Axylum porro interfecit pugna strenuus Diomedes,

Teuthraniden, qui habitabat bene-structa in Arisba,

dives victus (opum), dilectusque erat hominibus:

15

omnes enim excipiebat-benigne, ad viam sitas ædes habitans.

Sed ab-eo nullus horum tunc arcuit[TR1] tristem interitum,

ante subveniens: sed ambos anima privavit Diomedes,

ipsum et famulum Calesium, qui tunc equorum

erat auriga: hique ambo terram subierunt.

20

Dresum autem Euryalus et Opheltium interfecit;

ivitque in Æsepum et Pedasum, quos quondam nympha

Naias Abarbarea peperit eximio Bucolioni;

Bucolion autem erat filius nobilis Laomedontis,

maximus natu, clandestinum vero ipsum peperit mater:

25

pastor autem, ad oves cum ea coiit amore et cubili:

hæc vero gravida-facta gemellos peperit filios:

et horum quidem solvit robur et splendida membra

Mecistiades Euryalus, et ab humeris arma detraxit.

Astyalum inde occidit bellicosus Polypœtes;

30

Pyditen vero Ulysses Percosium interfecit

hasta ærea; Teucerque Aretaonem divinum.

Antilochus autem Ablerum interemit hasta splendenti

Nestorides; Elatum vero rex virorum Agamemno:

incolebat autem, Satnioentis pulcre-fluentis ad ripas,

35

Pedasum altam. Phylacum autem occidit Leitus heros

fugientem; Eurypylus vero Melanthium interfecit.

Adrastum vero deinde pugna strenuus Menelaus

vivum cepit: equi enim ei pavore-attoniti fugientes per-campum,

ramo impediti myricino, curvo curru

40

fracto ad primum temonem (ubi e curru exit), ipsi quidem iverunt

ad urbem, quo ceteri pavore-attoniti fugiebant;

ipse autem Adrastus de curru juxta rotam devolutus-est

pronus in pulvere os: prope autem ipsum stetit

Atrides Menelaus, tenens longæ-umbræ hastam.

45

Adrastus vero deinde complexus, supplex-orabat, genua:

Vivum-cape, Atrei-fili, tuque dignum accipe liberationis-pretium.

Multæ autem in divitis patris domo res-pretiosæ repositæ-sunt,

æsque, aurumque, elaboratumque ferrum:

e-quibus tibi largietur pater infinitum redemtionis-pretium

50

si me vivum esse audiverit ad naves Achivorum.

Sic dixit: huic autem animum in pectoribus concitabat.

Ac sane ipsum statim erat veloces ad naves Achivorum

daturus suo famulo deducendum: verum Agamemno

obvius venit currens, et minaciter-clamans verba dixit:

55

O mollis, o Menelae, cur-nam vero tu curam-agis ita

hominum servandorum? profecto tibi præclare res-gesta-est domi

per Trojanos: quorum nemo effugiat grave exitium,

manusque nostras: ne-is-quidem quem in-sinu mater

infantem gestet, ne hic-quidem effugiat: sed simul omnes

60

ex-Ilio funditus-pereant, inhumati et prorsus-sine-vestigio.

Sic locutus mutavit fratris mentem heros,

decentia admonens. Ille vero a se depulit manu

heroem Adrastum; eumque rex Agamemno

vulneravit ad ile: hic autem resupinatus-est. Atridesque

65

pede pectoribus imposito extraxit fraxineam hastam.

Nestor autem Argivos hortabatur, altum clamans:[TR2]

O amici, heroes Danai, famuli Martis,

ne-quis nunc exuviis instans a-tergo

maneat, ut plurima ferens ad naves redeat;

70

sed viros interficiamus; postea vero et has otiosi

a-corporibus per campum auferetis mortuis.

Sic fatus, concitavit ardorem et animum cujusque.

Tunc autem Trojani Marti-caris ab Achivis acti

Ilium se-recepissent, ignavia sua domiti,

75

nisi inde Æneæque et Hectori dixisset astans

Priamides Helenus, augurum longe præstantissimus:

Æneaque et Hector; quoniam labor vobis maxime

Trojanorum et Lyciorum incumbit, quia præstantissimi

omnem ad impetum estis pugnandique consulendique,

80

state hic, et populum continete ante portas,

quoquo-versum discurrentes, priusquam rursus in manus uxorum

fugientes incidant, hostibusque gaudium fiant.

Ac postquam phalanges cohortati-fueritis omnes,

nos quidem cum-Danais pugnabimus, hic manentes,

85

etsi valde afflicti; necessitas enim urget:

Hector, at tu in-urbem proficiscere, dicitoque deinde

matri tuæ et meæ: hæc vero congregans honoratas-matronas

in-templum Minervæ cæsiis-oculis, in arce summa,

aperiens clave valvas sacræ ædis,

90

peplum, qui sibi videatur pulcerrimus et maximus

esse in ædibus, et ei longe carissimus ipsi,

ponat Minervæ ad genua pulcras-comas-habentis:

et ei voveat se duodecim boves in templo

anniculas, jugum-non-passas, sacrificaturam, si miserata-fuerit

95

urbemque et Trojanorum uxores et infantes liberos:

si Tydei filium averterit ab-Ilio sacra,

ferocem bellatorem, violentum auctorem fugæ hostium;

quem sane ego fortissimum Achivorum dico esse:

nec Achillem unquam sic timuimus, ducem virorum,

100

quem ajunt e dea natum esse; sed hic (Diomedes) nimis

furit, nec quisquam ei potest viribus par-esse.

Sic dixit: Hector vero nequaquam fratri inobsequens-erat.

Statim de curru cum armis desiliit in-terram;

vibransque acutas hastas, per exercitum ibat quoquoversum,

105

concitans ad-pugnandum, suscitavitque pugnam gravem.

Illi autem conversi-sunt a fuga, et adversi stetere Achivis:

Argivi vero recesserunt, desieruntque a-cæde:

existimabantque, aliquem immortalium de cœlo stellato

Trojanis auxiliaturum descendisse: ita conversi-sunt.

110

Hector autem Trojanos exhortabatur, altum inclamans:

Trojani animosi, et e-longinquo-vocati socii,

viri estote, amici, revocate autem strenuam fortitudinem,

tantisper dum ego ivero ad Ilium, et senibus

dixero consiliariis et nostris uxoribus,

115

deos ut-precentur, voveantque hecatombas.

Sic igitur locutus, abiit galeam-motans Hector:

et ei malleolos pedum circumpulsabat et cervicem corium atrum,

ora, quæ extrema ambiebat scutum umbonem-habens.

Glaucus autem, Hippolochi gnatus, et Tydei filius

120

in medium ambarum-partium congrediebantur promti pugnare.

