[TR1] autem e vagina extrahens ensem acutum,

Antiphaten quidem primum, impetu-facto per turbam,

percussit cominus; is vero supinus solo allisus-est:

ac dein Menonem, et Iamenum et Orestem,

omnes alios-super-alios admovit terræ almæ.

195

Quamdiu illi hos interfectos-spoliabant armis coruscis,

interea Polydamantem et Hectorem juvenes sequebantur,

qui plurimi et fortissimi erant, ardebantque maxime

murumque perrumpere, et incendere igne naves.

Hi tamen adhuc deliberabant, stantes ad fossam:

200

augurium enim ipsis supervenerat, transire cupientibus,

aquila altivolans, ad sinistram copias arcens,

cruentatum serpentem gestans unguibus, immanem,

vivum, adhuc palpitantem; necdum is oblitus-erat pugnæ:

percussit enim ipsam tenentem ad pectus, prope collum,

205

contortus retro; illa autem eum a se dimisit in-terram,

dolens angoribus, medioque dejecit in agmine;

ipsaque clangens avolavit cum flatibus venti.

Trojani vero cohorruerunt, ut viderunt varium serpentem,

jacentem in mediis, Jovis portentum ægidem-tenentis.

210

Tunc Polydamas audacem Hectorem allocutus-est astans:

Hector, semper quidem fere me increpas in-concionibus,

recta licet monentem; quippe nequaquam par-est

civis qui-sit, temere dicere, neque in consilio,

neque unquam in bello, tuam vero potentiam semper augere:

215

nunc autem rursus proloquar, ut mihi videatur esse optimum.

Ne eamus cum-Danais pugnaturi de navibus.

Sic enim eventurum-esse puto, si vere quidem

Trojanis hoc augurium-advenit, transire cupientibus,

aquila altivolans, ad sinistram copias arcens,

220

cruentatum serpentem portans unguibus, immanem,

vivum: cito autem dimisit, antequam ad-caros nidos pervenisset,

neque effecit portans, ut-daret pullis suis.

Sic nos, etiamsi portas et murum Achivorum

perruperimus robore magno, cesserint autem Achivi,

225

non ordine a navibus revertemur per-easdem vias:

multos enim Trojanorum relinquemus, quos Achivi

ære interfecerint, pugnantes pro navibus.

Hac certe interpretatione-responderit augur, qui vere animo

peritus-sit prodigiorum, et ei paruerint populi.

230

Hunc autem torve intuitus allocutus-est galeam-motans Hector:

Polydama, tu quidem non-jam mihi grata hæc dicis:

nosti et aliam sententiam meliorem hac excogitare.

Sin vero revera hanc ex animo dicis,

jam tibi inde dii mentem ademerunt ipsi:

235

qui jubes Jovis quidem altitonantis oblivisci

consiliorum, quæ mihi ipse præstitit et annuit:

tu vero me alitibus alas-expandentibus jubes

parere: quos minime moror, neque curo,

sive ad dextram vadant, ad auroramque solemque,

240

sive ad sinistram isti, ad occasum obscurum.

Nos vero magni Jovis pareamus consilio,

qui omnibus mortalibus et immortalibus imperat.

Unum augurium est præstantissimum, pugnare pro patria.

Quid-tandem tu times bellum et pugnam?

245

etsi enim ceteri nos circum occidamur omnes,

naves ad Argivorum, tibi tamen non timor est pereundi;

non enim tibi est cor hostes sustinens nec pugnax.

Si vero tu a-pugna te-abstinebis, vel aliquem alium,

dehortatione-deceptum, verbis avertes a-bellando,

250

statim mea sub hasta percussus animam amittes.

Sic igitur fatus præivit; hi autem una sequebantur

clamore immenso; insuperque Jupiter gaudens-fulmine

excitavit ab Idæis montibus venti procellam,

quæ recta naves-versus pulverem ferebat; atque Achivorum

255

molliebat animum, Trojanis vero et Hectori gloriam præstabat.

Hujus jam prodigiis confisi ac robore suo,

perfringere magnum murum Achivorum tentabant.

Pinnas quidem turrium convellebant, et demoliebantur propugnacula,

crepidinesque prominentes vectibus-labefactabant, quas Achivi

260

primas in terra posuerant, ut-essent stabilimina turrium.

