Nè’l diši il zì, nè’l diši’l diši al feva
          ralentà; ma, discurìnt, i zèvin fuàrt,
          com’na naf che cun bon vint davòu a zeva;

          e ogni spìrit, someànt do vòltis muàrt,
          cuj so vuj ’nfosàs si maraveàva
          cuant che dal me vivi si veva necuàrt.

          E jò, cul me parlà ch’avànt al parava,
          i vevi dìt: “Tal zì sù chista714 forsi a tarda
          pì che s’a no fòs par chèl che cun me al và.

          Ma dìšmi, s’i ti lu sàs, ’ndà ca è Picarda;
          dìšmi se’n ta sta zent a’n d’è cualchiduna
          di mèrit che cussì fìsa mi vuarda.”

          “Me sòu, che tra ’l èsi biela e buna
          no saj cual che pì a fòs, a’è zà ca gòt
          là’n tal alt Olimpo la so corona.”

          Cussì al veva tacàt, e dopo: “Chì i no sìn sot
          divièt di nominà i spirs, che dut svanìt
          pal dišùn al è’l nustri lineamìnt, che pì no s’jòt.

          “Chist,” a luj puntànt il dèit, “al è Bonunìt,715          Bonunìt da Luca; e che muša là,
          che pièl e vuès a è pì di chè d’altri spìrit,

          taj so bras716 la Glišia Santa al veva vùt ulà:
          dal Tors al era, e al purgava par dišùn
          li bišàtis al vin che tant ghi vèvin fàt gola.”717
          Tàncjus àltris mi veva nominàt, un a un;
          e d’èsi nomàs dùcjus contèns a parèvin,
          e malcontèns i no’n d'avevi jodùs, nencja un.

          Jodùt i vevi che a vuèit, par fan, i dincj’ ghi zèvin
          d’Ubaldìn da la Pila e Boniofasiu
          che tàncjus a luj, da bon pastòu a zèvin.718
          Jodùt i vevi il siòr marchèis che pì spàsiu
          al veva vùt di bevi a Forlì, sens’èsi maj sut,
          e tal al era da no sìntisi sàsiu.

          Ma com’cal fà chèl cal jòt, stimànt in dut
          pì chist che àltris, cussì jò a chel di Luca,
          che tant curiòus di me mi veva parùt.

          Luj’l borbotava; a mi pàr ‘Gentuca’
          di vej sintùt, ulà719 cal patìva’l turmìnt
          da la gjustìsia, che tant ju frèa720 ucà.

          “O spirt,” i vevi dìt, “ch’i ti pàrs tiràt a simìnt
          di parlà cun me, fati pur intindi,
          ch’i zini cul to diši ducju doj godìnt.”

          “Na zovinuta jodi ti podaràs chistu dì,”
          al veva scuminsiàt, “ca ti farà godi
          la me sitàt, encj’ se pì d’un ’la cridi.

          Via ti zaràs cun chistu antijodi:
          se'l me murmurà ti vès metùt in eròu,
          ròbis vèris il just ti farà jodi.

          Ma dìšmi se jò’i jòt pròpit chèl che fòu
          al à tràt li rìmis nòvis ca vàn  cussì tacànt:
          ‘Fèminis ch’i sèis partàdis al amòu’.”721
          E jò a luj: “Jò’i soj fàt cussì, che cuant
          ch’Amòu m’ispìra, i noti; e s'i sìnt
          che dentri mi parla, fòu i vaj contànt.”

          “O fradi,” al veva dìt, “adès i jòt ’l impedimìnt
          che’l Nodàr e Guiton e me al veva tegnùt
          lontàn dal nòuf stil e bièl722 che jò’i sìnt!

          Ben i jòt li vustri pènis, coma che’n dut,
          davòu da l’ispiratòu723, a stàn strètis;
          che cu li nùstris no’era maj susedùt;

          e se un al vòu zì pì a li lùngis,
          altri no ghi jòt dal un o dal altri stil”;
          e, sodisfàt, nol veva dìt altri peràulis.

          Com’i usièj che d’unvièr a stàn lunc il Nil,
          in ta l’aria ogni tant a somèjn na schiera,
          ma dopo un davòu l’altri svels a svuàlin a fil;

          cussì duta la zent che lì a era,
          voltànt il cjàf, slungjàt a veva’l pas,
          tant par magrèsa e volej lišera.

