Di pari pas, coma nemaj ca vàn al zòuf,
          jò’i zevi cun che ànima cargada
          fin che pal bon mestri a restava alc di nòuf;

          e al veva dìt alòr: “Làsiu e fà pì strada,
          che chì a piè o’n careta ’si si rangja;
          chèl cal pòl, besòu si juda avonda.

          Indresàt mi eri, coma chèl che dongja
          a mi steva, encja se il me pensej
          bas e ùmil a Oderìs ghi ’era dongja.

          Movùt mi’eri, e’i ghi zevi davòu volentej
          ai pas dal me maestri, e jò e luj
          svels i zèvin cul pas na vura lišej;

          e luj dìt mi veva: “Volta pur in jù’i to vuj:
          ben ti farà, e sinti tant pì sigùr,
          d’jodi sè che sot daj piè ti às, cuj to vuj.”

          Par che’l recuardasi di lòu nol resti’n tal scur,
          li làstris insima daj puòrs soteràs
          sèns a àn di chèl ca èrin prin da zì’n tal dur,481
          ’ndà che tanti vòltis si resta turbàs
          da li spunzùdis ca dàn li memòris,
          ma doma’i pì pìus a vègnin ben spironàs;

          cussì mi èrin lì parùdis482, ma pì bièlis
          secònt i dišèns tal troj ritràs, e figuràs
          che'n ta stu mont in sù'l zeva pa li bàndis.

          Jodùt i vevi chèl che fra ducju i creàs
          il pì nòbil al era stàt483, colà jù dal cjèl
          chì in banda saetànt fin a bas.

          Jodùt i vevi Briàreus, che da’un folc dal cjèl
          impiràt, distiràt al era’n ta st’altra part,
          in cjera, cun dut il pèis dal mortàl gjèl.

          Jodùt i vevi Timbrèus, Pallade e Mart,
          encjamò armàs, dal pari so dùcjus atòr,
          ca miràvin i tocs484 daj Gigàns, ognùn muàrt.

          Jodùt i vevi Nembròt485, ai piè da la gran tòr,
          na vura spierdùt, che chej’l vuardava
          che rogàns coma luj stàs a èrin a Senror.486
          O Niobe, che’l to sguàrt il sufrì al mostrava,
          com’ch’jodevi ben segnàt’n ta la strada,
          tra sièt e sièt fioj, ch’ognùn ghi mancjava.487
          O Saul, coma che’n ta la to stesa spada488          muàrt i ti parèvis chì a Gelboè,
          che dopo no veva sintùt pì ploja nè rušada!

          O mata d’Aragna, cussì jò’i jodevi tè
          zà mieša ragna, dulìnt ’n ta li pesòtis
          dal lavoru che tant puc zovàt ti veva e ti’è.489

          O Roboàm490, ca no par ch’i ti minàcis
          chì’l to dišèn, ma cun to grant spavìnt,
          un cjàr lu parta’n alt, e nisùn lu seguìs.

          Al parava via a mostrà il dur pavimìnt
          com’ch’Almeòn a so mari ghi veva fàt tant
          cjàr pajà’l maldestinàt adornamìnt.491
          Al mostrava com’che’i fìs si èrin fàs avànt
          e butàs su Senacherib dentri’l templi,
          e com’che muàrt lu vèvin lasàt lì, da chel istànt.492
          Al mostrava’l cadàvar e’l macèl, lì,
          fàt da Tamiri, cuant ch’a Cir ghi veva dìt:
          “Sanc ti bramàvis, cussì bèif chel sanc chì.”493
          Al mostrava com’cal scjampava, stupidìt,
          ogn’Asiriàn, dopo la muàrt di Olofèrnis,
          encja’l cuàrp, smembràt, lì cal era stàt culpìt.494
          Troja al feva jodi'n sinìša e cavèrnis:
          O Iliòn, cuant ca ti mostràvin bas’ e vil
          sot daj nustri piè chist’ imàginis!

          Cuj di pinèl al eše stàt mestri o di stil
          da podej piturà st’ òmbris e lìnis
          ch’amirà a farèsin un inzèn sutìl?

          Muàrs i muàrs e vifs a parèvin i vifs, i vi dìs:
          miej di me nol jodeva chèl che’l ver al veva jodùt,
          fin ch’i tegnevi in bas il cjàf e spàlis.495
          Insupiarbìvi pur, vuàltris dapardùt,
          fioj di Eva, e no stèit zì a cjàf bas,
          sinò i zèis a jodi’l vustri cjamìn brut!496
          Atòr dal mont i si èrin zà inoltràs
          e’l soreli al era zà tant pì’n alt zùt,
          che’l me pensej soracàric no lu stimàs.