Ac quum jam prope essent, se-invicem invadentes,

illum prior allocutus-est pugna strenuus Diomedes:

Quis vero tu es, præstantissime, mortalium hominum?

non enim unquam vidi te pugna in viros-clarante

125

antehac: atqui nunc longe antecessisti omnes

tua confidentia, quandoquidem meam longam hastam mansisti:

infelicium vero filii meo robori occurrunt.

Sin autem aliquis immortalium de cœlo venisti,

non equidem cum-diis cœlestibus pugnavero.

130

Non enim ne Dryantis-quidem filius, fortis Lycurgus,

diu vixit, qui quidem cum-diis cœlestibus contendebat:

qui olim furentis Bacchi nutrices

persequebatur per sacrum Nyseium; illæ vero simul omnes

thyrsos humi projecerunt, ab homicida Lycurgo

135

percussæ stimulo-boario; Bacchus autem fugatus

subiit maris undam, Thetisque excepit sinu

perterritum: vehemens enim eum tenebat tremor viri comminatione.

Huic quidem postea irati-sunt dii facile viventes,

et ipsum cæcum reddidit Saturni filius; neque amplius diu

140

vixit, quoniam immortalibus exosus-erat omnibus diis.

Neque ego cum-beatis diis velim pugnare.

Si vero quis es mortalium, qui telluris fructu vescuntur,

propius accede, ut ocyus mortis ad-metas pervenias.

Hunc vicissim Hippolochi allocutus-est splendidus filius:[TR3]

145

Tydide magnanime, cur genus meum percontaris?

qualis foliorum generatio, talis est et hominum.

Folia alia quidem ventus humi fundit, alia vero silva

germinans producit, veris autem tum (i.e. quando) succedit tempus:

sic hominum generatio et nascitur, et desinit.

150

Si vero vis et hæc scire; ut bene cognoscas

nostram stirpem, multi autem ipsam homines norunt:

est urbs Ephyra, in-recessu Argi equos-pascentis,

ibi autem Sisyphus erat, qui maxime-astutus erat hominum,

Sisyphus Æolides: is autem Glaucum genuit filium;

155

ac Glaucus genuit eximium Bellerophontem;

huic autem dii pulcritudinemque et virtutem amabilem

præbuerunt. Sed ei Prœtus mala molitus-est animo,

qui e civitate eum expulit, quoniam supremus erat

Argivorum: Jupiter enim ei illos sub sceptro subdiderat.

160

In-hoc autem uxor Prœti insanierat, divina Antea,

ut-clandestino amore misceretur: sed huic neutiquam

persuasit bona mente-prædito, prudenti Bellerophonti.

Illa vero mentita, Prœtum regem sic allocuta-est:

Morere, o Prœte, vel interfice Bellerophontem,

165

qui mecum voluit amore misceri, nolente.

Sic dixit: at regem ira cepit, quod-talia audierat:

interficere quidem devitavit, religioni enim duxit hoc animo;

misit autem ipsum in-Lyciam, deditque ei notas perniciosas,

scribens in tabella complicata exitialia multa;

170

ostendereque hæc eum jussit suo socero, quo periret.

Atque ille abiit in-Lyciam deorum sub fausto ductu:

sed ubi jam in-Lyciam pervenerat Xanthumque fluentem,

benevole ipsum honoravit rex Lyciæ latæ.

Per-novem-dies eum hospitaliter-excepit, et novem boves mactavit:

175

sed ut jam decima apparuit roseis-digitis Aurora,

tunc ipsum interrogavit, et petiit notam videre,

qualem sibi genero a Prœto ferret.

Ac postquam notam exitialem acceperat generi,

primum quidem eum Chimæram insuperabilem jussit

180

interficere; hæc autem erat divinum genus, non hominum;

ante leo, pone autem draco, media vero capra;

terribilem exhalans ignis vim ardentis:

et hanc quidem interfecit, deorum signis fretus.

Secundo autem cum-Solymis pugnavit inclytis:

185

acerrimam vero hanc pugnam dicebat se iniisse virorum.

Tertio autem interfecit Amazones viragines.

Huic vero redeunti callidam fraudem aliam struxit rex:

quum-delegisset e Lycia lata viros fortissimos,

collocavit insidias: ii vero nequaquam rursus domum redierunt;

190

omnes enim interfecit eximius Bellerophontes.

Sed ut jam cognovit rex, hunc dei sobolem præclaram esse,

illic ipsum detinebat, dabatque ei filiam suam;

dedit etiam ei honoris regii dimidium totius:

atque ei Lycii portionem-agri demensi-sunt, præstantem ceteris,

195

pulcram hortensi-cultura et arvis, ut coleret.

Illa vero peperit tres liberos bellicoso Bellerophonti,

Isandrumque et Hippolochum et Laodamiam.

Cum-Laodamia quidem concubuit providus Jupiter,

hæcque peperit similem-deo Sarpedonem ære-galeatum.

200

Sed quando etiam ille (Bellerophontes) exosus-erat omnibus diis,

jam is per campum Aleium solus errabat,

suum animum excedens, vestigia hominum vitans:

Isandrum vero ejus filium Mars insatiabilis bello

pugnantem cum-Solymis interfecit inclytis;

205

hanc autem irata aureas-habenas-tractans Diana occidit,

Hippolochus vero me genuit et ex hoc dico me natum-esse;

misit autem me ad Trojam, et mihi valde multum injunxit,

ut-semper fortissime-rem-gererem, et superior essem aliis,

nec genus patrum dedecorarem, qui multo fortissimi

210

inque Ephyra exstiterunt et in Lycia lata.

Hoc tibi ex-genereque et sanguine me profiteor esse.

Sic dixit; lætatus-est autem pugna strenuus Diomedes;

hastam quidem defixit in terra alma,

atque ipse blandis verbis allocutus-est pastorem virorum:

215

Profecto mihi hospes paternus es vetus:

Œneus enim olim divinus eximium Bellerophontem

hospitio excepit in ædibus, viginti dies retinens;

hi autem et sibi-mutuo dedere munera-hospitalia pulcra:

Œneus quidem balteum dedit puniceo-colore fulgentem,

220

Bellerophontes autem aureum poculum duplex:

et id ego reliqui, huc proficiscens, in ædibus meis.

Tydeum vero non memini, quoniam me adhuc parvulum

reliquit, quando ad Thebas perierunt copiæ Achivorum.

Quare nunc tibi quidem ego hospes carus Argo in-medio

225

sum, tu autem in Lycia, si-quando horum ad-gentem venero.

Hastas vero alter-alterius vitemus etiam in turba.

Multi quidem enim mihi sunt Trojani inclytique socii,

quorum occidam quemcunque deus obtulerit et pedibus assecutus-fuero;

multique vicissim tibi Achivi, quorum interficias quemcunque possis;

230

arma vero inter-nos permutemus, ut et hi

norint, quod hospites paternos profitemur nos esse.

