.]

995 (return)
[ Par no rìnditi erètic pensànt a la rašòn pa la cual un al à rašòn da patì par no vej completàt un voto par cauša di violensa esterna coma cal è stàt il cašu.]

996 (return)
[ Li flàmis di un fòuc a pàrin via a zì in alt, encja s’a si prova a controlàlis. Cussì un cal vòu rešìstighi a na violènsa personàl, al para via a rešìsti, no’mpuarta sè ca zarà a susedi.]

997 (return)
[ San Lurìns al era stàt bastonàt e dopo metùt a brušà in ta la grilia par vej rifiutàt di dà sù il tešoru da la Glišia a li autoritàs romànis. Secònt la legenda (Vandelli) na volta ben brušàt ta la schena al veva insistìt di vignì voltàt par che altra banda par vignì rustìt par dut compàj. La me volontàt, encja s’a è—ben si sà—fuarta coma ’l asàl, a si visinarès amondi puc a che di Sa’Lurìns!]

998 (return)
[ Na volta liberàdis da la violensa ca li veva cjòltis dal monasteri a varèsin podùt tornà, se pròpit a varèsin volùt. A pensàjghila ben, la Providensa a à da li bièli pretèšis! Par compuartàsi coma Sa’Lurìns o Sevula a bišugna vej dal sorumàn. Purtròp la stragranda magjoransa di nuàltris puòrs mortaj, di che sorta di volontàt lì in d’avìn amondi pucja. Se par zì in paradìs a tòcja fa coma Sa’ Lurìns, jò di sigùr i zaràj a finila al màsimo tal inìsi da purgatori, e forsi nencja lì. Jò a la Providènsa i ghi sugerìs di capì li nustri debulèsis un puc di pì.A varès da bašasi di pì su li intensiòns di un indivìduo che su la so capacitàt di fa ròbis dal altri mont. Jò, par ešempli, s’a vèsin da minacjàmi di tortura—dišìn di cjòjmi il vin a l’ora di sena—jò ai me torturatòus i ghi dišarès dut sè ca vorèsin savej parsè che jò’i no soj bon di sopuartà nisùn tipo di dolòu, èncja si vorès rešisti, fà ’l eròu, fà il martir. Ma jò i no sarès bon; al màsimo i mi rasegnarès a bevi di dut, encja un vinùt di cjaša ca nol è tant bon. E cussì i no doventarès maj protagonista legendari di nisùn libri e di nisùn cine—e nencja, purtròp, se cussì a tòcja èsi, i zaraj maj a finila in paradìs.]

]

999 (return)
[ Se il volej al permèt il mal a lu fà doma par evità un mal encjamò pešu.]

1000 (return)
[ Chist’altri al sarès il volej relatìf, che, al contrari dal volej asolùt, al permèt un mal a cundisiòn che stu mal al vedi il podej di fa evità un mal pì grant.]

1001 (return)
[ ’L intelèt umàn a si unìs a la veretàt divina.]

1002 (return)
[ I vuj di Dante a no rìvin a vuardà a lunc il splendòu di Beatrìs.]

1003 (return)
[ Se un al vèn atràt daj bens dal mont a è parsè che chìscjus a ritègnin un puc dal lušòu dal ben eterno.]

1004 (return)
[ Cu la stesa lìbera volontàt, o sièlta. Na sutilesa: da stu argumìnt a somèa che il Signòu a ni dedi la libertàt di sièlzi, cussì che nuàltris i podìn sièlzi di fà dal ben o di fà dal mal, di stà cul Signòu o cul Diàu. Di conseguensa, s’i sielzìn di fà dal ben i vegnìn premiàs; o i vegnìn punìs s’i no sielzìn il ben. Ma chistu al ecuivàl al diši chistu: Jò i vi daj la libertàt di fà sè chi volèis, basta ch’i fèdis sè ch’i vuèj jò, si no….Ah, scju mistèris da la santa fede—a sòn pròpit durs da capì.]

1005 (return)
[ Dal voto.]

1006 (return)
[ La materia dal voto—par ešempli il voto di sieràsi ta un monasteri a preà.]

