I. | II. | III. | IV. | V. | VI. | VII. | VIII. | IX. | X.
| Qui fit, Maecenas, ut nemo quam sibi sortem | |
| Seu ratio dederit seu fors objecerit illa | |
| Contentus vivat, laudet diversa sequentes? | |
| “O fortunati mercatores!” gravis annis | |
| Miles ait multo jam fractus membra labore. | 5 |
| Contra mercator, navem jactantibus Austris: | |
| “Militia est potior. Quid enim, concurritur: horae | |
| Momento cita mors venit aut victoria laeta.” | |
| Agricolam laudat juris legumque peritus, | |
| Sub galli cantum consultor ubi ostia pulsat. | 10 |
| Ille datis vadibus qui rure extractus in urbem est | |
| Solos felices viventes clamat in urbe. | |
| Cetera de genere hoc, adeo sunt multa, loquacem | |
| Delassare valent Fabium. Ne te morer, audi | |
| Quo rem deducam. Si quis Deus, “En ego,” dicat, | 15 |
| “Jam faciam quod vultis: eris tu, qui modo miles, | |
| Mercator; tu, consultus modo, rusticus: hinc vos, | |
| Vos hinc mutatis discedite partibus: Eia! | |
| Quid statis?” nolint. Atqui licet esse beatis. | |
| Quid causae est merito quin illis Juppiter ambas | 20 |
| Iratus buccas inflet, neque se fore posthac | |
| Tam facilem dicat votis ut praebeat aurem? | |
| Praeterea ne sic, ut qui jocularia, ridens | |
| Percurram (quamquam ridentem dicere verum | |
| Quid vetat? ut pueris olim dant crustula blandi | 25 |
| Doctores, elementa velint ut discere prima); | |
| Sed tamen amoto quaeramus seria ludo. | |
| Ille gravem duro terram qui vertit aratro, | |
| Perfidus hic caupo, miles, nautaeque per omne | |
| Audaces mare qui currunt, hac mente laborem | 30 |
| Sese ferre, senes ut in otia tuta recedant, | |
| Aiunt, quum sibi sint congesta cibaria: sicut | |
| Parvula, nam exemplo est, magni formica laboris | |
| Ore trahit quodcunque potest atque addit acervo, | |
| Quem struit haud ignara ac non incauta futuri. | 35 |
| Quae, simul inversum contristat Aquarius annum, | |
| Non usquam prorepit et illis utitur ante | |
| Quaesitis sapiens; quum te neque fervidus aestus | |
| Demoveat lucro, neque hiems, ignis, mare, ferrum, | |
| Nil obstet tibi dum ne sit te ditior alter. | 40 |
| Quid juvat immensum te argenti pondus et auri | |
| Furtim defossa timidum deponere terra? | |
| “Quod si comminuas vilem redigatur ad assem.” | |
| At ni id fit quid habet pulchri constructus acervus? | |
| Milia frumenti tua triverit area centum, | 45 |
| Non tuus hoc capiet venter plus ac meus: ut si | |
| Reticulum panis venales inter onusto | |
| Forte vehas humero, nihilo plus accipias quam | |
| Qui nil portarit. Vel dic quid referat intra | |
| Naturae fines viventi, jugera centum an | 50 |
| Mille aret? “At suave est ex magno tollere acervo.” | |
| Dum ex parvo nobis tantundem haurire relinquas, | |
| Cur tua plus laudes cumeris granaria nostris? | |
| Ut tibi si sit opus liquidi non amplius urna, | |
| Vel cyatho, et dicas, “Magno de flumine malim | 55 |
| Quam ex hoc fonticulo tantundem sumere.” Eo fit | |
| Plenior ut si quos delectet copia justo | |
| Cum ripa simul avulsos ferat Aufidus acer. | |
| At qui tantuli eget quanto est opus is neque limo | |
| Turbatam haurit aquam neque vitam amittit in undis. | 60 |
| At bona pars hominum decepta cupidine falso, | |
| “Nil satis est,” inquit; “quia tanti quantum habeas sis.” | |
| Quid facias illi? Jubeas miserum esse libenter | |
| Quatenus id facit; ut quidam memoratur Athenis | |
| Sordidus ac dives, populi contemnere voces | 65 |
| Sic solitus: “Populus me sibilat; at mihi plaudo | |
| Ipse domi simul ac nummos contemplor in arca.” | |
| Tantalus a labris sitiens fugientia captat | |
| Flumina.... Quid rides? mutato nomine de te | |
| Fabula narratur: congestis undique saccis | 70 |
| Indormis inhians et tamquam parcere sacris | |
| Cogeris aut pictis tamquam gaudere tabellis. | |
| Nescis quo valeat nummus? quem praebeat usum? | |
| Panis ematur, olus, vini sextarius, adde | |
| Quis humana sibi doleat natura negatis. | 75 |
| An vigilare metu exanimem, noctesque diesque | |
| Formidare malos fures, incendia, servos | |
| Ne te compilent fugientes, hoc juvat? Horum | |
| Semper ego optarim pauperrimus esse bonorum. | |
| “At si condoluit tentatum frigore corpus, | 80 |
| Aut alius casus lecto te adfixit, habes qui | |
| Adsideat, fomenta paret, medicum roget ut te | |
| Suscitet ac gnatis reddat carisque propinquis.” | |
| Non uxor salvum te vult, non filius; omnes | |
| Vicini oderunt, noti, pueri atque puellae. | 85 |
| Miraris, quum tu argento post omnia ponas, | |
| Si nemo praestet quem non merearis amorem? | |
| An si cognatos, nullo natura labore | |
| Quos tibi dat, retinere velis servareque amicos, | |
| Infelix operam perdas? ut si quis asellum | 90 |
| In Campo doceat parentem currere frenis. | |
| Denique sit finis quaerendi, quumque habeas plus | |
| Pauperiem metuas minus et finire laborem | |
| Incipias, parto quod avebas, ne facias quod | |
| Ummidius quidam; non longa est fabula: dives | 95 |
| Ut metiretur nummos; ita sordidus ut se | |
| Non unquam servo melius vestiret; adusque | |
| Supremum tempus, ne se penuria victus | |
| Opprimeret metuebat. At hunc liberta securi | |
| Divisit medium, fortissima Tyndaridarum. | 100 |
| “Quid mi igitur suades? ut vivam Maenius? aut sic | |
| Ut Nomentanus?” Pergis pugnantia secum | |
| Frontibus adversis componere: non ego avarum | |
| Quum veto te fieri vappam jubeo ac nebulonem. | |
| Est inter Tanaïn quiddam socerumque Visellî. | 105 |
| Est modus in rebus, sunt certi denique fines, | |
| Quos ultra citraque nequit consistere rectum. | |
| Illuc unde abii redeo, nemo ut avarus | |
| Se probet ac potius laudet diversa sequentes, | |
| Quodque aliena capella gerat distentius uber | 110 |
| Tabescat, neque se majori pauperiorum | |
| Turbae comparet, hunc atque hunc superare laboret. | |
| Sic festinanti semper locupletior obstat, | |
| Ut, quum carceribus missos rapit ungula currus, | |
| Instat equis auriga suos vincentibus, illum | 115 |
| Praeteritum temnens extremos inter euntem. | |
| Inde fit ut raro qui se vixisse beatum | |
| Dicat, et exacto contentus tempore vita | |
| Cedat uti conviva satur, reperire queamus. | |
| Jam satis est. Ne me Crispini scrinia lippi | 120 |
| Compilasse putes, verbum non amplius addam. |
| Ambubaiarum collegia, pharmacopolae, | |
| Mendici, mimae, balatrones, hoc genus omne | |
| Maestum ac sollicitum est cantoris morte Tigelli. | |
| Quippe benignus erat. Contra hic, ne prodigus esse | |
| Dicatur metuens, inopi dare nolit amico | 5 |
| Frigus quo duramque famem propellere possit. | |
| Hunc si perconteris avi cur atque parentis | |
| Praeclaram ingrata stringat malus ingluvie rem, | |
