1265 (return)
[ Tant Adàm (la cjera) che Crist a èrin perfès.]

1266 (return)
[ Salomòn (cf.X. [Footnote 114]).]

1267 (return)
[ Cuant che Diu a ghi’a dita di domandà un regàl, Salomòn al à domandàt di vej la sapiensa di podej governà cun gjustìsia.]

1268 (return)
[ Ànzui. (In altri peràulis, la cognosensa teològica.)]

1269 (return)
[ Se do premèsis, una necesaria e una contingènt, a pòsin maj generà na conclušiòn necesària. (Cognosensa lògica e teològica.)]

1270 (return)
[ S’a è pusìbul vej un motu no caušàt da n’altri motu.]

1271 (return)
[ Il savej sti ròbis al cumpuarta na cognosensa da la geometrìa e da la filošofia.]

1272 (return)
[ Tal vers X. [Footnote 114].]

1273 (return)
[ Ca nol è a la par cun n’altri.]

1274 (return)
[ Vers X. [Footnote 114].]

1275 (return)
[ Il Signòu.]

1276 (return)
[ Chista espresiòn, “piombo a’piedi,” coma cal dìs Dante, a parta in mins l’imàgin di un galeòt cu na bala di plomp incjadenada ta un piè.]

1277 (return)
[ Un al varès da èsi amondi stùpit par afermà o negà na roba prin di vèjla studiada benòn, fin taj particolàrs pì pìsuj.]

1278 (return)
[ Granda veretàt: I nustri sintimìns a “informin” il nustri pensej o intelèt o rašonamìnt in ta manièris ca sòn fàsilis da jodi]

1279 (return)
[ Un ca nol è preparàt par zì in sercja da la veretàt a si insiminìs di idèis ca pòsin èsi pešu dal so restà ignorànt.]

1280 (return)
[ Parmenide, cal crodeva che dut il mont al fos creàt dal cjalt e dal frèit; Melìs, cal crodeva che il motu al fòs na ilušiòn; Bris, cal voleva scuadrà il sìrcul.]

1281 (return)
[ Sabelio: filošofo africàn dal ters sècul cal negava il dogma da la trinitàt; Ario: fondatòu daj Ariàns, sèta ca negava la eternitàt di Crist; etc. (Robuschi)]

1282 (return)
[ Sìmilis ai impùls ca fàn cori l’aga tal vas apena descrìt: San Tomàs al parla dal sìrcul; Beatrìs dal centri.]

1283 (return)
[ Beatrìs a cognòs il pensej di Dante—encja prima ca lu cognosi Dante stes.]

1284 (return)
[ Dopo la resuresiòn daj cuàrps.]

1285 (return)
[ Di Beatrìs ca ju’a apena preàs di sodisfà il pensej (no encjamò nasùt) di Dante.]

1286 (return)
[ Da la gràsia di Diu ca plòuf jù par sempri. (A è da notà che Dante stes al uša il vocàbul “ploia,” derivànt dal provensàl ploja. Provensàl…furlàn: cušìns strès!)]

1287 (return)
[ Tal originàl Dante al à “sempre vive” cal à un significàt un puc diferènt.]

1288 (return)
[ La luminošitàt di ogni un di chiscju spirs a varia a seconda da la gràsia ca ghi’è stada conferìda—par mèrit. Cussì al dìs chel cal parla—Salomòn, cal à di vej un grant mèrit, gjudicànt da la so luminošitàt, pì intensa di ogni altra tal sìrcul di dentri.]

1289 (return)
[ Cu la resuresiòn il nustri cuàrp al sarà perfesionàt da la Gloria ca ghi è stada conferìda. (Nùja pì mal di cjaf o di zenòli o di schèna!)]

1290 (return)
[ Scju spirs luminòus a si mòstrin ansiòus di rivistì i so cuàrps muàrs. Chì a bišugna che sè che Salomòn al dìs taj vers [Footnote 56]- [Footnote 57: al sedi veretàt, parsè che sinò al subentra un problemùt: A è indiscutìbil che tanta zent a à cuàrps ca no sòn par nùja roba da dešiderà—nè da la zent ca ju à nè da àltris. Par podej dešiderà scju cuàrps, chiscju beàs a’an di èsi tant sigùrs che al momènt da la resuresiòn i so cuàrps a saran tant miej di chej ca àn bandonàt al momènt da la so muàrt.]

