1336 (return)
[ Ferara? Parma? Roma?]

1337 (return)
[ Coràt III di Svesia.]

1338 (return)
[ Chel pòpul al sarès il pòpul Maometàn; i pastòus a sòn i pàpis. (A è clar che sot il dominio di Bush la crocjata cuntra il mont Musulmàn a’è stada risusitada e a è plena di salùt!)]

1339 (return)
[ Chista peràula a no è’n tal originàl, ma il sintimìnt al và d’acòrdu cun chèl esprimùt da Cjasaguìda in ta li so ùltimi peràulis a la fin dal cjànt quindicèšin.]

1340 (return)
[ A mi recuardin i comentatòus che’l ušu dal “vu” al veva vùt inìsi e popolaritàt cuj Romans—e che in sèguit al era stàt puc ušàt. Da frut, però, i eri cussì abituàt a ušà il “vu” cu la zent pì ansiana di me che, na volta stabilìt a Powell River, la ušansa a veva continuàt, fin al punt che par àis, conversànt cu na me visinànt furlana ca veva un dèis àis pì di me, i no vevi vùt il coragju di dàighi dal “tu” e, sicòma ch’i si parlàvin abastansa di frequènt, a mi varès parùt amondi stran il dàighi dal “vu.” Il rišultàt di stu dilema al era stàt che par àis i no ghi vevi dàt nè dal tu nè dal vu. Epùr i eri rivàt a comunicà lo stes. Na maravèa!]

1341 (return)
[ Na alušiòn, chista, a la storia ca lešèvin Pauli e Francesca, chej puòrs diàus!]

1342 (return)
[ Cuant ch’i eri frutùt. (Naturàl che i “àis” chì a sòn da capì coma “condisiòns socjàls, etc.)]

1343 (return)
[ No—no chel nustri, ma chèl di Firense.]

1344 (return)
[ Par Cjasaguida, chistu al è il mòut di diši cal era nasùt dal [Footnote 1106]. (Miej dàighi na ocjada ai comentatòus par capì li sutilèsis di chistu càlcul stelàr—o planetàr.)]

1345 (return)
[ Coma ca dìšin i comentatòus, Dante a si contenta di mostrà che i so antenàs a èrin di Firense.]

1346 (return)
[ Dal Punt Vecju al Batisteri di San Zuan.]

1347 (return)
[ Tal sens di “artigjàn.” I Cjamps, etc., a sòn ešèmplis di zent ca vegneva dal di fòu di Firense.]

1348 (return)
[ Se Dante (o il so antenàt Cjasaguida) a la pensava cussì daj contadìns dal la zona di Firense, se’l pensarèsia di nuàltris puòrs contadìns di San Zuan?]

1349 (return)
[ Tal sens di un tipo cualsìasi.]

1350 (return)
[ I comentatòus chì a jùdin a capì sti riferènsis. La sostansa, però, a è che Cjasaguida al rinfuarsa la so idea che ai so timps Firense al era miej di vuèj.]

1351 (return)
[ Contràdis = sitàs (coma tal originàl “citade.”) Sens’altri an d’è di chej che vuèj a la pènsin pròpit cussì cuant ca’an in mins i extracomunitàris. Par un coma me, però, cal à vivùt il pì da la so vita in Canadà, un paìs cal à na mistura di nasionalitàs, chistu concèt di Cjasaguida a nol è tant solid.]

1352 (return)
[ Sitàs, chìstis, dùtis zùdis in ruvìna.]

1353 (return)
[ In cualchi roba, coma na sitàt, ca dura un bièl puc.]

1354 (return)
[ Èco, se Dante al fòs stàt di San Zuan invensi di Firense, chisti rìghis a sunarèsin cussì:

Jodùt i’ai jò’i Culòs e’i Castelarìns, i Bàitas, Castìgas, Pisìns e Tamajòs, ca èrin zent in gamba, da tegni a mins.]

1355 (return)
[ Firense.]

1356 (return)
[ Ravignàns, Beluncjòns…famèis di bacàns di chej timps là.]

1357 (return)
[ Coma Cavalièr il Galigàj al veva tal so stema di cjaša na spada cul mani e pòmul di òru.]