| Omnia conductis coëmens obsonia nummis, | |
| Sordidus atque animi quod parvi nolit haberi, | 10 |
| Respondet. Laudatur ab his, culpatur ab illis. | |
| Fufidius vappae famam timet ac nebulonis, | |
| Dives agris, dives positis in fenore nummis: | |
| Quinas hic capiti mercedes exsecat atque | |
| Quanto perditior quisque est tanto acrius urget; | 15 |
| Nomina sectatur modo sumpta veste virili | |
| Sub patribus duris tironum. Maxime, quis non, | |
| Juppiter! exclamat simul atque audivit? At in se | |
| Pro quaestu sumptum facit hic. Vix credere possis | |
| Quam sibi non sit amicus, ita ut pater ille Terenti | 20 |
| Fabula quem miserum gnato vixisse fugato | |
| Inducit non se pejus cruciaverit atque hic. | |
| Si quis nunc quaerat, Quo res haec pertinet? illuc: | |
| Dum vitant stulti vitia in contraria currunt. | |
| Maltinus tunicis demissis ambulat; est qui | 25 |
| Inguen ad obscoenum subductis usque facetus; | |
| Pastillos Rufillus olet, Gargonius hircum. | |
| Nil medium est. Sunt qui nolint tetigisse nisi illas | |
| Quarum subsuta talos tegat instita veste; | |
| Contra alius nullam nisi olenti in fornice stantem. | 30 |
| Quidam notus homo cum exiret fornice, “Macte | |
| Virtute esto,” inquit sententia dia Catonis. | |
| Nam simul ac venas inflavit tetra libido | |
| Huc juvenes aequum est descendere, non alienas | |
| Permolere uxores. “Nolim laudarier,” inquit, | 35 |
| “Sic me,” mirator cunni Cupiennius albi. | |
| Audire est operae pretium, procedere recte | |
| Qui moechos non vultis, ut omni parte laborent; | |
| Utque illis multo corrupta dolore voluptas, | |
| Atque haec rara, cadat dura inter saepe pericla. | 40 |
| Hic se praecipitem tecto dedit; ille flagellis | |
| Ad mortem caesus; fugiens hic decidit acrem | |
| Praedonum in turbam; dedit hic pro corpore nummos; | |
| Hunc perminxerunt calones; quin etiam illud | |
| Accidit, ut quidam testes caudamque salacem | 45 |
| Demeteret ferro. Jure omnes; Galba negabat. | |
| Tutior at quanto merx est in classe secunda, | |
| Libertinarum dico, Sallustius in quas | |
| Non minus insanit quam qui moechatur. At hic si | |
| Qua res, qua ratio suaderet, quaque modeste | 50 |
| Munifico esse licet, vellet bonus atque benignus | |
| Esse, daret quantum satis esset nec sibi damno | |
| Dedecorique foret. Verum hoc se amplectitur uno, | |
| Hoc amat et laudat: “Matronam nullam ego tango.” | |
| Ut quondam Marsaeus, amator Originis ille, | 55 |
| Qui patrium mimae donat fundumque laremque, | |
| “Nil fuerit mi,” inquit, “cum uxoribus unquam alienis.” | |
| Verum est cum mimis, est cum meretricibus, unde | |
| Fama malum gravius quam res trahit. An tibi abunde | |
| Personam satis est, non illud quidquid ubique | 60 |
| Officit evitare? Bonam deperdere famam, | |
| Rem patris oblimare, malum est ubicunque. Quid inter | |
| Est in matrona, ancilla, peccesne togata? | |
| Villius in Fausta Sullae gener, hoc miser uno | |
| Nomine deceptus, poenas dedit usque superque | 65 |
| Quam satis est, pugnis caesus ferroque petitus, | |
| Exclusus fore cum Longarenus foret intus. | |
| Huic si mutonis verbis mala tanta videntis | |
| Diceret haec animus: “Quid vis tibi? numquid ego a te | |
| Magno prognatum deposco consule cunnum | 70 |
| Velatumque stola mea cum conferbuit ira?” | |
| Quid responderet? “Magno patre nata puella est.” | |
| At quanto meliora monet pugnantiaque istis | |
| Dives opis natura suae, tu si modo recte | |
| Dispensare velis ac non fugienda petendis | 75 |
| Immiscere. Tuo vitio rerumne labores, | |
| Nil referre putas? Quare ne poeniteat te | |
| Desine matronas sectarier, unde laboris | |
| Plus haurire mali est quam ex re decerpere fructus. | |
| Nec magis huic inter niveos viridesque lapillos | 80 |
| (Sit licet hoc, Cerinthe, tuum) tenerum est femur aut crus | |
| Rectius, atque etiam melius persaepe togatae est. | |
| Adde huc quod mercem sine fucis gestat, aperte | |
| Quod venale habet ostendit, nec si quid honesti est | |
| Jactat habetque palam, quaerit quo turpia celet. | 85 |
| Regibus hic mos est: ubi equos mercantur opertos | |
| Inspiciunt, ne si facies ut saepe decora | |
| Molli fulta pede est emptorem inducat hiantem, | |
| Quod pulchrae clunes, breve quod caput, ardua cervix. | |
| Hoc illi recte: ne corporis optima Lyncei | 90 |
| Contemplere oculis, Hypsaea caecior illa | |
| Quae mala sunt spectes. O crus! o brachia! Verum | |
| Depugis, nasuta, brevi latere ac pede longo est. | |
| Matronae praeter faciem nil cernere possis, | |
| Cetera, ni Catia est, demissa veste tegentis. | 95 |
| Si interdicta petes, vallo circumdata (nam te | |
| Hoc facit insanum), multae tibi tum officient res, | |
| Custodes, lectica, ciniflones, parasitae, | |
| Ad talos stola demissa et circumdata palla, | |
| Plurima quae invideant pure apparere tibi rem. | 100 |
| Altera nil obstat: Cois tibi paene videre est | |
| Ut nudam, ne crure malo, ne sit pede turpi; | |
| Metiri possis oculo latus. An tibi mavis | |
| Insidias fieri pretiumque avellier ante | |
| Quam mercem ostendi? “Leporem venator ut alta | 105 |
| In nive sectetur, positum sic tangere nolit,” | |
| Cantat et apponit: “Meus est amor huic similis; nam | |
| Transvolat in medio posita et fugientia captat.” | |
| Hiscine versiculis speras tibi posse dolores | |
| Atque aestus curasque graves e pectore pelli? | 110 |
| Nonne cupidinibus statuat natura modum quem, | |
| Quid latura sibi quid sit dolitura negatum, | |
| Quaerere plus prodest et inane abscindere soldo? | |
| Num tibi cum fauces urit sitis aurea quaeris | |
| Pocula? num esuriens fastidis omnia praeter | 115 |
| Pavonem rhombumque? Tument tibi cum inguina, num si | |
| Ancilla aut verna est praesto puer impetus in quem | |
| Continuo fiat malis tentigine rumpi? | |
| Non ego: namque parabilem amo venerem facilemque. | |
| Illam, “Post paulo,” “Sed pluris,” “Si exierit vir,” | 120 |
| Gallis, hanc Philodemus ait sibi quae neque magno | |
| Stet pretio neque cunctetur cum est jussa venire. | |
| Candida rectaque sit; munda hactenus ut neque longa | |
| Nec magis alba velit quam dat natura videri. | |
| Haec ubi supposuit dextro corpus mihi laevum | 125 |
| Ilia et Egeria est: do nomen quodlibet illi, | |
| Nec vereor ne dum futuo vir rure recurrat, | |
| Janua frangatur, latret canis, undique magno | |
| Pulsa domus strepitu resonet, vepallida lecto | |
| Desiliat mulier, miseram se conscia clamet, | 130 |
| Cruribus haec metuat, doti deprensa, egomet mî. | |
| Discincta tunica fugiendum est ac pede nudo, | |
| Ne nummi pereant aut puga aut denique fama. | |
| Deprendi miserum est; Fabio vel judice vincam. |