          Chèl cal veva'l sguàrt sempri ’ndavànt tindùt
          al veva cussì tacàt: “Il cjàf tèn alsàt;
          no ti’as pì timp di zì cussì spierdùt.

          Jòt chel ànzul là cal è dut preparàt
          par vignì vièrs di nu; jòt là ca torna
          la tersa zòvina497 dopo vej il dì judàt.

          Di riverènsa dut il so fà ’l adorna
          ca par che dilèt ’l vedi d’inviàni sù;
          pensa che chistu dì maj pì a nol torna!”

          Ben ušàt i’eri al so mòut di dìšmi sù
          di no zì a pièrdi timp, cussì che di chèl
          pì n’ocoreva ch’i lu vuardàs dal bas’n sù.498
          Vièrs di nu al vegneva chel ànzul bièl,
          dut di blanc vistìt, e’n muša ti gh'jodèvis
          com’che a prin dì a trema la steluta dal cjèl.

          I bras al veva prin vierzùt, e dopo li àlis:
          e dìt al veva: “Vegnèit: i scjalìns a sòn visìn:
          a è fàsil ormaj zì sù par chisti scjàlis.

          A stu invìt amondi pus a vègnin:
          O umana zent, par zì’n sù nasuda,
          parsè còlitu jù cul prin vintulìn?

          Menàt ni veva 'ndà che la rocja a era tajada:
          chì mi veva batùt li àlis’n ta la front,
          prometìnt ch’i varès vùt buna strada.

          Com’ ch’a man destra, par zì sù’n ta chel mont
          indulà ca è la glišia ca dòmina
          la ben guidada ’nsima dal Robacònt,499
          a vèn rota un puc la granda rivona
          par via da scjalìns fàs’n taj timps pasàs
          cuant che a fà’i cons la zent ’era pì buna;500
          Il grant rivòn’l vèn cussì mancu dret che a bas
          ’ndà che rìpid al cola dal altri ziròn;
          chì e lì si vegneva lo stes dal alt mur rusàs.501
          Voltàs ch’i’èrin par zì’n sù, chista cansòn,
          ‘Beati pauperes spiritu!’ i vèvin sintùt
          cun vòus che dòlsis a cjantàvin e benòn.

          Ahi cuant diferèns ca èrin scju sbocs in dut
          di chej da l’infièr! Uchì bieli cansòns
          ni compagnàvin, e là a si lagnàvin di dut.

          Ormaj i montàvin sù paj scjalìns sans,
          e tant pì lišej d’èsi mi pareva
          sinò’n taj plans che zà a parèvin lontàns.

          Alòr jò: “Mestri, dìs, chel pèis ch’intòr mi steva
          si’aja gjavàt da me, che cuaši no sìnt
          pì la fadìa che prin stracà mi feva?”

          E luj: “Cuant che’i P ch’encjamò ti stàs sintìnt
          in ta la to front, encja se debulùs,
          a no ti saràn pì par nuja prešìnt,

          a ti saràn i piè dal bon volej tant vinsùs,
          che no dom’no fadìa no sintaràn,
          ma plašej a varàn d’èsi’n motu tegnùs.”

          Alora i vevi fàt jò coma chej ca vàn
          cun alc’n tal cjàf sensa savej ca lu’an
          fin che sèns d’àltris sospetà a ju fàn;

          cussì che par èsi sigùrs si jùdin cu la man,
          ca sercja e cjàta, e a fà’l còmpit
          che di sòlit a sòn i vuj ca lu fàn.

          E ušànt da la man destra ogni dèit,
          doma sèis da li lèteris i vevi sintùt
          in ta la front che chèl da li clafs’l veva scrìt:

          e chè jodìnt, il me duca ’l veva suridùt.

          Rivàs i’èrin insima da la scjala,
          ’ndà che pa la seconda volta a si sèa
          il mont che parànt in sù al dismala:502
          ulì streta na curnìs a si lèa
          intòr di stu pajòu, coma la prima;
          doma che’l so arco pì svelt si plèa.503
          Sen ulì a no’n d’è e nencj’ ànima;
          nut e crut chì al era il zì dapardùt,
          cul colòu daj claps ch’i ghi zèvin insima.