1358 (return)
[ La famèa daj Piòj (Pigli) a veva un scudo cu na strica grišulìna ta un sfont ros. (Vandelli)]

1359 (return)
[ Staj (= staio): na sorta di caretèl. Secònt i comentatòus la referensa chì a è che famèis, coma i Gjàis, ca vèvin trufàt il comùn cun scju caretej di sal che, par via che a cualchidùn di lòu a ghi mancjava na doga, a no vèvin la cuantitàt di sal ca varèsin dovùt vej.]

1360 (return)
[ I Lambertos, ca ghi fèvin onòu a Firense.]

1361 (return)
[ Cun vena un bièl puc ironica, Cjasaguida al para via cussì a contà da la degradasiòn da li ušànsis fra i fiorentìns.]

1362 (return)
[ La zentùta. Miej dàighi na ocjada ai comentatòus par vej na idea clara da li relasiòns minsonàdis ta sti rìghis.]

1363 (return)
[ “Incredibil” parsè che, secònt i comentatòus, daj Pera a no è restàt sen, fòu che’l nòn da la puarta.]

1364 (return)
[ L’insegna dal “gran baron” (Ugo il grant) a è stada vuèj (taj dìs di Dante) cambiada cu na strica ornamentàl da Gjàn da la Bièla. (Par altri a miej zì là daj comentatòus.)]

1365 (return)
[ I Bondelmòns, minsonàs un puc pì’n jù.]

1366 (return)
[ Invensi da spošà la fia di Amidei, Bondelmònt al veva spošàt n’altra zòvina—roba ca veva caušàt la divišiòn fra Guelfs e Ghibelìns.]

1367 (return)
[ Statua mutilada di Marte in banda dal Punt Vecju—indà ch’encjamò si jodeva’n ta chej timps . La pàs a era finida cul sasinamìnt di Bondelmònt pròpit in ta stu post. A mi vèn in mins che—cuj sàja?—forsi Marte che in chisti nòs di Avòst dal

1368 (return)
[ Il gìlio—emblema di Firense—al era na volta blanc sù un sfont ros, e cussì al è restàt, encja se i Guelfs a vèvin tentàt di cambialu da blanc a ros cun un sfont blanc.]

1369 (return)
[ Fetòn al à volùt èsi sigùr che so pari al èra il soreli. Apòl al à consentìt al dešideri dal fì—cul rišultàt dišastròus ca si sà. E par chèl i pàris encja il dì di vuèj a si tìrin un puc in davòu dal sodisfà dùtis li vòis daj fioj.]

1370 (return)
[ Parsè ca è impusìbul.]

1371 (return)
[ Tal purgatori e tal infièr.]

1372 (return)
[ Cjasaguida.]

1373 (return)
[ Chistu rašonamìnt Tomìstic al raprešenta il “scolastic” tentatìf di armonišà la libertàt di asiòn dal individuo cu la “providensa” o onisiènsa di Diu. Il fat che Diu al sà belzà che jò i zaraj a copà Abèl a nol rìnt necesari il me fratricidi: i soj jò chel cal fà la decisiòn di copà il fradi. Lo stes, però, a si pòs rašonà che Diu al varès podùt cambià li ròbis prima ca rivàsin a chel punt crìtic lì. Al varès, par ešempli, podùt acetà il regal che Caìn a ghi veva ufrìt cu la stesa contentèsa cal veva acetàt chel dal fradi. Tal cašu da la nàf ca seguìs la curìnt, a è vera che na volta zuda’n ta la curìnt la nàf a vegneva strisinada ju—che Diu, ca la jodeva zì jù a nol era luj ca la pocava. A si podarès diši, encja chì, che prin che la nàf a si metès in ta sta curìnt, Diu al varès podùt calmà la curìnt, o fà alc di sìmil.]

1374 (return)
[ Cjasaguida, cal jòt tal spièli di Diu, indà cal è rifletùt dut chel cal à da vignì, al jòt pur sè ca ghi susedarà a Dante taj timps ca’an da vignì.]

1375 (return)
[ Ipòlit al era stàt ešiliàt par èsi stàt acušàt di vej tentàt di sedùši la madrigna, cuant che in realtàt (o almàncu secont Ovidio) luj al veva rešistùt a li lušìnghis ca ghi veva fàt ic. (E ben si sà sè che li fèminis a fàn in ta càšus cussì, no? Dopodùt, “hell hath no fury like a woman scorned,” no èše vera?)]

