1459 (return)
[ A si mostra dut risplendìnt e colòu di òru.]

1460 (return)
[ Un daj trojàns ca vèvin lotàt cuntra i Grecs. Dante, naturàl, a si necuàrs a colp di sta straordinaria rivelasiòn: se’l fàja un ostia di un pagan uchì in tal paradìs?]

1461 (return)
[ Cussì Shelley cuant che’n ta la so “To a Skylark” al sìnt tal cjantà da la lòdula un segnal di cualchicjùsa cal è cussì tant pì bièl, pì melodiòus di cualsìasi roba ca è di sta cjera, e che di conseguènsa a ghi tocja èsi divìna.]

To a Skylark]

Hail to thee, blithe Spìrit! Bird thou never wert, That from Heaven, or near it, Pourest thy full heart In profuse strains of unpremeditated art….]

Sound of vernal showers On the twinkling grass, Rain-awaken'd flowers, All that ever was Joyous, and clear, and fresh, thy music doth surpass….]

What objects are the fountains Of thy happy strain? What fields, or waves, or mountains? What shapes of sky or plain? What love of thine own kind? what ignorance of pain?…]

1462 (return)
[ Ogni roba tal mont a è creada in conformitàt cul volej di Diu (il plašej eterno).]

1463 (return)
[ Dante al uša sta espresiòn latina par significà la esènsa di na roba; e cussì i la uši encja jò. In furlàn na peràula ca si visinarès a sarès “robitàt,” ca sarès la sostansa di na roba, coma che in inglèis a si uša la espresiòn “whatness” o “thingness.”]

1464 (return)
[ La viva speransa (cal à un omp coma Trojàn) di zì a cognòsi Diu a và a “vinsi” sul volej (o amòu) divìn, ca ghi scolta a chej ca mòstrin speransa.]

1465 (return)
[ Trajàn (la prima) e Trojàn (la cuinta) dùtis dos colocàdis ta la sèa da l’acuila.]

1466 (return)
[ Secònt i comentatòus, al è stàt San Gregorio a preà par che Trajàn al tornàs fra i vìfs par fà dal ben—cal era il so dešideri.]

1467 (return)
[ Voltàs: tal sens che in ta chistu momènt al à la nustra atensiòn.]

1468 (return)
[ Crist.]

1469 (return)
[ Tal vuli da l’àcuila, lì cal lus cuj altri beàs.]

1470 (return)
[ Il spìrit di Rifeo il Trojàn.]

1471 (return)
[ Da gràsia a gràsia…]

1472 (return)
[ (Pur. XXIX. [Footnote 121]-) Li tre siòris minsonàdis chì a sòn la Fede, la Speransa e la Caritàt ca èrin cun Beatrìs visìn da la roda destra dal so cjar. Chisti virtùs a ghi’an servìt coma batièšin al Trojàn pì di mil àis prin dal vignì dal redentòu. Coma ca dìs l’àcuila sùbit sot, a è inùtil che nuàltris puora zent i provani a capì il misteri da la predestinasiòn, cal contèn in se li rašòns ca spiegarèsin—se doma i rivàsin a penetralu—stranèsis teològichis coma che dal cašu di Trojàn. Lo stes, però, si si ategnìn al cašu di Rifeo il Trojàn, a èše necesàri che un pagàn, dišìn un indiàn canadèis da la epoca pre-colombiana, al vedi vùt li virtùs teologàls (caritàt, fede, speransa) e vej crodùt al vignì di Crist, etc., par vej podùt èsi acetàt la sù, tra i beàs? O misteri da la santa fede!]

1473 (return)
[ Diu stes, cal è chel cal tèn in motu duti li ròbis.]

1474 (return)
[ Par diši la veretàt, tal originàl Dante al à “s’affina,” espresiòn ca mostra un perfèt acòrdu fra il volej daj beàs e il volej di Diu.]

1475 (return)
[ Li sèis daj vùj a si sbàsin e a si àlsin al stes timp, cussì coma l’intensitàt da li lùcis tal vuli da l’àcuila a si alsava o sbasava in perfèta sintonìa cul parlà da l’àcuila.]