Has illi retrahebant, sperabantque murum Achivorum

se perrupturos. Nondum tamen Danai cedebant de-via;

sed illi scutis bubulis præmunientes propugnacula,

percutiebant ex ipsis hostes murum subeuntes.

265

Ambo autem Ajaces hortantes in turribus

quaquaversum itabant, robut excitantes Achivorum:

alium blandis, alium duris verbis

increpabant, quemcunque omnino pugnam remittentem vidissent:

O amici, Argivorum quique eximius, quique mediocris,

270

quique deterior; quandoquidem non omnes similes

viri in bello; nunc exstitit opus omnibus:

et vero ipsi hoc fere cognoscitis; ne-quis retro

vertatur ad naves, minitanti Trojano auscultans:

sed ulterius procedite, et invicem hortamini,

275

si forte Jupiter det Olympius fulgurator,

pugnam quum-repulerimus, hostes ad urbem persequi.

Sic illi ante-alios-clamantes, pugnam excitabant Achivorum.

Horum vero, sicut flocculi nivis cadunt crebri

die hiberno, quando orsus-est providus Jupiter

280

ningere, hominibus ostentans illa sua tela;

sopitis vero ventis fundit constanter, donec operuerit

celsorum montium vertices et cacumina summa,

et campos florentes, et hominum pinguia culta;

et super maris cani funduntur portubusque et litoribus,

285

fluctus autem eos adventans prohibet, aliaque omnia

operiuntur desuper, quando ingruit Jovis imber:

sic horum utrinque lapides volitabant crebri,

hi quidem in Trojanos, illi autem a Trojanis in Achivos,

dum-utrique-feriuntur: sed murum supra totum strepitus ortus-est.

290

Haudquaquam tamen tunc quidem Trojani et splendidus Hector

muri perrupissent portas et longum vectem,

nisi filium suum Sarpedonem providus Jupiter

excitasset in Argivos, leonem veluti in-boves cornibus-camuros.

Statim vero clypeum quidem ante se tenebat undique æqualem,

295

pulcrum, æneum, lamina-ductili-tectum: quem quidem faber

duxerat, intus vero pelles-bubulas consuerat spissas,

aureis virgis perpetuis circa orbem:

hoc igitur ille ante se objecto, duas hastas vibrans

profectus-est ire, sicut leo in-montibus-nutritus, qui indigus

300

diu fuerit carnium, jubet autem ipsum animus magnus,

oves tentaturum, vel ad bene-munitam caulam ire:

etsia enim invenerit apud ipsam pastores viros

cum canibus et hastis custodiam-agentes circa oves,

haud tamen re-non-tentata sustinet a-stabulo pelli:

305

sed is inde aut rapuit insiliens, aut etiam ipse

vulneratus-est inter primos veloci ex manu jaculo:

sic tunc parem-deo Sarpedonem animus impulit

murum ut-invaderet perrumperetque propugnacula.

Statim autem Glaucum allocutus-est, filium Hippolochi:

310

Glauce, cur jam nos honoribus-affecti-sumus maxime,

sedeque carnibusque ac plenis poculis,

in Lycia, omnes autem, deos tanquam, nos aspiciunt?

et agri-portionem possidemus magnam, Xanthi ad ripas,

amœnam vitifero-solo et arvo frugifero?

315

quare nunc oportet, Lycios inter primos quum-simus,

stare, ac pugnæ ardenti occurrere:

ut aliquis sic dicat Lyciorum bene armatorum:

Nequaquam inglorii per Lyciam imperant

nostri reges, eduntque pingues oves,

320

vinumque bibunt eximium, dulce; verum enim et robur iis

est præstans, quandoquidem Lycios inter primos pugnant.

O amice, si enim, bellum hoc postquam-effugerimus,

perpetuo jam essemus expertesque-senii immortalesque

futuri, nec ipse inter primos pugnarem,

325

nec te mitterem pugnam in clarantem-viros:

nunc vero (nihilominus enim fata instant mortis

plurima, quæ non licet effugere homini, neque evitare,)

eamus; vel alicui gloriam dabimus, vel aliquis nobis.

Sic dixit: nec Glaucus aversus-est, nec non-obsecutus.

330

Hi autem recta ibant, Lyciorum magnam gentem ducentes.

Hos vero conspicatus cohorruit filius Petei Menestheus:

hujus enim jam ad turrim ibant, malum ferentes.

