Quamdiu quidem mane erat, eet crescebat sacer dies,

tamdiu valde utrosque tela attingebant, cadebatque populus:

quum vero sol medium cœlum ascendisset,

tunc jam aureas pater tollebat lances;

70

imposuitque duo fata longe-sternentis mortis,

Troumque equûm-domitorum et Achivorum ære-loricatorum:

sustinuitque medias prehensas: inclinata-est autem fatalis dies Achivorum.

[Achivorum quidem fata in terra alma

desidebant; Troum vero, ad cœlum latum sublata-sunt.]

75

Ipse autem ex Ida magnum tonabat, ardensque

misit fulgur in exercitum Achivorum: illi autem conspicati

obstupuerunt, et omnes pallidus timor cepit.

Tum nec Idomeneus ausus-est manere, nec Agamemno,

nec duo Ajaces manserunt, ministri Martis:

80

Nestor autem solus mansit Gerenius, custos Achivorum,

minime volens, sed equus debilitatus-erat; quem percusserat sagitta

divinus Alexander, Helenæ vir pulcræ-comis,

summo in vertice, ubi quidem primi crines equorum

cranio innati-sunt: maxime vero letalis locus est.

85

Dolore-correptus autem se-erexit, sagitta vero in cerebrum pentrarat:

conturbabatque equos, volutans-se circa ferrum.

Dum senex equi funalis-lora abscindebat

gladio insurgens, interim Hectoris veloces equi

venerunt per turbam, audacem aurigam ferentes,

90

Hectorem: atque tunc ibi senex animam perdidisset,

nisi[TR1] ilico animadvertisset pugna strenuus Diomedes:

horrendum autem clamavit, adhortans Ulyssem:

Nobilissime Laertiade, sollertissime Ulysse,

quo fugis, tergo obverso, ignavi instar in turba?

95

cave ne-quis tibi fugienti tergo hastam infigat:

verum mane, ut a-sene propellamus ferocem virum.

Sic dixit: non tamen auscultavit multum-sustinens divinus Ulysses,

sed raptim-præteriit cavas ad naves Achivorum.

Tydides autem, solus licet esset, primis-pugnatoribus mixtus-est:

100

stetique ante equos Nelidæ senis,

et ipsum compellans verbis alatis allocutus-est:

O senex, profecto valde jam te juvenes premunt bellatores;

tua autem vis soluta-est, gravisque te senecta persequitur:

debilisque tibi est famulus, segnesque tibi equi.

105

Verum age, meos currus conscende, ut videas,

quales Trojani equi, periti per-campum

rapide valde huc et illuc insequi et fugere,

quos nuper ab Ænea cepi, artifices fugandi hostes.

Istos quidem tuos famuli curent: hos vero nos

110

Trojanos in equûm-domitores dirigamus, ut et Hector

sciat, an et mea hasta insanit in manibus.

Sic dixit: nec non-obsecutus-est Gerenius eques Nestor.

Nestoreas quidem inde equas famuli curabant

fortes, Stheneleusque et Eurymedon fortitudinis-amans.

115

Hi autem ambo Diomedis currum conscenderunt:

Nestor vero in manus sumsit habenas splendidas,

percussitque-scutica equos; celeriterque Hectorem prope fuerunt.

Hunc autem recta irruentem telo-petiit Tydei filius:

et ab-equo quidem aberravit; sed aurigam famulum,

120

filium magnanimi Thebæi, Eniopeum,

equorum habenas tenentem, percussit in-pectus juxta mammam:

decidid autem e curru, retrocesseruntque ejus equi

veloces: ipsius autem ibi soluta-est animaque roburque.

Hectori vero gravis dolor operuit animum propter-aurigam:

125

hunc quidem dein sivit, dolens licet de-sodale,

jacere: ipse autem aurigam quærebat audacem; nec amplius diu

equi indigebant rectore: statim enim invenit

Iphitiden Archeptolemum audacem, quem tunc equos

veloces conscendere-jussit, deditque ei habenas in manus.