1376 (return)
[ ’L ešìlio di Dante al era stàt contemplàt (a mi pàr di capi daj comentatòus) a Roma, indulà che’l papa Bonifàs VIII al veva pucja simpatìa paj Blancs di Firense.]

1377 (return)
[ Una famèa nòbil ca veva simpatìa par Dante.]

1378 (return)
[ L’acuila imperiàl.]

1379 (return)
[ Il sens al somèa di èsi che a Dante a ghi sarà ufrìda asistensa a colp, prin encjamò di domandala.]

1380 (return)
[ Cjangrant da la Scjala, Siòr di Verona.]

1381 (return)
[ Marte. Ta scju dìs chì (vièrs la fin di Avòst dal [Footnote 2003]) sta “stela” a è pròpit fuarta—pì luminoša ca sedi maj stada in taj ultins [Footnote 60: [Footnote 000: àis, secònt chej ca sàn. Però, al contrari daj efiès che Marte al à vùt su Cjangrànt, in ta scju dìs al stà creànt dišastros ecològicos in Europa (incèndios, temperatùris cussì altis che fra l’altri a’an copàt [Footnote 10: [Footnote 000: di lòu in Fransa) e pur uchì ( [Footnote 30: [Footnote 000: sfolàs da Kelowna, e un bièl nùmar encja chì a Ashcroft)!]

1382 (return)
[ Li sfèris dal firmamìnt.]

1383 (return)
[ Encjamò prin che il Papa Clement V al invitàs Rico VII a vignì in Italia, par dopo zìghi cuntra, Cjangrànt, a nòuf àis al veva belzà mostràt li virtùs minsonàdis. Chì a si pòs notà che, coma cal dìs Thomas Gray in tal so famòus poema “Elegy Written Upon a Country Churchyard,” a sòn doma i grancj’ ca pòsin mostrà disprès paj bès. Ai puòrs diàus daj puarès a no ghi vèn maj data l’oportunitàt!]

1384 (return)
[ Al saveva ben Dante, che la so fama a sarès durada in taj sècuj, mentri che chè di chej ca lu’an costrèt a ešilià, s’a ešìst, a ešìst gràsis a la fama che Dante stes al à.]

1385 (return)
[ Coma cal sarès il so trisnònu Cjasaguìda.]

1386 (return)
[ Un ca si lasa zì, ca si lasa domà dal ešìlio, al vèn distrùt.]

1387 (return)
[ S’i no’ai il coràgju di ricognosi sè ca è veretàt, na dì, cuant che il prešènt al sarà doventàt timp antìc, i vegnaràj dismintiàt dal dut.]

1388 (return)
[ Cuanta veretàt ca è’n ta sti rìghis!]

1389 (return)
[ Purgatori.]

1390 (return)
[ L’ešìlio.]

1391 (return)
[ Diu.]

1392 (return)
[ Beatrìs a lu sigùra che il plašej celestiàl cal à vuardàt taj so vuj al pòl cjatàlu èncja al di fòu daj so vuj.]

1393 (return)
[ La brama di Cjasaguida di discori di nòuf cun luj.]

1394 (return)
[ Chèl che Cjasaguida al minsonarà a si prešentarà svelt coma na saèta.]

1395 (return)
[ Un’altri lušòu.]

1396 (return)
[ La stesa ambiguitàt (al eše il falcòn cal svuala o il vuli dal falconièr?) a è encja’n tal originàl.]

1397 (return)
[ Dùcjus grancj’ condotièrs medievaj, scju chì; fra di lòu, zent coma Gotfrèit a èrin condotièrs da li primi crocjàtis cuntra i saracèns.]

1398 (return)
[ Dante al vuarda in taj so vuj e a ghi par pì bièla di sempri, roba che, considerànt i superlatìfs cal à ušàt fin adès, a somearès impusìbul.]

1399 (return)
[ Dante a si necuàrs ca sòn adès in ta la sfera di Gjove.]

1400 (return)
[ Beatrìs.]

1401 (return)
[ Pa la so vergogna, na fruta—a ni dìs Dante—a cambia colòu, dal ros al blanc, a colp.]

1402 (return)
[ La sesta stela a sarès Gjove, pì temperada di Saturno (frèit) o Mars (cjalt).]

1403 (return)
[ La lus stesa a stà formànt ai so vuj li lèteris da la nustra lenga (ma i no cròt dal furlàn!).]

1404 (return)
[ Una da li Mùšis.]