          E com’un che di trotà no gh’impuartàs,
          zì’l lasarès i compàis, restànt in davòu
          a spetà che’l grant tirà flàt a si sfogàs,

          cussì i'u veva lasàs ca pasàsin ducju lòu
          Forèis, e davòu di me al era vegnùt,
          dišìnt: “Di nòuf cuant si jodarìnu, o signòu?”

          “No saj cuant ch’i vivaraj,” ghi vevi rispundùt;
          ma sens’altri no tornaraj cussì tant prest
          che a la riva’i no saraj zà cun volej vegnùt;724
          e chel post indà ch’i vivevi, dal rest,
          di dì in dì sempri pì a si spolpa
          e a fà na bruta fin al pàr dispòst.”

          “Adès và,” al veva dìt, “che chèl che pì al è'n colpa,
          jò’i jòt pa la coda d’una bèstia tràt
          vièrs la val ’ndà che maj nisùn si scolpa.

          Sta bèstia a pas sempri pì ’celeràt
          a và, e ghi dà na tal sacagnada
          da lasà chistu puòr diàu725 dal dut masacràt.

          Sti ròdis726 no’an tant pì di na voltada,”
          e alsàt al veva i vuj al cjèl, “prin d’èsiti clar’
          sè che da me no pòl pì èsi mostrada.

          Ma tu resta pur chì; che’l timp al è cjàr
          in ta chistu post, che jò i’n pièrt masa
          cjaminànt cun te, cussì, pari a par.”

          Com’che galopànt a vòltis al vèn tal vièrt
          un cavalièr, la prima linea saltànt,
          e ’ndavànt al và par fasi ’l onòu dal prin urt,

          cussì da nu’l era zùt, cun pas altritànt grant;
          e jò i vevi paràt via a zì cun chej doj
          ca èrin zùs il mont cussì tant ’luminànt.

          E cuant che’ndavòu ni veva lasàt besoj,
          tant che a stent a jòdilu’i rivàvin,
          com’ch’a stent i seguìvi dal so diši’l troj,

          vèrdis e plènis li ramàsis a parèvin
          di n’altri milusàr, e no tant lontàn,
          pars’che i me vuj pròpit adès lu jodèvin.

          Sot vi’era zent ch’alsava ’l una e l’altra man,
          e ca sigava no saj sè vièrs li fràscjs,
          coma frutùs cuant che alc a bràmin invàn,

          e ca prejn, e il preàt nuja ’nol dìs,
          ma par fàighi vignì la voja pì granda
          al tèn alt sè ca bràmin e a vuàrdin fìs.

          Dopo, scjasànt li spàlis727, via a era zuda;
          e nu visìn dal grant àrbul i èrin vegnùs,
          che al tant lagrimà e preà’l scoltà nol dà.

          “No stèit miga zìghi masa visinùs:
          pì’n sù ’l è un len zà stàt muardùt da Eva,
          e leàns tra chist’e chèl an d’è pì d’un pus.”

          Tra li fràscjs cualchidùn cussì’l diševa;
          par chèl Virgìlio e Stasio e jò, stres,
          pa la banda ghi èrin zùs che’n sù a zeva.

          “Recuardàivi,” al diševa, “daj maladès
          ta li nùlis formàs, che ben incjocàs
          cuntra Teseo’an lotàt, cuj dopli pès;728
          e daj ebrèos al bevi tant partàs
          che Gideòn no ju’a volùs coma compàis
          cuant che vièrs Madiàn’l è zùt jù fin a bas.”

          Dongja di un daj òrlis cuj me compàis
          mi eri tegnùt, sintìnt còlpis di gola
          seguìdis da puòrs disgrasiàs di guadàis.729
          Vìnsi dopo slungjàs’n ta sta strada e besola,
          mil pas e pì ni vèvin menàt pì'ndavànt,
          ognùn contemplànt, sensa fà peràula.

          “Vuàltris tre, a se’i pensàišu cussì tant?”
          a colp dìt a veva na vòus, ch’jò mi eri scjasàt
          com’ vigelàn cuant che 'mpaurìnt si stà e tant.

          Par jodi cuj cal era stàt, il cjàf i vevi alsàt;
          e maj pì veri si’a jodùt’n ta na fornàs,
          nè metàl, che pì lušìnt e ros’l fòs stàt,

          com’un ch’jodùt i vevi cal diševa: “S’a vi plàs
          zì pì’n sù, uchì a si fà la svòlta;
          par chì al và chèl cal vòu zì vièrs la pas.”