130

Tunc interitus accidisset, et exitialia facinora edita-essent

et jam inclusi-fuissent Trojani in Ilio, velut agni,

nisi cito animadvertisset pater hominumque deorumque.

Tonans autem graviter, emisit candens fulmen,

et ante equos Diomedis dejecit in-terram:

135

terribilisque flamma exorta-est sulphuris ardentis;

atque equi territi consternabantur sub curru;

Nestori autem e manibus fugerunt habenæ splendidæ;

timuitque ille in animo, Diomedemque allocutus-est:

Tydide, age vero rursus, in-fugam dirige solidis-ungulis equos.

140

An non sentis, quod te a Jove non sequitur victoria?

nunc quidem enim huic Saturnius Jupiter gloriam præbet,

hodie; postea rursus etiam nobis, si voluerit,

dabit: homo autem nequaquam Jovis mentem impedierit,

ne valde quidem fortis; quoniam ille longe potentior est.

145

Huic autem respondit deinde pugna strenuus Diomedes:

profecto hæc omnia, senex, e re dixisti;

sed hic gravis dolor mihi cor et animum incessit:

Hector enim aliquando dicet, inter Trojanos concionans,

Tydides a me fugatus venit ad-naves.

150

Sic aliquando gloriabitur; tunc mihi dehiscat lata terra!

Huic autem respondit deinde Gerenius eques Nestor:

hei mihi, Tydei fili bellicosi, quale hoc dixisti!

Etsi enim te Hector ignavum et imbellem dixerit,

attamen non credent Trojani et Dardanidæ,

155

et Trojanorum uxores magnanimorum, clypeatorum,

quarum in pulvere dejecisti florentes-juventa maritos.

Sic igitur locutus in-fugam vertit solidis-ungulis equos,

retro per turbam; in eos autem Trojanique et Hector

cum clamore ingenti tela tristia fundebant.

160

Tum vero altum inclamavit magnus galeam-motans Hector.

Tydide, valde quidem te honorabant Danai celeribus-equis

sedeque, carnibusque, et plenis poculis:

nunc vero te ignominia-afficient; mulieris utique similis es.

Abi-in-malam-rem, timida pupa; quia non, cedente me,

165

turres nostras conscendes, nec mulieres

abduces in navibus: prius tibi dæmonem (fatum) dabo.

Sic dixit; Tydides autem in-utramque-partem cogitavit,

equosque convertere et contra pugnare, an non.

Ter quidem cogitavit in mente et in animo:

170

ter vero ab Idæis montibus intonuit providus Jupiter,

signum dans Trojanis, pugnæ alternantem victoriam indicans.

Hector autem Trojanos hortabatur, alte vociferans:

Trojani et Lycii et Dardani cominus-pugnantes,

viri estote, amici, mementote autem strenuæ fortitudinis.

175

Sentio vero, quod mihi lubens annuit Saturnius

victoriam et magnam gloriam, at Danais exitium:

stulti, qui quidem hos muros (valli) struxerunt,

infirmos, contemnendos, qui non robur meum arcebunt;

equi vero facile fossam transilient, quam-illi-foderunt.

180

Verum quando jam naves ad cavas pervenero,

memoria aliqua tum ignis ardentis esto,

ut igne naves incendero, interfecero autem et ipsos.

[Argivos apud naves, attonitos a fumo.]

Sic fatus, equos adhortatus est, dixitque:

185

Xantheque et tu, Podarge, et Æthon, Lampeque divine,

nunc mihi alimentorum-præmia rependite, quæ permulta

Andromache, filia magnanimi Eetionis,

vobis prioribus, suave triticum, apposuit,

[vinumque immiscens bibendum, quando animus jubebat,]

190

quam mihi, qui ei florentem me maritum profiteor esse.