1476 (return)
[ Tal originàl i vuj di Dante a si fìsin su la “mia donna.” Purtrop il furlàn a nol somèa vej l’ecuivalènt di chista espresiòn. La me fèmina? No. La me siòra? Nencja. La me zovina? La me fruta? La me madona? La me biela? La me ninina? No. No. No. No e no.Il furlàn a nol à nisùna peràula ca si visina a la “mia donna.” La “mia donna” tal sens ušàt da Dante a è espresiòn di gentilesa, di rafinatesa, di galanterìa—cualitàs di un mont social e romàntic che, i cròt, a nol à maj parlàt furlàn. Il furlàn, almancu chel parlàt a San Zuan, al è, in tal scori da la storia, stàt lenga dal contadìn e lì, a è da amètilu, espresiòns cavalerèschis coma la “mia donna” a sòn difìsilis da cjatàlis.]

1477 (return)
[ Semele, na amànt di Gjove ca veva insistìt di jòdilu in tal so splendòu e, in tal jòdilu, a si veva brušàt e di ic a no era restàt altri che un grumùt di sinìša.]

1478 (return)
[ Cualsìasi altra fèmina (fiòla, siòra, zovina, ninùta o fruta ca sedi) a corarès il riscju di someà una di chès ca si vàntin da li so bielèsis. Tal cašu di Beatrìs, però, chistu aserimìnt che la so bielèsa a stà doventànt sempri pì luminoša a no si pòl clamala vanitàt. Cussì a no è nencja just “perdonà” Beatrìs—coma che al inisi i eri tentàt di fà. (S’a vès vùt un momènt di comprensìbil debulesa feminìl i la varès perdonada a colp. Ma chì, sè ca è da perdonà?)]

1479 (return)
[ Il ridi di Beatrìs.]

1480 (return)
[ Il siètin splendòu al sarès Saturno, indà ca sòn apena rivàs. Ta la cjera adès a si sìnt il inflùs di Saturno e da la costelasiòn dal Leòn.]

1481 (return)
[ Saturno.]

1482 (return)
[ Saturno al era il re da la etàt dal òru, cuant che dut a era coma ca varès da èsi, no coma vuèj cuant che dut (o cuaši) a è coma ca è, e par sigùr no coma cal varès da èsi.]

1483 (return)
[ Beatrìs.]

1484 (return)
[ Ca jodeva dal jodi di Diu stes.]

1485 (return)
[ Dante chistu a ghi lu dìs a un daj spìris luminòus ca ghi stàn in front.]

1486 (return)
[ Beatrìs.]

1487 (return)
[ Ta àltris sfèris celèstis.]

1488 (return)
[ Tant il ridi di Beatrìs che il cjantà daj beàs al varès, uchì, na soavitàt cussì granda che Dante, in bròut di gjùgjulis, a nol podarès apresà—ma a si insiminarès dal dut, par sigùr!]

1489 (return)
[ Cun che infušiòn di lus ca vèn dal alt, la lus ca stà parlànt a pol jodi in ta la esènsa di Diu stes.]

1490 (return)
[ Il me jodi (inteletuàl) a si adeguèa a la lus divina.]

1491 (return)
[ Coma dita sùbit sù, nencja i serafìns a rivaràn maj a capì ducju i segrès divìns.]

1492 (return)
[ Dante a la mèt cussì: “Tra due liti d’Italia surgon sassi….” I lu amèt: chistu al suna un puc miej dal me mòut di esprìmimi, almancu in ta stu cašu chì. Ma se si’aja da fà… A pensàighila ben encja Dante al varès aprovàt il pastrosès macarònic da la me riga, cu la so mistura di furlàn “clàsic” e furlàn di San Zuan.]

1493 (return)
[ I comentatòus a no sòn sigùrs a cuj ca si riferìs.]

1494 (return)
[ Al era cognosùt coma Pieri Pecjadòu tal convènt di Santa Maria dal Puàrt.]

1495 (return)
[ Uchì i comentatòus a pàrlin di un anacronišmo (par via che ai timps di San Pieri Damiàn a no si ušava encjamò chel cjapièl che i cardinaj a pàrtin vuèj. A no è la prima volta, a propòšit, che Dante (encja s’a lu fà par bocja di San Pieri Damiàn) al mostra di èsi crìtic di scju minìstros da la Glišia.]

1496 (return)
[ Cefàs = Cephas: San Pieri; il grant vasèl: San Pauli.]

1497 (return)
[ Miga mal, Dante, cuant ca si buta a l’ironìa!]

1498 (return)
[ Cal sarès il sflameà di San Pieri Damiàn.]

1499 (return)
[ A la mari.]