Circumspexit autem per cohortem Achivorum, si quem videret

ductorum, qui sibi malum a-sociis arceret:

335

animadvertit autem Ajaces duos, belli insatiabiles,

stantes, Teucrumque, modo e-tentorio profectum,

prope: sed nullo-modo ei licebat, si-clamaret, exaudiri:

tantus enim strepitus erat: sonitusque ad-cœlum perveniebat

percussorum scutorumque et setis-equinis-comantium galearum

340

et portarum: omnes enim occlusæ-erant: isti vero ad ipsas

stantes nitebantur vi perruptas ingredi.

Statim autem ad Ajacem misit præconem Thooten:

I, nobilis Thoota, currens Ajacem voca:

ambos quidem potius: hoc enim longe optimum omnium

345

esset, quoniam mox hic fiet grave exitium.

Huc enim magna-mole-feruntur Lyciorum duces, qui pridem

valde-vehementes sunt in acribus pugnis.

Si vero ipsis etiam illic labor et certamen ortum-est,

at saltem solus veniat Telamonius fortis Ajax,

350

et eum Teucer simul sequatur, arcuum bene sciens.

Sic dixit: neque ei præco non-obsecutus-est, ut-audivit;

profectus-est autem currens præter murum Achivorum ære-loricatorum,

stetitque juxta Ajaces profectus, statimque eos allocutus-est:

Ajaces, Argivorum duces ære-loricatorum,

355

jubet vos Petei Jovis-alumni carus filius

illuc ire, ut laboris vel paululum participes-sitis:

ambo quidem potius: hoc enim longe optimum omnium

esset, quoniam mox ibi fiet grave exitium.

Illuc enim magna-mole-feruntur Lyciorum duces, qui pridem

360

valde-vehementes sunt in acribus pugnis.

Si vero et hic etiam bellum et certamen ortum-est,

at saltem veniat Telamonius fortis Ajax,

et eum Teucer simul sequatur, arcuum bene sciens.

Sic dixit: nec non-obsecutus-est magnus Telamonius Ajax.

365

Statim Oiliden verbis alatis allocutus-est:

Ajax, vos quidem hic, tu et fortis Lycomedes,

stantes, Danaos excitate ad-fortiter pugnandum:

sed ego illuc ibo, et intereo pugnæ;

protinus autem revertar, quum bene ipsis auxiliatus-fuero.

370

Sic igitur fatus abiit Telamonius Ajax,

et cum-eo Teucer simul ibat frater et ejusdem-patris;

cum-istis vero una Pandion Teucri ferebat curvos arcus.

Quando Menesthei magnanimi ad-turrim venerunt,

murum intrantes, laborantibus supervenerunt.

375

Quippe in pinnas ascendebant, obscuro turbini similes,

fortes Lyciorum ductores atque principes:

congressi-sunt autem ad-pugnandum contra, ortusque-est clamor.

Ajax vero primus Telamonius virum interfecit,

Sarpedonis socium, Epiclem magnanimum,

380

saxo aspero percussum, quod murum intra

jacebat magnum ad pinnam summum: neque id facile

manibus ambabus tenuisset vir, ne maxime quidem juvenis,

quales nunc homines sunt: ille vero ex-alto immisit sublatum;

perrupitque quatuor-conos-habentem galeam, ossaque confregit

385

omnia simul capitis: is autem urinatori similis,

decidit ab excelsa turri, liquitque ossa animus.

Teucer vero Glaucum, fortem filium Hippolochi,

sagitta irruentem percussit ex-muro alto,

qua vidit nudatum brachium; cessareque-fecit a-pugna.

390

Retro autem a muro desiliit latens, ut ne-quis Achivorum

vulneratum videret, et insultaret verbis.

Sarpedoni autem dolor fuit, Glauco abeunte,

protinus ut animadvertit; attamen non oblitus-est pugnæ:

sed is Thestoriden Alcmaonem hasta assecutus

395

vulneravit, extraxitque hastam; ille vero cecidit secutus hastam,

pronus, circaque ipsum sonitum-dedere arma varia ære.

Sarpedon vero pinnam, prehensam manibus robustis,

trahebat; illa autem secuta est tota prorsus; ac desuper

murus nudatus-est, multisque fecit viam.