Verum insequimini et festinate, si forte capiamus

clypeum Nestoreum, cujus nunc fama ad-cœlum pervenit,

totum aureum esse, ansasque et ipsum:

atque ab humeris Diomedis equûm-domitoris,

195

affabre-factum thoracem, quem Vulcanus laboravit fabricans.

Si hæc-duo ceperimus, speraverim Achivos

hac-ipsa-nocte naves conscensuros veloces.

Sic dixit glorians. Indignata-est autem veneranda Juno,

commovitque-se in solio, tremefecit latum Olympum:

200

et jam Neptunum, magnum deum, coram allocuta-est:

Dii boni, Terræ-quassator late-potens, nonne tibi quidem

pereuntium Danaorum miserescit in præcordiis animus?

qui tamen tibi ad Helicenque et Ægas dona ferunt

multaque et elegantia: tu vero ipsis cupias victoriam.

205

Siquidem enim velimus, quotquot Danais fautores sumus,

Trojanos repellere, et coercere late-sonantem Jovem,

illic sane tunc tristaretur sedens solus in Ida.

Hanc autem valde dolens allocutus-est rex Quassator-terræ:

Juno intrepida-dictis, qualem hunc sermonem dixisti!

210

Non equidem velim cum Jove Saturnio pugnare

nos alios, quoniam longe potentior est.

Sic hi quidem talia ad se-invicem loquebantur.

His autem (Græcis), quantum spatii inde-a navibus muri fossa seclusit,

repletum-est pariter equisque et viris scutatis,

215

coactis-in-angustum; cogebat vero eos veloci par Marti

Hector Priamides, quando ei Jupiter gloriam dedit.

Et jam concremasset igne ardenti naves æquales,

nisi in mente posuisset Agamemnoni veneranda Juno

ipsi studiose-properanti ocyus incitare Achivos.

220

Profectus-est autem ire ad tentoriaque et naves Achivorum,

purpureum magnum pallium tenens in manu robusta:

stetit vero in Ulyssis ingenti nave nigra,

quæ in medio erat, ut-exaudiretur-clamans in-utramque-partem,

[et ad Ajacis tentorium Telamonidæ,

225

et ad Achillis, qui quidem ad-extrema naves æquales

subduxerant, virtute freti et robore manuum;]

clamavit autem penetrabili-voce, Danaos vociferans:

Proh pudor, Argivi, turpia probra, facie tantum admirabiles:

quo abierunt gloriationes, quum profitebamur-nos esse fortissimos,

230

quas, quando in Lemno eratis, vana-jactantes proferebatis,

comedentes carnes multas boum prorsum-cornutorum,

bibentesque crateres coronatos vino,

Trojanorum pro centenisque ducenisque quemque

staturum in pugna? nunc autem ne uni-quidem pares sumus.

235

[Hectori, qui mox naves incendet igne ardenti.]

Jupiter pater, an ullum jam præpotentium regum

tali clade afflixisti, et eum magna gloria privasti?

non vero me unquam dico tuum perpulcrum altare

nave multis-transtris-instructa præteriisse, huc malo-fato-veniens;

240

sed in omnibus boum adipem et femora combussi,

cupiens Trojam bene-mœnitam exscindere.

At, Jupiter, hoc saltem mihi perfice votum;

nos ipsos saltem permitte effugere et evadere,

neu sic a-Trojanis sine interimi Achivos.

245

Sic dixit: hujus autem deorum pater misertus-est lacrimantis:

annuitque ei exercitum salvum fore, nec periturum.

Statim vero aquilam misit, certissimi-augurii inter volucres,

hinnulum tenentem unguibus, sobolem cervæ velocis;

juxta autem Jovis altare perpulcrum dejecit hinnulum,

250

ubi Panomphæo (omnis ominis auctori) Jovi sacrificabant Achivi.