1500 (return)
[ Cf. Par. XXI. 4- [Footnote 12]; [Footnote 57]- [Footnote 62].]

1501 (return)
[ Prin da murì.]

1502 (return)
[ Ànsi, il riguàrt cal stà mostrànt Dante di front di scju beàs, a lu rìnt pì ’ncjamò meritèvul di vignì ricognosùt da Diu—cal è il so objetìf.]

1503 (return)
[ Il monastèri cal cjòj il nòn di San Benedèt.]

1504 (return)
[ Zent pagana, ca no voleva savèighini da la nova fede.]

1505 (return)
[ San Benedèt al veva fondàt il monasteri di Mont Casìn tal [Footnote 528].]

1506 (return)
[ Il paganèšin.]

1507 (return)
[ Salt = saldu. I fràris uchì a ghi’an tegnùt dur a la so fede.]

1508 (return)
[ Dante al vòu jodi il sant coma cal era, lìbar da che luminošitàt ca lu tèn, in ta un bièl sens paradosàl, platàt.]

1509 (return)
[ ’L Empireo.]

1510 (return)
[ La sù tal Empireo dut a è perfèt, coma cal è sempri stàt.]

1511 (return)
[ Tal Empireo il “èsi” a nol è na roba materiàl, coma cal è’n ta che altri sfèris o uchì in tal nustri puòr mont. I beàs a pòsin rivà fin la sù; roba ca no ghi è pusìbul a un puòr mortàl coma Dante—almancu no a stu punt.]

1512 (return)
[ Cuant ca si veva insumiàt di vej jodùt na scjala ca si alsava fin tal cjèl, cun ànzui ca ghi zèvin sù e jù.]

1513 (return)
[ Puòr Svuàlt! Stu puòr Benedetìn al era pròpit lì, a partada di man, e cussì i lu’ai ušàt. Colpa so sa’l è saltàt fòu pròpit cuant chi zèvi in sercja di un Benedetìn cal rimàs cun salt!]

1514 (return)
[ Convènt, o monastèri.]

1515 (return)
[ Chel profitàsi da li rènditis da la Glišia. (A si pensarès che la debulesa umana daj prèdis e fràris di na volta, coma la debulesa di chej predis dal dì di vuèj, acušàs di abùšus coma chel da la pedofilia—a si pensarès che sti pècis a varèsin distrušùt la Glišia sècuj fa. E invènsi ic a para via—e abastansa benòn, secònt sè ca si jòt.)]

1516 (return)
[ Se ca custodìs la Glišia a no ghi apartèn nè ai parìncj’ daj fràris e prèdis, nè a àltris ca vòlin scuèdi.]

1517 (return)
[ San Francesco.]

1518 (return)
[ Miràcuj bìblicos coma il spartì da li àghis o’l fà l’aga dal Gjordàn zì cuntra curìnt a èrin pì grandi maravèis che un pusìbul intervènt di Diu di “coreši” la corusiòn ch’i’ai apena descrìt.]

1519 (return)
[ Par via che Beatrìs a ghi’a permetùt di “vinsi” la so gravitàt naturàl e di zì sù svelt, coma un spìrit.]

1520 (return)
[ Il sen dal Zodiac cal seguìs il sen dal Toru al è la costelasiòn daj Zìmuj—e a è sot di chistu sen che Dante al era nasùt.]

1521 (return)
[ Il firmamìnt.]

1522 (return)
[ Il gran pàs al sarès la dificoltàt ca ghi resta a Dante di contà da li ròbis ca nol à encjamò descrìt dal Paradìs.]

1523 (return)
[ I ànzui.]

1524 (return)
[ Dante al stà oservànt la luna da che altra banda, la banda che nuàltris i no jodìn maj e ca no’à li màcis ca si jòdin da chì—da la cjera.]

1525 (return)
[ Pari dal soreli.]

1526 (return)
[ Maja e Dion a èrin li màris di Mercurio e Vènere—ca ghi zìrin atòr e visìn dal soreli.]

1527 (return)
[ Gjove al è’n tal miès di Mars e Saturno; un cjaldòn, e ’l altri frejdùt.]

1528 (return)
[ Vandelli al nota che’n taj timps di Dante i astronòmos a riferìvin ai poscj’ indà ca èrin i pianès coma “cjašis.”]