Sic igitur locuti, de curribus desilientes,

manus mutuo prehenderunt et fidem-dederunt.

Tum vero Glauco Saturnius mentem ademit Jupiter,

235

qui cum Tydide Diomede arma permutavit,

aurea æneis, centum-boves-valentia novem-boves-valentibus.

Hector autem ut ad-Scæasque portas et fagum pervenit,

circa ipsum Trojanorum uxores currebant et filiæ,

percontantes de-filiisque fratribusque amicisque

240

et maritis; ille vero deinceps diis supplicare jussit

omnes ordine: multis autem mala immissa-erant.

Sed quando jam ad-Priami domum præpulcram pervenerat,

fabrefactis porticibus instructam: (atque in ea

quinquaginta inerant thalami e-polito lapide,

245

prope se-invicem ædificati: ibi vero filii

cubabant Priami propter legitimas uxores;

filiarum autem e-regione oppositi intra atrium

duodecim erant sub-eodem-tecto thalami e-polito lapide,

prope se-invicem ædificati: ibi vero generi

250

cubabant Priami propter pudicas uxores;)

ibi ei alma obvia venit mater,

ad-Laodicen vadens, filiarum forma præstantissimam;

inque ejus hæsit manu, verbumque dixit et locuta est:

Fili, cur relinquens bellum asperum venisti?

255

certe valde jam premunt abominandi filii Achivorum,

pugnantes circa urbem; te autem huc animus impulit

profectum, ex summa arce Jovi ut-manus attolleres.

Sed mane, donec tibi mellea-dulcitate vinum attulero,

ut libes Jovi patri et ceteris immortalibus

260

primum; deinde et ipse reficiaris, si biberis;

viro autem defatigato robur valde vinum auget,

sicut tu defatigatus-es, pugnans-pro tuis civibus.

Huic autem respondit deinde magnus galeam-motans Hector:

ne mihi vinum tolle dulce-animo, veneranda mater,

265

ne me enerves, roboris autem viriumque obliviscar:

manibus vero illotis Jovi libare nigrum vinum

vereor: nec ullo-modo licet atras-nubes-cogenti Saturnio

sanguine et tabo inquinatum vota-facere.

Sed tu quidem ad templum Minervæ prædatricis

270

vade cum suffimentis, congregans honoratas-matronas;

peplum autem, qui tibi pulcerrimus et maximus

est in domo, et tibi longe carissimus ipsi,

hunc pone Minervæ in genibus pulcras-comas-habentis,

et ei vove te duodecim boves in templo,

275

anniculas, jugum-non-passas, sacrificaturam, si miserata-fuerit

urbemque et Trojanorum uxores et infantes liberos;

si Tydei filium averterit ab-Ilio sacra,

ferocem bellatorem, fortem auctorem fugæ hostium.

Sed tu quidem ad templum Minervæ prædatricis

280

vade; ego vero Paridem adibo, ut eum vocem,

si velit dicentem audire: utinam ei ilico

terra dehiscat! magnum enim ipsum Olympius nutrivit detrimentum

Trojanisque et Priamo magnanimo ejusque filiis.

Si illum viderem descendentem in Orcum,

285

existimarem animum meum ingratæ ærumnæ esse-oblitum.

Sic dixit; hæc autem profecta ad ædes, ancillas

vocavit: illæque congregarunt per urbem matronas-honoratas.

Ipsa vero in conclave descendit odoribus-fragrans,

ubi erant ei pepla varia, opera mulierum

290

Sidoniarum, quas ipse Alexander divina-forma-præditus

abduxerat a-Sidone, navigando-permensus latum pontum,

ea via, qua Helenem abduxerat nobili-patre-ortam.

Horum unum promens Hecuba, tulit donum Minervæ,

qui pulcerrimus erat ornatu-vario, et maximus,

295

stellæque instar resplendebat; jacebat autem ultimus omnium.

Profecta-est autem ire, multæque propere-sequebantur matronæ.

Illæ vero ut ad-templum venerunt Minervæ, in arce summa,

eis fores aperuit Theano pulcris-genis,

Cisseis, uxor Antenoris equûm-domitoris;

300

eam enim Trojani fecerant Minervæ sacerdotem.

Illæ autem cum-ululatu omnes Minervæ manus sustulere;

hæc vero peplum prehendens, Theano pulcris-genis,

posuit Minervæ in genibus pulcas-comas-habentis;

vovensque imploravit Jovis filiam magni:

305

Veneranda Minerva, custos-urbis, excellentissima dearum,

frange jam hastam Diomedis, atque etiam ipsum

pronum da cadere Scæas ante portas,

ut tibi statim nunc duodecim boves in templo,

anniculas, jugum-nondum-passas, sacrificemus, si miserata-fueris

310

urbemque et Trojanorum uxores et infantes liberos.

Sic dixit vovens; abnuit autem Pallas Minerva.

Ita illæ quidem vota-faciebant Jovis filiæ magni:

Hector vero ad ædes Alexandri ivit

pulcras, quas ipse ædificarat cum viris, qui tunc optimi

315

erant in Troja glebosa architecti viri,

qui ei fecerunt thalamum et tectum et atrium,

prope ædes Priamique et Hectoris, in arce summa.

Illuc Hector intravit Jovi carus; inque manu

hastam tenebat undecim-cubitorum; præmicabat vero hastæ

320

cuspis ærea, circumque aureus ambibat annulus.

Illum autem invenit in thalamo perpulcra arma parantem,

clypeum et loricam et curvos arcus tractantem;

Argiva autem Helena inter famulas mulieres

sedebat, et ancillis insignia opera imperabat.

325

Eum vero Hector objurgavit conspicatus probrosis verbis:

Mirifice, non sane decenter iram hanc concepisti animo.

Viri quidem pereunt, circa urbem altumque murum

pugnantes, tui autem gratia pugnaque bellumque

urbem hanc circum-arsit: tu vero objurgares etiam alium,

330

si quem usquam detrectantem videres horrendam pugnam.

Verum surge, ne brevi urbs igne hostili deflagret.

Hunc autem vicissim allocutus-est Alexander divinæ-formæ:

Hector, quoniam me secundum quod-fas-est increpasti, nec ultra fas,

propterea tibi dicam; tu vero attende, et me audi:

335

non ego tam præ-ira in-Trojanos, nec præ-indignatione,

sedebam in thalamo; sed volebam dolori indulgere.

Nunc vero me uxor suadens mollibus verbis

impulit ad bellum; videturque mihi sic et ipsi

melius fore: victoria mutat (alternis-vicibus sequitur) viros.