| Omnibus hoc vitium est cantoribus, inter amicos | |
| Ut nunquam inducant animum cantare rogati, | |
| Injussi nunquam desistant. Sardus habebat | |
| Ille Tigellius hoc: Caesar, qui cogere posset, | |
| Si peteret per amicitiam patris atque suam non | 5 |
| Quidquam proficeret; si collibuisset ab ovo | |
| Usque ad mala citaret, Io Bacche! modo summa | |
| Voce, modo hac resonat quae chordis quattuor ima. | |
| Nil aequale homini fuit illi; saepe velut qui | |
| Currebat fugiens hostem, persaepe velut qui | 10 |
| Junonis sacra ferret; habebat saepe ducentos, | |
| Saepe decem servos; modo reges atque tetrarchas, | |
| Omnia magna loquens; modo, “Sit mihi mensa tripes et | |
| Concha salis puri et toga quae defendere frigus | |
| Quamvis crassa queat.” Decies centena dedisses | 15 |
| Huic parco paucis contento, quinque diebus | |
| Nil erat in loculis. Noctes vigilabat ad ipsum | |
| Mane, diem totum stertebat; nil fuit unquam | |
| Sic impar sibi.—Nunc aliquis dicat mihi: “Quid tu? | |
| Nullane habes vitia?” Immo alia et fortasse minora. | 20 |
| Maenius absentem Novium cum carperet, “Heus tu,” | |
| Quidam ait, “ignoras te, an ut ignotum dare nobis | |
| Verba putas?” “Egomet mi ignosco,” Maenius inquit. | |
| Stultus et improbus hic amor est dignusque notari. | |
| Cum tua pervideas oculis mala lippus inunctis, | 25 |
| Cur in amicorum vitiis tam cernis acutum | |
| Quam aut aquila aut serpens Epidaurius? At tibi contra | |
| Evenit, inquirant vitia ut tua rursus et illi. | |
| Iracundior est paulo, minus aptus acutis | |
| Naribus horum hominum; rideri possit eo quod | 30 |
| Rusticius tonso toga defluit et male laxus | |
| In pede calceus haeret: at est bonus ut melior vir | |
| Non alius quisquam, at tibi amicus, at ingenium ingens | |
| Inculto latet hoc sub corpore. Denique te ipsum | |
| Concute num qua tibi vitiorum inseverit olim | 35 |
| Natura, aut etiam consuetudo mala; namque | |
| Neglectis urenda filix innascitur agris. | |
| Illuc praevertamur, amatorem quod amicae | |
| Turpia decipiunt caecum vitia, aut etiam ipsa haec | |
| Delectant, veluti Balbinum polypus Hagnae. | 40 |
| Vellem in amicitia sic erraremus; et isti | |
| Errori nomen virtus posuisset honestum. | |
| At pater ut gnati sic nos debemus amici | |
| Si quod sit vitium non fastidire: strabonem | |
| Appellat paetum pater, et pullum male parvus | 45 |
| Si cui filius est, ut abortivus fuit olim | |
| Sisyphus: hunc varum distortis cruribus; illum | |
| Balbutit scaurum pravis fultum male talis. | |
| Parcius hic vivit, frugi dicatur. Ineptus | |
| Et jactantior hic paulo est, concinnus amicis | 50 |
| Postulat ut videatur. At est truculentior atque | |
| Plus aequo liber, simplex fortisque habeatur; | |
| Caldior est, acres inter numeretur. Opinor | |
| Haec res et jungit junctos et servat amicos. | |
| At nos virtutes ipsas invertimus, atque | 55 |
| Sincerum cupimus vas incrustare. Probus quis | |
| Nobiscum vivit, multum demissus homo: illi | |
| Tardo cognomen pingui damus. Hic fugit omnes | |
| Insidias nullique malo latus obdit apertum, | |
| Cum genus hoc inter vitae versetur ubi acris | 60 |
| Invidia atque vigent ubi crimina, pro bene sano | |
| Ac non incauto fictum astutumque vocamus. | |
| Simplicior quis et est, qualem me saepe libenter | |
| Obtulerim tibi, Maecenas, ut forte legentem | |
| Aut tacitum impellat quovis sermone molestus, | 65 |
| Communi sensu plane caret, inquimus. Eheu, | |
| Quam temere in nosmet legem sancimus iniquam! | |
| Nam vitiis nemo sine nascitur; optimus ille est | |
| Qui minimis urgetur. Amicus dulcis ut aequum est | |
| Cum mea compenset vitiis bona; pluribus hisce | 70 |
| (Si modo plura mihi bona sunt) inclinet, amari | |
| Si volet: hac lege in trutina ponetur eadem. | |
| Qui ne tuberibus propriis offendat amicum | |
| Postulat ignoscet verrucis illius; aequum est | |
| Peccatis veniam poscentem reddere rursus. | 75 |
| Denique, quatenus excidi penitus vitium irae | |
| Cetera item nequeunt stultis haerentia, cur non | |
| Ponderibus modulisque suis ratio utitur, ac res | |
| Ut quaeque est ita suppliciis delicta coërcet? | |
| Si quis eum servum patinam qui tollere jussus | 80 |
| Semesos pisces trepidumque ligurierit jus | |
| In cruce suffigat, Labeone insanior inter | |
| Sanos dicatur. Quanto hoc furiosius atque | |
| Majus peccatum est: paullum deliquit amicus, | |
| Quod nisi concedas habeare insuavis, acerbus: | 85 |
| Odisti et fugis ut Rusonem debitor aeris, | |
| Qui nisi cum tristes misero venere Kalendae | |
| Mercedem aut nummos unde unde extricat, amaras | |
| Porrecto jugulo historias captivus ut audit. | |
| Comminxit lectum potus mensave catillum | 90 |
| Evandri manibus tritum dejecit, ob hanc rem | |
| Aut positum ante mea quia pullum in parte catini | |
| Sustulit esuriens, minus hoc jucundus amicus | |
| Sit mihi? Quid faciam si furtum fecerit, aut si | |
| Prodiderit commissa fide sponsumve negarit? | 95 |
| Quis paria esse fere placuit peccata laborant | |
| Cum ventum ad verum est; sensus moresque repugnant | |
| Atque ipsa utilitas, justi prope mater et aequi. | |
| Cum prorepserunt primis animalia terris, | |
| Mutum et turpe pecus, glandem atque cubilia propter | 100 |
| Unguibus et pugnis, dein fustibus, atque ita porro | |
| Pugnabant armis quae post fabricaverat usus, | |
| Donec verba quibus voces sensusque notarent | |
| Nominaque invenere; dehinc absistere bello, | |
| Oppida coeperunt munire et ponere leges, | 105 |
| Ne quis fur esset, neu latro, neu quis adulter. | |
| Nam fuit ante Helenam cunnus teterrima belli | |
| Causa, sed ignotis perierunt mortibus illi, | |
| Quos venerem incertam rapientes more ferarum | |
| Viribus editior caedebat, ut in grege taurus. | 110 |
| Jura inventa metu injusti fateare necesse est, | |
| Tempora si fastosque velis evolvere mundi. | |
| Nec natura potest justo secernere iniquum, | |
| Dividit ut bona diversis, fugienda petendis; | |
| Nec vincet ratio hoc, tantundem ut peccet idemque | 115 |
| Qui teneros caules alieni fregerit horti | |
| Et qui nocturnus sacra divum legerit. Adsit | |
| Regula peccatis quae poenas irroget aequas, | |
| Ne scutica dignum horribili sectere flagello. | |
| Nam ut ferula caedas meritum majora subire | 120 |
| Verbera non vereor, cum dicas esse pares res | |
| Furta latrociniis et magnis parva mineris | |
| Falce recisurum simili te, si tibi regnum | |
| Permittant homines. Si dives qui sapiens est, | |
| Et sutor bonus et solus formosus et est rex, | 125 |
| Cur optas quod habes? Non nosti quid pater, inquit, | |
| Chrysippus dicat: Sapiens crepidas sibi nunquam | |
| Nec soleas fecit, sutor tamen est sapiens. Qui? | |