1529 (return)
[ Coma la usièla, Beatrìs a stà spetànt, duta ansioša, par cualchicjusa di luminòus cal stà par spuntà da un momènt a l’altri.]

1530 (return)
[ Dut il frut cal vèn fòu da la influensa daj cjèlos, cal sarès dut il insièmit daj sans dal Empireo.]

1531 (return)
[ Parsè che li peràulis a no rìvin a descrivi dut chel splendòu.]

1532 (return)
[ Crist.]

1533 (return)
[ Miga mal sta teoria medievàl di coma ca nàs na saèta!]

1534 (return)
[ I si recuardàn ben che puc prin (Par.XXI.4+ e [Footnote 62: + ) Dante a nol varès podùt jodi Beatrìs in ta dut il so splendòu; ma adès cal à jodùt altri ròbis brilàntis al è pì preparàt a vuardà e apresà il ridi luminòus di Beatrìs.]

1535 (return)
[ Cuanti vòltis ch’i vìn vùt dùcjus chista esperiensa chì! Spes a susèit che cuant ch’i si sveàn a colp, ta miès di un sun, i dišìn: èco, a bišùgna che stavolta i mi recuardi di sè ch’i mi stevi insumiànt. Ma, nonostànt il propòšit di recuardàsi daj particulàrs dal sun, puc dopo ch’i si sìn ben sveàs il sun al è zùt sul’òsti e dut sè ca ni resta a è la certèsa ch’i si sìn insumiàs di cualchicjusa ca meretava di èsi recuardada. Tal cašu di Dante, a sarès interesànt aplicà li teorìis di Freud—o di Schachtel. (Chist’ùltin al è chel cal dìs che la rašòn pa la cual i no si recuardàn daj suns a è par via che i suns di sòlit a pàrtin a gala li ròbis che pròpit i vorèsin vej—tal cašu di Dante chistu al somèa pròpit just—ma ca sarès cuntra i precès fondamentàj da la nustra cultura di podej vej o otègni.)]

1536 (return)
[ Dante a nol rivarès a descrivi la bielèsa inefàbil dal ridi di Beatrìs—e dal rest dal so aspièt sant e luminòus—nencja s’al vès la asistènsa di dùcjus i poès ispiràs da dùtis li Mùšis.]

1537 (return)
[ Ca sarès la poešia di Dante.]

1538 (return)
[ La roša = Maria; i gìlios = i apòstui.]

1539 (return)
[ Il so vuli a nol era encjamò abituàt—o dal dut preparàt—a jodi višions luminòšis coma chè ca stà par prešentasi al so vuli.]

1540 (return)
[ La cauša a sarès Crist stes.]

1541 (return)
[ La prešensa visìna—e di conseguensa tant luminoša—dal Signòu a ghi varès impedìt a Dante di podej jodi i altri beàs, lòu stes esìnt luminòus.]

1542 (return)
[ Sùbit dopo che il Signòu, cu la so luminošitàt, a si’a un puc distansiàt, Dante al pòl concentrà il so vuli sul bièl flòu (Maria—la roša mìstica) reprešentàt dal lustri pì intèns cal à davànt di luj.]

1543 (return)
[ In tant e in cuant: in cualitàt e in intensitàt.]

1544 (return)
[ Chista “flama” a sarès, secònt i comentatòus, chè dal ànzul Gabrièl.]

1545 (return)
[ ’L ànzul al “coronava” cu la so melodìa chel gjojèl (zefìr) ca era Maria, e ic a so volta a feva dut il cjèl risplìndi coma da la lus di un grant zefìr.]

1546 (return)
[ Il Empireo.]

1547 (return)
[ Il nonu cjèl, o Prin Motu, cal imbràsa dut il rest dal mont. La so visinànsa a Diu a ghi permèt di godi pì da li àltris sfèris il calòu cal vèn radiàt da Diu e da li so asiòns divìnis.]

1548 (return)
[ Maria e la so simìnsa (il Signòu) a sòn zùs in sù cussì a la svelta che il vuli di Dante a nol è rivàt a seguìju.]

1549 (return)
[ Tal originàl: Sti ànimis a èrin tal semenà “buone bobolce.” Interesanta la nota di Vandelli, cal sugerìs che “bobolce” a deriva da “bifolca,” ca significarès “cjera” o “cjampàgna” in ta cers dialès dal nord. Al spiegarèsia , chistu, il significant di “bifolco,” espresiòn cal ušava me Barba Toni (puarèt) cuant che, da frutùt, i vegnevi da luj butàt par aria. Ca la vedi ušada (coma cal feva cun ludro) in tal sens di “contadinàt” o di “vilàn” o di “salvàdi” par significà che un cal era coma li altri bèstis da la cjera?]