1405 (return)
[ Volèighi ben a la gjustìsia vuàltris ch’i gjudicàis la cjera.]

1406 (return)
[ “Dùtis chès” a si riferìs a li lùcis ca si stàn pojànt sul colm da la “M,” fašìnt la “M” someà na sorta di gìlio. Pal valòu simbòlic da la “M” i sugerìs i comentatòus, ca la sàn pì lungja di me.]

1407 (return)
[ Diu.]

1408 (return)
[ Informa = tal sens daj antìcs scholàstics: ca ghi conferìs la so vera sostansa o esènsa.]

1409 (return)
[ Il valòu simbòlic al è pì o mancu cussì: i spirs (ca pòsin èsi jodùs coma la zent ca à simpatìa pa la monarchìa fransèša) a càmbin cul so sfavilà il gìlio, cal raprešenta la cjaša franseša, in ta la forma da l’acuila, sìmbul dal Impero, dimostrànt cussì che, tal livèl simbòlic la zent a preferìs—o a varès da prefer엒l Impero al dominio fransèis.]

1410 (return)
[ Il sugerimìnt di Dante chì al è che la corusiòn (fun) da la gjustìsia a deriva da la curia papàl—cun Zuan XXII da Avignòn prin di dut. (Vandelli)]

1411 (return)
[ Coma cal veva fàt il Signòu in tal templi di Gjerušalèm.]

1412 (return)
[ La guèra adès a vèn fata daj pàpis ca ùšin scomùnichis o altri amonimìns cuntra i fedej, e fašìnt cussì a ghi ròbin il pan spirituàl che il Signòu al voleva prejòdi par dùcjus.]

1413 (return)
[ Dante chì al stà apostrofànt, a si pensa, un daj pàpis (Clement V?) cal era stàt acušàt di imponi scomùnichis doma par scancelàlis se un daj potentàs al vès vierzùt il so tacuìn!]

1414 (return)
[ La Glišia.]

1415 (return)
[ Il tu di sti rìghis al è Zuan XXII (o n’altri papa coròt e cìnic). Stu papa a si riferìs a S. Pieri e a S. Pauli in maniera spresànt—e chèl ca gh’impuarta a sòn doma i florìns ca tègnin raprešentada la figùra di San Zuan Batista.]

1416 (return)
[ Il splendòu daj beàs al somèa un’acuila—sìmbul che a Dante a ghi stà amondi a còu, par rašòns za prešentàdis.]

1417 (return)
[ I mi cjoj encja jò la libertàt ca si’a cjòlt Dante tal ušà “rostro” (latìn: rostrum = bec, o muša) par significà la muša o bec da l’acuila.]

1418 (return)
[ La figura da l’acuila che cussì a si stà esprimìnt a è fata di chej tancju puntìns di lùs ca sòn i beàs ca ghi dàn forma.]

1419 (return)
[ Li vòus di ducju i beàs a èrin concentràdis in ta l’unica vòus da l’àcuila.]

1420 (return)
[ Taj òrdins daj ànzui.]

1421 (return)
[ Il capucjo che il falconej a ghi tèn sul cjaf.]

1422 (return)
[ Chel stùpit di un Satanàs di Lusìfar.]

1423 (return)
[ Ogni creatura inferiòu a chè daj ànzui (Lusìfar in particulàr) a è coma un vàs masa pìsul par capì ’l infinìt savej dal creatòu.]

1424 (return)
[ ’L intelèt divìn.]

1425 (return)
[ ’L intelèt umàn al è regàl dal intelèt divìn: regàl grant, a si sà; ma maj cussì grant coma chel da’ndà cal cjoj ispirasiòn—coma che se un siòr a ni regala mil dòlars, mil dòlars a sòn tàncjus, si capìs; ma puc o nuja in confrònt dal tešoru da’ndà ca vègnin.]

1426 (return)
[ Cupiditas radix malorum est—in ta ducju i sens.]

1427 (return)
[ Puòr’on = puòr omp.]

1428 (return)
[ Domanda, chista, che dùcjus a si sòn domandàs, prima o dopo.]

1429 (return)
[ Il cjadreòn di un gjudice.]

1430 (return)
[ Tal sens di èsi il contrari di sutìlis.]

1431 (return)
[ S’a si imedešimèa cu la volontàt divìna.]