340

Verum age, nunc exspecta, Martia arma jam induero:

vel præi, ego autem sequar; assecuturumque me te puto.

Sic dixit; ei autem non respondit galeam-motans Hector.

Hunc vero Helena verbis allocuta-est blandis:

Levir mei, canis (impudentissimæ) malorum-auctoris, horrendæ;

345

utinam me die illo, quo me primum peperit mater,

abiisset auferens mala venti procella

in montem, vel in undam multo-strepitu-resonantis maris:

ubi me fluctus obrutam-perdidissset, antequam hæc facinora fierent.

Sed quoniam hæc ita dii mala statuerunt,

350

viri inde debebam fortioris esse uxor,

qui sentiret indignationemque et probra multa hominum.

Huic autem nec nunc mens est constans, neque in-futurum

erit: idcirco ipsum sua stultitia fruiturum credo.

Verum age nunc intra, et sed hac in sella,

355

levir, quoniam tibi maxime labor mentem invasit,

mei causa impudentissimæ et Alexandri causa noxæ:

quibus Jupiter imposuit malam sortem, ut etiam in-posterum

hominibus simus cantu-celebrati futuris.

Huic autem respondit deinde magnus galeam-motans Hector:

360

ne me sedere-facias, Helena, benigna licet; nec mihi persuadebis:

jam enim mihi animus incitatus-est, ut succurram

Trojanis, qui valde mei desiderium absentis habent.

Verum tu concita hunc, festinatoque et ipse,

ut me intra urbem assequatur adhuc versantem.

365

Etenim ego domum ibo, ut videam

domesticos uxoremque dilectam et infantem filium.

Neque enim scio, si amplius ipsis redux veniam rursus,

an si jam me sub manibus dii domituri-sint Achivorum.

Sic igitur fatus abiit galeam-motans Hector:

370

statimque postea pervenit ad-ædes suas bene-habitatas,

nec invenit Andromachen candidis-ulnis in ædibus;

sed illa cum filio et ancilla pulcro-peplo-induta

in-turri stabat flensque ejulansque.

Hector vero, ut non intus eximiam invenit uxorem,

375

stetit ad limen procedens, et inter ancillas dixit:

Eia, agite mihi, ancillæ, vera dicite:

quo ivit Andromache candidis-ulnis ex ædibus?

an aliquo ad glorum, an ad fratriarum pulcris-peplis-indutarum ædes,

an ad Minervæ templum exiit, ubi quidem aliæ

380

Trojanæ pulcricomam tremendam deam placant?

Hunc autem vicissim sedula œconoma verbis allocuta-est:

Hector, quandoquidem valde me jubes vera loqui:

nec aliquo ad glorum, nec ad fratriarum pulcris-peplis-indutarum ædes,

nec ad Minervæ templum exiit, ubi quidem aliæ

385

Trojanæ pulcricomam tremendam deam placant;

sed ad turrim ivit magnam Ilii, quoniam audivit

premi Trojani, potentemque impetum esse Achivorum.

Ipsa jam ad murum festinans pervenit,

furenti similis; fert autem unà puerum nutrix.

390

Dixit mulier œconoma; concitusque-exiit domo Hector

eadem via retro bene-structos per vicos.

Quum ad-portas venisset, pertransiens magnam urbem,

Scæas (hac enim erat-ei egrediendum in-campum),

tunc uxor, quæ-magnam-attulerat-dotem, obvia venit currens,

395

Andromache, filia magnanimi Eetionis:

Eetion, qui habitabat sub Placo silvosa,

Thebe in Hypoplacia, Cilicibus viris imperans;

hujus vero filia nupserat Hectori ære-armato.

Quæ ipsi jam occurrit, unàque famula ibat cum-ipsa,

400

filium in sinu gestans tenellum, sic infantem,

Hectoriden amatum, similem stellæ pulcræ;

quem quidem Hector vocabat Scamandrium, at ceteri

Astyanactem: solus enim tutabatur Ilium Hector.

Et ille quidem subrisit, intuens filium tacite;

405

Andromache vero ipsi prope astabat lacrimas-fundens,

inque ejus hæsit manu, verbaque fecit et elocuta-est:

Mirifice, perdet te tua virtus; nec misereris

filiique infantis, et mei calamitosæ, quæ mox vidua

tui ero: mox enim te interficient Achivi,

410

omnes simul irruentes: mihi autem satius esset,

a-te destitutæ, terram subire: non enim amplius aliud

erit solatium, postquam tu mortem obieris,

sed mœrores. Nec mihi est pater et veneranda mater.

Etenim patrem meum interfecit divinus Achilles,

415

et urbem devastavit Cilicum bene-habitatam,

Theben portis-altis; interemitque Eetionem;

nec eum spoliavit; religioni enim duxit hoc animo:

sed eum combussit cum armis affabre-factis,

et tumulum super-eum-aggessit; circùm autem ulmos plantarunt

420

nymphæ Oreades, filiæ Jovis ægidem-tenentis.

Qui porro mihi septem fratres erant in ædibus,

hi quidem omnes uno migrarunt die in Orcum:

omnes enim interfecit pedibus-celer divinus Achilles,

boves inter pedes-trahentes et candidas oves.

425

Matrem autem, quæ regnabat sub Placo silvosa,

hanc postquam huc duxerat una cum ceteris opibus,

retro ille eam dimisit-liberatam, accepto infinito pretio:

patris autem in ædibus eam percussit Diana sagittis-gaudens.

Hector, at tu mihi es pater et veneranda mater,

430

et frater, tu vero mihi florens juventa maritus.

Sed age nunc miserere, et hic mane in turri,

ne puerum pupillum facias, viduamque uxorem:

exercitum autem siste apud caprificum, ubi potissimum

ascensu-facilis est urbs, et impeti-potest murus.

435

Ter enim hac venientes periculum-fecerunt fortissimi,

cum-copiis Ajaces duo, et percelebris Idomeneus,

et Atridæ, et Tydei fortis filius;

sive quis ipsis dixit vaticiniorum bene sciens,

sive etiam ipsorum animus eos impulit et jussit.

440

Hanc autem vicissim allocutus-est magnus galeam-motans Hector:

certe et mihi hæc omnia curæ-sunt, uxor: sed perquam graviter

verecundor Trojanos et Trojanas longa-pepla-trahentes,

si, ignavi instar, eminus stans devitem prælium:

nec me animus ita jubet, quoniam didici esse fortis

445

semper, et primos inter Trojanos pugnare,

tuens patrisque magnam gloriam, et meam ipsius.

Bene enim ego hoc scio in mente et in animo:

erit dies, quando olim peribit Ilium sacrum

et Priamus, et populus hastæ-fraxineæ-periti Priami.