          “Se par domandà, stu post i vìn sielzùt,”
          al rašonava’l poeta, “i’ai poura
          ch’a lunc i restarìn chì ch’i si vìn metùt.”

          Fisàt al veva dopo i vuj là che’l soreli al era;
          ušànt la so destra coma il centri,
          al veva ’lòr ziràt la so banda sinistra.

          “O lus buna, cun fede in tè i èntri
          che pal cjamìn just tu i ti ni guìdis,”
          al veva dìt, “secònt il to volej, chì dentri.

          Lus ti ghi dàs al mont, e’i ti lu scjàldis:
          s’a no è nisùn’altra rašòn ca conta,
          che a nu ni sèdin sempri i to ràis guìdis.”504
          Cuant che par di cà un miàr si conta,
          altritànt par di là nu’i’èrin zà zùs,
          svels, parsè che la voja ni’era pronta;

          e ca svualàvin vièrs di nu i'u vèvin sintùs,
          ma no jodùs, chej spirs ca ni zèvin invidànt
          di godi encja nu dal banc dal amòu i frus.

          La prima vòus ca ni ers pasada svualànt,
          ‘vinum non habent,’ asaj fuàrt a veva dìt,
          e’l stes i la vèvin sintuda diši pì’n davànt.

          E prin ca no si sintès pì stu spìrit,
          che via’l zeva, ’n’altri ‘I soj Orestis’
          al era pasàt sigànt, e via cal era partìt.

          “Oh,” i vevi dìt, “pari, se vòus a soni chìstis?”
          E com’ch’jò’i domandavi, èco il ters
          cal diševa: ‘Amàit i vustri versàris.’

          E’l bon mestri: “Chist’è na vìscja che vièrs
          la colpa da l’invidia a sbàt, ma al vèn
          dal’amòu’l coràn che sta scòria’l cujèrs.

          Dal rumòu contrari al vou èsi fren:
          ti lu sintaràs i cròt, par me avìs,
          prin che dal pas dal perdòn t’jòdis il sen.

          Ma tèn il to vuli in ta chist’aria ben fis,
          e da chì ’ndavànt zent sintada t’jodaràs
          che dùcjus a’an vièrs la rocja li schènis.”

          Pì che maj i me vuj si èrin spalancàs;
          e’n davànt jodùt i vevi òmbris cun mantej
          ca èrin coma na piera coloràs.505
          Un puc pì’ndavànt si èrin visinàs a chej,
          che sintùt i vevi sigà: ‘Maria, prèa par nu!’
          e ‘Michel’ e ‘Pieri’ e ‘Ognisànt daj cjej.’

          No cròt ch’encjamò a sedi’n cjera, ca sù,
          omp cussì dur, da no èsi stàt tocjàt
          dal dolòu par chèl ch'i vevi dopo jodùt la jù;

          che apena ch’i eri visìn di lòu rivàt,
          e ogni so sèst ni'era stàt di lòu ben clar,
          làgrimis di dolòu mi vèvin daj vuj colàt.

          Vistìs a parèvin cun stras da pesotàr,
          un tegnìnt 'l altri sù cu li so spàlis,
          cul mur che a dùcjus ghi feva da schena:

          cussì chej svuàrps che di ròbis an d’àn pùcis,
          ai perdòns506 si’u jòt che d’èsi judàs a domàndin
          e l’un cal sbasa’l cjàf su di n’altri t’jòdis,

          chè a la pietàt d’àltris si dispònin
          e no doma pal sun da li peràulis
          ma pur pa la vista che tant a bràmin.

          E com’che’l soreli no ghi zova a zens svuàrbis
          cussì pur cun st’òmbris chì, che di lòu i dìs,
          il cjèl nol vòu che la so lus507 ju tegni benedìs;

          ma’a dùcjus un fil di fièr ghi sbuša li sèis
          e ghi li cùs, com’che a un salvadi
          si fà par cal stèdi calmùt cun l’àlis.

          Zìnt avànt, mi pareva d’ufìndi,
          vuardànt i àltris sens’ èsi jodùt:
          dal me bon consej i vevi alòr volut dipindi.

          Luj a volo capìt al veva il me sguàrt mut;
          a nol veva però spetàt la me domanda,
          ma dìt al veva: “Cjacara pur, ma clàr e curtùt.”
          Virgìlio a mi vegneva da che banda
          da la curnìs ’ndà che colà ti pòdis
          pars’che ’ncoronada no era la sponda;

          a man sanca i jodevi che ànimis
          devòtis che pa’ l’orìbil cušidura
          làgrimis ghi colàvin ta li mosèlis.