1432 (return)
[ Fin a chel punt chì dal rašonamìnt da l’acuila, il me dùbit al restarès intàt.]

1433 (return)
[ L’acuila.]

1434 (return)
[ Vuàltris umàns i no sèis bòis di capì li sutilèsis da la gjustìsia divina. A si’è tentàs di diši, chì, che forsi a no sarès tant na bruta roba se il creatòu a ni permetès di capì cualchidùn daj so mistèris. Forsi, s’a ni spalancàs chel barcòn cal fa jodi sè ca è la di fòu, in tal so ort, par cussì diši, forsi i varèsin encjamò pì amirasiòn par luj e par dùtis li ròbis cal à’n tal so ort. Ma i saj ben che luj al è ostinàt a insisti su la storia da la fede, che sensa di chè i no podarìn maj godi da la bielèsa dal so ort.]

1435 (return)
[ Crist. E di che zent ca fà mostra di vej sempri Crist in mins a’n d’è tanta, coma ca è tanta la ipocrišìa da la zent.]

1436 (return)
[ Danàs e beàs a si ju jodarà sfilà’n ta do filis: chè daj beàs e chè di chej zùs in malora.]

1437 (return)
[ Imperatòu Berto da l’Austria.]

1438 (return)
[ Il cugnàt di Berto al zarà a pièrdi l’Austria entri pus àis. (Cussì i comentatòus.)]

1439 (return)
[ Stu chì al sarès Filìp il Bièl, da la Fransa, che, secònt i comentatòus, al veva falsificàt tanta moneda par podej fà na guera. Filìp pì tars al era zùt a murì dopo èsi stàt ferìt da un cinghiàl.]

1440 (return)
[ Ducju scju regnàns a’an na roba in comùn: la brama di vej e di otegni teritori daj àltris—’l inglèis al voleva la Svesia; il spagnòu Gibiltèra (daj Mòrus); etc.]

1441 (return)
[ Ca sarès il stes che diši che par ogni virtùt che stu suèt al à, al à pur mil pècis.]

1442 (return)
[ Di stu re di Sicilia a basta diši puc—al era un omp plen di vìsis e basta.]

1443 (return)
[ Il barba di Federico al era Jàcu, re da la Majorca. Jàcu II, il fradi, al era re da l’Aragona.]

1444 (return)
[ Ràsia: na region ca includeva part da la Bosnia, Croàsia, Serbia e Dalmàsia.]

1445 (return)
[ Il re di Ràsia a si veva profitàt dal fat che la so moneda a ghi someàva a la moneda venesiana (I “matapan” vènetos).]

1446 (return)
[ I Pirenej, ca podèvin difìndi il re di Navàra da la Fransa.]

1447 (return)
[ Il re di Cipro, fransèis, al era un omp coròt e crudèl, secònt Dante e secònt i comentatòus.]

1448 (return)
[ Chej puntìns di lùcis ca fòrmin il vuli da l’àcuila a sòn pì brilàns (= di mèrit pì grant) daj àltris ca ghi dàn forma al rest da l’àcuila.]

1449 (return)
[ Re Davide, autòu daj Sàlmos.]

1450 (return)
[ La sostansa di sti rìghis a pàr ca sedi che il cjantadòu (Re Davide) al cognòs adès il grant prèmiu risevùt pa li so òperis.]

1451 (return)
[ ’L Imperatòu Trajàn.]

1452 (return)
[ Cf.Purg. X. [Footnote 73: etc.]

1453 (return)
[ Il paradìs e ’l infièr.]

1454 (return)
[ Ešechièl che, savùt da Zaìja cal sarès muàrt di lì a puc, al veva domandàt di èsi lasàt vif par encjamò un puc di timp par podej fà penitensa. (Robuschi)]

1455 (return)
[ Coma tal cašu di Ešechièl.]

1456 (return)
[ ’L Imperatòu Costantìn cal veva pasàt li lègis di Roma a l’àcuila, sen dal Impero, e al veva al stes timp stabilìt Bišansio coma capitàl dal Impero.]

1457 (return)
[ Là che la sèa dal vuli da l’àcuila a taca a zì’n jù.]

1458 (return)
[ Gulielmo il Bon, re da la Sicilia, planzùt in taj timps di Dante, pì ’ncjamò pal fat che chej ca lu vèvin suseguìt, Carlo e Federico, a èrin stàs governàns da nuja. (Comentatòus)]

1459 (return)
[ A si mostra dut risplendìnt e colòu di òru.]