Hi autem ut viderunt, quod a Jove venisset avis,

vehementius in Trojanos irruebant, recordabanturque pugnæ.

Tum nemo prior e-Danais, multi licet essent,

gloriatus-est, Tydiden ante, se agitasse veloces equos,

255

extraque fossam egisse, et contra pugnasse:

sed longe primus ille Trojanorum interemit virum armatum,

Phradmoniden Agelaum: hic quidem in-fugam verterat equos;

ei autem converso, dorso hastam infixit,

humeros inter, perque pectora transegit:

260

decidit autem de curru, sonitumque-dedere arma super ipso.

Post hunc autem Atridæ, Agamemno et Menelaus;

postque hos, Ajaces, strenuam induti fortitudinem;

postque hos Idomeneus, et armiger Idomenei,

Meriones, par Marti homicidæ;

265

postque hos Eurypylus, Evæmonis præclarus filius;

Teucer autem nonus venit, resilientes arcus tendens:

stetitque sub Ajacis scuto Telamonidæ.

Tum Ajax quidem submovebat scutum; atque ille heros

circumspiciens, posteaquam aliquem jaculatus in turba

270

vulneraverat, is quidem ibi cadens animam amittebat,

sed hic (Teucer) retro cedens, puer tanquam sub matrem, condebat-se

ad Ajacem: is vero eum scuto tegebat splendido.

Tum quem primum Trojanorum interfecit Teucer eximius?

Orsilochum quidem primum, et Ormenum et Ophelesten,

275

Dætoremque, Chromiumque, et parem-deo Lycophontem,

et Polyæmoniden Hamapaonem, et Melanippum,

[Omnes alium-super-alium dejecit-in terram almam.]

Eum autem conspicatus lætatus-est rex virorum Agamemno,

arcu a forti Trojanorum perdentem phalanges:

280

stetit autem prope eum vadens, et ipsum allocutus-est:

Teucer, carum caput, Telamonie, princeps virorum,

jaculare sic, si qua forte lux (salus) Danais fias,

patrique tuo Telamoni, qui te educavit, parvulus quum-esses,

et te, spurius licet sis, fovit sua in domo:

285

hunc, etiamsi procul absit, in-gloriam evehe.

Tibi autem ego edico, sicut et perfectum erit:

si mihi dederit Jupiterque ægidem-tenens, et Minerva,

Ilii evertere bene-ædificatam urbem,

primo tibi post me præmium-honorarium in manu ponam,

290

vel tripodem, vel duos equos cum-ipsis curribus,

vel mulierem, quæ tecum eumdem lectum conscendat.

Hunc autem respondens allocutus-est Teucer eximius:

Atrida illustrissime, cur me properantem et ipsum

incitas? neque enim certe, quanta potestas in-me-est,

295

cesso; sed ex quo Ilium versus repulimus ipsos,

ex eo jam sagittis exceptos viros interficio.

Octo jam emisi longis-hamis-instructas sagittas,

omnes autem in corpore fixæ-sunt Marte-concitatorum juvenum:

hunc vero nequeo percutere canem rabidum.

300

Dixit, et aliam sagittam a nervo misit

Hectorem contra, percutere autem ipsum cupiebat animus.

Et ab-eo quidem aberravit; sed eximium Gorgythionem,

filium fortem Priami, ad pectus percussit sagitta:

quem quidem ex-Æsyma ducta peperit mater,

305

pulcra Castianira, corpore similis deabus.

Papaver autem sicuti in-alteram-partem caput inflexit, in horto,

fructu gravatum humoribusque vernis:

sic ille in-alteram-partem inclinavit caput casside gravatum.

Teucer vero aliam sagittam a nervo misit

310

Hectorem contra, percutere autem ipsum cupiebat animus.

At ista etiam tunc aberravit: avertit enim eam Apollo;

sed Archeptolemum, audacem Hectoris aurigam,

ruentem ad-pugnam, percussit in-pectore juxta mammam:

decidit autem de curru, retrocesseruntque ejus equi

315

veloces: ipsius vero ibi soluta-est animaque roburque.