1007 (return)
[ La promesa di mantegni il voto.]

1008 (return)
[ Sensa l’aprovasiòn dal confesòu. (Cfr. Purg. IX, [Footnote 117].)]

1009 (return)
[ Il scambiu a si pòs falu doma cu na materia di valòu superiòu a chè di prima. Par ešempli, se al inìsi i’ai fàt il voto di bevi doma doj gos di vin invènsi di tre, cal è zà un grant sacrifìsi, i sielzaràj, coma “nova materia” di bevini doma un in dì da adès in davànt e fin al cumplimìnt dal voto—un sacrifìsi cussì maestòus cal fa vignì i grìsui doma a pensàighi!]

1010 (return)
[ Tal al sarès, secont Vandelli, il voto da la cjastitàt di na munia. (A mi tocja amèti che il voto da la cjastitàt al è di cualchi scjalìn superiòu al voto di godi un got di vin in mancu.)]

1011 (return)
[ Jefta, il gjudice israelita cal veva prometùt, in voto a Diu, che s’al vès vinsùt la lota cuntra i Amonìs, al varès sacrificàt la prima persona ca ghi fòs vignuda incuntra da la so cjasa. Sta prima persona a era stada purtrop so fìa. In tal Hamlet (II.ii), Hamlet al tormenta il puòr Polonius cun referènsis a stu gjudice ebreo. Polonius al è cunvìnt che Hamlet al è un puc ziràt di cjaf. La realtàt, però, a è che Hamlet zà a si’è necuàrt che la fia di Polonius, che puareta di Ophelia, a ghi stà di miès chì!]

1012 (return)
[ Agamenòn, il “gran duce daj Grecs,” al veva fat il voto di sacrificà la so bièla fia Ifgenia se i dèos a ghi dèvin bon timp cuant ca si aviàva vièrs Troja cu li so nàfs,]

1013 (return)
[ Al contrari da li piòris ca vàn di chì e di là sensa savej parsè, il Ebrèo a si cumpuarta secònt règulis fisis. (Da li vòltis encja masa, coma dimostràt dal ešempli di Jefta.)]

1014 (return)
[ La mari a sarès la Glišia.]

1015 (return)
[ Vièrs l’Empireo.]

1016 (return)
[ Chèl di Mercurio.]

1017 (return)
[ Dante. Secont i comentatòus: Dante al aumentarà il spìrit di caritàt di chiscju beàs cul dàighi l’ocasiòn di rispùndighi a li so domàndis.]

1018 (return)
[ Prin di lasà la vita di stu mont. (Militia est vita hominis super terram, coma ca ni recuarda Vandelli da un tocùt di Gjobe (vii.1)). Dal momènt che la vita nustra a è joduda da stu spìrit coma un continuo lotà, a nol à tant tuàrt. A pensàighila ben, però, la vita sensa “milisia” a no sarès tant da preferì.]

1019 (return)
[ La sfera a sarès Mercurio, iluminàt dal soreli. Il spìrit al è chèl di Gjustiniàn.]

1020 (return)
[ Il cjànt sest al parlarà dal Impero, coma che il cjànt sest dal Purgatori al à parlàt da l’Italia e il cjànt sest dal Infièr al à parlàt di Firense.]

1021 (return)
[ Enea, cal era vegnùt a Roma (e spošàt Lavinia) dal oriènt. La capitàl dal’impero a era stada trasferida a Bizansiu da Costantìn un dušìnta àis prima di Gjustiniàn.]

1022 (return)
[ Cun Enea cuant ca si veva aviàt vièrs l’Italia.]

1023 (return)
[ Gjustiniàn, imperatòu romàn un par di sècuj dopo Costantìn, al è laudàt da Dante pì di dut par vej riordinàt li lègis.]

1024 (return)
[ Chistu al sugerìs che, coma cal dis Vandelli, Gjustiniàn al veva in tal pasàt crodùt a la dutrina dal erètic Eutico, secònt il cual Crist al veva doma na natura, chè divina.]

1025 (return)
[ Una contradisiòn a si otèn cuant che una propošisiòn vera a vèn contraponùda a una propošisiòn falsa, coma la storiuta di Diu: al eše bon di fà una pièra cussì pešanta da no èsi bon da alsala?]