1460 (return)
[ Un daj trojàns ca vèvin lotàt cuntra i Grecs. Dante, naturàl, a si necuàrs a colp di sta straordinaria rivelasiòn: se’l fàja un ostia di un pagan uchì in tal paradìs?]

1461 (return)
[ Cussì Shelley cuant che’n ta la so “To a Skylark” al sìnt tal cjantà da la lòdula un segnal di cualchicjùsa cal è cussì tant pì bièl, pì melodiòus di cualsìasi roba ca è di sta cjera, e che di conseguènsa a ghi tocja èsi divìna.]

To a Skylark]

Hail to thee, blithe Spìrit! Bird thou never wert, That from Heaven, or near it, Pourest thy full heart In profuse strains of unpremeditated art….]

Sound of vernal showers On the twinkling grass, Rain-awaken'd flowers, All that ever was Joyous, and clear, and fresh, thy music doth surpass….]

What objects are the fountains Of thy happy strain? What fields, or waves, or mountains? What shapes of sky or plain? What love of thine own kind? what ignorance of pain?…]

1462 (return)
[ Ogni roba tal mont a è creada in conformitàt cul volej di Diu (il plašej eterno).]

1463 (return)
[ Dante al uša sta espresiòn latina par significà la esènsa di na roba; e cussì i la uši encja jò. In furlàn na peràula ca si visinarès a sarès “robitàt,” ca sarès la sostansa di na roba, coma che in inglèis a si uša la espresiòn “whatness” o “thingness.”]

1464 (return)
[ La viva speransa (cal à un omp coma Trojàn) di zì a cognòsi Diu a và a “vinsi” sul volej (o amòu) divìn, ca ghi scolta a chej ca mòstrin speransa.]

1465 (return)
[ Trajàn (la prima) e Trojàn (la cuinta) dùtis dos colocàdis ta la sèa da l’acuila.]

1466 (return)
[ Secònt i comentatòus, al è stàt San Gregorio a preà par che Trajàn al tornàs fra i vìfs par fà dal ben—cal era il so dešideri.]

1467 (return)
[ Voltàs: tal sens che in ta chistu momènt al à la nustra atensiòn.]

1468 (return)
[ Crist.]

1469 (return)
[ Tal vuli da l’àcuila, lì cal lus cuj altri beàs.]

1470 (return)
[ Il spìrit di Rifeo il Trojàn.]

1471 (return)
[ Da gràsia a gràsia…]

1472 (return)
[ (Pur. XXIX. [Footnote 121]-) Li tre siòris minsonàdis chì a sòn la Fede, la Speransa e la Caritàt ca èrin cun Beatrìs visìn da la roda destra dal so cjar. Chisti virtùs a ghi’an servìt coma batièšin al Trojàn pì di mil àis prin dal vignì dal redentòu. Coma ca dìs l’àcuila sùbit sot, a è inùtil che nuàltris puora zent i provani a capì il misteri da la predestinasiòn, cal contèn in se li rašòns ca spiegarèsin—se doma i rivàsin a penetralu—stranèsis teològichis coma che dal cašu di Trojàn. Lo stes, però, si si ategnìn al cašu di Rifeo il Trojàn, a èše necesàri che un pagàn, dišìn un indiàn canadèis da la epoca pre-colombiana, al vedi vùt li virtùs teologàls (caritàt, fede, speransa) e vej crodùt al vignì di Crist, etc., par vej podùt èsi acetàt la sù, tra i beàs? O misteri da la santa fede!]

1473 (return)
[ Diu stes, cal è chel cal tèn in motu duti li ròbis.]

1474 (return)
[ Par diši la veretàt, tal originàl Dante al à “s’affina,” espresiòn ca mostra un perfèt acòrdu fra il volej daj beàs e il volej di Diu.]

1475 (return)
[ Li sèis daj vùj a si sbàsin e a si àlsin al stes timp, cussì coma l’intensitàt da li lùcis tal vuli da l’àcuila a si alsava o sbasava in perfèta sintonìa cul parlà da l’àcuila.]