| Ut quamvis tacet Hermogenes, cantor tamen atque | |
| Optimus est modulator; ut Alfenius vafer, omni | 130 |
| Abjecto instrumento artis clausaque taberna, | |
| Sutor erat, sapiens operis sic optimus omnis | |
| Est opifex solus, sic rex. Vellunt tibi barbam | |
| Lascivi pueri; quos tu nisi fuste coërces | |
| Urgeris turba circum te stante miserque | 135 |
| Rumperis et latras, magnorum maxime regum. | |
| Ne longum faciam: dum tu quadrante lavatum | |
| Rex ibis neque te quisquam stipator ineptum | |
| Praeter Crispinum sectabitur, et mihi dulces | |
| Ignoscent si quid peccaro stultus amici, | 140 |
| Inque vicem illorum patiar delicta libenter, | |
| Privatusque magis vivam te rege beatus. |
| Eupolis atque Cratinus Aristophanesque poëtae, | |
| Atque alii quorum comoedia prisca virorum est, | |
| Si quis erat dignus describi quod malus ac fur, | |
| Quod moechus foret aut sicarius aut alioqui | |
| Famosus, multa cum libertate notabant. | 5 |
| Hinc omnis pendet Lucilius, hosce secutus | |
| Mutatis tantum pedibus numerisque, facetus, | |
| Emunctae naris, durus componere versus. | |
| Nam fuit hoc vitiosus: in hora saepe ducentos | |
| Ut magnum versus dictabat stans pede in uno. | 10 |
| Cum flueret lutulentus erat quod tollere velles; | |
| Garrulus atque piger scribendi ferre laborem, | |
| Scribendi recte: nam ut multum nil moror. Ecce, | |
| Crispinus minimo me provocat: “Accipe, si vis | |
| Accipiam tabulas; detur nobis locus, hora, | 15 |
| Custodes; videamus uter plus scribere possit.” | |
| “Di bene fecerunt inopis me quodque pusilli | |
| Finxerunt animi, raro et perpauca loquentis. | |
| At tu conclusas hircinis follibus auras, | |
| Usque laborantes dum ferrum molliat ignis, | 20 |
| Ut mavis imitare.” Beatus Fannius ultro | |
| Delatis capsis et imagine; cum mea nemo | |
| Scripta legat vulgo recitare timentis ob hanc rem, | |
| Quod sunt quos genus hoc minime juvat, utpote plures | |
| Culpari dignos. Quemvis media erue turba: | 25 |
| Aut ob avaritiam aut misera ambitione laborat. | |
| Hic nuptarum insanit amoribus, hic puerorum; | |
| Hunc capit argenti splendor; stupet Albius aere; | |
| Hic mutat merces surgente a sole ad eum quo | |
| Vespertina tepet regio, quin per mala praeceps | 30 |
| Fertur uti pulvis collectus turbine, ne quid | |
| Summa deperdat metuens aut ampliet ut rem. | |
| Omnes hi metuunt versus, odere poëtas. | |
| “Foenum habet in cornu; longe fuge: dummodo risum | |
| Excutiat sibi non hic cuiquam parcet amico; | 35 |
| Et quod cunque semel chartis illeverit omnes | |
| Gestiet a furno redeuntes scire lacuque | |
| Et pueros et anus.” Agedum, pauca accipe contra. | |
| Primum ego me illorum dederim quibus esse poëti | |
| Excerpam numero: neque enim concludere versum | 40 |
| Dixeris esse satis; neque si qui scribat uti nos | |
| Sermoni propiora: putes hunc esse poëtam. | |
| Ingenium cui sit, cui mens divinior atque os | |
| Magna sonaturum, des nominis hujus honorem. | |
| Idcirco quidam comoedia necne poëma | 45 |
| Esset quaesivere, quod acer spiritus ac vis | |
| Nec verbis nec rebus inest, nisi quod pede certo | |
| Differt sermoni sermo merus. At pater ardens | |
| Saevit, quod meretrice nepos insanus amica | |
| Filius uxorem grandi cum dote recuset, | 50 |
| Ebrius et, magnum quod dedecus, ambulet ante | |
| Noctem cum facibus. Numquid Pomponius istis | |
| Audiret leviora, pater si viveret? Ergo | |
| Non satis est puris versum perscribere verbis, | |
| Quem si dissolvas, quivis stomachetur eodem | 55 |
| Quo personatus pacto pater. His ego quae nunc, | |
| Olim quae scripsit Lucilius, eripias si | |
| Tempora certa modosque, et quod prius ordine verbum est | |
| Posterius facias, praeponens ultima primis, | |
| Non ut si solvas “Postquam Discordia tetra | 60 |
| Belli ferratos postes portasque refregit” | |
| Invenias etiam disjecti membra poëtae. | |
| Hactenus haec: alias justum sit necne poëma, | |
| Nunc illud tantum quaeram, meritone tibi sit | |
| Suspectum genus hoc scribendi. Sulcius acer | 65 |
| Ambulat et Caprius rauci male cumque libellis, | |
| Magnus uterque timor latronibus; at bene si quis | |
| Et vivat puris manibus contemnat utrumque. | |
| Ut sis tu similis Caeli Birrique latronum, | |
| Non ego sum Capri neque Sulci: cur metuas me? | 70 |
| Nulla taberna meos habeat neque pila libellos, | |
| Quis manus insudet volgi Hermogenisque Tigelli; | |
| Nec recito cuiquam nisi amicis, idque coactus, | |
| Non ubivis coramve quibuslibet. In medio qui | |
| Scripta foro recitent sunt multi quique lavantes: | 75 |
| Suave locus voci resonat conclusus. Inanes | |
| Hoc juvat, haud illud quaerentes, num sine sensu, | |
| Tempore num faciant alieno. “Laedere gaudes,” | |
| Inquit, “et hoc studio pravus facis.” Unde petitum | |
| Hoc in me jacis? Est auctor quis denique eorum | 80 |
| Vixi cum quibus? Absentem qui rodit amicum; | |
| Qui non defendit alio culpante; solutos | |
| Qui captat risus hominum famamque dicacis; | |
| Fingere qui non visa potest; commissa tacere | |
| Qui nequit; hic niger est, hunc tu, Romane, caveto. | 85 |
| Saepe tribus lectis videas coenare quaternos, | |
| E quibus unus amet quavis adspergere cunctos | |
| Praeter eum qui praebet aquam; post hunc quoque potus, | |
| Condita cum verax aperit praecordia Liber. | |
| Hic tibi comis et urbanus liberque videtur, | 90 |
| Infesto nigris. Ego si risi quod ineptus | |
| Pastillos Rufillus olet, Gargonius hircum, | |
| Lividus et mordax videor tibi? Mentio si qua | |
| De Capitolini furtis injecta Petilli | |
| Te coram fuerit, defendas ut tuus est mos: | 95 |
| “Me Capitolinus convictore usus amicoque | |
| A puero est causaque mea permulta rogatus | |
| Fecit, et incolumis laetor quod vivit in urbe; | |
| Sed tamen admiror, quo pacto judicium illud | |
| Fugerit.” Hic nigrae succus loliginis, haec est | 100 |
| Aerugo mera. Quod vitium procul afore chartis | |
| Atque animo prius, ut si quid promittere de me | |
| Possum aliud vere, promitto. Liberius si | |
| Dixero quid, si forte jocosius, hoc mihi juris | |
| Cum venia dabis: insuevit pater optimus hoc me, | 105 |
| Ut fugerem exemplis vitiorum quaeque notando. | |
| Cum me hortaretur, parce, frugaliter, atque | |
| Viverem uti contentus eo quod mi ipse parasset: | |
| “Nonne vides Albi ut male vivat filius, utque | |
| Barrus inops? Magnum documentum ne patriam rem | 110 |
| Perdere quis velit.” A turpi meretricis amore | |
| Cum deterreret: “Scetani dissimilis sis.” | |
| Ne sequerer moechas concessa cum venere uti | |
| Possem: “Deprensi non bella est fama Treboni,” | |
| Aiebat. “Sapiens vitatu quidque petitu | 115 |