Hectori autem gravis dolor contexit mentem ob-aurigam:

hunc tamen inde reliquit, dolens licet de-sodali:

Cebrionen vero jussit fratrem, prope stantem,

equorum habenas capere: hic autem non inobsequens-fuit audito.

320

Ipse vero de curru humi desiliit splendente,

horribiliter vociferans; et saxum prehendit manu:

ivitque recta in-Teucrum, ferireque ipsum animus jubebat.

Hic quidem pharetra exemerat amaram sagittam,

posueratque in nervo: eum vero galeam-motans Hector

325

retro-ducentem nervum, ad humerum, ubi jugulum dirimit

cervicemque pectusque, maxime autem letalis-locus est,

ea-parte contra se nitentem percussit lapide aspero:

rupit autem ei nervum, obtorpuitque manus ad carpum:

constititque in-genua lapsus, arcus vero ei excidit manu.

330

Ajax autem non neglexit fratrem collapsum,

sed accurrens protexit, et ei scutum prætendit.

Hunc quidem postea subeuntes duo cari socii,

Mecisteus, Echii filius, et divinus Alastor,

naves ad cavas portarunt graviter gementem.

335

Rursus autem Trojanis Olympius robur excitavit;

illique recta ad-fossam profundam repulerunt Achivos.

Hector autem inter primos ibat, ferocia turgens.

Ut vero quum aliquis canis aprum silvestrem, vel leonem,

prehendat a-tergo, pedibus velocibus persequens,

340

ad-coxasque clunesque, convertentemque se-observat:

sic Hector insequebatur capite-comantes Achivos,

semper occidens eum-qui postremus erat: hi vero fugiebant.

At postquam perque vallos et fossam transierant

fugientes, multique domiti-erant Trojanorum sub manibus,

345

hi quidem jam apud naves continebantur manentes,

invicemque hortantes, et omnibus diis

manus attollentes, alta-voce precabantur unusquisque.

Hector vero undique-circumagebat pulcris-jubis equos,

Gorgonis oculos habens et hominum-perniciei Martis.

350

Hos autem conspicata, miserta-est dea candidis-ulnis Juno,

statimque Minervam verbis alatis allocuta-est:

Dii boni, ægidem-tenentis Jovis filia, nondum nos

pereuntes Danaos curabimus, in-extremo saltem?

qui jam malum fatum explentes perierint

355

viri unius impetu: is vero furit non-amplius tolerabiliter,

Hector Priamides, et sane mala multa fecit.

Hanc autem vicissim allocuta-est dea cæsiis-oculis Minerva:

utique hic quidem ferociam animamque perdidisset,

manibus sub Argivorum confectus in patria terra;

360

sed pater meus animis furit non probis,

durus, semper iniquus, mearum virium impeditor:

nec quicquam horum recordatur, quod ei valde sæpe filium Herculem

fatigatum servavi ab Eurysthei laboribus.

Certe is quidem flebat ad cœlum: sed me Jupiter

365

ei auxiliaturam de cœlo demisit.

Si enim ego hæc scivissem in mente prudenti;

quum eum ad Orcum validas-portas-habentem demisit,

ex Erebo ducturum canem horrendi Plutonis:

non ille effugisset Stygis aquæ ardua fluenta.

370

Nunc autem me quidem odit, Thetidis vero perfecit consilia,

quæ ei genua osculata-est, et prehendit manu mentum,

supplicans ut-honoraret Achillem urbium-eversorem.

Erit tamen, quando iterum dilectam filiam-cæsiis-oculis dicat.

Sed tu quidem nunc nobis juga solidis-ungulis equos,

375

dum ego, ingressa Jovis domum ægidem-tenentis,

armis ad bellum instruar, ut videam,

an de-nobis Priami filius, galeam-motans Hector,

gavisurus-sit, quando-apparebimus per belli semitas.