1476 (return)
[ Tal originàl i vuj di Dante a si fìsin su la “mia donna.” Purtrop il furlàn a nol somèa vej l’ecuivalènt di chista espresiòn. La me fèmina? No. La me siòra? Nencja. La me zovina? La me fruta? La me madona? La me biela? La me ninina? No. No. No. No e no.Il furlàn a nol à nisùna peràula ca si visina a la “mia donna.” La “mia donna” tal sens ušàt da Dante a è espresiòn di gentilesa, di rafinatesa, di galanterìa—cualitàs di un mont social e romàntic che, i cròt, a nol à maj parlàt furlàn. Il furlàn, almancu chel parlàt a San Zuan, al è, in tal scori da la storia, stàt lenga dal contadìn e lì, a è da amètilu, espresiòns cavalerèschis coma la “mia donna” a sòn difìsilis da cjatàlis.]

1477 (return)
[ Semele, na amànt di Gjove ca veva insistìt di jòdilu in tal so splendòu e, in tal jòdilu, a si veva brušàt e di ic a no era restàt altri che un grumùt di sinìša.]

1478 (return)
[ Cualsìasi altra fèmina (fiòla, siòra, zovina, ninùta o fruta ca sedi) a corarès il riscju di someà una di chès ca si vàntin da li so bielèsis. Tal cašu di Beatrìs, però, chistu aserimìnt che la so bielèsa a stà doventànt sempri pì luminoša a no si pòl clamala vanitàt. Cussì a no è nencja just “perdonà” Beatrìs—coma che al inisi i eri tentàt di fà. (S’a vès vùt un momènt di comprensìbil debulesa feminìl i la varès perdonada a colp. Ma chì, sè ca è da perdonà?)]

1479 (return)
[ Il ridi di Beatrìs.]

1480 (return)
[ Il siètin splendòu al sarès Saturno, indà ca sòn apena rivàs. Ta la cjera adès a si sìnt il inflùs di Saturno e da la costelasiòn dal Leòn.]

1481 (return)
[ Saturno.]

1482 (return)
[ Saturno al era il re da la etàt dal òru, cuant che dut a era coma ca varès da èsi, no coma vuèj cuant che dut (o cuaši) a è coma ca è, e par sigùr no coma cal varès da èsi.]

1483 (return)
[ Beatrìs.]

1484 (return)
[ Ca jodeva dal jodi di Diu stes.]

1485 (return)
[ Dante chistu a ghi lu dìs a un daj spìris luminòus ca ghi stàn in front.]

1486 (return)
[ Beatrìs.]

1487 (return)
[ Ta àltris sfèris celèstis.]

1488 (return)
[ Tant il ridi di Beatrìs che il cjantà daj beàs al varès, uchì, na soavitàt cussì granda che Dante, in bròut di gjùgjulis, a nol podarès apresà—ma a si insiminarès dal dut, par sigùr!]

1489 (return)
[ Cun che infušiòn di lus ca vèn dal alt, la lus ca stà parlànt a pol jodi in ta la esènsa di Diu stes.]

1490 (return)
[ Il me jodi (inteletuàl) a si adeguèa a la lus divina.]

1491 (return)
[ Coma dita sùbit sù, nencja i serafìns a rivaràn maj a capì ducju i segrès divìns.]

1492 (return)
[ Dante a la mèt cussì: “Tra due liti d’Italia surgon sassi….” I lu amèt: chistu al suna un puc miej dal me mòut di esprìmimi, almancu in ta stu cašu chì. Ma se si’aja da fà… A pensàighila ben encja Dante al varès aprovàt il pastrosès macarònic da la me riga, cu la so mistura di furlàn “clàsic” e furlàn di San Zuan.]

1493 (return)
[ I comentatòus a no sòn sigùrs a cuj ca si riferìs.]

1494 (return)
[ Al era cognosùt coma Pieri Pecjadòu tal convènt di Santa Maria dal Puàrt.]

1495 (return)
[ Uchì i comentatòus a pàrlin di un anacronišmo (par via che ai timps di San Pieri Damiàn a no si ušava encjamò chel cjapièl che i cardinaj a pàrtin vuèj. A no è la prima volta, a propòšit, che Dante (encja s’a lu fà par bocja di San Pieri Damiàn) al mostra di èsi crìtic di scju minìstros da la Glišia.]

1496 (return)
[ Cefàs = Cephas: San Pieri; il grant vasèl: San Pauli.]

1497 (return)
[ Miga mal, Dante, cuant ca si buta a l’ironìa!]

1498 (return)
[ Cal sarès il sflameà di San Pieri Damiàn.]