          ’L aspièt so la vista mi veva cjolta;
          ch’jò ’ndavòu mi eri voltàt ai me mèstris
          com’un cal và secònt di chèl cal scolta.

          E coma, anuncjànt li primi lùcis,
          l’ariuta di maj a si mòuf, dolsuta,
          dut’ plena di profùn di flòus e d’èrbis;

          cussì parùt mi veva ca mi tocjàs n’ariuta
          ta la front, e sintùt i vevi fin la pluma730          ca’mplenìva d’odòu d’ambrošia l’ariuta.

          E na vòus dìt a veva: “Beàt chèl che flama
          di gràsia tant a ’lùmina, che ’l amòu dal gust
          masa bramòus il pet no ghi cunsuma,

          ma al sìnt voja doma cuant che’l gust al è just.

          A era l’ora lisa par zì sù pal scjalòn;
          che’l soreli ghi veva’l sìrcul meridiàn
          lasàt al Toru e la nòt al Scorpiòn:731
          Alora, com’ca fàn chej ch’a pindulà no stàn,
          ma a vàn via drès, sedi sè ca sedi,
          se bišugna di un pìsul sburt a’an,

          entràs cussì i èrin ta’un post stret amondi
          un davòu dal altri, zìnt sù pa la scjala
          ca ni separava, streta da jodi.

          E com’il cicognùt cal alsa l’àla
          par voja di svualà, ma a nol tenta
          di bandonà’l nìt, e jù a la cala,

          cussì i’eri jò, cun voja basa e alta
          di fà domàndis, rivànt parfìn al àt
          cal fà chèl che par diši a si susta.732
          Encja se’l zì al era svelt, a nol veva lasàt
          di diši’l bon pari me, ma dìt al veva: “Duncja,
          scata ’l arco dal diši, ch’i ti’as ben tiràt.”

          Alòr par sigùr i vevi vierzùt la bocja
          e tacàt cussì: “Com’si pòsia dimagrì
          là ’ndulà che nudrisi a no tocja?”733
          “S'i ti vès in mins coma che Maleagri
          si’a cunsumàt al brušasi d’un stecùt,
          a no ti sarès,” al veva dìt, “stu pensej cussì magri;734
          e s'i ti pènsis che, a ogni vustri motu pisulùt
          a svuìsa pur tal spièli la vustr’imàgin,
          sè che dur al pàr al doventa fasilùt.

          Ma par ch’i to pensèis a si cujètin,
          èco chì Stàsiu; e jò i lu clami e prej
          che luj’l vuarìsi li plàis ca ti dòlin.

          “Se jò l’eterna vista ghi liberej,”
          al veva rispundùt Stàsiu, “che davànt di te
          ti mi discòlpis di fà il to volej.”

          Al veva dopo tacàt: “Se ch’adès ti sìns da me,
          fiòl, che ben la to mins a vuarda e risèif,

          clar ti farà sè ch’adès misteri ti’è.

          Il sanc pì perfèt nisun maj lu bèif
          da li vènis plènis di sèit, ma’l resta,
          coma bon mangjà cjòlt da tàula, par nuja grèif,

          cal cjoj dal còu e’n ta ogni banda al parta
          dal cuàrp il ben ca la forma, coma chèl
          che par fà chè al scor’n ta ogni venuta.735
          Digerìt di nòuf, jù’l và ’ndà che pì bièl
          al è ’l taši che’l diši, e di lì sclapisànt
          tal sanc d’altri ’l và’n ta’un naturàl vasèl.736
          Ulì ’nsièmit si vàn ducju doj coletànt,
          un dispòst a patì e’l altri a fà737          par via dal còu stes da’ndà cal vèn ’ndavànt;

          e, lì rivàt, al taca a operà,
          prin indurìnt, e vita dopo dant al và
          a sè che dal so stes èsi ’l và a formà.

          Fata ànima, la virtùt atìva
          coma chè di na planta, ma’n alc diferènt’,
          che chista a è’n motu e chè zà a è a riva,

          tant dopo’a fà che zà a si mòuf e’a sìnt
          com’il func marìn; e da lì a và
          il so grant podej in òrgans convertìnt.738
          Adès si slargja, fiòl, e adès a slungjasi a và
          la virtùt ca vèn dal còu dal generànt,
          e forma a duti li pars dal cuàrp ghi dà.739
          Ma com’che d’animàl in èsi parlànt
          al cambi encjamò no t’jòs: chist’è na cuestiòn
          che’n chè pì sàvius di te sbaliàt a àn tant,

          fin a zì a pensà ca no’era union
          fra l’ànima e’l pusìbul intelèt,
          chè’ndà cal steva no s’jodeva benòn.