          Voltàt mi eri a lòu e “O zent sigura,”
          i vevi scuminsiàt, “di jodi chel alt lumìn,508          che, besòu, il vustri dešideri’l cura,

          cussì che li pècis par gràsia si nètin
          da la vustra cosiènsa, cussì che clar
          il flus da la vustra mins par ic i jòdìn,

          dišèimi, che stu plašej a mi’è cjàr,
          se chì cun vu a è ànima latina;509          che forsi ghi zarà ben se jodi si fà’n clar.”510
          “O fradi, ogn’una’ a è sitadina
          di na sitàt vera, ma tu t’intìns
          s’a vivès in ta l' Italia pelegrina.”511
          Chistu, a mi par, vegnùt  mi veva a mins
          zìnt pì dongja d’indà che la vòus a vegneva,
          ’ndà che miej  a sintèvin i me muvimìns.512
          Jodùt chì i vevi pur un’ombra ca spetava,
          dal aspièt; e se un’l volès diši ‘Coma?’,
          la barba com’un svuàrp in sù a levava.

          “Spirt,” i vevi dìt, “che par zì’n sù i ti sàs domà,
          se tu’i ti sòs chèl ca mi’a rispundùt,
          dišmi dal post o di coma ch'i ti ti fàs nomà.”

          “Jò’i eridi Siena,” e com’ch’i ti’as jodùt
          cun st’àltris i neti chì la me mal vita,
          preànt cun làgrimis chèl che fà al pòl dut.

          Sàvia i no eri, encja se Sapia’n vita
          mi clamàvin; i’eri daj dans daj àltris,
          pì che da la me furtuna, contenta.

          E par ch’jò bušiara i sedi no ti cròdis,
          scolta si’eri mata coma ch’i ti dìs,
          belzà cuant ch’in jù al zeva ’l arc daj me àis.

          Zùs a èrin i me sitadìns vièrs Còlis513          e lì visìn rivàs a èrin cuj so nemìs,
          e pal volej di Diu’i diševi prejèris.514
          In rota li me zens zùdis a èrin, amàris
          in tal so scjampà; e jò jodìnt la cjasa,
          un gust tant grant i vevi a jòdilis,

          che alsàt i vevi cun tant  disprès la me muša
          sigànt a Diu, ‘Di te no’ai poura!’,
          com’il pùor mierli ch’in plen unvièr vignì fòu al àusa.515
          Pas i vevi volùt fà cun Diu na vura
          visìn da la fin; ma ’ncjamò a sarès
          la me penitensa amondi dura

          s’a no fòs che a preà par me si vès
          Pier Petinàr ta li so santi orasiòns,
          che gran caritàt vùt a vèvin paj pecjàs mès.

          Ma cuj sotu che da li nustri condisiòns
          ti vàs domandànt e ch’i ti’as i vuj vièrs,
          com ch’i cròt, e rispirànt ti das rašòns?”516
          “I vuj,” i vevi dìt, “mi vegnaràn encja a mi cjòls,
          ma par puc timp, chè ninìna a è l’ofeša
          ca’an fàt par èsisi cun invidia rivòls.

          Tant pì granda a è la poura ca’a belzà
          l’ànima me dal turmìnt cal è la sot,517          che zà’l cargu di la jù a mi peša.”

          E ic: “Cuj duncja ti àja partàt da sot
          ca sù da nu se di tornà ti pènsis?”
          e jò: “Chist cal è cun me e nol fà mot.

          Vif i soj; e domàndis ti pòl fàmilis,
          spìrit elèt, se tu ti vòus ch’i fedi
          alc par te’n ta li mortàl contràdis.”

          “Oh, chist’è pì nova che maj sintùt i vedi,”
          a veva dìt; “gran sèn a’è che Diu ben ti vòu;
          dal to preà’i zarài alòr a godi.

          Jò pur ti prej, par chèl che pì ti’as in còu,
          che se maj ti mès piè’n ta la Toscana,
          ai mès dìšghi che par me n’òcòr vej dòu.518
          Tu ti’u jodaràs tra che zent vana
          che a Talamòn a spera, e a pièrt
          pì speransa si no di cjatà Diana;519
          ma pì’l pierdarà ogni capitàn espèrt.”520

          “Chistu cuj ’l eše ch’atòr dal nustri mont al zira
          prin che la muàrt di svualà ghi vedi dàt
          e’i vuj al vièrs cuant cal vòu e al siera?”