450

Sed non mihi Trojanorum tantum curæ-est dolor in-posterum,

neque ipsius Hecubæ, nec Priami regis,

nec fratrum, qui multique et fortes

in pulvere ceciderint sub viris infestis,

quantum tui, quando aliquis Achivorum ære-loricatorum

455

lacrimabundam abduxerit, liberam diem eripiens,

atque in Argo vivens ab aliena imperatam telam texas,

atque aquam feras ex fonte Messeide, aut Hyperea,

valde invita: dura autem incumbet necessitas;

et aliquando quis dixerit, conspicatus lacrimas fundentem:

460

Hectoris hæc est uxor, qui præstantissimus-erat pugnando

Trojanorum equûm-domitorum, quando circa-Ilium pugnabant.

Sic aliquando quis dicet; tibi autem novus erit dolor

ex-desiderio talis mariti ad-depellendam servilem diem.

Sed me mortuum aggesta terra obtegat,

465

antequam tuumque clamorem tuamque abreptionem audierim!

Sic fatus, suum filium porrectis-manibus-petiit clarus Hector;

retro autem puer ad sinum bene-cinctæ nutricis

inclinatus-est clamans, patris cari aspectum exhorrescens,

timens æsque et cristam setis-equinis-horridam,

470

terribiliter a summa galea nutantem intuitus:

risit vero paterque carus, et veneranda mater.

Statim a capite galeam abstulit splendidus Hector,

et hanc quidem deposuit in terra collucentem:

atque ipse suum carum filium ut osculatus-fuerat, agitaratque manibus,

475

dixit precans Jovemque ceterosque deos:

Jupiter, ceterique dii, date et hunc fieri

filium meum, ut et ego sum, illustrem inter-Trojanos,

ita viribusque fortem, et Ilio potenter imperantem:

et olim quid de eo dicat: "Patre vero hic multo est fortior!"

480

ex pugna redeunte; referat autem spolia cruenta,

interfecto hoste viro, gaudeatque animo mater.

Sic fatus, uxoris dilectæ in manibus posuit

puerum suum; hæc vero ipsum fragranti excepit sinu,

lacrimabundum ridens: vir autem misertus-est intuitus,

485

manuque ipsam demulsit, verbaque dixit et elocuta-est:

Mira, ne mihi præter-modum tristeris animo!

non enim quis me præter fatum vir Orco demittet:

fatum vero, neminem arbitror, qui-effugerit, esse hominum,

neque ignavum, nec-vero fortem, quum primum natus-fuerit.

490

Sed in domum vadens tua ipsius opera cura,

telamque, columque; er ancillas jube

munus obire: bellum autem viris curæ-erit,

omnibus, mihi-vero præcipue, qui in-Ilio nati-sunt.

Sic igitur fatus, galeam sumsit splendidus Hector,

495

setis-equinis-comantem; uxor autem cara domum abiit

sæpe-respectans, uberem lacrimam defundens.

Statim autem deinde venit ad-ædes bene-habitatas

Hectoris virorum-occisoris, invenitque intus multas

ancillas; his vero fletum omnibus injecit.

500

Hæ quidem adhuc vivum flebant Hectorem sua in domo:

non enim amplius putabant reducem ex pugna

venturum, elapsum robur ac manus Achivorum.

Neque Paris moram-faciebat in altis ædibus:

sed is, postquam induit inclyta arma, varia ære,

505

properabat inde per urbem, pedibus velocibus fretus.

Ut vero quum aliquis stabulans equus, hordeo-pastus ad præsepe,

vinculo rupto currit per-campum terram pulsans,

consuetus lavari de pulcre-fluenti fluvio,

superbiens: alte vero caput fert, et jubæ circum

510

humeros motantur; ipse autem pulcritudine fretus, quum sit,

facile ipsum genua ferunt ad loca-consueta et pascua equorum:

sic filius Priami Paris a Pergami arce,

armis collucens, tanquam sol, incedebat

exsultans, veloces autem eum pedes ferebant; statimque post

515

Hectorem divinum invenit fratrem, quando jam erat

digressurus e loco, ubi cum-sua colloquebatur uxore.

Hunc prior allocutus-est Alexander divinæ-formæ:

Bone-frater, profecto valde jam te etiam properantem detineo,

remorans, nec veni tempore, ut jussisti.

520

Hunc autem respondens allocutus-est galeam-motans Hector:

mirifice, non ullus tibi vir qui æquus-justusque sit,

opus vituperarit bellicum, quandoquidem fortis es:

sed sponte remittisque animum et non vis pugnare: at meum cor

tristatur in animo, quando super te probra audio

525

a Trojanis, qui habent multum laborem tui gratia.

Sed eamus: hæc autem postea componemus, si quando Jupiter

dederit, cœlestibus diis sempiternis

craterem statuere liberum (liberationis) in ædibus,

Troja quando-expulerimus bene-ocreatos Achivos.

Dii-boni! profecto ingens luctus Achivam terram invadit:

125

certe valde ploraverit senex equûm-agitator Peleus,

præstans Myrmidonum consiliator et concionator,

qui olim me interrogans valde lætabatur sua in domo,

omnium Argivorum inquirens genusque sobolemque.

Quos nunc si metu-trepidantes sub Hectore omnes audierit,

130

sæpe sane immortalibus caras (suas) manus attollet,

anima e membris ut-descendat domum Plutonis intro.

Utinam enim, Jupiterque pater et Minerva et Apollo,

essem-juvenis, sicut quando ad rapidum Celadontem pugnabant

congregati Pyliique et Arcades hastis-pugnantes,

135

Pheæ ad muros, Iardani circa fluenta.

Inter-illos autem Ereuthalion in-acie-primus stabat, par-deo vir,

arma gerens humeris Areïthoi regis:

divini Areïthoi, quem cognomento clavigerum

viri appellabant pulcreque-cinctæ mulieres,

140

quoniam non arcu pugnabat hastaque longa,

sed ferrea clava rumpebat phalanges.

Hunc Lycurgus interfecit dolo, neutiquam vi,

angusta in via, ubi quidem non clava ei exitium

arcebat ferrea; ante enim Lycurgus occupans

145

hasta medium transfodit; isque supinus solo allisus-est:

armisque interfectum-spoliavit, quæ ei dederat æreus Mars:

et ea quidem ipse postea gestabat in pugna Martis.

At postquam Lycurgus in ædibus senuerat,

dedit Ereuthalioni, dilecto famulo, gestanda:

150

illius hic arma ferens provocabat omnes fortissimos.

Hi autem valde tremebant et timebant, nec quisquam sustinebat:

verum me animus impulit audax, ut-pugnarem,

confidentia sua: natu autem minimus eram omnium;

et pugnabam cum-eo ego, deditque mihi gloriam Minerva.