1291 (return)
[ Chista cualificasiòn a risòlf, un puc, chel problema chi’ai esponùt in ta la ultima nota: li màris, com’che ben si sà, a no jòdin i difiès daj so fioj.]

1292 (return)
[ A no rivàvin a sopuartàlu par via dal so lušòu incandesènt.]

1293 (return)
[ La višiòn di Beatrìs a no vèn data da Dante in taj so particulars par via che scju particulars, insièmit a chej di tanti àltris višiòns di lasù, a ghi sòn zùs da la memoria.]

1294 (return)
[ Ispiràs da la višiòn di Beatrìs.]

1295 (return)
[ Ta un stàt di beatitùdin pì alt.]

1296 (return)
[ A è cussì clar che i ti ju rivistìs dut daj to ràis, o Elios (= soreli = Diu).]

1297 (return)
[ “Fa dubbiar ben saggi” tal originàl. La sostansa a è la stesa: filòšofos e siensiàs a’an sempri pensàt ai mistèris dal cošmo cuant ca’an alsàt i vuj a li stèlis da la via Latea.]

1298 (return)
[ Il sen da la cròus.]

1299 (return)
[ Da na punta a l’altra da la strica orišontàl, e dal punt pì alt a chel pì bas, da la cròus….]

1300 (return)
[ Ombrena = zent. (La peràula chì a ritèn pur il so significàt normàl.)]

1301 (return)
[ Cussì in tal originàl; un strumìnt mušicàl coma na viola.]

1302 (return)
[ Chej, naturàl, di Beatrìs.]

1303 (return)
[ Dante a si acùša, par scušàsi, di vej posponùt il plašej di vuardà taj vuj di Beatrìs, dišìnt sè cal dìs ta li ultimi rìghis.]

1304 (return)
[ Sclèt.]

1305 (return)
[ Ta la volontàt ca parta al mal.]

1306 (return)
[ Il coru daj beàs descrìs in tal cjànt precedènt.]

1307 (return)
[ La mins a và chì in ta la figura di Diu cal tira e mola li rèdinis su dut sè ca susèit.]

1308 (return)
[ Encja comprendìnt la disponibilitàt di scju beàs di fàni fièstis la sù cun lòu, Dante al somèa un puc durùt cun chej ca no’an che granda volontàt di rešisti a li ròbis ca dàn plašej in ta stu mont—e doma in ta stu mont.]

1309 (return)
[ Cu la stesa premurošitàt da la gema zà minsonada.]

1310 (return)
[ Secònt Virgìlio, Anchiše al era zùt di corsa a incuntrà Enea cuant che stu chì, coma Dante, al veva višitàt il aldilà.]

1311 (return)
[ Chel cal parla al è Cjasaguìda, un antenàt di Dante. I comentatòus a no sòn sigùrs dal parsè che Dante a lu fa parlà in latìn. (Ca sedi parsè che, al di fòu di luj stes e pus àltris, la lenga “educada” prin di Dante a era il latìn?)]

1312 (return)
[ Doventànt beàt, Cjasaguìda al veva za “jodùt” che stu momènt al sarès rivàt.]

1313 (return)
[ Beatrìs.]

1314 (return)
[ Diu. Tu, al dìs Cjasaguida, ti cròdis che il to pensej al vegni rifletùt in me par volontàt di Diu, che dut al sà; e par chèl i no ti mi domàndis cuj ch’i soj.]

1315 (return)
[ I beàs a pòsin dùcjus vuardà Diu, cal riflèt, coma un spièli, ducju i nustri pensèis.]

1316 (return)
[ Il sintimìnt (afièt) e ’l intelèt (sen).]

1317 (return)
[ Cul cjalt dal so amòu e cu la lus dal so infinìt savej—al dìs Dante—’l intelèt e la caritàt di scju beàs a sòn da la stesa intensitàt.]

1318 (return)
[ Par via ca sòn indistinguìbils.]

1319 (return)
[ Voja e argumìnt: manifestasiòns dal afièt e dal intelèt, minsonàs pì’n sù, ca si esprìmin in manièris diferèntis.]

1320 (return)
[ Cjasaguìda al esprìn contentèsa di vej Dante coma so disendènt.]

1321 (return)
[ Cjasaguìda al varès gust se Dante, cu li so òperis, al rivàs a scurtàighi il timp dal Purgatori al so bišàvul.]