1026 (return)
[ Chèl dal riordinamìnt da li lègis.]

1027 (return)
[ Belizàr al veva otegnùt vitòris, coma chè cuntra i Gos.]

1028 (return)
[ Il còmpit za minsonàt.]

1029 (return)
[ Par.5. [Footnote 128].]

1030 (return)
[ Il sen da l’acuila, sìmbul dal impero.]

1031 (return)
[ I Ghibelìns, i prins; i Guelfs, i secòns.]

1032 (return)
[ I tre Oràsios e i tre Curiàsios.]

1033 (return)
[ Dante al sà, secont Gjustiniàn, sè ca è susedùt ta chel intervàl da la storia dal rapimìnt da li Sabinis a la muàrt di Lucrèsia (q.v. i comentatòus), durànt il cual i re di Roma a vèvin concuistàt i pòpui ca ghi stèvin in zìru.]

1034 (return)
[ Il sen romàn—l’àcuila.]

1035 (return)
[ Comùns tal sens di comunitàs o repùblichis. Pir e Bren a èrin doj aversàris di Roma.]

1036 (return)
[ Cuìns (Quinzio Cincinnato) al era cussì clamàt par via daj so cjavielàs risòs.]

1037 (return)
[ A Firense. Amàr, parsè che chì i Romàns a vèvin, coma ca sugerìsin i comentatòus, pierdùt un ešèrcit.]

1038 (return)
[ Stu timp al sarès il timp di Crist.]

1039 (return)
[ Scju fluns a delìmitin i teritòris concuistàs da Sèšar in ta la Gàlia antica.]

1040 (return)
[ Sèšar al veva scunfìt Pompèo a Farsalia. Pompèo al èera stàt dopo sasinàt in Egjt, indà cal era scjampàt.]

1041 (return)
[ Dopo vej scunfìt Pompeo, Sèzar al vexa višitàt la zona di Troja.]

1042 (return)
[ Sèšar a ghi veva cjòlt il podej a Tolomeo e dàt a so sòu, Cleopatra.]

1043 (return)
[ Scunfìt Juba, re da la Mauritania, Sèšar al era zut in Spagna a fà fòu i fìis di Pompeo.]

1044 (return)
[ Dal dominio romàn.]

1045 (return)
[ Zan=Janus=Ians. (Da lì al deriva il nustri Zenàr.) Al pierdeva il so silènsiu doma cuant cal vegneva vierzùt, in ocašiòn di na guera.]

1046 (return)
[ ’L Imperatòu Tiberio.]

1047 (return)
[ Tiberio.]

1048 (return)
[ L’ira di Diu—placada cu la soferènsa e muàrt di Gesù pa la colpa di Adàm.]

1049 (return)
[ La distrusiòn di Gjerušalèm a era susedùda coma na sorta di vendeta, o retribusiòn, viers i ebrèos par vej caušàt la muàrt di Crist.]

1050 (return)
[ Carlo II, re di Napoli.]

1051 (return)
[ I Guelfs, alieàs cu la cjaša real fransèša, a si contrapònin a l’acuila, sìmbul dal Impero, cul cual a sòn schieràs i Ghibelìns. (Chej osteàs di Fransèis—encja’n ta chej dìs là a volèvin vej la so; pròpit coma tal dì di vuèj, cuant ca si opònin al volej dal Impero mericàn!)]

1052 (return)
[ Scju chì a’an fàt dal ben, encja se’l ben a lu vèvin fàt sperànt di otegni fama in tal mont.]

1053 (return)
[ Ta li sfèris celèstis.]

1054 (return)
[ Mercurio, cal è raprešentàt coma un brilànt.]

1055 (return)
[ Secònt i comentatòus, stu Romeo al veva fàt tanti buni òperis che in ùltin a no èrin stàdis gradìdis.]

1056 (return)
[ Chej ca vèvin puc aprèsàt l’òpera di Romeo a ghi vèvin guadagnàt puc; e lòu stes a vèvin sufrìt sot il dominio daj Angjoìns.]