155

Hunc vero procerissimum et fortissimum[TR1] interfeci virum:

multus enim jacebat extensus hinc atque illinc.

Utinam sic nunc pubescerem, visque mihi integrea esset:

ita cito haberet pugnam (adversarium) galeam-motans Hector.

Vestrum autem qui sunt[TR2] fortissimi omnium-Achivorum,

160

ne hi (vos) quidem alacriter parati-estis Hectori obviam ire.

Sic increpavit senex; ac statim novem omnes surrexerunt.

Surrexit multo primus quidem rex virorum Agamemno;

post hunc autem Tydides surrexit fortis Diomedes;

post hos autem Ajaces strenuam induti fortitudinem:

165

post hos vero Idomeneus, et armiger Idomenei

Meriones, par Marti homicidæ;

post hos autem Eurypylus, Evæmonis præclarus filius:

surrexit porro Thoas Andræmonides, et divinus Ulysses.

Omnes utique hi volebant pugnare cum-Hectore divino.

170

Inter-hos autem rursus dixit Gerenius eques Nestor:

Sortibus nunc sortimini prorsus, cuicunque sors obtigerit:

hic enim sane juvabit bene-ocreatos Achivos:

quin etiam ipse suum animum juvabit, si effugerit

infesto e bello et gravi pugna.

175

Sic dixit: illi autem sortem signaverunt suam quisque,

et injecerunt galeæ Agamemnonis Atridæ.

Populi vero supplicabant, diisque manus attollebant:

sic autem aliquis dicebat, intuens in cœlum latum:

Jupiter pater, da aut Ajacem sortiri, aut Tydei filium,

180

aut ipsum regem divitis-auro Mycenes.

Ita dicebant: concutiebatque sortes Gerenius eques Nestor;

exsiliit autem sors e-galea, quam volebant ipsi,

Ajacis; præco autem ferens per cœtum usquequaque,

ostendit, orsus-a-dextra, omnibus principibus Achivorum.

185

Hi autem non agnoscentes, renuerunt quisque.

Sed quum ad-illum pervenit, ferens per cœtum usquequaque,

qui ipsam inscriptam galeæ injecerat, splendidus Ajax,

hic porrexit manum; ille autem imposuit prope astans:

agnovit autem Ajax sortis signum conspicatus, gavisusque-est animo.

190

Hanc quidem ad pedem suum humi jecit, dixitque:

O amici, sane sors est mea; gaudeoque et ipse

ex-animo, quoniam puto me superaturum Hectorem divinum.

Verum agite, dum ego bellica arma induo,

interim vos supplicate Jovi Saturnio regi,

195

tacite vobiscum, ut ne Trojani audiant:

vel etiam palam, quandoquidem neminem timemus prorsus.

Non enim quisquam me vi volens nolentem summovebit,

nec-vero per-imperitiam meam; quippe nec me rudem adeo

spero in Salamine natum-esse educatumque.

200

Sic dixit; illi autem supplicabant Jovi Saturnio regi;

sic autem aliquis dixit, intuens in cœlum latum:

Jupiter pater, ab-Ida imperans, augustissime, maxime,

da victoriam Ajaci et præclaram gloriam ut-referat:

si vero et Hectorem diligis, et curam-geris ejus,

205

æqualem ambobus vim et gloriam præbe.

Sic dixerunt: Ajax autem armabatur splendido ære.

Sed postquam omnia circa corpus induerat arma,

concitus-ferebatur deinde, qualis ingens incedit Mars,

qui it in-bellum ad viros, quos Saturnius

210

animum-exedentis contentionis vi commisit pugnaturos:

talis utique Ajax progressus-est ingens, murus Achivorum,

subridens terribili vultu; infra autem pedibus

incedebat, late gradiens, quassans longæ-umbræ hastam.

Hunc autem et Argivi valde lætabantur aspicientes:

215

Trojanis autem tremor gravis subiit membra singulis,

Hectorique ipsi animus in præcordiis palpitabat:

sed nequaquam amplius poterat metu-refugere, nec regredi

retro virorum in turbam, quoniam provocarat ad-certamen.

Ajax autem prope accessit, ferens scutum instar turris,

220

æreum, septem-boum-pellibus-opertum, quod ei Tychius laborarat fabricans,

coriariorum longe optimus, in Hyla ædes habitans,

qui ei fecerat scutum varium, septem boum-pellibus-opertum,

taurorum præpinguium, sed octavum superduxerat æs.

Hoc ante pectus ferens Telamonius Ajax

225

stetit valde Hectorem prope, minitansque allocutus-est:

Hector, nunc sane manifesto scies cum-solo solus,

quales etiam Danais principes intersint,

etiam præter Achillem viros-perrumpentem, animo-leonis.

Sed ille quidem in navibus recurvis pontum-transeuntibus

230

jacet iram-fovens in-Agamemnonem, pastorem virorum:

nos autem sumus tales, qui tibi obviam-ire-possimus,

etiam multi: sed ordire pugnam et certamen.

Hunc autem vicissim allocutus-est magnus galeam-motans Hector:

Ajax, nobilissime, Telamonie, princeps virorum,

235

ne me, tanquam puerum imbecillem, tenta,

vel mulierem, quæ nescit bella opera.

Atqui ego bene scio pugnasque cædesque-virorum;

scio ad dextram, scio ad sinistram motare scutum

aridum, quæ mihi est strenua-virtus bellandi:

240

scio etiam irruere in pugnam equorum velocium,

scio in stataria pugna sævo delectari Marte.

Sed enim non te volo ferire, talis quum-sis,

clanculum observans, sed aperte, si assequi-potuero.

Dixit, et vibrans emisit longæ-umbræ[TR3] hastam,

245

et percussit Ajacis ingens scutum, septem-boum-pellibus-munitum,

summam ad æs, quod ocatvum erat in illo:

sex autem per plicaturas penetravit dissecans cuspis indomita;

in septima vero pelle hæsit. Secundus vicissim

Ajax nobilissimus emisit longam hastam,

250

et feriit Priamiden in clypeum undique æqualem.

Per clypeum quidem penetravit splendidum ingens hasta,

et per loricam affabre-factam infixa-est:

e-regione autem juxta ile discidit tunicam

hasta; ille vero inclinatus-est et evitavit fatum nigrum.

255

Hique educentes longas hastas cominus simul ambo

in-se-inciderunt, leonibus similes cruda-vorantibus,

vel suibus apris, quorum robur non imbecille.

Priamides quidem postea medium scutum feriit hasta;

neque rupit æs; reflexa-est autem ei cuspis.

260

Ajax vero clypeum pupugit insiliens; ac penitus

transivit hasta, percussitque illum irruentem,

cæsimque cervicem pervasit; ater autem subsiliit sanguis.