1322 (return)
[ Da scju murs antìcs al riva encjamò il sun da li cjampànis cal segna il pasà da li òris—coma a San Zuan, po.]

1323 (return)
[ La me a’è forsi na pìsula esagerasiòn. Dante, o miej Cjasaguìda, al dìs doma che Firense a steva “sobria e pudica”—ca vorès diši che i so pecjadùs a pòl vèju ben vùs.]

1324 (return)
[ Al contrari daj timps di Dante stes, cuant che secònt un so contemporari (citàt da Vandelli) li frùtis a vegnèvin spošàdis a dèis àis o mancu e a ghi vegnèvin dàtis dòtis sfarsòšis che i puòrs genitòus a no podèvin permètisi sensa zi a robà!]

1325 (return)
[ Divièrsis interpretasiòns pusìbilis: palasàs cun tanti cjàmaris vuèitis? Vuèitis par via daj vìsis daj pàris? Etc.]

1326 (return)
[ Encjamò no era rivada a Firense che corusiòn coma in taj timps dal re Asiriàn Sardanapàl.]

1327 (return)
[ Dut chistu laudà da li virtùs da la Firense di na volta a mi parta in mins che rìghis da la Tempest di Shakespeare indulà che il puòr Gonzalo, tontonàt da Antonio e Sebastian, al dà la so višiòn di coma cal governarès l’išula se luj al vès da vej l’oportunitàt:

…Where I king on’t, what would I do? I’the commonwealth I would by contraries Execute all things, no kind of traffic Would I admit, no name of magistrate. Letters should not be known; riches, poverty And use of service, none; contract, succession, Bourn, bound of land, title, vineyard, none;… No occupation—all men idle, all; And women too, but innocent and pure;….]

Chej àltris, naturàl, a lu cjòlin inzìru; però la višiòn di un stàt ideal a la à lo stes, coma ca la à Cjasaguìda di che sorta di Firense ca era na volta e che (i cròt che Dante al pensi) a podarès èsi. A pòsia dasi che Shakespeare al sèdi stàt al curìnt di chistu tocùt da la Comedia?]

1328 (return)
[ Usieladòu: un pas di montagna da’ndà ca si jòt ben Firense; Montanàl: un pas da’ndà ca si jòt ben Roma.]

1329 (return)
[ Pur esìnt siòr, B. Berti a si vistìva a la buna; e la so fèmina pur a no si sbieletava. (Il sugerimìnt chì, però, al è che in taj timps di Dante li fèminis a si pituràvin coma vuèj!)]

1330 (return)
[ Famèis Guèlfis siòris.]

1331 (return)
[ Na stranèsa. Par me, chi’ai vivùt la pì granda part da la me vita adulta in ta un ambiènt nordamericàn, chista oservasiòn di Dante a somèa na roba metaforica e basta, un par mòut di diši. Par me a è di puc cunfuàrt savej indà ch’i vegnarài soteràt. Cal sedi Ashcroft, Powell River, Vancouver, o cualchi altri post, a fà pucja diferensa. A pensàighila, però, la zent di San Zuan (sens’altri chè di na volta) a si sìnt solevada dal pensej di vignì soterada tal simeteri di Pardapòs, indulà ca si cjatarà in compagnìa di cussì tancju parìncj’ e cognosìns. Par chista zent l’idea di vignì soterada ta n’altri paìs (no stìn nencja parlà di un post lontàn coma il Canada) a è insopuartàbil—roba da scumbusulàti la pas da la tomba! Cussì Dante al è da cjapàlu a la lètera.]

1332 (return)
[ Cjasaguìda al para via a contà coma che in taj timps daj nònus di Dante, la zent (benestànt) di Firense a viveva na vita regolàr, a la buna; li fèminis contèntis a cjaša cuj so òmis, che encjamò a no zèvin in Fransa par afàrs.]

1333 (return)
[ Cjanghèla = una di chès; Saltarèl = un brigànt. Chej altri doj a sòn ešèmplis di virtùt romana.]

1334 (return)
[ Il sigà paj dolòus dal part.]

1335 (return)
[ Chel di San Zuan (tal miès di Firense).]

1336 (return)
[ Ferara? Parma? Roma?]

1337 (return)
[ Coràt III di Svesia.]