          “Cuj, i no saj; ma’i saj che besòu nol è rivàt:
          domàndighilu tu che pì ti ghi sòs visìn
          e par cal parli dàighi un bon benrivàt.”

          E doj spirs, il prin al altri fašìnt un  inchìn,
          di me a parlàvin lì a man dreta;
          cul mušu alsàt, par dìšmi, dal bas ca èrin,

          e un dìt al veva: “O ànima che duta
          ’nsièmit cul to cuàrp pur vièrs il cjèl ti vàs,
          consòlini, dìšni, che tant n’impuarta:

          da’ndà i ventu e cuj sotu, ch’i ti ni fàs
          cussì tant maraveà da la to gràsia,
          coma chèl che maj si pensarès cal capitàs?”

          E jò: “Par mieša Toscana’l scòr via
          un flun picinìn521 cal nàs a Falterona,
          e sent mìis di percòrs a no lu sàsia.

          Da che bàndis là i meni sta persona:
          dìšvi cuj ch’i soj a sarès cjacarà ’nvàn
          che’l me nòn encjamò tant nol suna.”

          “Se’n tal to’ntindimìnt i me pensèis a vàn,
          com’ca varèsin,” al vev' alòr minsonàt
          chèl di prin, “in tal Arno i to pensèis a stàn.”

          Chel altri dìt ghi veva: “Parsè al àja platàt
          stu chì il nòn dal flun che par là al scòr,
          com’che ’l omp al fà cun chèl ca lu tèn disgustàt?”

          E’l spirt che da rispundi’l veva, alòr
          cussì si veva sdebitàt: “No saj, ma ben dègn
          da murì al è’l nòn da la val minsonàt dal siòr;

          chè che di là a tàca, ’ndà cal è dut plen
          chel mont alpìn522 che troncàt al è da Pelòu
          che’n ta pus poscj’ al pasa pì’n là dal sen,

          fin’ndà che par ristoru si dà’n davòu
          dut chèl che ’l alt cjèl dal mar al supa sù
          par dàighi ai fluns chèl523 che dopo al và cun lòu.

          La virtùt a vèn com’na sìngara bandonada sù
          da dùcjus, coma madràs, o par malora
          dal post, o pal vìsi che lì al sgarfa sù:

          cussi a è che cambiàt a àn la so natura
          chej ca vìvin chì’n ta sti puor valàdis
          ch’ognùn, streàt, al par cambiàt in piòra.524
          Tra pursitàs, ca mèritin pì glàndulis
          che altri da mangjà, pa la zent pì adàt,
          par prin tal so puòr fosàl al scaturìs.

          Vegnìnt jù, i botulùs525 al tèn insuriàt,
          ca cainèjn pì che dal so stamp si dišarès,
          e da lòu cun disprès il cjàf ’l tèn voltàt.

          E jù cal vèn; e pì sglonf ca si fà luj stes,
          tant pì’l cjata che’i cjàns si fàn lùpos
          stu puòr flun cal pasa par scju poscj’ maladès.

          E zìnt jù’n ta gòlis scùris dopo ti lu jòs
          ’ndà cal scuntra vòlpis cussì ’mbrojònis526          che timòu no’an che n’altri ’nganàlis al pòs.

          No’mpuarta se n’altri al sìnt527, ch’jò lo stes i dìs,
          e’a chistu528 ben ghi zarà, se’n mins al tèn
          sè cal disgropa’l spirt di ròbis vèris.

          Jo’i jòt to nevòut che pì avànt ben al vèn,
          cjasadòu di chej lùpos529 ta la riva
          dal nòbil flun, ch’a ju’mpaurìs a plen.

          Al vènt la so cjàr cuant ca è ’ncjamò viva;
          e da bèstia salvàdia fòu I’u neta:
          tàncjus di vita e me d’onòu al priva.

          Sanganàt’l vèn fòu da sta puora foresta;530          e tal la lasa che nencja fra mil àis
          com’ ca era prin di nòuf a doventa.”

          Com’ch’al sinti contà di penòus detàis
          al tèn platàt la muša chèl cal scolta,
          da’ndà che vignì a pòsin dal mal i scàis,

          cussì jodùt i vevi l’altr’ànima, ch’atenta
          a scoltava, malincunìnsi duta
          pensànt a chèl che ’l altri’l veva dita.