1550 (return)
[ San Pieri, cal è stàt vitoriòus sul mal. Il “concilio” al sarès il insièmit da li ànimis beàdis dal nòuf e dal vecju Testamìnt.]

1551 (return)
[ La nustra fantašìa a no riva a rìndighi gjustìsia a la soavitàt celestiàl di chistu cjànt.]

1552 (return)
[ Cussì a ghi dìs San Pieri a Beatrìs.]

1553 (return)
[ Viru = Latìn (sanzuanišàt) par omp.]

1554 (return)
[ Dal paradìs.]

1555 (return)
[ Coma ca ni recuàrdin i comentatòus, San Pieri “ambulabat super aquam, ut veniret ad Jesum.” (Matt.XIV. [Footnote 25]-)]

1556 (return)
[ Un ca si prepara a afrontà un ešàm ca ghi vierzarà la strada al dotoràt. Chistu bacelièr al à di tegnisi pront a provà (no a determinà) la cuestiòn ca ghi vèn proponùda dal mestri.]

1557 (return)
[ Mestri—San Pieri; la cuestiòn su la cual al vegnarà ešaminàt: la fede.]

1558 (return)
[ San Pauli.]

1559 (return)
[ Pal significàt medievàl e Tomìstic di scju vocabuj i sugerìs i comentatòus.]

1560 (return)
[ ’L intensiòn = il crodi (i cròt), cal doventa sostansa, tal sens scolàstic di veretàt.]

1561 (return)
[ Ca sarès il jodi in ta li veretàs etèrnis, aparèntis doma s’a si è in paradìs.]

1562 (return)
[ Cun vigòu, cun pasiòn.]

1563 (return)
[ Al so stamp.]

1564 (return)
[ Gjojèl.]

1565 (return)
[ A è fede sensa lìmit chista. I lešèvi tal Vecju Testamìnt alsèra che rìghis ca còntin di chel puòr diàu cal và’n taj cjamps di domènia in sercja di stecùs par tègnisi cjalt. E Diu, avìnt oservàt ca nol rispetava la domènia, a ghi dìs a Mošè: “Copàilu. Bišùgna cal vègni lapidàt.” (Nùmars [Footnote 15]: [Footnote 32]) Èco, a bišùgna vej na fede da leòn (cussì par diši, sicòma ch’i no soj tant sigùr di cuanta fede ca’an i leòns) par cròdighi a la gjustìsia di chistu Diu vecju.]

1566 (return)
[ Il Testamìnt vecju e chel nòuf a sòn chì tratàs coma componìns di un argumìnt silogìstic.]

1567 (return)
[ Tal sens di òpera divìna.]

1568 (return)
[ In ta sta metàfora la natura a è paragonada a un fabri ca nol è bon di scjaldà e di dàighi forma a ròbis ca sòn aldilà da li so capacitàs—ca sarèsin i miràcuj.]

1569 (return)
[ Che ròbis consideràdis miràcuj.]

1570 (return)
[ Il Te Deum laudamus….]

1571 (return)
[ Secònt il Vanzèli di San Zuan, San Zuan al era stàt il prin a rivà in tal sepulcri di Crist, ma San Pieri al era stàt il prin a entràighi e crodi che Crist a si era rifàt vif.]

1572 (return)
[ Tal sens che’l Spìrit Sant su di lòu a si’a fermàt e cul santificàju a ghi’a cussì permetùt di risevi la veretàt.]

1573 (return)
[ S’i vìn na sincuìna e na cuindišìna, parsè no na trina?]

1574 (return)
[ Ta l’analogìa: il siòr = San Pieri; il servo = Dante.]

1575 (return)
[ I vegnaràj incoronàt poeta, cu la corona di oràr, tal Batisteri di San Zuan indulà chi soj stàt batiešàt.]

1576 (return)
[ Coma che di fàt, San Pieri al à fàt a la fin dal ùltin cjànt.]

1577 (return)
[ San Jacu al veva il so sepulcri in Spagna (Galisia), indà che par jòdilu tàncjus a pelegrinàvin.]