          A la veretàt ca vèn, vièrs il to pèt:
          ti’as di savej, duncja, ch’apena che'n tal fet740          l’articulà dal sarvièl al è perfèt,

          vièrs luj si volta’l prin motòu cun afièt
          par sta granda art da la natura e ghi sofla
          dentri un nòuf spìrit, di virtùt complèt,

          che sè che d’atìf al cjàta chì, a ghi cola
          ’n tal so èsi, formànt n’ànima sola
          ca vìf e a sìnt e riflèt da besola.741
          E se strana a ti par la me peràula,
          vuarda com’che’l cjalt dal soreli si fà vin
          cuant ca s’unìs al most che da la vit al cola.

          Cuant che Lachèsis ušàt a à dut’l so lin,
          da la cjàr si libera e di so virtùt
          cun ic a parta ’l umàn e il divìn:742
          ogn’altri potensiàl743 al resta dut mut;
          memoria, ’nteligensa e volontàt
          tant pì atìvis a dovèntin in dut.

          Besola a cola, sensa vèisi fermàt,
          da maravèa, vièrs una da li rìvis:
          la so via chì par prin ghi vèn mostràt.

          Apena rivada lì’n ta che bàndis,
          la fuarsa’nformativa a si sparnìs atòr
          com’ca feva cu li pars dal cuàrp vìvis:

          e coma l’aria cuant ca ghi vèn ploja ’ntòr,
          e’un raj dal soreli’n sè a si riflèt,
          di tancju colòus a s’implenìs alòr;

          cussì l’ariuta visìn chì a si mèt
          in che forma che ic a generèa
          cun so virtùt l’alma che chì a veva ’l jèt;744
          e com’la flamuta, ca ghi somèa,
          che par dut ghi và davòu dal so fogùt,
          cussì’l spirt il so nòuf cuàrp al seguitèa.

          Par via che coma’l so spirt stu cuàrp al par’n dut,
          ombra al è clamàt; e stu spirt al mòuf pur
          ogni sensasiòn, e’l jodi prin di dut.

          I parlàn e’i ridìn par chist, di sigùr;
          e par chist i vìn làgrimis e suspìrs
          che vegnìnt sù ti pòl vej sintùt tu pur.

          Mentri che’i dešidèris ni lèjn taj so delìrs,
          e’i altri efiès pur, l’ombra a si và formànt;
          la rašòn a è chista che tu ti amìris.”

          A la prin voltada i stèvin rivànt
          a chistu punt, tegnìnsi a man destra,
          ben atèns ai rìscjus ch’i zèvin schivànt.

          Chistu rivòn il fòuc in fòu al balestra
          e la curnìs a sofla tant flat in sù
          che fuàrt al rimanda’l fòuc a sinistra;

          par nu a era miej par pì di fòu zì’n sù,
          un davòu dal altri, e jò’i temevi’l fòuc
          uchì, e lì pòura i vevi di cola jù.

          Al diševa’l me duca: “Par chistu lòuc
          ai vuj a’è miej tègnighi ben stret il fren,
          che par fà’un sbàliu a bastarès tant puc.”

          ‘Summae Deus clementiae’ pròpit tal sen
          dal grant àrdi sintùt i vevi ca stèvin cjantànt,
          e di voltami di voja i eri plen;

          spirs si movèvin ta chistu post flameànt;
          che jò’i vuardavi lòu tant com’i me pàs,
          spartìnt’l jodi a chiscju e a chej, zìnt ’ndavànt.

          Sùbit prin che chel cjantà al terminàs,
          alt a sigàvin: ‘Virum non cognosc’;745          e a cjantà di nòuf a tacàvin, bàs.

          Finìt chistu, di nòuf a sigàvin: “Tal bosc
          a era Diana, e Elìs a’a cjasàt
          che di Vènere a veva sintùt il tos’c.”746
          E di nòuf cjantà; e dopo vèjlu fermàt,
          via cun fèminis e òmis ch’èrin stàs cascj’
          com’ca vèvin virtùt e matrimoni detàt.