Verum ne sic quidem cessavit a-pugna galeam-motans Hector.

sed retrocedens lapidem prehendit manu robusta,

265

jacentem in campo, nigrum, asperumque magnumque;

eo percussit Ajacis ingens scutum septem-boum-pellibus munitum,

medium ad-umbonem, circumsonuitque æs.

Secundus autem Ajax, multo majorem lapidem tollens,

misit contortum, connisusque-est vi immensa;

270

et intus clypeum perfregit, percussum molari-veluti saxo,

læsitque ei cara genua; is autem supinus extensus-est,

scuto illisus; eum vero statim erexit Apollo.

Et jam ensibus cominus vulnerassent-se invicem,

nisi præcones, Jovis nuntii atque etiam hominum,

275

advenissent, alter Trojanorum, alter Achivorum, ære-loricatorum,

Talthybiusque et Idæus, prudentes ambo.

Medii autem inter-utrosque sceptra tenuerunt, dixitque sermonem

præco Idæus, prudentium consiliorum sciens:

Ne-amplius, filii dilecti, bellate, neu pugnate;

280

ambos enim vos diligit nubes-cogens Jupiter;

ambo autem estis bellatores: quod quidem et scimus omnes.

Nox vero jam adest: bonum etiam nocti parere.

Hunc autem respondens allocutus-est Telamonius Ajax:

Idæe, Hectorem hæc jubete loqui:

285

ipse enim ad-pugnam provocavit quosque fortissimos:

incipiat; atque ego valde parebo, ut quidem ipse paruerit.

Hunc autem vicissim allocutus-est magnus galeam-motans Hector:

Ajax, quandoquidem tibi dedit deus magnitudinemque vimque

et prudentiam, valde autem hasta Achivorum præstantissimus es:

290

nunc quidem cessemus a-pugna et certamine

hodie; posthac rursum pugnabimus, donec deus

nos dirimat, detque alterutri victoriam.

Nox vero jam est: bonum etiam nocti parere:

ut tuque lætos-facias omnes ad naves Achivos,

295

tuosque maxime amicos et socios, qui tibi sunt:

atque ego per urbem magnam Priami regis

Trojanos lætos-faciam et Trojanas longa-pepla-trahentes,

quæ pro-me supplicantes divinam intrabunt concionem.

Dona autem, age, mutuo inclyta demus ambo,

300

ut aliquis sic dicat Achivorumque Trojanorumque:

Et pugnarunt de contentione animos-exedenti,[TR4]

et iterum in amicitia discessere conciliati.

Sic igitur locutus dedit ensem argenteis-clavis-distinctum,

cum vaginaque, ei ferens, et scite-facto balteo;

305

Ajax vero cingulum dedit puniceo-colore splendidum.

Hi autem digressi, alter quidem ad populum Achivorum

ibat, alter vero ad Trojanorum turbam vadebat. Hi autem gavisi-sunt,

ut viderunt vivumque et incolumem advenientem,

Ajaxis quum-effugisset fortitudinem et manus invictas,

310

et duxerunt ad urbem, desperantes salvum esse.

Ajacem vero ex-altera-parte bene-ocreati Achivi

ad Agamemnonem divinum duxerunt, lætum victoria.

Hi autem quum jam in tentoriis Atridæ essent,

horum-causa bovem sacrificavit rex virorum Agamemno,

315

marem, quinquennem, præpotenti Saturnio.

Hunc excoriarunt et præpararunt, et eum dissecuerunt totum,

et in-frusta-parva-conciderunt scite, transfixeruntque verubus,[TR5]

et assarunt prudenter, extraxeruntque igni omnia.

Atque ubi cessarant ab-opere, apparantque convivium,

320

epulati-sunt, nec quicquam animus indiguit epuli æqui:

tergo autem Ajacem perpetuo honoravit

heros Atrides, late-dominans Agamemno.

Ac postquam potus et cibi desiderium exemerant,

his senex omnium-primus texere cœpit consilium,

325

Nestor, cujus et antea optimum apparuerat consilium;

qui ipsis bene-cupiens concionatus-est et dixit:

Atridaque et ceteri principes omnium-Achivorum,

multi quidem mortui-sunt capite-comantes Achivi,

quorum nunc sanguinem atrum pulcre-fluentem circa Scamandrum

330

diffudit acer Mars, animæque ad-Orcum descenderunt.

Itaque te oportet pugnam quidem cum-aurora intermittere Achivorum,

nos vero congregati in-curribus-advehemus huc cadavera

bobus et mulis, ac comburemus ea

paullum a navibus, ut ossa filiis quisque

335

domum ferat, quando revertamur in-patriam terram;

tumulum autem circa pyram unum struamus, educta terra,

communem, e-campo; juxtaque te ipsum ædificemus statim

turres altas propugnaculum naviumque et nostrum ipsorum;

in ipsis autem portas faciamus bene coagmentatas,

340

ut per ipsas equestris via sit:

exterius vero profundam fodiamus prope fossam,

quæ equos et populum prohibeat circumducta,

ne-quando ingravescat bellum Trojanorum superborum.

Ita dixit; illi autem omnes approbarunt, reges.

345

Trojanorum item concio facta est Ilii in arce summa,

trepida, turbulenta, ad Priami fores.

His autem Antenor prudens incepit concionari:

Audite me, Trojani et Dardani, et socii,

ut dicam quæ me animus in pectoribus jubet.

350

Eia agite, Argivam Helenam et opes cum ipsa

reddamus Atridis abducendas: nunc autem fœdera fida

violantes pugnamus, quare nihil utile nobis.

[autumo effectum-iri, ubi non fecerimus ita.]

Ille quidem sic locutus consedit. Iis autem surrexit

355

divinus Alexander, Helenæ maritus pulcræ comis;

qui ad-ipsum, respondens, verba alata locutus-est:

Antenor, tu quidem non-jam mihi grata hæc dicis;

nosti et aliam sententiam meliorem hac excogitare:

sin autem revera hanc serio dicis,

360

utique jam tibi inde dii mentem ademerunt ipsi.

Atque ego Trojanos inter equûm-domitores dicam sententiam;

aperte autem profiteor, conjugem quidem non reddam;

opes vero quascunque abduxi ex Argo nostram domum,

omnes volo dare, atque etiam de-meo alias adjungere.

365

Ille quidem sic locutus consedit. Inter-eos autem surrexit

Dardanides Priamus, diis consiliarius par;

qui ipsis bene-cupiens concionatus-est et dixit:

Audite me, Trojani et Dardani, et socii,

ut dicam quæ me animus in pectoribus jubet.