| Sit melius causas reddet tibi: mi satis est si | |
| Traditum ab antiquis morem servare tuamque, | |
| Dum custodis eges, vitam famamque tueri | |
| Incolumem possum; simul ac duraverit aetas | |
| Membra animumque tuum nabis sine cortice.” Sic me | 120 |
| Formabat puerum dictis; et sive jubebat | |
| Ut facerem quid: “Habes auctorem quo facias hoc;” | |
| Unum ex judicibus selectis objiciebat; | |
| Sive vetabat: “An hoc inhonestum et inutile factu | |
| Necne sit addubites, flagret rumore malo cum | 125 |
| Hic atque ille? Avidos vicinum funus et aegros | |
| Exanimat, mortisque metu sibi parcere cogit; | |
| Sic teneros animos aliena opprobria saepe | |
| Absterrent vitiis.” Ex hoc ego sanus ab illis | |
| Perniciem quaecunque ferunt, mediocribus et quis | 130 |
| Ignoscas vitiis teneor; fortassis et istinc | |
| Largiter abstulerit longa aetas, liber amicus, | |
| Consilium proprium; neque enim cum lectulus aut me | |
| Porticus excepit desum mihi. “Rectius hoc est: | |
| Hoc faciens vivam melius: Sic dulcis amicis | 135 |
| Occurram: Hoc quidam non belle: numquid ego illi | |
| Imprudens olim faciam simile?” Haec ego mecum | |
| Compressis agito labris; ubi quid datur oti | |
| Illudo chartis. Hoc est mediocribus illis | |
| Ex vitiis unum; cui si concedere nolis | 140 |
| Multa poëtarum veniat manus auxilio quae | |
| Sit mihi (nam multo plures sumus), ac veluti te | |
| Judaei cogemus in hanc concedere turbam. |
| Egressum magna me excepit Aricia Roma | |
| Hospitio modico; rhetor comes Heliodorus, | |
| Graecorum longe doctissimus; inde Forum Appi, | |
| Differtum nautis cauponibus atque malignis. | |
| Hoc iter ignavi divisimus, altius ac nos | 5 |
| Praecinctis unum; minus est gravis Appia tardis. | |
| Hic ego propter aquam, quod erat deterrima, ventri | |
| Indico bellum, coenantes haud animo aequo | |
| Exspectans comites. Jam nox inducere terris | |
| Umbras et caelo diffundere signa parabat; | 10 |
| Tum pueri nautis, pueris convicia nautae | |
| Ingerere. Huc appelle! Trecentos inseris: ohe | |
| Jam satis est! Dum aes exigitur, dum mula ligatur, | |
| Tota abit hora. Mali culices ranaeque palustres | |
| Avertunt somnos, absentem ut cantat amicam | 15 |
| Multa prolutus vappa nauta atque viator | |
| Certatim. Tandem fessus dormire viator | |
| Incipit, ac missae pastum retinacula mulae | |
| Nauta piger saxo religat stertitque supinus. | |
| Jamque dies aderat, nil cum procedere lintrem | 20 |
| Sentimus, donec cerebrosus prosilit unus | |
| Ac mulae nautaeque caput lumbosque saligno | |
| Fuste dolat: quarta vix demum exponimur hora. | |
| Ora manusque tua lavimus, Feronia, lympha. | |
| Milia tum pransi tria repimus atque subimus | 25 |
| Impositum saxis late candentibus Anxur. | |
| Huc venturus erat Maecenas optimus atque | |
| Cocceius, missi magnis de rebus uterque | |
| Legati, aversos soliti componere amicos. | |
| Hic oculis ego nigra meis collyria lippus | 30 |
| Illinere. Interea Maecenas advenit atque | |
| Cocceius Capitoque simul Fonteius, ad unguem | |
| Factus homo, Antoni non ut magis alter amicus. | |
| Fundos Aufidio Lusco praetore libenter | |
| Linquimus, insani ridentes praemia scribae, | 35 |
| Praetextam et latum clavum prunaeque batillum. | |
| In Mamurrarum lassi deinde urbe manemus, | |
| Murena praebente domum, Capitone culinam. | |
| Postera lux oritur multo gratissima; namque | |
| Plotius et Varius Sinuessae Virgiliusque | 40 |
| Occurrunt, animae quales neque candidiores | |
| Terra tulit neque quis me sit devinctior alter. | |
| O qui complexus et gaudia quanta fuerunt! | |
| Nil ego contulerim jucundo sanus amico. | |
| Proxima Campano ponti quae villula, tectum | 45 |
| Praebuit, et parochi quae debent ligna salemque. | |
| Hinc muli Capuae clitellas tempore ponunt. | |
| Lusum it Maecenas, dormitum ego Virgiliusque; | |
| Namque pila lippis inimicum et ludere crudis. | |
| Hinc nos Cocceii recipit plenissima villa | 50 |
| Quae super est Caudi cauponas. Nunc mihi paucis | |
| Sarmenti scurrae pugnam Messique Cicirrhi, | |
| Musa, velim memores, et quo patre natus uterque | |
| Contulerit lites. Messi clarum genus Osci; | |
| Sarmenti domina exstat: ab his majoribus orti | 55 |
| Ad pugnam venere. Prior Sarmentus: “Equi te | |
| Esse feri similem dico.” Ridemus, et ipse | |
| Messius “Accipio,” caput et movet. “O, tua cornu | |
| Ni foret exsecto frons,” inquit, “quid faceres, cum | |
| Sic mutilus miniteris?” At illi foeda cicatrix | 60 |
| Setosam laevi frontem turpaverat oris. | |
| Campanum in morbum, in faciem permulta jocatus, | |
| Pastorem saltaret uti Cyclopa rogabat: | |
| Nil illi larva aut tragicis opus esse cothurnis. | |
| Multa Cicirrhus ad haec: donasset jamne catenam | 65 |
| Ex voto Laribus, quaerebat; scriba quod esset, | |
| Nihilo deterius dominae jus esse. Rogabat | |
| Denique cur unquam fugisset, cui satis una | |
| Farris libra foret gracili sic tamque pusillo. | |
| Prorsus jucunde coenam produximus illam. | 70 |
| Tendimus hinc recta Beneventum, ubi sedulus hospes | |
| Paene macros arsit dum turdos versat in igni: | |
| Nam vaga per veterem dilapso flamma culinam | |
| Vulcano summum properabat lambere tectum. | |
| Convivas avidos coenam servosque timentes | 75 |
| Tum rapere, atque omnes restinguere velle videres. | |
| Incipit ex illo montes Apulia notos | |
| Ostentare mihi, quos torret Atabulus et quos | |
| Nunquam erepsemus nisi nos vicina Trivici | |
| Villa recepisset, lacrimoso non sine fumo, | 80 |
| Udos cum foliis ramos urente camino. | |
| Hic ego mendacem stultissimus usque puellam | |
| Ad mediam noctem exspecto; somnus tamen aufert | |
| Intentum veneri; tum immundo somnia visu | |
| Nocturnam vestem maculant ventremque supinum | 85 |
| Quattuor hinc rapimur viginti et milia rhedis, | |
| Mansuri oppidulo quod versu dicere non est, | |
| Signis perfacile est: venit vilissima rerum | |
| Hic aqua; sed panis longe pulcherrimus, ultra | |
| Callidus ut soleat humeris portare viator; | 90 |
| Nam Canusi lapidosus, aquae non ditior urna | |
| Qui locus a forti Diomede est conditus olim. | |
| Flentibus hinc Varius discedit maestus amicis. | |
| Inde Rubos fessi pervenimus utpote longum | |
| Carpentes iter et factum corruptius imbri. | 95 |
| Postera tempestas melior, via pejor ad usque | |
| Bari moenia piscosi; dein Gnatia lymphis | |
| Iratis exstructa dedit risusque jocosque, | |
| Dum flamma sine thura liquescere limine sacro, | |
| Persuadere cupit. Credat Judaeus Apella, | 100 |
| Non ego; namque deos didici securum agere aevum, | |
| Nec si quid miri faciat natura deos id | |
| Tristes ex alto caeli demittere tecto. | |