          Stu fà’i cròt ca ghi basti’n ta scju poscj’
          par dut il timp che il fòuc a ju bruša:
          e cussì chista cura e chiscju pascj’

          a vuarì la so plàja ghi saràn cauša.

          I èrin tal orli alòr, un dopo ’l altri,
          ch’avànt i zèvin, e spes il bon mestri
          mi diševa: “Jòt: uchì no si pòl cori.”

          Mi bateva’l soreli’n tal flanc destri,
          che belzà i so ràis dut il ocidènt
          a sblancjàvin sù, dut l’aspièt celestri;

          e jò’i fevi, cu l’ombrena me, pì ruvìnt
          someà la flama; e’a stu pìsul sen
          jodùt i vevi tanti òmbris mètighi mint.

          Par sta rašòn a si vèvin metùt, jò’i cròt ben,
          a cjacarà di me, scuminsiànt cussì
          a diši: “Stu chì di èsi spirt nol à sen.”

          Un pus a vèvin dopo provàt a slungjasi
          vièrs di me, sempri cu na vura di riguàrt
          di stà lì ’ndà ca podèvin scuetasi.747
          “O tu ch’i ti vàs, no par èsi pì tart,
          ma forsi par rispièt, davòu daj àltris,
          rispùndimi, che’n sèit e in fòuc i àrt.

          E’i no vuej che dom’a mi ’ti rispùndis;
          che dùcjus chìscjus a’an encjamò pì sèit
          di chej da l’India o da li Etiòpis.748
          Dìšimi com’ch’i ti fàs di te parèit
          al soreli, coma s’encjamò cjapàt
          no ti fòs da la muàrt in ta la so rèit.”

          Cussì un di lòu; e jò zà manifestàt
          mi sarès, se jò’i no fòs stàt atènt
          a sè ca susedeva, altra nuvitàt;

          parsè che’n tal bièl miès dal cjamìn ruvìnt
          jodùt i vevi altra zent vignì vièrs chista;
          e a bocja vièrta jò’i miravi sta zent.

          D’ogni banda si visinava svelta
          ogn’ombra; si busàvin, un’a una,
          svèltis, godìnt di sta pìsula fiesta:

          cussì li furmìs a fàn, ogni una,
          cuant che muš’a muša’n fila si cjàtin
          par scuprì—cuj sàja maj?—il fil da la furtuna.

          Cuant che stis chì da l’altra a si làsin,
          prin’encjamò di vej fàt un pas, alora
          dùtis a sigasà a colp si mètin:

          la zent nova: “Sodoma e Gomora”;
          e che altra: “Pasife’n vacja a entra
          cussì che lì’l scjaldinòus di toru’l sbora.”749
          Dopo, coma grù ch’ai Mons Rifs a vàn cuntra
          cuant che àltris vièrs i savolòns a svuàlin,
          i prins il cjalt, i àltris il gèl schivànt cun cura,

          scju spirs in part a vàn, in part a vègnin;
          e, coma prima, lagrimànt a cjantà si mètin
          e di sigà’i so ešèmplis puc a spètin;

          e di nòuf coma prima a me, si visìnin
          chej stes ca mi vèvin pì’n davòu preàt,
          e dùcjus prons di scoltà a someàvin.

          E jò’l so volej ’vìnt do vòltis notàt,
          i vevi tacàt: “O ànimis ben sigùris
          di dàighi, prin o dopo, pas al vustri stàt,

          no sòn restàdis crùdis nè madùris
          di là li pars dal me cuàrp, ma chì ca sòn
          cul so sanc e cun dùtis li zuntùris.

          Par no restà svuàrp sù’i vaj par stu rivòn:
          na siora a è lasù ca mi da gràsia
          di pasà, mortàl, ogni vustri ziròn.750
          Ma se la vustra granda voja sàsia
          a stà par fasi, cussì che’l cjèl vi òspiti,
          che d’amòu plen al è e tant grant si spàsia,

          dišèimi, che sui me scrìs i vi noti,
          cuj ch’i sèis e cuj ca’è che marmàja
          che davòu dal vustri pardavòu i noti?”

          Pì marveàt a nol resta par nuja
          il cjargnèl, mentri cal vuarda sidinùt,
          cuant che, rùstic, fòu al vèn da la Cjàrnia,

          che st’òmbris si vèvin mostràt, vinlu jodùt;
          m’apèn’che la maravèa si veva calmàt,
          che puc a dura’n taj còus grancj’, dopodùt,751
          “Beàt tu che di scju nustri poscj’” tacàt
          al veva chèl che prin mi si’era fàt visìn,
          “par miej murì ti vùs vej un prin contàt!