370

Nunc quidem cœnam sumite per urbem, sicut antea,

et excubiarum mementote, et vigilate quisque:

mane autem Idæus eat cavas ad naves,

nuntiatum Atridis, Agamemnoni et Menelao,

sententiam Alexandri, cujus causa contentio exorta-est:

375

et vero hunc dicat prudentem sermonem, si forte velint

cessare a-bello horrisono, donec cadavera

combusserimus; postea iterum pugnabimus, donec deus

nos dirimat, detque alterutris victoriam.

Sic dixit: illi autem ei maxime auscultarunt, et paruerunt:

380

[cœnam inde sumserunt per exercitum in ordinibus;]

mane autem Idæus ivit cavas ad naves.

Illos vero invenit in concione, Danaos, ministros Martis,

navis ad puppim Agamemnonis; atque hic inter-eos,

stans in mediis, locutus-est, vocalis præco:

385

Atridaque et ceteri principes omnium-Achivorum,

jussit Priamusque et ceteri Trojani illustres,

dicere, si quidem vobis gratum et jucundum erit,

sententiam Alexandri, cujus causa contentio exorta-est;

opes quidem quascunque Alexander cavis in navibus

390

adduxit Trojam (utinam ante periisset!),

omnes vult dare, et etiam de-suo alias adjungere:

ingenuam autem uxorem Menelai gloriosi

negat se redditurum: profecto tamen Trojani hortantur:

et vero hunc jusserunt dicere sermonem, si forte velitis

395

cessare a-bello horrisono, donec mortuos

cremaverimus; postea iterum pugnabimus, donec deus

nos dirimat, detque alterutris victoriam.

Sic dixit: illi autem omnes obmutuerunt silentio.

Tandem vero inter-eos-locutus-est pugna strenuus Diomedes:

400

Ne quis nunc opes Alexandri accipiat,

neque Helenam: manifestum autem etiam ei, qui plane infans est,

quod jam Trojanis interitus termini imminent.

Sic dixit; illi autem omnes acclamabant, filii Achivorum,

sermonem admirati Diomedis equûm-domitoris.

405

Atque tum porro Idæum allocutus-est rex Agamemno:

Idæe, utique sententiam Achivorum ipse audis,

quemadmodum tibi respondeant: mihi autem itidem-placet sic;

sed de mortuis concremandis neutiquam recuso:

non enim ulla restrictio de-cadaveribus mortuis

410

fit, postquam occubuerint, quin igni dato placentur ocyus:

de-fœderibus vero Jupiter sciat, altitonans maritus Junonis.

Sic locutus, sceptrum sustulit omnibus diis;

retro vero Idæus ivit ad Ilium sacrum.

Sedebant autem in concione Trojani et Dardani,

415

omnes congregati, exspectantes, quando rediret

Idæus. Ille autem venit et nuntium exposuit,

stans in mediis. Hi vero accingebantur perquam celeriter,

ad-utrumque, et ad-cadavera advehenda, alii vero ad ligna.

Argivi autem ex-altera-parte bonis-transtris-instructis a navibus

420

properabant, et ad-cadavera advehenda, alii vero ad ligna.

Sol quidem dein recens percutiebat radiis arva,

ex tranquille-fluente profundo Oceano

cœlum ascendens; illi vero occurrebant sibi-invicem.

Tunc dignoscere difficile erat virum quemque in mortuis:

425

sed aqua abluentes tabum sanguinolentum,

lacrimas calidas fundentes, curribus imposuerunt.

Non-tamen sinebat flere Priamus magnus; illi autem silentio

cadavera rogo cumulatim-imponebant, mœrentes corde:

in igne vero quum-cremassent, redierunt ad Ilium sacrum.

430

Hoc eodem-modo ex-altera-parte bene-ocreati Achivi

cadavera rogo cumulatim-imponebant, mœrentes corde;

in igne vero quum-cremassent, redierunt cavas ad naves.

Quum nondum esset aurora, sed adhuc sublustris nox,

tum circa pyram lecta surrexit manus Achivorum,

435

tumulumque circa eam unum fecerunt, egesta terra,

omnibus-communem, e campo, juxtaque ipsum murum exstruxerunt,

turresque altas, propugnaculum naviumque et ipsorum:

in iis autem portas fecerunt bene coagmentatas,

ut per illas equestris via esset;

440

exterius autem profundam prope illum fossam foderunt,

latam, magnam; inque ea vallos defixerunt.

Sic quidem laborabant capite-comantes Achivi.

Ceterum dii, apud Jovem sedentes fulguratorem,

admirabundi-spectabant magnum opus Achivorum ære-loricatorum:

445

iis vero loqui orsus-est Neptunus, concussor-terræ:

Jupiter pater, num quis est mortalium in immensa terra,

qui adhuc immortalium mentem et consilium celebrabit?

non vides quod rursum capite-comantes Achivi

murum struxerint pro navibus, circùmque fossam

450

duxerint, nec diis dederint inclytas hecatombas?

hujus certe gloria erit, in-quantum terræ diffunditur dies;

illius vero obliviscentur, exstructi quando ego et Phœbus Apollo

heroi Laomedonti ædificavimus-urbem laborantes.

Hunc autem graviter indignatus allocutus-est nubes-cogens Jupiter:

455

dii-boni, terræ-concussor late-potens, quale hoc dixisti?

alius aliquis deorum hanc reformidasset cogitationem,

qui te multo imbecillior esset manibusque animoque;

tua autem certe gloria tibi erit, in-quantum diffunditur dies.

Age vero, quum retro capite-comantes Achivi

460

abierint cum navibus dilectam in patriam terram,

murum deturbatum hunc quidem in mare totum demergito;

postea autem litus magnum arenis obtegito,

ut adeo ingens murus evanescat Achivorum.

Sic illi quidem talia inter se colloquebantur.

465

Occidit vero sol, absolutumque-erat opus Achivorum:

bovesque-mactabant per tentoria, et cœnam sumebant.

Naves autem e Lemno appulerant, vinum vehentes,

multæ, quas miserat Iasonides Eunëus,

quem peperit Hypsipyle sub Jasone, pastore virorum.

470

Seorsum autem Atridis, Agamemnoni et Menelao,

dederat Iasonides ferendum vinum, mille mensuras.

Inde igitur vinum-emebant capite-comantes Achivi,

alii qudem ære, alii autem splendido ferro,

alii autem pellibus, alii vero ipsis bobus,

475

alii denique mancipiis: apponebant autem convivium lætum.

Per-totam-noctem deinde capite-comantes Achivi

epulabantur, Troes vero et ipsi per urbem, et socii.

Pernox vero ipsis mala meditabatur providus Jupiter,

terribiliter tonans: illosque pallidus timor cepit:

480

vinum autem ex poculis in-terram fundebant, nec quisquam ausus-est

ante bibere, quam libasset præpotenti Saturnio.

Decubuerunt deinde, et somni donum ceperunt.