| Brundisium longae finis chartaeque viaeque est. |
| Non quia, Maecenas, Lydorum quidquid Etruscos | |
| Incoluit fines nemo generosior est te, | |
| Nec quod avus tibi maternus fuit atque paternus | |
| Olim qui magnis legionibus imperitarent, | |
| Ut plerique solent, naso suspendis adunco | 5 |
| Ignotos, ut me libertino patre natum. | |
| Cum referre negas quali sit quisque parente | |
| Natus dum ingenuus, persuades hoc tibi vere, | |
| Ante potestatem Tulli atque ignobile regnum | |
| Multos saepe viros nullis majoribus ortos | 10 |
| Et vixisse probos amplis et honoribus auctos; | |
| Contra Laevinum, Valeri genus unde superbus | |
| Tarquinius regno pulsus fugit, unius assis | |
| Non unquam pretio pluris licuisse, notante | |
| Judice quo nosti populo, qui stultus honores | 15 |
| Saepe dat indignis et famae servit ineptus, | |
| Qui stupet in titulis et imaginibus. Quid oportet | |
| Nos facere a volgo longe longeque remotos? | |
| Namque esto populus Laevino mallet honorem | |
| Quam Decio mandare novo, censorque moveret | 20 |
| Appius ingenuo si non essem patre natus: | |
| Vel merito quoniam in propria non pelle quiessem. | |
| Sed fulgente trahit constrictos Gloria curru | |
| Non minus ignotos generosis. Quo tibi, Tilli, | |
| Sumere depositum clavum fierique tribuno? | 25 |
| Invidia accrevit privato quae minor esset. | |
| Nam ut quisque insanus nigris medium impediit crus | |
| Pellibus et latum demisit pectore clavum, | |
| Audit continuo: “Quis homo hic est? quo patre natus?” | |
| Ut si qui aegrotet quo morbo Barrus, haberi | 30 |
| Ut cupiat formosus, eat quacunque puellis | |
| Injiciat curam quaerendi singula, quali | |
| Sit facie, sura, quali pede, dente, capillo: | |
| Sic qui promittit cives, urbem sibi curae, | |
| Imperium fore et Italiam, delubra deorum, | 35 |
| Quo patre sit natus, num ignota matre inhonestus, | |
| Omnes mortales curare quaerere cogit. | |
| “Tune Syri, Damae aut Dionysi filius, audes | |
| Dejicere e saxo cives aut tradere Cadmo?” | |
| “At Novius collega gradu post me sedet uno; | 40 |
| Namque est ille pater quod erat meus.” “Hoc tibi Paullus | |
| Et Messalla videris? At hic, si plostra ducenta | |
| Concurrantque foro tria funera magna, sonabit | |
| Cornua quod vincatque tubas; saltem tenet hoc nos.” | |
| Nunc ad me redeo libertino patre natum, | 45 |
| Quem rodunt omnes libertino patre natum, | |
| Nunc, quia sum tibi, Maecenas, convictor; at olim, | |
| Quod mihi pareret legio Romana tribuno. | |
| Dissimile hoc illi est; quia non ut forsit honorem | |
| Jure mihi invideat quivis ita te quoque amicum, | 50 |
| Praesertim cautum dignos assumere prava | |
| Ambitione procul. Felicem dicere non hoc | |
| Me possum casu quod te sortitus amicum; | |
| Nulla etenim mihi te fors obtulit: optimus olim | |
| Virgilius, post hunc Varius dixere quid essem. | 55 |
| Ut veni coram singultim pauca locutus, | |
| Infans namque pudor prohibebat plura profari, | |
| Non ego me claro natum patre, non ego circum | |
| Me Satureiano vectari rura caballo, | |
| Sed quod eram narro. Respondes ut tuus est mos | 60 |
| Pauca: abeo; et revocas nono post mense jubesque | |
| Esse in amicorum numero. Magnum hoc ego duco | |
| Quod placui tibi qui turpi secernis honestum, | |
| Non patre praeclaro sed vita et pectore puro. | |
| Atqui si vitiis mediocribus ac mea paucis | 65 |
| Mendosa est natura alioqui recta, velut si | |
| Egregio inspersos reprehendas corpore naevos; | |
| Si neque avaritiam neque sordes aut mala lustra | |
| Objiciet vere quisquam mihi, purus et insons | |
| (Ut me collaudem) si et vivo carus amicis; | 70 |
| Causa fuit pater his, qui macro pauper agello | |
| Noluit in Flavi ludum me mittere, magni | |
| Quo pueri magnis e centurionibus orti, | |
| Laevo suspensi loculos tabulamque lacerto, | |
| Ibant octonis referentes Idibus aera; | 75 |
| Sed puerum est ausus Romam portare docendum | |
| Artes quas doceat quivis eques atque senator | |
| Semet prognatos. Vestem servosque sequentes, | |
| In magno ut populo, si quis vidisset, avita | |
| Ex re praeberi sumptus mihi crederet illos. | 80 |
| Ipse mihi custos incorruptissimus omnes | |
| Circum doctores aderat. Quid multa? Pudicum, | |
| Qui primus virtutis honos, servavit ab omni | |
| Non solum facto verum opprobrio quoque turpi; | |
| Nec timuit sibi ne vitio quis verteret olim, | 85 |
| Si praeco parvas aut, ut fuit ipse, coactor | |
| Mercedes sequerer; neque ego essem questus: at hoc nunc | |
| Laus illi debetur et a me gratia major. | |
| Nil me poeniteat sanum patris hujus, eoque | |
| Non, ut magna dolo factum negat esse suo pars | 90 |
| Quod non ingenuos habeat clarosque parentes, | |
| Sic me defendam. Longe mea discrepat istis | |
| Et vox et ratio: nam si natura juberet | |
| A certis annis aevum remeare peractum | |
| Atque alios legere ad fastum quoscunque parentes | 95 |
| Optaret sibi quisque, meis contentus honestos | |
| Fascibus et sellis nollem mihi sumere, demens | |
| Judicio volgi, sanus fortasse tuo, quod | |
| Nollem onus haud unquam solitus portare molestum. | |
| Nam mihi continuo major quaerenda foret res | 100 |
| Atque salutandi plures, ducendus et unus | |
| Et comes alter uti ne solus rusve peregreve | |
| Exirem; plures calones atque caballi | |
| Pascendi, ducenda petorrita. Nunc mihi curto | |
| Ire licet mulo vel si libet usque Tarentum, | 105 |
| Mantica cui lumbos onere ulceret atque eques armos: | |
| Objiciet nemo sordes mihi quas tibi, Tilli, | |
| Cum Tiburte via praetorem quinque sequuntur | |
| Te pueri lasanum portantes oenophorumque. | |
| Hoc ego commodius quam tu, praeclare senator, | 110 |
| Millibus atque aliis vivo. Quacunque libido est, | |
| Incedo solus, percontor quanti olus ac far; | |
| Fallacem Circum vespertinumque pererro | |
| Saepe Forum; adsisto divinis; inde domum me | |
| Ad porri et ciceris refero laganique catinum; | 115 |
| Coena ministratur pueris tribus, et lapis albus | |
| Pocula cum cyatho duo sustinet; adstat echinus | |
| Vilis, cum patera guttus, Campana supellex. | |
| Deinde eo dormitum, non sollicitus mihi quod cras | |
| Surgendum sit mane, obeundus Marsya, qui se | 120 |
| Voltum ferre negat Noviorum posse minoris. | |
| Ad quartam jaceo; post hanc vagor; aut ego, lecto | |
| Aut scripto quod me tacitum juvet, ungor olivo, | |
| Non quo fraudatis immundus Natta lucernis. | |
| Ast ubi me fessum sol acrior ire lavatum | 125 |
| Admonuit fugio Campum lusumque trigonem. | |
| Pransus non avide, quantum interpellet inani | |
| Ventre diem durare, domesticus otior. Haec est | |
| Vita solutorum misera ambitione gravique; | |