1338 (return)
[ Chel pòpul al sarès il pòpul Maometàn; i pastòus a sòn i pàpis. (A è clar che sot il dominio di Bush la crocjata cuntra il mont Musulmàn a’è stada risusitada e a è plena di salùt!)]

1339 (return)
[ Chista peràula a no è’n tal originàl, ma il sintimìnt al và d’acòrdu cun chèl esprimùt da Cjasaguìda in ta li so ùltimi peràulis a la fin dal cjànt quindicèšin.]

1340 (return)
[ A mi recuardin i comentatòus che’l ušu dal “vu” al veva vùt inìsi e popolaritàt cuj Romans—e che in sèguit al era stàt puc ušàt. Da frut, però, i eri cussì abituàt a ušà il “vu” cu la zent pì ansiana di me che, na volta stabilìt a Powell River, la ušansa a veva continuàt, fin al punt che par àis, conversànt cu na me visinànt furlana ca veva un dèis àis pì di me, i no vevi vùt il coragju di dàighi dal “tu” e, sicòma ch’i si parlàvin abastansa di frequènt, a mi varès parùt amondi stran il dàighi dal “vu.” Il rišultàt di stu dilema al era stàt che par àis i no ghi vevi dàt nè dal tu nè dal vu. Epùr i eri rivàt a comunicà lo stes. Na maravèa!]

1341 (return)
[ Na alušiòn, chista, a la storia ca lešèvin Pauli e Francesca, chej puòrs diàus!]

1342 (return)
[ Cuant ch’i eri frutùt. (Naturàl che i “àis” chì a sòn da capì coma “condisiòns socjàls, etc.)]

1343 (return)
[ No—no chel nustri, ma chèl di Firense.]

1344 (return)
[ Par Cjasaguida, chistu al è il mòut di diši cal era nasùt dal [Footnote 1106]. (Miej dàighi na ocjada ai comentatòus par capì li sutilèsis di chistu càlcul stelàr—o planetàr.)]

1345 (return)
[ Coma ca dìšin i comentatòus, Dante a si contenta di mostrà che i so antenàs a èrin di Firense.]

1346 (return)
[ Dal Punt Vecju al Batisteri di San Zuan.]

1347 (return)
[ Tal sens di “artigjàn.” I Cjamps, etc., a sòn ešèmplis di zent ca vegneva dal di fòu di Firense.]

1348 (return)
[ Se Dante (o il so antenàt Cjasaguida) a la pensava cussì daj contadìns dal la zona di Firense, se’l pensarèsia di nuàltris puòrs contadìns di San Zuan?]

1349 (return)
[ Tal sens di un tipo cualsìasi.]

1350 (return)
[ I comentatòus chì a jùdin a capì sti riferènsis. La sostansa, però, a è che Cjasaguida al rinfuarsa la so idea che ai so timps Firense al era miej di vuèj.]

1351 (return)
[ Contràdis = sitàs (coma tal originàl “citade.”) Sens’altri an d’è di chej che vuèj a la pènsin pròpit cussì cuant ca’an in mins i extracomunitàris. Par un coma me, però, cal à vivùt il pì da la so vita in Canadà, un paìs cal à na mistura di nasionalitàs, chistu concèt di Cjasaguida a nol è tant solid.]

1352 (return)
[ Sitàs, chìstis, dùtis zùdis in ruvìna.]

1353 (return)
[ In cualchi roba, coma na sitàt, ca dura un bièl puc.]

1354 (return)
[ Èco, se Dante al fòs stàt di San Zuan invensi di Firense, chisti rìghis a sunarèsin cussì:

Jodùt i’ai jò’i Culòs e’i Castelarìns, i Bàitas, Castìgas, Pisìns e Tamajòs, ca èrin zent in gamba, da tegni a mins.]

1355 (return)
[ Firense.]

1356 (return)
[ Ravignàns, Beluncjòns…famèis di bacàns di chej timps là.]

1357 (return)
[ Coma Cavalièr il Galigàj al veva tal so stema di cjaša na spada cul mani e pòmul di òru.]

1358 (return)
[ La famèa daj Piòj (Pigli) a veva un scudo cu na strica grišulìna ta un sfont ros. (Vandelli)]

1359 (return)
[ Staj (= staio): na sorta di caretèl. Secònt i comentatòus la referensa chì a è che famèis, coma i Gjàis, ca vèvin trufàt il comùn cun scju caretej di sal che, par via che a cualchidùn di lòu a ghi mancjava na doga, a no vèvin la cuantitàt di sal ca varèsin dovùt vej.]