1578 (return)
[ San Jacu al veva comentàt su la bondansa di gràsis dal cjelo (la nustra bašìlica—o la cjaša di Diu).]

1579 (return)
[ I tre, Pieri, Jacu e Zuan, a vègnin a raprešentà la fede, la speransa e la caritàt.]

1580 (return)
[ Cul incoragjamìnt di San Jacu al pòl adès vuardà la granda luminošitàt daj beàs che prin i so vuj a no èrin rivàs a sopuartà.]

1581 (return)
[ Di front di Diu e daj beàs.]

1582 (return)
[ S’al vès rispundùt luj al varès corùt il rìscju di someà vanitòus. Miej lasà che ic a ghi fèdi i cumplimìns.]

1583 (return)
[ Coma ca dìs Beatrìs, a Dante a ghi è concedùt di vignì chì, in ta sta Gjerušalem, par višionà la so realtàt prima di tornà’n tal mont e finì il so lotà in ta la “Glišia militànt.”]

1584 (return)
[ Aut `òus da la Bibia, etc.]

1585 (return)
[ David.]

1586 (return)
[ Diu.]

1587 (return)
[ Salm IX. [Footnote 11]: “Sperent in te qui noverunt nomen tuum,” coma ca lešèvin na volta.]

1588 (return)
[ La speransa ca ghi è stada istilada da San Jacu e Davide adès al pol luj stes istilala in àltris.]

1589 (return)
[ Al sinti li làudis di Dante, San Jacu al và pròpit in “bròut di gjugjulis”!]

1590 (return)
[ San Jacu al àrt di chel amòu ca ghi veva permetùt di afrontà il so martìri fin al momènt da la so muàrt.]

1591 (return)
[ Cuant che un al và in paradìs (da sta cjera) al varà sù doj vistìs: il so spìrit e il so cuàrp.]

1592 (return)
[ San Zuan da l’Apocalìs, cuant cal parla da la risuresiòn daj cuàrps.]

1593 (return)
[ Secònt chej ca s’intìndin, al tramontà dal soreli (vièrs la fin di zenàr) a vèn fòu la costelasiòn dal Cancri. E, Dante al dìs, se sta costelasiòn a varès na stela tant luminoša coma cal è chel lustri cal spunta fòu daj beàs in ta stu momènt—cal sarès San Zuan—alòra a sarès sempri dì par un mèis intej. Chì jo, no volìnt èsi pignòu, i ghi làsi i particolàrs a chej ca sàn.]

1594 (return)
[ ’L usièl = pelicàn = Crist. (Crist a ni ufrìs se stes coma che—secònt la storia—il pelican a ghi ufrìs il so còu ai picinìns sos.)]

1595 (return)
[ Dante al tenta di jodi se San Zuan al è dotàt di cuàrp. San Zuan al sodisfa la curiošitàt di Dante cun sè cal dìs pì’n jù.]

1596 (return)
[ Cuant che il nùmar daj beàs ca sù al dovènta compàj dal nùmar predestinàt da Diu di vignì “elèt” par rimplasà i ànzui pierdùs che volta da la rivolta daj ànzui capitanada da chel tramàj di Lusìfar.]

1597 (return)
[ Doma Crist e Maria a sòn zùs sù’n tal Empireo cun cuàrp e spìrit—no San Zuan, al contrari da la legenda.]

1598 (return)
[ Par via dal splendòu di San Zuan ca lu tegneva imbarlumìt.]

1599 (return)
[ Di San Zuan.]

1600 (return)
[ Beatrìs a no ghi’è’n tal dì di Dante: a no ghi’è pusìbul jòdila par via cal è encjamò imbarlumìt.]

1601 (return)
[ Anania a ghi veva ridàt la vista a San Pauli cul tocjàlu in taj vuj cu la so man.]

1602 (return)
[ Chèl cal fà contèns i beàs uchì al è il prinsìpit e la fin di dut sè che’l Amòu (Diu) a m’insegna.]

1603 (return)
[ San Zuan al vou savej in maniera pì particularišada coma che Dante al à imparàt a volèighi ben al Signòu.]

1604 (return)
[ Il ben (amòu) ca si ghi vòu a na roba al vèn pì grant se pì granda a è la bontàt da la roba a la cual a si ghi vòu ben.]

1605 (return)
[ Diu stes—l’esènsa ca’a dut sè ca è di bon.]

1606 (return)
[ Aristòtil? Platon? Àltris? I studiòus a no sòn sigùrs.]