| His me consolor victurum suavius ac si | 130 |
| Quaestor avus, pater atque meus patruusque fuisset. |
| Proscripti Regis Rupili pus atque venenum | |
| Hybrida quo pacto sit Persius ultus, opinor | |
| Omnibus et lippis notum et tonsoribus esse. | |
| Persius his permagna negotia dives habebat | |
| Clazomenis, etiam lites cum Rege molestas, | 5 |
| Durus homo atque odio qui posset vincere Regem, | |
| Confidens tumidusque, adeo sermonis amari | |
| Sisennas Barros ut equis praecurreret albis. | |
| Ad Regem redeo. Postquam nihil inter utrumque | |
| Convenit, (hoc etenim sunt omnes jure molesti | 10 |
| Quo fortes quibus adversum bellum incidit: inter | |
| Hectora Priamiden animosum atque inter Achillem | |
| Ira fuit capitalis ut ultima divideret mors, | |
| Non aliam ob causam nisi quod virtus in utroque | |
| Summa fuit; duo si discordia vexet inertes | 15 |
| Aut si disparibus bellum incidat, ut Diomedi | |
| Cum Lycio Glauco, discedat pigrior ultro | |
| Muneribus missis:) Bruto praetore tenente | |
| Ditem Asiam Rupili et Persi par pugnat, uti non | |
| Compositum melius cum Bitho Bacchius. In jus | 20 |
| Acres procurrunt, magnum spectaculum uterque. | |
| Persius exponit causam; ridetur ab omni | |
| Conventu; laudat Brutum laudatque cohortem: | |
| Solem Asiae Brutum appellat, stellasque salubres | |
| Appellat comites excepto Rege: canem illum, | 25 |
| Invisum agricolis sidus venisse; Ruebat | |
| Flumen ut hibernum fertur quo rara securis. | |
| Tum Praenestinus salso multoque fluenti | |
| Expressa arbusto regerit convicia, durus | |
| Vindemiator et invictus, cui saepe viator | 30 |
| Cessisset magna compellans voce cucullum. | |
| At Graecus, postquam est Italo perfusus aceto, | |
| Persius exclamat: Per magnos, Brute, deos te | |
| Oro qui reges consueris tollere, cur non | |
| Hunc Regem jugulas? Operum hoc, mihi crede, tuorum est. |
| Olim truncus eram ficulnus, inutile lignum, | |
| Cum faber, incertus scamnum faceretne Priapum, | |
| Maluit esse deum. Deus inde ego furum aviumque | |
| Maxima formido: nam fures dextra coërcet | |
| Obscoenoque ruber porrectus ab inguine palus; | 5 |
| Ast importunas volucres in vertice arundo | |
| Terret fixa vetatque novis considere in hortis. | |
| Huc prius angustis ejecta cadavera cellis | |
| Conservus vili portanda locabat in arca. | |
| Hoc miserae plebi stabat commune sepulcrum, | 10 |
| Pantolabo scurrae Nomentanoque nepoti: | |
| Mille pedes in fronte, trecentos cippus in agrum | |
| Hic dabat: Heredes monumentum ne sequeretur. | |
| Nunc licet Esquiliis habitare salubribus atque | |
| Aggere in aprico spatiari, quo modo tristes | 15 |
| Albis informem spectabant ossibus agrum; | |
| Cum mihi non tantum furesque feraeque, suëtae | |
| Hunc vexare locum curae sunt atque labori, | |
| Quantum carminibus quae versant atque venenis | |
| Humanos animos. Has nullo perdere possum | 20 |
| Nec prohibere modo, simul ac vaga luna decorum | |
| Protulit os, quin ossa legant herbasque nocentes. | |
| Vidi egomet nigra succinctam vadere palla | |
| Canidiam pedibus nudis passoque capillo, | |
| Cum Sagana majore ululantem; pallor utrasque | 25 |
| Fecerat horrendas adspectu. Scalpere terram | |
| Unguibus et pullam divellere mordicus agnam | |
| Coeperunt; cruor in fossam confusus, ut inde | |
| Manes elicerent, animas responsa daturas. | |
| Lanea et effigies erat, altera cerea: major | 30 |
| Lanea, quae poenis compesceret inferiorem; | |
| Cerea suppliciter stabat servilibus, ut quae | |
| Jam peritura modis. Hecaten vocat altera, saevam | |
| Altera Tisiphonen: serpentes atque videres | |
| Infernas errare canes, Lunamque rubentem | 35 |
| Ne foret his testis post magna latere sepulcra. | |
| Mentior at si quid merdis caput inquiner albis | |
| Corvorum, atque in me veniat mictum atque cacatum | |
| Julius et fragilis Pediatia furque Voranus. | |
| Singula quid memorem? quo pacto alterna loquentes | 40 |
| Umbrae cum Sagana resonarent triste et acutum, | |
| Utque lupi barbam variae cum dente colubrae | |
| Abdiderint furtim terris et imagine cerea | |
| Largior arserit ignis, et ut non testis inultus | |
| Horruerim voces Furiarum et facta duarum. | 45 |
| Nam displosa sonat quantum vesica pepedi | |
| Diffissa nate ficus; at illae currere in urbem. | |
| Canidiae dentes, altum Saganae caliendrum | |
| Excidere atque herbas atque incantata lacertis | |
| Vincula cum magno risuque jocoque videres. | 50 |
| Ibam forte via Sacra, sicut meus est mos, | |
| Nescio quid meditans nugarum, totus in illis: | |
| Accurrit quidam notus mihi nomine tantum, | |
| Arreptaque manu, “Quid agis, dulcissime rerum?” | |
| “Suaviter ut nunc est,” inquam, “et cupio omnia quae vis.” | 5 |
| Cum assectaretur: “Num quid vis?” occupo. At ille, | |
| “Noris nos,” inquit; “docti sumus.” Hic ego, “Pluris | |
| Hoc,” inquam, “mihi eris.” Misere discedere quaerens | |
| Ire modo ocius, interdum consistere, in aurem | |
| Dicere nescio quid puero, cum sudor ad imos | 10 |
| Manaret talos. O te, Bolane, cerebri | |
| Felicem! aiebam tacitus; cum quidlibet ille | |
| Garriret, vicos, urbem laudaret. Ut illi | |
| Nil respondebam, “Misere cupis,” inquit, “abire; | |
| Jamdudum video; sed nil agis; usque tenebo; | 15 |
| Persequar: hinc quo nunc iter est tibi?” “Nil opus est te | |
| Circumagi; quendam volo visere non tibi notum; | |
| Trans Tiberim longe cubat is prope Caesaris hortos.” | |
| “Nil habeo quod agam et non sum piger; usque sequar te.” | |
| Demitto auriculas ut iniquae mentis asellus, | 20 |
| Cum gravius dorso subiit onus. Incipit ille: | |
| “Si bene me novi non Viscum pluris amicum, | |
| Non Varium facies; nam quis me scribere plures | |
| Aut citius possit versus? quis membra movere | |
| Mollius? Invideat quod et Hermogenes ego canto.” | 25 |
| Interpellandi locus hic erat: “Est tibi mater, | |
| Cognati, quis te salvo est opus?”—“Haud mihi quisquam. | |
| Omnes composui.”—Felices! nunc ego resto. | |
| Confice; namque instat fatum mihi triste Sabella | |
| Quod puero cecinit divina mota anus urna: | 30 |
| Hunc neque dira venena nec hosticus auferet ensis | |
| Nec laterum dolor aut tussis nec tarda podagra: | |
| Garrulus hunc quando consumet cunque; loquaces | |
| Si sapiat vitet simul atque adoleverit aetas. | |
| Ventum erat ad Vestae, quarta jam parte diei | 35 |
| Praeterita, et casu tunc respondere vadato | |
| Debebat, quod ni fecisset perdere litem. | |
| “Si me amas,” inquit, “paulum hic ades.” “Inteream si | |
| Aut valeo stare aut novi civilia jura; | |
| Et propero quo scis.” “Dubius sum quid faciam,” inquit, | 40 |
| “Tene relinquam an rem.” “Me sodes.” “Non faciam” ille; | |