          Li ànimis che cun nu no vègnin,
          ufindùt si vèvin di sè che Sešar, trionfànt,
          regina al sinteva ca lu clamàvin:752
          Par chèl da nu a vàn ‘Sodoma” sigànt,
          e besoj si crìdin, com’che sintùt ti’as,
          e cul vergognasi ’l àrdi a vàn judànt.753
          Nu’i vìn pecjàt da ermafrodìtas;
          ma par no vej l’umana lès oservàt,
          e davòu daj apetìs bestiaj butàs,

          par vergogna nustra in nu’a vèn notàt,
          cuant ch’i si lasàn, il nòn da la tròja754          che’mbestialìt si veva cuant ca si veva’nvacjàt.

          Di sè ch’in nu a è brut ti sàs na scàja:
          s’adès par nòn cuj ch’i sìn ti vùs savej,
          di contà a no è timp, e jò’i saj puc e nuja.

          Di savej di me èco’l to desidej:
          Guido Guinišèl755 i soj; e zà purgàt
          par vej ben di pentìmi vùt il volej. ”

          Coma cuant cal steva Licurgo doloràt,
          a corèvin i so fioj vièrs la mari,
          cussì i vevi fàt jò, ma’i no’eri tant slancjàt,756
          cuant che sintùt i vevi nominà’l pari
          me757 e daj àltris che tant miej di me scrìt
          a vèvin rìmis d’amòu che dòlsis a fèvin scori;

          e, mut, sintìnt nuja e nuja vìnt dìt,
          tegnìnt luj di vuli un bièl toc i eri zùt,
          stànt atènt di no vignì dal fòuc lambìt.

          Dopo che di vuardalu i’eri pasùt,
          mi eri ufrìt di stà ai so servìsis
          cun’un fà ch’ognùn al varès ben crodùt.

          E luj a mi: “Il sen che tu ti làsis
          in me, da chèl ch’i sìnt, clar al è cussì tant
          che nencja Letè pì a no cjòl nè scurìs.

          Ma s’a è pur vèr sè ch’i ti’as dìt pì avànt,
          dìšmi par cuala rašòn ch’i ti mòstris,
          tal diši e vuardà, afièt par me, e tant.”

          E jò a luj: “Li vùstris rìmis dòlsis,
          che, par cuant cal durarà ’l ušu di vuej,
          a daràn sempri tant gust a lèšilis.”

          “O fradi, “al veva dìt, “mostrati i vuej,”
          e al spìrit davànt il dèit al veva puntàt,
          “chèl che daj fàbris dal parlà di vuej al era’l miej.758
          In rìmis d’amòu e romànsos superàt
          al veva i àltris, e lasa dìšghi ai stùpis759          che chèl di Lemošìn al era pì ’vansàt.

          No’al vèr ma’al sinti diši a sòn dut orèlis,
          e cussì a fèrmin la so opiniòn
          prin d’jodi d’art o rašòn li règulis.

          Cussì tàncjus na volta fàt a vèvin di Guitòn,
          da vòus a vòus pasànt dom’a luj’l mèrit,
          fin che àltris cun art’an scrìt, e pì benòn.760
          Se’l privilègju ti’è adès stàt conferìt
          e permetùt di zì lasù tal clàustri
          ’ndà che abàt di dùcjus Crist al è par dirìt,

          par me dìs pur ulà un paternostri
          o tant almancu ca basti ta stu mont,
          ’ndà che’l zì’a pecjà a nol è pì nustri.”

          Dopo, forsi par fàighi post a’un secònt
          che visìn ghi’era, sparìt al era'n tal fòuc,
          com’che’n ta l’aga al fà un pes, zìnt a font.

          A chèl alora visinàt mi eri un puc761,
          dišìnghi ch’al so nòn, com’a chèl d’un re,
          preparànt i stevi un gran bièl lòuc.

          E alòr a diši si veva metùt, su che tre:
          “Tan m’abellis vostre corte deman,
          qu’ieu no me puesc ni voill a vos cobrire.

          Ieu sui Arnaut, que plor e vau cantan;
          consiros vei la passada folor,
          e vej jausen lo joi qu’esper, denan.

          Ara vos prec, per aquella valor
          que vos guida al som de l’escalina,
          sovenha vos a temps de ma dolor!”762
          Infìn platàt si veva'n ta la flama visina.