Certe aliquis et Trojanorum saturabit canes et alites

380

pinguedine et carnibus, stratus ad naves Achivorum.

Sic dixit: nec non-obsecuta-est dea candidis-ulnis Juno.

Hæc quidem accedens auro-phaleratos instruebat equos,

Juno, veneranda dea, filia magni Saturni.

Sed Minerva, filia Jovis ægidem-tenentis,

385

peplum laxatum-defluere-sivit pulcrum patris super pavimento,

varium, quem ipsa fecerat et elaborarat manibus;

atque loricam induta Jovis nubes-cogentis,

armis ad bellum armabatur lacrimosum.

Inque currus fulgidos pedibus conscendit, sumsitque hastam

390

gravem, magnam, validam, qua domat ordines virorum

heroum, quibuscunque irascitur præpotenti-patre-nata.

Juno autem scutica velociter urgebat inde equos:

sponte-sua vero portæ crepuerunt cœli, quas tenebant Horæ,

quibus commissum-est magnum cœlum Olympusque,

395

et ut-aperiant densam nubem, et ut-obdant.

Hac igitur via per eas stimulo-parentes dirigebant equos.

Jupiter autem pater ab-Ida ut vidit, iratus-est graviter:

Irimque excitavit, aureas-alas-habentem, nuntiaturam:

Vade, i, Iri velox, retro verte eas, neu sine adversus me

400

venire: non enim pulcre conferemur in-prælium.

Sic enim edico, quod et perfectum erit:

claudos-reddam iis sub curribus veloces equos;

ipsas vero de curru dejiciam, et currus confringam:

neque in decem vertentes annos

405

vulnera persanabunt, quæ corripiendo-inflixerit iis fulmen:

ut sciat Minerva, quando cum-suo patre pugnaverit.

Junoni autem non tantopere succenseo, neque irascor;

semper enim mihi solita-est infringere quicquid cogitarim.

Sic dixit: festinavit autem Iris cursu-procellas-æquans, nuntiatura;

410

ivitque ex Idæis montibus ad magnum Olympum.

Primis autem in-portis multas-convalles-habentis Olympi

occurrens detinuit eas, Jovisque ipsis dixit sermonem:

Quo tenditis? cur vobis in præcordiis furit animus?

non sinit Saturnius auxilium-ferre Argivis.

415

Sic enim minatus-est Saturni filius, si quidem perficiet:

claudos-redditurum se vobis sub curribus veloces equos,

vos ipsas vero de curru dejecturum, et currus confracturum:

neque in decem vertentes annos

vulnera persanabitis, quæ corripiendo-inflixerit vobis fulmen:

420

ut scias, Minerva, quando cum-tuo patre pugnaveris.

Junoni autem non tantopere succenset, neque irascitur:

semper enim ei solita-est infringere quicquid cogitarit.

Sed tu teterrima, canis inverecunda, si revera

audebis, Jovem contra ingentem hastam attollere.

425

Hæc quidem sic locuta abiit, pedibus velox Iris;

ac Minervam Juno his verbis allocuta-est:

Dii boni, ægidem-tenentis Jovis filia, non-amplius ego

nobis permitto, Jovem contra, mortalium causa pugnare:

quorum alius quidem intereat, alius autem vivat,

430

cuicunque contigerit: ille vero quæ sua-sunt cogitans in animo,

Trojanisque et Danais adjudicet, ut æquum est.

Sic igitur fata retro vertit solidis-ungulis equos.

His vero Horæ solverunt pulcris-jubis equos:

et eos quidem alligarunt ad divina præsepia:

435

currus autem inclinarunt ad parietes splendidos.

Ipsæ autem (Juno et Minerva) aureis in sellis-recubitoriis consederunt,

mixtim cum-aliis diis, suo mœstæ corde.