| Et praecedere coepit. Ego ut contendere durum est | |
| Cum victore sequor. “Maecenas quomodo tecum?” | |
| Hinc repetit; “paucorum hominum et mentis bene sanae; | |
| Nemo dexterius fortuna est usus. Haberes | 45 |
| Magnum adjutorem posset qui ferre secundas, | |
| Hunc hominem velles si tradere; dispeream ni | |
| Submosses omnes.” “Non isto vivimus illic | |
| Quo tu rere modo; domus hac nec purior ulla est | |
| Nec magis his aliena malis; nil mi officit unquam, | 50 |
| Ditior hic aut est quia doctior; est locus uni | |
| Cuique suus.” “Magnum narras, vix credibile!” “Atqui | |
| Sic habet.” “Accendis, quare cupiam magis illi | |
| Proximus esse.” “Velis tantummodo: quae tua virtus, | |
| Expugnabis; et est qui vinci possit, eoque | 55 |
| Difficiles aditus primos habet.” “Haud mihi deero: | |
| Muneribus servos corrumpam; non hodie si | |
| Exclusus fuero desistam; tempora quaeram, | |
| Occurram in triviis, deducam. Nil sine magno | |
| Vita labore dedit mortalibus.” Haec dum agit, ecce | 60 |
| Fuscus Aristius occurrit, mihi carus et illum | |
| Qui pulchre nosset. Consistimus. Unde venis? et | |
| Quo tendis? rogat et respondet. Vellere coepi | |
| Et prensare manu lentissima brachia, nutans, | |
| Distorquens oculos, ut me eriperet. Male salsus | 65 |
| Ridens dissimulare: meum jecur urere bilis. | |
| “Certe nescio quid secreto velle loqui te | |
| Aiebas mecum.” “Memini bene, sed meliore | |
| Tempore dicam; hodie tricesima sabbata: vin tu | |
| Curtis Judaeis oppedere?” “Nulla mihi, inquam, | 70 |
| Religio est.” “At mi; sum paulo infirmior, unus | |
| Multorum; ignosces; alias loquar.” Huncine solem | |
| Tam nigrum surrexe mihi! Fugit improbus ac me | |
| Sub cultro linquit. Casu venit obvius illi | |
| Adversarius et: “Quo tu turpissime?” magna | 75 |
| Inclamat voce; et “Licet antestari?” Ego vero | |
| Oppono auriculam. Rapit in jus; clamor utrinque; | |
| Undique concursus. Sic me servavit Apollo. |
| Nempe incomposito dixi pede currere versus | |
| Lucili. Quis tam Lucili fautor inepte est | |
| Ut non hoc fateatur? At idem quod sale multo | |
| Urbem defricuit charta laudatur eadem. | |
| Nec tamen hoc tribuens dederim quoque cetera; nam sic | 5 |
| Et Laberi mimos ut pulchra poëmata mirer. | |
| Ergo non satis est risu diducere rictum | |
| Auditoris (et est quaedam tamen hic quoque virtus). | |
| Est brevitate opus, ut currat sententia neu se | |
| Impediat verbis lassas onerantibus aures; | 10 |
| Et sermone opus est modo tristi saepe jocoso, | |
| Defendente vicem modo rhetoris atque poëtae, | |
| Interdum urbani, parcentis viribus atque | |
| Extenuantis eas consulto. Ridiculum acri | |
| Fortius et melius magnas plerumque secat res. | 15 |
| Illi scripta quibus comoedia prisca viris est | |
| Hoc stabant, hoc sunt imitandi; quos neque pulcher | |
| Hermogenes unquam legit neque simius iste | |
| Nil praeter Calvum et doctus cantare Catullum. | |
| “At magnum fecit quod verbis Graeca Latinis | 20 |
| Miscuit.” O seri studiorum! quine putetis | |
| Difficile et mirum Rhodio quod Pitholeonti | |
| Contigit? “At sermo lingua concinnus utraque | |
| Suavior, ut Chio nota si commixta Falerni est.” | |
| Cum versus facias, te ipsum percontor, an et cum | 25 |
| Dura tibi peragenda rei sit causa Petilli? | |
| Scilicet oblitus patriaeque patrisque, Latine | |
| Cum Pedius causas exsudet Poplicola atque | |
| Corvinus, patriis intermiscere petita | |
| Verba foris malis, Canusini more bilinguis? | 30 |
| Atque ego cum Graecos facerem natus mare citra | |
| Versiculos, vetuit me tali voce Quirinus, | |
| Post mediam noctem visus cum somnia vera: | |
| “In silvam non ligna feras insanius ac si | |
| Magnas Graecorum malis implere catervas.” | 35 |
| Turgidus Alpinus jugulat dum Memnona, dumque | |
| Defingit Rheni luteum caput, haec ego ludo, | |
| Quae neque in aede sonent certantia judice Tarpa, | |
| Nec redeant iterum atque iterum spectanda theatris. | |
| Arguta meretrice potes Davoque Chremeta | 40 |
| Eludente senem comis garrire libellos | |
| Unus vivorum, Fundani; Pollio regum | |
| Facta canit pede ter percusso; forte epos acer | |
| Ut nemo Varius ducit; molle atque facetum | |
| Virgilio annuerunt gaudentes rure Camenae. | 45 |
| Hoc erat, experto frustra Varrone Atacino | |
| Atque quibusdam aliis, melius quod scribere possem, | |
| Inventore minor; neque ego illi detrahere ausim | |
| Haerentem capiti cum multa laude coronam. | |
| At dixi fluere hunc lutulentum, saepe ferentem | 50 |
| Plura quidem tollenda relinquendis. Age, quaeso, | |
| Tu nihil in magno doctus reprehendis Homero? | |
| Nil comis tragici mutat Lucilius Acci? | |
| Non ridet versus Enni gravitate minores, | |
| Cum de se loquitur non ut majore reprensis? | 55 |
| Quid vetat et nosmet Lucili scripta legentes | |
| Quaerere, num illius, num rerum dura negarit | |
| Versiculos natura magis factos et euntes | |
| Mollius ac si quis pedibus quid claudere senis, | |
| Hoc tantum contentus, amet scripsisse ducentos | 60 |
| Ante cibum versus, totidem coenatus; Etrusci | |
| Quale fuit Cassi rapido ferventius amni | |
| Ingenium, capsis quem fama est esse librisque | |
| Ambustum propriis? Fuerit Lucilius, inquam, | |
| Comis et urbanus, fuerit limatior idem | 65 |
| Quam rudis et Graecis intacti carminis auctor, | |
| Quamque poëtarum seniorum turba; sed ille, | |
| Si foret hoc nostrum fato dilatus in aevum, | |
| Detereret sibi multa, recideret omne quod ultra | |
| Perfectum traheretur, et in versu faciendo | 70 |
| Saepe caput scaberet vivos et roderet ungues. | |
| Saepe stilum vertas iterum quae digna legi sint | |
| Scripturus, neque te ut miretur turba labores, | |
| Contentus paucis lectoribus. An tua demens | |
| Vilibus in ludis dictari carmina malis? | 75 |
| Non ego: nam satis est equitem mihi plaudere, ut audax | |
| Contemtis aliis explosa Arbuscula dixit. | |
| Men’ moveat cimex Pantilius, aut cruciet quod | |
| Vellicet absentem Demetrius, aut quod ineptus | |
| Fannius Hermogenis laedat conviva Tigelli? | 80 |
| Plotius et Varius, Maecenas Virgiliusque, | |
| Valgius et probet haec Octavius optimus atque | |
| Fuscus, et haec utinam Viscorum laudet uterque! | |
| Ambitione relegata te dicere possum, | |
| Pollio, te, Messala, tuo cum fratre, simulque | 85 |
| Vos, Bibuli et Servi, simul his te, candide Furni, | |
| Complures alios, doctos ego quos et amicos | |
| Prudens praetereo; quibus haec, sint qualiacunque, | |
| Arridere velim, doliturus si placeant spe | |
| Deterius nostra. Demetri, teque, Tigelli, | 90 |
| Discipularum inter jubeo plorare cathedras. | |
| I, puer, atque meo citus haec subscribe libello. |