1360 (return)
[ I Lambertos, ca ghi fèvin onòu a Firense.]

1361 (return)
[ Cun vena un bièl puc ironica, Cjasaguida al para via cussì a contà da la degradasiòn da li ušànsis fra i fiorentìns.]

1362 (return)
[ La zentùta. Miej dàighi na ocjada ai comentatòus par vej na idea clara da li relasiòns minsonàdis ta sti rìghis.]

1363 (return)
[ “Incredibil” parsè che, secònt i comentatòus, daj Pera a no è restàt sen, fòu che’l nòn da la puarta.]

1364 (return)
[ L’insegna dal “gran baron” (Ugo il grant) a è stada vuèj (taj dìs di Dante) cambiada cu na strica ornamentàl da Gjàn da la Bièla. (Par altri a miej zì là daj comentatòus.)]

1365 (return)
[ I Bondelmòns, minsonàs un puc pì’n jù.]

1366 (return)
[ Invensi da spošà la fia di Amidei, Bondelmònt al veva spošàt n’altra zòvina—roba ca veva caušàt la divišiòn fra Guelfs e Ghibelìns.]

1367 (return)
[ Statua mutilada di Marte in banda dal Punt Vecju—indà ch’encjamò si jodeva’n ta chej timps . La pàs a era finida cul sasinamìnt di Bondelmònt pròpit in ta stu post. A mi vèn in mins che—cuj sàja?—forsi Marte che in chisti nòs di Avòst dal

1368 (return)
[ Il gìlio—emblema di Firense—al era na volta blanc sù un sfont ros, e cussì al è restàt, encja se i Guelfs a vèvin tentàt di cambialu da blanc a ros cun un sfont blanc.]

1369 (return)
[ Fetòn al à volùt èsi sigùr che so pari al èra il soreli. Apòl al à consentìt al dešideri dal fì—cul rišultàt dišastròus ca si sà. E par chèl i pàris encja il dì di vuèj a si tìrin un puc in davòu dal sodisfà dùtis li vòis daj fioj.]

1370 (return)
[ Parsè ca è impusìbul.]

1371 (return)
[ Tal purgatori e tal infièr.]

1372 (return)
[ Cjasaguida.]

1373 (return)
[ Chistu rašonamìnt Tomìstic al raprešenta il “scolastic” tentatìf di armonišà la libertàt di asiòn dal individuo cu la “providensa” o onisiènsa di Diu. Il fat che Diu al sà belzà che jò i zaraj a copà Abèl a nol rìnt necesari il me fratricidi: i soj jò chel cal fà la decisiòn di copà il fradi. Lo stes, però, a si pòs rašonà che Diu al varès podùt cambià li ròbis prima ca rivàsin a chel punt crìtic lì. Al varès, par ešempli, podùt acetà il regal che Caìn a ghi veva ufrìt cu la stesa contentèsa cal veva acetàt chel dal fradi. Tal cašu da la nàf ca seguìs la curìnt, a è vera che na volta zuda’n ta la curìnt la nàf a vegneva strisinada ju—che Diu, ca la jodeva zì jù a nol era luj ca la pocava. A si podarès diši, encja chì, che prin che la nàf a si metès in ta sta curìnt, Diu al varès podùt calmà la curìnt, o fà alc di sìmil.]

1374 (return)
[ Cjasaguida, cal jòt tal spièli di Diu, indà cal è rifletùt dut chel cal à da vignì, al jòt pur sè ca ghi susedarà a Dante taj timps ca’an da vignì.]

1375 (return)
[ Ipòlit al era stàt ešiliàt par èsi stàt acušàt di vej tentàt di sedùši la madrigna, cuant che in realtàt (o almàncu secont Ovidio) luj al veva rešistùt a li lušìnghis ca ghi veva fàt ic. (E ben si sà sè che li fèminis a fàn in ta càšus cussì, no? Dopodùt, “hell hath no fury like a woman scorned,” no èše vera?)]

1376 (return)
[ ’L ešìlio di Dante al era stàt contemplàt (a mi pàr di capi daj comentatòus) a Roma, indulà che’l papa Bonifàs VIII al veva pucja simpatìa paj Blancs di Firense.]