          Dal un il diši e dal altri la vista
          di savej i so nòns a mi vèvin fàt curiòus,
          e domanda ghi vevi fàt cun prejèris mista;

          par chèl il spirt che prin mi veva dàt vòus
          di nòuf tacàt al veva: “Ti vòus ch’i mi meti
          a fati sè che tu a fami no ti vòus.

          Ma da che Diu’l vòu che’n tè si riflèti
          tant la so gràsia, i no vuej èsi pignòu;
          ch’i soj Guido dal Duce i pòl ben dìšti.

          D’invidia’l veva’l me sanc cussì tant brušòu,
          che se jodùt i vès omp fasi contènt,
          lìvit i sarès doventàt di colòu.

          Di me siminsa sta pàja’i cjoj, a stent:531          o puòrs umàns, parsè’i metèišu’l còu
          ta chèl che spartì no si pòl cun altra zent?

          Chistu al è Rinièr, chistu al è stima e onòu
          di chej siòrs di Calboli, nisùn daj cuaj
          si’è fàt dopo erèit dal so valòu.

          E no doma’l sanc si’è dut svueitàt ormaj
          tra’l Po e il mont e il mar e il Ren
          dal ben dal ver e dal vivi’l viavaj;532
          pars’chè dentri di scju cunfìns a’è dut plen
          di zentàja trista, cussì che masa tars
          a’è par dàighi na svolta vièrs il ben.

          ’Ndà al ese’l bon Lisio e Rigo Manars?
          Pier Traversar e Guido di Carpigna?
          O Romagnoj colàs di nòuf fra’i bastàrs!

          Un Fabri cuant’l tornaràja a Bologna?
          cuant a Faensa un Bernardìn di Fosc,
          butulùt cussì gentìl di cjampagna?533
          No maraveàti se jo’i plans, Tosc,
          cuant ca mi vèn in mins Guido dal Prata
          cun chèl d’Às, a nu visìns, coma da l’erba un frosc,534
          Fedric Tignous e compagnìa, duta
          la cjasa Traversara e’i Anastèis
          (da l’una e l’altra la zent a è muarta),

          zòvins e zòvinis, afàns e plašèis
          invojàs dal fà gentìl e dal amòu
          ’ndà che durs a sòn i còus e no pì lišèis.535
          Parsè no scjàmpitu tu, Bretinòu,
          dop’che la to famèa zuda a è via,
          e tant’altra zent, par no pièrdi onòu?

          Ben al fà Bencjavàl che pì nol fìa536;
          e mal’l fà Castrocjàr, e pezu Coni,
          che còns cussì a fià a pàrin via.

          Ben a faràn i Pagàns dop’che’l demòni537          so al sarà zùt; ma no però che pur
          di lòu luj a nol resti testimoni.

          O tu Ugolìn daj Fantolìns, sigùr
          al è’l to nòn, sicoma che pì no si speta
          che un al posi falu, degenerànt, scùr.538
          Ma làsimi, Tosc; ch’adès a mi dileta
          pì il mètimi a planzi che’l parlà,
          che’l rašonà patì mi fà, e basta.”

          Ben i savèvin che che bunànimis là
          a mi sintèvin zì’ndavànt; ma, tašìnt,
          capì mi fèvin che jùscj’ i zèvin par là.

          Besoj restàs tal nustri procedimìnt,
          un fòlc cal sclàpa l’aria a  i veva someàt
          na vòus che cuntra nu saetàt a veva, dišìnt:

          “Se cualchidùn mi cjàta i vèn copàt”;539          e scjampàt al era coma’l tòn cal svanìs,
          ch’atòr di sè a colp al vèn il nul sbregàt.

          La vòus mi vev’apèna lasàt li orèlis
          che n’altra i  vèvin sintùt cun un rumoràt,
          che parùt ni veva di tonà sti peràulis:

          “Aglàuro i soj che clap i’eri doventàt,”
          e alòr, par visinasi al poeta,
          a destra mi eri, e no davànt, spostàt.

          L’aria a era belzà par dut sidinuta;
          e luj mi veva dìt: “Stis chì a sòn li rèdinis
          che ’l omp a varèsin da tegni’n ta strada dreta.

          Ma la lèscja cul amp vuàltris i cjolèis
          cussì che ’l antìc ’versàri a sè vi tira;
          e’l fren puc vi zova, o li clamàdis.