Jupiter autem pater ab-Ida pulcris-rotis currum et equos

ad-Olympum egit, deorumque pervenit ad-sedes.

440

Huic autem et equos solvit inclytus quassator-terræ (Neptunus);

currus vero in suggestibus posuit, linteum super-eos pandens.

Ipse autem aureum in thronum late-sonans Jupiter

consedit: eique sub pedibus magnus concutiebatur Olympus.

At solæ a Jove seorsum Minervaque et Juno

445

sedebant, nec quicquam ipsum alloquebantur, nec interrogabant:

sed ille cognovit sua in mente, dixitque:

Cur ita mœstæ-estis, Minervaque et Juno?

non diu quidem laborastis pugna in gloriosa

ut-perderetis Trojanos, in-quos odium vehemens cepistis.

450

Omnino, quæ sunt meæ vires et manus invictæ,

non me verterint quotquot dii sunt in Olympo.

Vobis autem prius tremor cepit splendidos artus,

quam pugnamque videretis, pugnæque graviora facinora.

Sic enim edico, quod et perfectum fuisset;

455

non in vestris curribus, percussæ fulmine,

retro in Olympum venissetis, ubi immortalium sedes est.

Sic dixit: illæ vero compressis-labris-gemebant, Minervaque et Juno:

propinquæ quidem sibi sedebant, malaque Trojanis meditabantur.

Ac Minerva tacita erat, nec quicquam dixit,

460

irata Jovi patri, ira autem ipsam atrox tenebat:

Junoni vero non continuit pectus iram, sed eum allocuta-est:

Terribilis Saturnie, quale hoc verbum dixisti!

Bene et nos scimus, quod tibi potentia est non imbecilla:

attamen Danaos lugemus bellicosos,

465

qui jam malum fatum explentes perierint.

[At certe bello quidem abstinebimus, si tu jubes:

consilium vero Argivis suggeremus, quod proderit,

ut ne omnes pereant, irato te.]

Hanc autem respondens allocutus-est nubes-cogens Jupiter:

470

crastino mane etiam magis præpotentem Saturnium

videbis, si volueris, magnis-oculis veneranda Juno,

perdentem Argivorum multum exercitum bellicosorum.

Non enim prius a-bello cessabit fortis Hector,

quam excitatus-fuerit ad naves velox-pedibus Pelides.

475

[die illo, quando hi quidem ad puppes pugnaturi-sunt

angustia in gravissima, de Patroclo occiso.]

Sic enim fatale est: tui vero ego non habeo-rationem

iratæ, nec si ultimos fines adieris

terræ et maris, ubi Iapetusque Saturnusque

480

sedentes, nec radiis supra-gradientis Solis

gaudent, nec ventis: profundus autem Tartarus circum eos:

ne-tunc-quidem, si illuc perveneris errabunda, (non) tui ego

iratæ ratinem-habeo; quoniam non te impudentius aliud.

Sic dixit: ei autem nihil respondit candidis-ulnis Juno.

485

Occidit vero in Oceanum splendidum lumen solis,

trahens noctem nigram super almam terram.

Trojanis quidem invitis occidit lux: sed Achivis

grata, exoptatissima, supervenit nox tenebrosa.

Trojanorum autem concionem habuit splendidus Hector,

490

seorsum a-navibus eos ducens fluvium ad vorticosum,

in puro, ubi a-cadaveribus vacuus perlucebat locus.

Ex equis vero quum-descendissent in terram, sermonem audiebant,

quem Hector dicebat Jovi carus: in manu autem

hastam tenebat undecim-cubitorum; prænitebat vero hastæ

495

cuspis ærea, eamque aureus ambibat annulus:

hac ille nixus verba ad-Trojanos fecit:

Audite me, Trojani et Dardani et socii:

modo credidi, navibusque perditis et omnibus Achivis,

retro me rediturum ad Ilium ventosam:

500

sed prius caligo supervenit, quæ nunc servavit maxime

Argivos et naves in litore maris.