1377 (return)
[ Una famèa nòbil ca veva simpatìa par Dante.]

1378 (return)
[ L’acuila imperiàl.]

1379 (return)
[ Il sens al somèa di èsi che a Dante a ghi sarà ufrìda asistensa a colp, prin encjamò di domandala.]

1380 (return)
[ Cjangrant da la Scjala, Siòr di Verona.]

1381 (return)
[ Marte. Ta scju dìs chì (vièrs la fin di Avòst dal [Footnote 2003]) sta “stela” a è pròpit fuarta—pì luminoša ca sedi maj stada in taj ultins [Footnote 60: [Footnote 000: àis, secònt chej ca sàn. Però, al contrari daj efiès che Marte al à vùt su Cjangrànt, in ta scju dìs al stà creànt dišastros ecològicos in Europa (incèndios, temperatùris cussì altis che fra l’altri a’an copàt [Footnote 10: [Footnote 000: di lòu in Fransa) e pur uchì ( [Footnote 30: [Footnote 000: sfolàs da Kelowna, e un bièl nùmar encja chì a Ashcroft)!]

1382 (return)
[ Li sfèris dal firmamìnt.]

1383 (return)
[ Encjamò prin che il Papa Clement V al invitàs Rico VII a vignì in Italia, par dopo zìghi cuntra, Cjangrànt, a nòuf àis al veva belzà mostràt li virtùs minsonàdis. Chì a si pòs notà che, coma cal dìs Thomas Gray in tal so famòus poema “Elegy Written Upon a Country Churchyard,” a sòn doma i grancj’ ca pòsin mostrà disprès paj bès. Ai puòrs diàus daj puarès a no ghi vèn maj data l’oportunitàt!]

1384 (return)
[ Al saveva ben Dante, che la so fama a sarès durada in taj sècuj, mentri che chè di chej ca lu’an costrèt a ešilià, s’a ešìst, a ešìst gràsis a la fama che Dante stes al à.]

1385 (return)
[ Coma cal sarès il so trisnònu Cjasaguìda.]

1386 (return)
[ Un ca si lasa zì, ca si lasa domà dal ešìlio, al vèn distrùt.]

1387 (return)
[ S’i no’ai il coràgju di ricognosi sè ca è veretàt, na dì, cuant che il prešènt al sarà doventàt timp antìc, i vegnaràj dismintiàt dal dut.]

1388 (return)
[ Cuanta veretàt ca è’n ta sti rìghis!]

1389 (return)
[ Purgatori.]

1390 (return)
[ L’ešìlio.]

1391 (return)
[ Diu.]

1392 (return)
[ Beatrìs a lu sigùra che il plašej celestiàl cal à vuardàt taj so vuj al pòl cjatàlu èncja al di fòu daj so vuj.]

1393 (return)
[ La brama di Cjasaguida di discori di nòuf cun luj.]

1394 (return)
[ Chèl che Cjasaguida al minsonarà a si prešentarà svelt coma na saèta.]

1395 (return)
[ Un’altri lušòu.]

1396 (return)
[ La stesa ambiguitàt (al eše il falcòn cal svuala o il vuli dal falconièr?) a è encja’n tal originàl.]

1397 (return)
[ Dùcjus grancj’ condotièrs medievaj, scju chì; fra di lòu, zent coma Gotfrèit a èrin condotièrs da li primi crocjàtis cuntra i saracèns.]

1398 (return)
[ Dante al vuarda in taj so vuj e a ghi par pì bièla di sempri, roba che, considerànt i superlatìfs cal à ušàt fin adès, a somearès impusìbul.]

1399 (return)
[ Dante a si necuàrs ca sòn adès in ta la sfera di Gjove.]

1400 (return)
[ Beatrìs.]

1401 (return)
[ Pa la so vergogna, na fruta—a ni dìs Dante—a cambia colòu, dal ros al blanc, a colp.]

1402 (return)
[ La sesta stela a sarès Gjove, pì temperada di Saturno (frèit) o Mars (cjalt).]

1403 (return)
[ La lus stesa a stà formànt ai so vuj li lèteris da la nustra lenga (ma i no cròt dal furlàn!).]

1404 (return)
[ Una da li Mùšis.]