          Cussì coma cuant che i prins ràis al vibra
          ulà ’ndà che’l so fatòu il sanc al veva spandùt,
          colànt jù’l Èbro sot da l’altra Libra,

          e’l Gange, par di là, dal misdì cjalt tegnùt,
          cussì al steva’l soreli; e’l dì duncja’l zeva,
          cuant che, contènt, ’l ànzul di Diu ni veva parùt.763
          Fòu da la flama al era ’n ta la riva
          e ‘Beati mundo corde!’764 al cjantava
          cun vòus ca era, pì da la nustra, viva.

          E dopo “Ànimis sàntis, pì no si và
          se prin dentri di stu fòuc i no sèis zùs
          e scoltàt i vèis’l cjànt che d’aldilà ’l riva,”

          cussì mi veva dìt cuant che visìns si’èrin metùs;
          alòr jò’i eri doventàt, cuant ch’i lu vevi sintùt,
          com’chej che’n fosa a vègnin deponùs.765
          Cun mans unìdis indavànt i eri zùt,
          il fòuc vuardànt e imaginànt tant fuàrt
          cuàrps umàns che àrdi i vevi zà jodùt.766
          Vièrs me li me scòrtis voltàt a vèvin ’l sguàrt;
          “Fiòl me,”Virgìlio a stu punt mi veva dìt,
          “uchì cjatà si pòl turmìnt, no muàrt!”

          “Recuàrda ben, recuàrda ben,” al veva pur dìt,
          “se fin sul Geriòn san e salf ti’ai guidàt,
          pì dongja di Diu àtu adès di stà vilìt?

          Cròdimi che se’n tal còu ti vegnès lasàt
          di sta flama par mil àis e encja pì,
          nencja un cjavièl nol vegnarès brušàt.

          E s’i ti cròdis che jò’n ingàn ti meti,
          tèn ta la to man ’l orli dal to vistìt
          e visìn di ic và pur a mètiti.

          A è ora di smètila di èsi ’mpaurìt:
          zìriti par  chì; vèn dentri e stà sigur!”
          Ma jò, pauròus, i stevi ulì, stechìt.

          Cuant ch’jodùt al veva ch’i stevi fer e dur,
          un puc turbàt mi veva dìt: “Fiòl me, adès jòt:
          tra te e Beatrìs al è chistu mur.”

          Com’ch’al nòn di Tisbe767 Piram al veva dibòt,
          murìnt, i vuj vierzùt, e di nòuf jodùt,
          alòr che rosàstri’l moràr si veva fàt, com’ca s’jòt;

          cussì, doventàt lì a colp pì molùt,
          al bon duca mi eri voltàt, chel nòn sintìnt
          che’n mins di sbušigami nol veva maj smetùt.

          Scjasàt il cjàf al veva alora, e dìt: “Ma sìnt!
          i restànu pròpit chì?”; e’a colp ridùt
          al veva com’un frutùt ch’un frut’l stà godìnt.

          E’n tal fòuc davànt di me si veva ’lòr metùt,
          preànt Stasio di tègnisi sùbit davòu,
          che prin ni veva par un toc dividùt.768
          Apen’entràt mi sarès butàt di còu
          in ta’un veri bulìnt par rinfrescjami,
          cussì intèns al era di stu fòuc il brušòu.

          Alora’l me bon pari, par cunfuàrt dami,
          di ic, di Beatrìs, al discoreva,
          dišìnt: “I so vuj zà’i jòt, a mi pàr a mi.”

          Guidàs i’èrin da na vòus ca cjantava
          di là; e di sìntila fašìnt il miej,
          fòu i èrin rivàs indà ca si montava.769
          ‘Venite, benedicti Patris mei,’
          sintùt si veva dentri di na lus che lì a era
          cussì fuarta che vinsùt a veva’l me volej.

          “Jù’l và’l soreli,” al veva dìt, “e a vèn la sera:
          paràit via, ma studiàit il vustri pas,
          fin che’l tramònt a vi scurìs la cjera.”

          Sù dres i zèvin par un pas’n ta la rocja
          par là che l’ombrena me i ràis mi cjoleva
          in front dal soreli cal era zà ’bas.