          Il cjèl vi clama e’ntòr vi zira,
          e li so bielèsis vi mostra etèrnis,
          e’l vustri sguàrt vièrs cjera al punta e’l mira;

          par chèl chel che dut al jòt a vi punìs.”

          Cuant che al finì da l’ora tersa
          e al tacà dal dì a s’jòt la sfera
          che sempri, com’cal fà un frut, a schersa,540
          altritànt a someàva che vièrs la sera
          in tal so cors al soreli a ghi mancjàs;
          il tramònt là, e chì miešanòt a era.541
          E’i ràis ni ferìvin tal miès dal nàs542          pars’che par nu si’era cussì ziràt il mont
          che vièrs il tramònt i èrin dres puntàs,

          cuant che na gran’ presiòn culpìt mi veva la front
          cun’un splendòu pì’ntèns di chèl di prima:
          di stùc i eri lì che prin no ghi fevi cont;

          par chèl li me mans alsàt i vevi 'nsima
          da li me sèis, par fami un pu’ di ombrena
          che il lušòu intèns un puc a lima.

          Com’ che da l’aga o dal spièli al torna
          un raj di lus in ta che altra banda
          zìnt in sù coma’n ta n’altalèna

          tant cuant cal era zùt’n jù , e si disbanda
          dal colà di na piera il stes trat,
          com’ch’esperiensa e art jodi a fàn avonda;

          cussì da lus rifletuda, i eri stàt –
          che chì ’ndavànt a era—sùbit culpìt,
          che di svià la me vista a vev’a colp provàt.

          “Dols pari me, sè cal è chel lì,” ghi vevi dìt,
          “che ben parà i vuj no mi lasa
          e par chì a somèa cal vegni spedìt?”

          “Di stu’mbarlumì no stupiditi masa,”
          rispundùt mi veva. “Da la famèa dal cjèl
          a’nvidani a zì’n sù un ànzul si sbasa.

          Puc a mancja che a jodi dut stu bièl
          no pì pèis a ti darà ma tant plašej
          cuant che ben disponùt ti saràs a chèl.”

          Rivàs ch’i’èrin lì dal benedèt mesagej,
          cun biela vòus al veva luj dìt: “Entràit pur;
          in ta sta scjalinada’l zì al è pì lišej.”

          Partìs da lì, cul zì cal era puc dur,
          ‘Beati misericordes!’ i vèvin sintùt
          cjantà davòu e ‘Gòt tu ch’i ti vìns sigùr!’

          Jò e’l me mestri in ta stu post nut543          sù’i zèvin, e jò i pensavi, zìnt ’ndavànt,
          se’l so diši zovami al varès podùt;

          Cussì voltàt mi eri a luj, domandànt:
          “Se’l volèvia diši’l spirt di Romagna,
          cun chèl ‘no si pòs’ e ‘spartì’ minsonànt?”544
          E luj: “Da la so pì granda magagna
          al cognòs il dan; e n’ocòr stupidisi
          s’àltris al 'vertìs545 par ca sedi mancu lagna.

          Pars’che i vustri dešidèris a puntasi
          a vàn ’ndà che mancu a sòn se àltris ju gòdin,
          l’invidia vi parta un grant afanasi.

          Ma se ’l amòu pal pì alt sìrcul divìn
          al pocàs vièrs ’l alt il dešideri vustri,
          a chel timòu lì ghi metarès fìn;

          chè, par tàncjus che lì a dìšin ‘nustri’,
          encjamò di pì al và a vej ognidùn
          e pì a àrt la caritàt’n ta chel clàustri.”

          “Di èsi contènt i soj pì a dišùn,”
          i vevi dìt, “che se prin i vès dal dut tašùt,
          e di dùbis in daj adès pì di un.

          Com’a pòsia èsi ch’un ben spartìt dal dut
          in pì poseditòus al fedi pì siòrs
          di sè, sinò se da pus’l fòs posedùt?”

          E luj a mi: “Èco che di nòuf ti còrs
          cu la to mins’n ta li ròbis terènis,
          e da la lus vera ti làsis’l percòrs.

          ’L infinìt ben da li sfèris celèstis,
          da là cal è, davòu cussì ghi còr al amòu
          com’che a un cuàrp lustri ghi còlin i ràis.

          Tant a si dà in tal cjatà dal ardòu;
          chè, par tant che caritàt si espandi,
          in ic pì’ncjamò al crès ’l eterno valòu.