1405 (return)
[ Volèighi ben a la gjustìsia vuàltris ch’i gjudicàis la cjera.]

1406 (return)
[ “Dùtis chès” a si riferìs a li lùcis ca si stàn pojànt sul colm da la “M,” fašìnt la “M” someà na sorta di gìlio. Pal valòu simbòlic da la “M” i sugerìs i comentatòus, ca la sàn pì lungja di me.]

1407 (return)
[ Diu.]

1408 (return)
[ Informa = tal sens daj antìcs scholàstics: ca ghi conferìs la so vera sostansa o esènsa.]

1409 (return)
[ Il valòu simbòlic al è pì o mancu cussì: i spirs (ca pòsin èsi jodùs coma la zent ca à simpatìa pa la monarchìa fransèša) a càmbin cul so sfavilà il gìlio, cal raprešenta la cjaša franseša, in ta la forma da l’acuila, sìmbul dal Impero, dimostrànt cussì che, tal livèl simbòlic la zent a preferìs—o a varès da prefer엒l Impero al dominio fransèis.]

1410 (return)
[ Il sugerimìnt di Dante chì al è che la corusiòn (fun) da la gjustìsia a deriva da la curia papàl—cun Zuan XXII da Avignòn prin di dut. (Vandelli)]

1411 (return)
[ Coma cal veva fàt il Signòu in tal templi di Gjerušalèm.]

1412 (return)
[ La guèra adès a vèn fata daj pàpis ca ùšin scomùnichis o altri amonimìns cuntra i fedej, e fašìnt cussì a ghi ròbin il pan spirituàl che il Signòu al voleva prejòdi par dùcjus.]

1413 (return)
[ Dante chì al stà apostrofànt, a si pensa, un daj pàpis (Clement V?) cal era stàt acušàt di imponi scomùnichis doma par scancelàlis se un daj potentàs al vès vierzùt il so tacuìn!]

1414 (return)
[ La Glišia.]

1415 (return)
[ Il tu di sti rìghis al è Zuan XXII (o n’altri papa coròt e cìnic). Stu papa a si riferìs a S. Pieri e a S. Pauli in maniera spresànt—e chèl ca gh’impuarta a sòn doma i florìns ca tègnin raprešentada la figùra di San Zuan Batista.]

1416 (return)
[ Il splendòu daj beàs al somèa un’acuila—sìmbul che a Dante a ghi stà amondi a còu, par rašòns za prešentàdis.]

1417 (return)
[ I mi cjoj encja jò la libertàt ca si’a cjòlt Dante tal ušà “rostro” (latìn: rostrum = bec, o muša) par significà la muša o bec da l’acuila.]

1418 (return)
[ La figura da l’acuila che cussì a si stà esprimìnt a è fata di chej tancju puntìns di lùs ca sòn i beàs ca ghi dàn forma.]

1419 (return)
[ Li vòus di ducju i beàs a èrin concentràdis in ta l’unica vòus da l’àcuila.]

1420 (return)
[ Taj òrdins daj ànzui.]

1421 (return)
[ Il capucjo che il falconej a ghi tèn sul cjaf.]

1422 (return)
[ Chel stùpit di un Satanàs di Lusìfar.]

1423 (return)
[ Ogni creatura inferiòu a chè daj ànzui (Lusìfar in particulàr) a è coma un vàs masa pìsul par capì ’l infinìt savej dal creatòu.]

1424 (return)
[ ’L intelèt divìn.]

1425 (return)
[ ’L intelèt umàn al è regàl dal intelèt divìn: regàl grant, a si sà; ma maj cussì grant coma chel da’ndà cal cjoj ispirasiòn—coma che se un siòr a ni regala mil dòlars, mil dòlars a sòn tàncjus, si capìs; ma puc o nuja in confrònt dal tešoru da’ndà ca vègnin.]

1426 (return)
[ Cupiditas radix malorum est—in ta ducju i sens.]

1427 (return)
[ Puòr’on = puòr omp.]

1428 (return)
[ Domanda, chista, che dùcjus a si sòn domandàs, prima o dopo.]

1429 (return)
[ Il cjadreòn di un gjudice.]

1430 (return)
[ Tal sens di èsi il contrari di sutìlis.]

1431 (return)
[ S’a si imedešimèa cu la volontàt divìna.]

1432 (return)
[ Fin a chel punt chì dal rašonamìnt da l’acuila, il me dùbit al restarès intàt.]