1607 (return)
[ San Zuan.]

1608 (return)
[ Secònt i comentatòus, chista a sarès na referensa a l’Apocalìs.]

1609 (return)
[ Ta l’Apocalìs, l’àcuila a è minsonada coma sìmbul di San Zuan. (Apocal. IV.7.)]

1610 (return)
[ …Di sè cal voleva ch’i contàs.]

1611 (return)
[ Dal Signòu.]

1612 (return)
[ Diu. (“Pater meus agricola est.” Zuan XV.1)]

1613 (return)
[ Par dìšila justa, il gran Diu prima di Adàm al veva creàt i ànzui. Ma Adàm al era sens’altri il prin omp creàt.]

1614 (return)
[ Tal sens di “frut.” Tal originàl Dante al uša “pomo,” intindìnt diši che Adàm al è ’l unic frut che ’l amòu di Diu al à creàt cuant cal era zà madùr.]

1615 (return)
[ Ogni fèmina a è o fìa di Adàm o a è so nuàra par vej spošàt un daj so fiòj.]

1616 (return)
[ Il plašej di Adàm (il prin spìrit) di contentà Dante a si pòl jòdilu sot da la lus ca lu inglùsa.]

1617 (return)
[ Diu.]

1618 (return)
[ Il paradìs terèstri.]

1619 (return)
[ E i ti vùs pur savej, etc.]

1620 (return)
[ Il gustà dal frut dal àrbul proibìt. (Se Dante al vès podùt dàighi na ocjada a che Eva ca ghi stà in bras dal Signòu in ta che famoša pitura da la Creasiòn dal Omp, al varès jodùt che, almancu par Michelangelo, il frut dal àrbul proibìt a ghi’era sens’altri’n tal vùli di che cocolota di Eva lì, coma che ben a somèa da la sberlocjada ca ghi dà a chel puarèt di Adàm.)]

1621 (return)
[ La proibisiòn di no tocjà il frut, etc.]

1622 (return)
[ Adàm al veva vivùt par [Footnote 930: àis. Dopo muàrt al veva pasàt in tal limbo [Footnote 4302: ajs. Cul vignì dal Signòu, Adàm al era zùt sù in tal Paradìs. Cussì chè da la creasiòn dal omp al vignì dal Signòu a èrin pasàs [Footnote 5232: àis. S’i ghi metìn insièmit i [Footnote 2004: àis pasàs dal nasi di Crist al dì di vuej, Adàm al è stàt creàt [Footnote 7236: àis fà. Taj nustri timps, l’aritmetica da l’evolusiòn dal mont a è cambiada un puc pì di un puchitìn.]

1623 (return)
[ La lenga di Adàm a era stada parlada fin in taj timps di chel cuarantavòt di Babèl.]

1624 (return)
[ Rašonèvul.]

1625 (return)
[ “…Mobil, cual piuma al vento” a vèn a mins.]

1626 (return)
[ A è naturàl che ’l omp al parli, ma la lenga cal decìt di parlà a è na roba arbitrària ca decìt la zent di chì o di là.]

1627 (return)
[ Il limbo, cal circonda ’l infièr.]

1628 (return)
[ “I” e “El” a sarèsin ducju doj nòns ca si riferìsin a Diu—il prin, secònt i comentatòus, al dà da intindi cualchicjusa di cabalìstic (e il I stes a si riferìs al nùmar un Romàn); il secònt al è Ebreo par Diu.]

1629 (return)
[ In ta [Footnote 24: òris il soreli a si moveva tra cuatri cuadràns. La “prin’ora” chì a sarès il prin cuadrànt, cussì che Adàm, esìnt stàt in tal Eden chel timp cal dura dal prin al secont cuadrànt, al sarès restàt in tal Eden par puc pì di sèis òris. (I amèt ch’i saj puc di chisti ròbis arcànis! Miej zì là di chej ca san.)]

1630 (return)
[ Li mušis di San Zuan, San Jacu, San Pieri e Adàm.]

1631 (return)
[ San Pieri.]

1632 (return)
[ Lusìfar.]

1633 (return)
[ Tal infièr.]

1634 (return)
[ Daj timps da la pasiòn dal Signou.]

1635 (return)
[ La Glišia.]

1636 (return)
[ Una part: i Guelfs; l’altra: i Ghibelìns.]