Verum nunc quidem obsequamur nocti nigræ,

cœnasque instruamus: atque pulcris-jubis equos

solvite de curribus, ipsisque apponite pabulum:

505

ex urbe autem ducite boves et pingues oves

propere, vinumque suave advehite,

panemque e domibus; insuperque ligna multa colligite,

ut per-totam-noctem usque-ad auroram mane-genitam

accendamus ignes multos, splendorque ad cœlum perveniat:

510

ne-forte etiam per ncotem capite-comantes Achivi

fugere aggrediantur super lata dorsa maris.

Ne saltem sine-labore naves ascendant quieti:

sed ut aliquis (quisque) eorum telum (vulnus) etiam domi curet,

percussus vel sagitta, vel hasta acuta,

515

navem propere-inscendens; ut quis horreat etiam alius

Trojanis equûm-domitoribus inferre lamentabile bellum.

Præcones autem per urbem Jovi cari jubento,

pueros pubescentes, canosque-temporibus senes

congregari circa urbem a-diis-ædificatis in turribus;

520

teneræ autem feminæ in suis ædibus quæque

ignem magnum accendant; custodiaque aliqua firma sit,

ne insidiæ ingrediantur urbem, copiis absentibus.

Sic esto, Trojani magnanimi, ut dico:

sermoque, qui quidem nunc utilissimus, dictus esto;

525

alium mane Trojanos inter equûm-domitores dicam.

Vota-facio sperans Jovique ceterisque diis,

expulsurum me hinc canes funestis-fatis-adductos.

[quos Fata adduxerunt nigris in navibus.]

Verum enim-vero per noctem custodiamus nos ipsos:

530

mane autem sub-auroram cum armis, armati,

naves ad cavas excitemus acrem martem.

Videbo, si me Tydides fortis Diomedes

a navibus ad murum repellat, an ego illum

ære quum-occidero, spolia cruenta auferam.

535

Cras suam virtutem perspectam-dabit, si meam hastam

sustinuerit irruentem: sed in primis, puto,

jacebit vulneratus, multique circa ipsum socii,

sole orto in crastinum. Utinam enim ego ita

sim immortalis et expers-senectutis per dies omnes,

540

honorerque, sicut honoratur Minerva et Apollo,

ut jam dies hæc malum feret Argivis.

Sic Hector concionatus-est: Trojani autem acclamarunt.

Hique equos quidem solvebant sub jugo sudantes,

ligabantque loris apud currus suos unusquisque;

545

ex urbe autem adducebant boves et pingues oves

propere: vinumque suave advehebant,

panemque ex domibus, et insuper ligna multa colligebant.

Fecerunt autem immortalibus perfectas hecatombas.

Nidorem vero e campo venti ferebant ad-cœlum usque

550

dulcem: sed eum neutiquam dii beati acceperunt,

nec voluerunt: valde enim ipsis odio-fuit Ilium sacrum,

et Priamus et populus hastæ-fraxineæ-periti Priami.

Ipsi vero, altum cogitantes, in belli semita

sedebant per-totam-noctem; ignesque eis ardebant multi.

555

Sicut autem quando in cœlo stellæ lucidam circa lunam

apparent perdecoræ, quando utique est sine-vento æther,

[elucentque omnes speculæ, et cacumina summa,

et saltus, cœlitus autem aperitur immensus æther;]

omniaque[TR2] conspiciuntur astra; gaudet autem animo pastor:

560

tot in-medio navium et Xanthi fluentorum,

Trojanis accendentibus, ignes apparebant Ilium ante.

Mille in campo ignes ardebant: ad singulos autem

sedebant quinquaginta viri, ad-splendorem ignis ardentis.

Equi vero hordeum album comedentes et arincam,

565

stantes apud currus, pulcro-sedentem-in-solio Auroram exspectabant.