          Ognùn di nu pus scjalìns montàt’l veva
          cuant che’l distudasi da la me ombra
          dìt ni veva che’l soreli pojàt’l steva.770
          E prin ch’in ogni banda da la cjera
          ’l orizònt si vès fàt dut di’un aspièt,
          e la nòt nera ’fòs par dut là ca era,

          ognùn di nu d’un scjalìn’l veva fàt lièt;
          pars’chè la natura dal post infiacàt
          ni veva la fuarsa di zì’n sù e’l dilèt.

          Com’che rumiànt a stèvin cun trancuilitàt
          li cjavris, ca èrin di murbìn cussì plènis
          la sù’n pica prin di vèisi pasudàt,

          pal grant cjalt, in ta l’ombrena sidìnis,
          sot vuli dal pastòu sul bastòn pojàt
          che tant ghi zova pur par custodìlis.

          E com’l mandriàn che fòu’l stà spes sveàt
          cu li so piòris la nòt trancuìl pasànt,
          sigùr ca no si varès il lupo visinàt;

          cussì i stèvin nuàltris tre ripošànt,
          jò coma cjavra e lòu coma pastòu,
          tra sti parèis che vièrs ’l alt si alsàvin tant.

          Da lì, asaj puc s’jodeva dal di fòu;
          ma’l bastava chel puc par che li stèlis
          i jodèsin pì gràndis e clàris là di fòu.

          Cussì, rumiànt e mirànt che ròbis bièlis,
          cucàt mi veva'l s sùn, il sùn che spes, com’ch’intìnt,
          prin ca càpitin, zà’l cognos li nòvis.

          In ta l’ora, i cròt, cuant che dal Oriènt
          il prin raj’l vèn ta stu mont da Citerea,771          che dal fòuc d’amòu a par sempri ardìnt,

          zòvina e biela tal sun mi pare’a
          na fèmina d’jodi ta’un prat bièl e grant
          che flòus sù’a cjoleva e cjantànt a diše’a:

          “Di savej i vèis, se’l me nòn i zèis domandànt,
          ch’jò’i soj Lia772, e atòr i staj movìnt
          li manùtis che’l cjàf mi stàn coronànt.

          Par pari bon mi staj metìnt st’ornamìnt;
          me sòu Rachel, però, maj no bandòna
          il so spièli, ma lì dut’l dì si atìnt.773
          Di mirà i so biej vuj ic a è sempri buna,
          com’ch’i soj jò d’ornami cu li mans;
          contèntis i sìn, cul jodi e’l fà, ognuna.”

          Chej splendòus ch’al prin dì si fàn cussì ’bondàns,
          che’i pelegrìns tant contèns da jodi a sòn,
          cuant che, tornànt, a si cjàtin puc lontàns,

          il scur scjampà a fàn774 da ogni cjantòn,
          e’l me sùn pur, e par chèl mi eri levàt,
          e prin di me chej che grancj’mèstris mes a sòn.

          “Chel milùs dols che par tanti bràghis sercjàt
          sempri al vèn par cura daj mortaj,
          vuej’l tegnarà i to dešidèris sodisfàt.”

          Nisùn a no’a maj risevùt miej regaj
          di chèl che da Virgìlio i vevi sintùt,
          che tant plašej mi vèva fàt, pì che maj.

          Na granda voja mi vev’alòr vegnùt
          di cjatàmi la sù che cun ogni pas
          di cjapà svuàl mi pareva, com' un usielùt.

          Dopo vèisi sù pa la scjala butàs
          e rivàs ch’i èrin tal ultin scjalìn,
          Virgìlio, cuj so vuj ta’i me vuj fisàs,

          al veva dìt: “Fiòl me, li flàmis che sempri a brùšin
          e l’àltris775 jodùt ti’as, e adès’n ta che part
          ti sòs ’ndà che li me facoltàs si fèrmin.

          Fin chì ti’ai menàt cun inzèn e cun art;
          adès seguìs il to plašej: luj ti condùs.776          Fòu ti sòs dal zì rìpid, stret e stuàrt.

          Jòt il soreli che’n front a ti fà lus;
          jòt st’erba frèscja, i flòus e i àrbuj
          che la cjera di besola a prodùs.

          Fin che, contènt, a no rìvin i biej vuj777          che, lagrimànt, a te vignì mi’an fàt,
          uchì tenti sintàt o và pur fra di chej.778
          Nè vòus me nè motu pì ti sarà dàt:
          adès san, dret e lìbar al è’l to volej:
          e just no sarès cjòighi sta libertàt:

          par chèl tè su tè i coroni e’i mitrièj.779