          E pì zent che lasù a s’intindi546,
          e pì che di amà si pòl, e pì si àma,
          e coma spièli un al altri’l và’a rindi.

          E se’l me rašònà a no ti disfama,547          t’jodaràs Beatrìs, e ic par sigùr
          ti cjolarà chist’e ogn’altra brama.

          Ca ti vègnin sùbit sieràdis, prova pur,
          coma li primi dos, li altri sinc plàis,
          ca si sièrin doma cul pentimìnt pur.”548
          Pront i’eri da diši, ‘Tu ti mi sodìsfis!’
          cuant che rivàs i èrin tal’altri ziròn,
          cussì che taši mi vèvin fàt li lus bramòšis.549
          Lì parùt mi veva che'n ta na višion
          estatica a colp i’eri stàt tiràt,
          e ta’un templi zent jodùt i vevi'n ta’un cjantòn;

          e na siora sul entrà a mi veva vuardàt
          e cul fà dols di mari550 dìt mi veva: “Fiòl me,
          parsè i’atu tu cussì vièrs di nu fàt?

          Èco, sufrìnt, jò e to pari pur cun me
          ti zèvin sercjànt.” E com’ca veva tašùt
          a colp sparida a era di davànt di me.

          Di lì a’un puc, un’altra551 i vevi jodùt
          cun l’aga che daj vuj a cola pal lambicà
          cal è al grant disprès par 'n altri dovùt,

          e dìt a veva: “Se di stà sitàt il siòr ti sòs cà,
          che pal so nòn i dèos tant’an barufàt,
          e da’ndà che la siènsa si spant cà e là,

          vendichèiti di chej bras ca’an ausàt
          d’imbrasà nustra fia, o Pišistràt.”
          E’l messèr benèvul e dols si veva mostràt

          tal rispùndighi, cun bièl fà temperàt:
          “Se maj ghi farinu a chèl ca ni odièa
          se chèl che ben ni vòu al vèn da me condanàt?”

          Zent i vevi dopo jodùt (ch’ardeva di rabia)
          cun claps un zovinùt552 copà, sigànt
          fuàrt  chistu a chèl: “Còpa sta canàja!”

          E luj si sbasava, cu la muàrt che tant
          lu gravava, sempri’n jù, vièrs la cjera,
          ma puàrtis dal cjèl al feva daj so vuj, colànt

          e preànt al alt Siòr, in tanta guera,
          cal perdonàs ogni so persecutòu,
          cul dols fà cal liberèa pietàt vera.

          Cuant che la me ànima tornada 'era fòu
          da li ròbis ca sòn fòu di che vèris,
          ricognosùt i vevi ogni me—no fals553—eròu.

          Il me duce, ca mi deva ocjàdis
          Coma chès ca si dàn a’un ca si stà sveànt,
          al veva dìt: “Se àtu che cuaši ti còlis

          e mièša lega o pì ti sòs fàt avànt
          cuj vuj velàs e cu li gjàmbis mòlis
          coma un che’l vin o’l sun al stà pleànt?”

          “O bon pari me, se tu ti mi scòltis
          jò’i ti conti,” ghi vevi  dìt, “sè che jò i’ai jodùt
          cuant che li gjàmbis mi sòn stàdis cjòltis.”

          E luj: “Se sent màscaris ti vès metùt
          in ta la to muša, lo stes no ti platarès
          nisùn daj to pensèis, nencj’ un pisulùt.

          Jodùt sè ch’i ti’as jodùt no ti varàs
          sensa tegni’l còu vièrt a l’àghis da la pas
          che difùšis a vègnin dal Creatòu stes.

          No ti’ai miga domandàt sè ch’i ti às
          coma chèl che doma par di fòu al vuarda
          cuant che’l cuàrp, svanìt, colàt al è a bas;

          ma par pocà’l to piè ti’ai fàt stà domanda:
          cussì si ghi fà a chej che di musetàt a sòn plens
          par ca si rimètin’n ta la so strada.”

          Avànt i zèvin tal colà dal dì, atèns
          d’jodi fin là che’i vuj si slungjàvin
          cuntra’i ràis dal tramònt ca èrin di lus plens.

          E èco che puc a puc un fun i jodèvin
          che vièrs di nu’l vegneva, com’da la nòt ’l scur;
          e da chèl zighi’n banda i no podèvin:

          chistu i vuj ni veva sieràt, e l’aria pur.