400

Illum vero Ajax et Teucer simul assecuti, hic quidem sagitta

percussit lorum circa pectora splendidum

clypei ingentis; sed Jupiter fata arcuit

a-filio suo, ne navium ad puppes interficeretur:

Ajax autem clypeum ejus percussit insiliens, ac penitus

405

transiit hasta, aspereque-repulit ipsum ardentem.

Cessit vero paullulum a-propugnaculo, nec tamen ille plane

recessit, quoniam ei animus sperabat gloriam reportare.

Adhortatus-est autem divinos, conversus, Lycios:

O Lycii, quid ita remittitis impetuosam fortitudinem?

410

difficile autem mihi est, etsi fortissimus sim

soli, quum-murum-perruperim, facere ad naves aditum,

sed una-sequimini: multorum vero opus est melius.

Sic dixit: illi autem regis reveriti adhortationem,

validius incubuerunt consiliarium circa regem.

415

Argivi autem ex-altera-parte corroborabant phalangas,

intra murum, magnum vero ipsis se-obtulit opus.

Neque enim fortissimi Lycii Danaroum poterant

muro rupto facere ad naves viam:

neque unquam bellatores Danai Lycios poterant

420

a-muro retro repellere, postquam primum accesserant.

Sed sicut de finibus duo viri contendunt,

mensuras in manibus tenentes, communi in arvo,

qui-quidem exiguo in loco litigant de æquo:

sic igitur hos distinebant pinnæ: illi autem super ipsis

425

cædebant alii-aliorum circa pectora bubula-pelle-factos

clypeos rotundos, parmasque leves.

Multi autem vulnerabantur in corpore sævo ære,

sive cui converso terga nudarentur

pugnantium, multi vero penitus per clypeum ipsum.

430

Ubique jam turres et pinnæ sanguine virorum

perfusæ-erant utrinque a Trojanis et Achivis.

At ne sic quidem poterant fugam efficere Achivorum:

sed ita-se-habebant, ut lanaces mulier opifica justa,

quæ stateram tenens et lanam, utrinque appendit

435

exæquans, ut liberis iniquam mercedem ferat:

sic quidem horum æqualiter pugna intendebatur bellumque,

ante quam Jupiter gloriam superiorem Hectori daret

Priamidæ, qui primus irrupit in-murum Achivorum:

clamavit autem intentissima-voce, Trojanis vociferans:

440

Ingruite, equûm-domitores[TR2] Trojani; perrumpite vero murum

Argivorum, et navibus immittite immane-ardentem ignem.

Sic dixit incitans: illi autem auribus omnes audierunt,

rectaque-irruebant in murum frequentes: iique deinde

pinnas ascendebant, acutas hastas tenentes.

445

Hector vero arreptum lapidem ferebat, qui ante portas

stabat; in-extremo crassus, ac desuper

acutus erat, quem ne duo quidem viri ex-populo fortissimi

facile in plaustrum a solo movissent,

quales nunc homines sunt: ille vero eum facile vibrabat etiam solus.

450

[Hunc ei levem reddiderat Saturni filius versuti.]

Sicut autem, quando opilio facile portat vellus arietis,

manu prehensum altera, exiguumque ipsum pondus premit:

sic Hector recta in-tabulata ferebat lapidem sublatum,

quæ portas muniebant valde spisse coagmentatas,

455

bifores, altas: duo autem intus vectes eas

continebant invicem-transversi, una vero clavis inhærebat.

Stetitque valde prope profectus, et adnixus percussit medias,

firmiter divaricatis-pedibus-stans, ut ne ei minus-grave telum esset.

Abrupit autem ambos cardines: ceciditque lapis intro

460

magno-pondere, immane vero circum portæ crepuere: nec vectes

sustinuere, tabulæque disruptæ-sunt alio alia,

lapidis ab impetu. Insiliit autem splendidus Hector,

nocti veloci similis aspectu: fulgebatque ære

terribili, quo indutus-erat circa corpus: duas autem manibus

465

hastas tenebat. Haud quis illum inhibuisset occurrens,

præter deos, quando insiliit in-portas; igne vero oculi ardebant.

Hortabatur autem Trojanos, conversus ad turbam,

murum ut-transcenderent: illi vero hortanti paruerunt:

protinusque alii quidem murum transcenderunt, alii vero per ipsas

470

affabre factas infundebantur portas: Danai autem diffugerunt

naves ad cavas: tumultusque ingens factus-est.