1499 (return)
[ A la mari.]

1500 (return)
[ Cf. Par. XXI. 4- [Footnote 12]; [Footnote 57]- [Footnote 62].]

1501 (return)
[ Prin da murì.]

1502 (return)
[ Ànsi, il riguàrt cal stà mostrànt Dante di front di scju beàs, a lu rìnt pì ’ncjamò meritèvul di vignì ricognosùt da Diu—cal è il so objetìf.]

1503 (return)
[ Il monastèri cal cjòj il nòn di San Benedèt.]

1504 (return)
[ Zent pagana, ca no voleva savèighini da la nova fede.]

1505 (return)
[ San Benedèt al veva fondàt il monasteri di Mont Casìn tal [Footnote 528].]

1506 (return)
[ Il paganèšin.]

1507 (return)
[ Salt = saldu. I fràris uchì a ghi’an tegnùt dur a la so fede.]

1508 (return)
[ Dante al vòu jodi il sant coma cal era, lìbar da che luminošitàt ca lu tèn, in ta un bièl sens paradosàl, platàt.]

1509 (return)
[ ’L Empireo.]

1510 (return)
[ La sù tal Empireo dut a è perfèt, coma cal è sempri stàt.]

1511 (return)
[ Tal Empireo il “èsi” a nol è na roba materiàl, coma cal è’n ta che altri sfèris o uchì in tal nustri puòr mont. I beàs a pòsin rivà fin la sù; roba ca no ghi è pusìbul a un puòr mortàl coma Dante—almancu no a stu punt.]

1512 (return)
[ Cuant ca si veva insumiàt di vej jodùt na scjala ca si alsava fin tal cjèl, cun ànzui ca ghi zèvin sù e jù.]

1513 (return)
[ Puòr Svuàlt! Stu puòr Benedetìn al era pròpit lì, a partada di man, e cussì i lu’ai ušàt. Colpa so sa’l è saltàt fòu pròpit cuant chi zèvi in sercja di un Benedetìn cal rimàs cun salt!]

1514 (return)
[ Convènt, o monastèri.]

1515 (return)
[ Chel profitàsi da li rènditis da la Glišia. (A si pensarès che la debulesa umana daj prèdis e fràris di na volta, coma la debulesa di chej predis dal dì di vuèj, acušàs di abùšus coma chel da la pedofilia—a si pensarès che sti pècis a varèsin distrušùt la Glišia sècuj fa. E invènsi ic a para via—e abastansa benòn, secònt sè ca si jòt.)]

1516 (return)
[ Se ca custodìs la Glišia a no ghi apartèn nè ai parìncj’ daj fràris e prèdis, nè a àltris ca vòlin scuèdi.]

1517 (return)
[ San Francesco.]

1518 (return)
[ Miràcuj bìblicos coma il spartì da li àghis o’l fà l’aga dal Gjordàn zì cuntra curìnt a èrin pì grandi maravèis che un pusìbul intervènt di Diu di “coreši” la corusiòn ch’i’ai apena descrìt.]

1519 (return)
[ Par via che Beatrìs a ghi’a permetùt di “vinsi” la so gravitàt naturàl e di zì sù svelt, coma un spìrit.]

1520 (return)
[ Il sen dal Zodiac cal seguìs il sen dal Toru al è la costelasiòn daj Zìmuj—e a è sot di chistu sen che Dante al era nasùt.]

1521 (return)
[ Il firmamìnt.]

1522 (return)
[ Il gran pàs al sarès la dificoltàt ca ghi resta a Dante di contà da li ròbis ca nol à encjamò descrìt dal Paradìs.]

1523 (return)
[ I ànzui.]

1524 (return)
[ Dante al stà oservànt la luna da che altra banda, la banda che nuàltris i no jodìn maj e ca no’à li màcis ca si jòdin da chì—da la cjera.]

1525 (return)
[ Pari dal soreli.]

1526 (return)
[ Maja e Dion a èrin li màris di Mercurio e Vènere—ca ghi zìrin atòr e visìn dal soreli.]

1527 (return)
[ Gjove al è’n tal miès di Mars e Saturno; un cjaldòn, e ’l altri frejdùt.]

1528 (return)
[ Vandelli al nota che’n taj timps di Dante i astronòmos a riferìvin ai poscj’ indà ca èrin i pianès coma “cjašis.”]