1637 (return)
[ Il Guascòn: il Papa Clement V; il Caorsìn: Zuan XXII (no il Papa bon—Zuan XXIII—ma chel tristàt daj timps di Avignon. (Dèit pur n’ocjada ai comentatòus.)]

1638 (return)
[ Domanda dut, sensa platà nùja.]

1639 (return)
[ Cuant che il soreli al è in ta la costelasiòn dal “cuar dal cjavròn” (Capricorn).]

1640 (return)
[ A mi tòcja inchinami al furlàn di la da l’aga (ma al è doma un prestit).]

1641 (return)
[ Miej dà na ocjada ai comentatòus par capì chista arcana oservasiòn astrològica di Dante. Pal momènt a basta savej che Dante al stà dišìnt ca sòn pasàdis sèis òris da cuant cal à par ùltin vuardàt la jù’n ta la cjera. (Cf. Par XXII. [Footnote 128]—)]

1642 (return)
[ Da lì cal è Dante al riva a jodi ta una banda il Stret di Gibiltèra, indulà che la nàf di Ulìs a si veva infondada; ta che altra la spiagja, ta la Fenicja, indà che Europa a veva marošàt cun Gjove. Chel can da l’ostia di Gjove a si veva trasformàt in toru—toru gentìl, si capìs—e a ic, secont Dante, a no ghi veva displašùt pròpit tant di vej dovùt sopuartà il so “dols car’c.”]

1643 (return)
[ La nustra cjera.]

1644 (return)
[ Una costelasiòn.]

1645 (return)
[ “Cjar umana” a riferìs a la natura; “pitura” a riferìs a l’art.”]

1646 (return)
[ Leda, coma ca conta la storia, a era stada sedušuda da chel scaltri di Gjove (ca li induvinava dùtis). Savìnt che a Leda a ghi plašèvin i cìgnos, a si veva tramutàt in ta un di chej usièj lì e da bièl usièl cal era doventàt, al veva fàt, mah, al veva fàt sè cal veva fàt, cul rišultàt che dal òuf di Leda a ghi èrin nasùs i doj zìmuj che adès a sòn lasù tra li stèlis. Dante, duncja, a ni stà dišint che’n ta stu momènt la bielèsa divina daj vuj di Beatrìs a lu’a pocàt a vuardà in alt, vièrs il Prin Motu. A è da notà, però, ’l acopiamìnt da la soavitàt di Beatrìs (e Dante al è mat par ic) a l’atrasiòn cal sìnt pal bièl nìt di Leda. Tant par gust i vorès sugerì che l’atrasiòn sintùda da Dante par Beatrìs a à—o a à vùt—taj timps indavòu cualchicjùsa ca veva in sè almancu un puc di un tacadìs sensual ma che cul zì dal timp chista atrasiòn fišica a si veva sublimàt in ta che figura spirituàl che Beatrìs a è doventada, e di conseguensa in tal so viàs vièrs il Alt. A mi vèn in mins—ma cu na spunta un puc diferenta—na poešia di John Donne. Donne a si sinteva torturàt da che do costàntis atrasiòns: il spìrit da na banda e il cuàrp da che altra. Benòn—in ta na poešia al trata di un tipo coma luj, che volìnt sedùši na bièla zovinùta, ma savìnt che luj al varès da tègnisi sodisfàt di na relasiòn spirituàl, a la fin a si rasègna di otègni pur il so cuàrp, dišìnt che, dopodùt, cuant ca si trata dal spìrit, po, “the body is his book”!]

1647 (return)
[ Il Prin motu e il nonu cjèl.]

1648 (return)
[ In ta cual post particulàr di stu cjèl ca mi veva partàt.]

1649 (return)
[ ’L Empireo.]

1650 (return)
[ Stu nonu cjèl (il Prin Motu) al è inglusàt da la lus e dal amòu ca fòrmin il pensej divìn, coma che il nonu cjèl al inclùt in sè stes dùcjus i altri vot cjèlos.]

1651 (return)
[ “Mant” in tal sens cal inglùsa il nonu cjèl e ducju i àltris.]

1652 (return)
[ A si jòt che il mestri di Dante a ghi veva insegnàt ben a jodi i mistèris da la santa aritmetica: il miès di dèis (= 5) e il cuint di dèis (= 2) a sòn dùcjus doj circoscrìs dal nùmar dèis; ma il dèis a nol è inglusàt da chej àltris.]