1433 (return)
[ L’acuila.]

1434 (return)
[ Vuàltris umàns i no sèis bòis di capì li sutilèsis da la gjustìsia divina. A si’è tentàs di diši, chì, che forsi a no sarès tant na bruta roba se il creatòu a ni permetès di capì cualchidùn daj so mistèris. Forsi, s’a ni spalancàs chel barcòn cal fa jodi sè ca è la di fòu, in tal so ort, par cussì diši, forsi i varèsin encjamò pì amirasiòn par luj e par dùtis li ròbis cal à’n tal so ort. Ma i saj ben che luj al è ostinàt a insisti su la storia da la fede, che sensa di chè i no podarìn maj godi da la bielèsa dal so ort.]

1435 (return)
[ Crist. E di che zent ca fà mostra di vej sempri Crist in mins a’n d’è tanta, coma ca è tanta la ipocrišìa da la zent.]

1436 (return)
[ Danàs e beàs a si ju jodarà sfilà’n ta do filis: chè daj beàs e chè di chej zùs in malora.]

1437 (return)
[ Imperatòu Berto da l’Austria.]

1438 (return)
[ Il cugnàt di Berto al zarà a pièrdi l’Austria entri pus àis. (Cussì i comentatòus.)]

1439 (return)
[ Stu chì al sarès Filìp il Bièl, da la Fransa, che, secònt i comentatòus, al veva falsificàt tanta moneda par podej fà na guera. Filìp pì tars al era zùt a murì dopo èsi stàt ferìt da un cinghiàl.]

1440 (return)
[ Ducju scju regnàns a’an na roba in comùn: la brama di vej e di otegni teritori daj àltris—’l inglèis al voleva la Svesia; il spagnòu Gibiltèra (daj Mòrus); etc.]

1441 (return)
[ Ca sarès il stes che diši che par ogni virtùt che stu suèt al à, al à pur mil pècis.]

1442 (return)
[ Di stu re di Sicilia a basta diši puc—al era un omp plen di vìsis e basta.]

1443 (return)
[ Il barba di Federico al era Jàcu, re da la Majorca. Jàcu II, il fradi, al era re da l’Aragona.]

1444 (return)
[ Ràsia: na region ca includeva part da la Bosnia, Croàsia, Serbia e Dalmàsia.]

1445 (return)
[ Il re di Ràsia a si veva profitàt dal fat che la so moneda a ghi someàva a la moneda venesiana (I “matapan” vènetos).]

1446 (return)
[ I Pirenej, ca podèvin difìndi il re di Navàra da la Fransa.]

1447 (return)
[ Il re di Cipro, fransèis, al era un omp coròt e crudèl, secònt Dante e secònt i comentatòus.]

1448 (return)
[ Chej puntìns di lùcis ca fòrmin il vuli da l’àcuila a sòn pì brilàns (= di mèrit pì grant) daj àltris ca ghi dàn forma al rest da l’àcuila.]

1449 (return)
[ Re Davide, autòu daj Sàlmos.]

1450 (return)
[ La sostansa di sti rìghis a pàr ca sedi che il cjantadòu (Re Davide) al cognòs adès il grant prèmiu risevùt pa li so òperis.]

1451 (return)
[ ’L Imperatòu Trajàn.]

1452 (return)
[ Cf.Purg. X. [Footnote 73: etc.]

1453 (return)
[ Il paradìs e ’l infièr.]

1454 (return)
[ Ešechièl che, savùt da Zaìja cal sarès muàrt di lì a puc, al veva domandàt di èsi lasàt vif par encjamò un puc di timp par podej fà penitensa. (Robuschi)]

1455 (return)
[ Coma tal cašu di Ešechièl.]

1456 (return)
[ ’L Imperatòu Costantìn cal veva pasàt li lègis di Roma a l’àcuila, sen dal Impero, e al veva al stes timp stabilìt Bišansio coma capitàl dal Impero.]

1457 (return)
[ Là che la sèa dal vuli da l’àcuila a taca a zì’n jù.]

1458 (return)
[ Gulielmo il Bon, re da la Sicilia, planzùt in taj timps di Dante, pì ’ncjamò pal fat che chej ca lu vèvin suseguìt, Carlo e Federico, a èrin stàs governàns da nuja. (Comentatòus)]