Sic hi quidem talia inter se loquebantur.

Prope autem ipsos venit internuntius Argicida,

100

animas procorum deducens, ab-Ulysse domitorum:

illi vero proinde attoniti recta iverunt, ut intuiti-sunt.

Cognovit autem anima Agamemnonis Atridæ

filium carum Menelai, inclytum Amphimedontem;

hospes enim ei erat, in Ithaca ædes habitans.

105

Hunc prior anima alloquebatur Atridæ:[TR1]

Amphimedon, quid passi obscuram terram subiistis,

omnes selecti et ætate-æquales? neque aliter

aliquis cernens elegisset per urbem viros optimos.

Utrom vos in navibus Neptunus domuit,

110

excitatis sævis ventis et fluctibus ingentibus?

an alicubi hostiles viri malis-affecerunt in terra,

boves prædantes et ovium greges pulcros?

an super urbe pugnaturi occubuistis, et mulieribus?

dic mihi interroganti; hospitem autem tibi profiteor-me esse.

115

An non meministi, quando illuc deveni vestram domum,

hortaturus Ulyssem, cum deo-pari Menelao,

ad Ilium una ut-comitaretur, bene-tabulatis in navibus?

mense autem deinde toto omnes transivimus latum pontum,

vix-tandem persuadentes Ulyssi urbium-vastatori.

120

Eum autem rursus anima alloquebatur Amphimedontis:

[Atride augustissime, rex virorum Agamemno,]

memini hæc omnia, Jovis alumne, ut dicis:

tibi autem ego bene prorsus omnia et accurate narrabo,

nostræ mortis malum finem, qualis contigerit.

125

Amiebamus Ulyssis diu absentis uxorem;

hæc autem nec negabat odiosas nuptias, nec perficiebat,

nobis meditans mortem et fatum nigrum;

sed dolum hunc alium in mente excogitavit:

exorsa magnam telam in ædibus texebat,

130

subtilem et immensam; statim autem inter-nos dixit:

Juvenes, mei proci, quandoquidem mortuus-est divinus Ulysses,

manete, urgentes licet meas nuptias, donec vestem

perfecero (ne mihi vana filia pereant)

Laertæ heroi sepulcralem, in tempus quo ipsum

135

fatum perniciosum corripuerit longum-sternentis mortis;

ne-qua mihi in populo Achivarum succenseat,

si sine vestimento jaceat, multa qui-possedit.

Hoc dixit: nobis vero persuasus-est animus generosus.

Tunc interdiu quidem texebat magnam telam,

140

noctu autem dissolvebat, postquam faces sibi-apposuerat.

Sic triennium quidem latebat dolo, et persuadebat Achivis:

sed quando quartus venit annus, et advenerunt horæ,

[mensibus exeuntibus, ac dies multi circumacti-sunt,]

tunc demum aliqua dixit mulierum, quæ certo norat;

145

et ipsam dissolventem invenimus splendidam telam.

Sic id quidem perfecit, etiam nolens, ex necessitate.

Quando illa vestimentum ostendit, ubi-texuerat magnam telam

et-laverat, soli simile vel lunæ:

tunc demum Ulyssem malus alicunde duxit deus

150

agri in extremitatem, ubi ædes habitabat subulcus.

Illuc venit carus filius Ulyssis divini,

ex Pylo arenosa reversus cum nave nigra;

hi vero procis mortem malam moliti,

venerunt ad urbem inclytam; nempe Ulysses

155

posterior, at Telemachus ante præibat.

Illum vero subulcus duxit, mala corpore vestimenta habentem,

mendico miserabili similem, et seni,

[baculo innitentem; ac turpia circa corpus vestimenta indutus-erat;]

nec quisquam nostrûm potuit cognoscere ipsum esse;

160

ubi derepente se-ostendit, nec qui majores natu-erant:

sed verbisque malis incessimus atque ictibus.

At ille ad-tempus quidem tolerabat in ædibus suis

percussus et objurgatus, patienti animo:

sed quando demum ipsum suscitavit Jovis mens ægidem-tenentis,

165

cum Telemacho quidem perpulcra arma sublata

in thalamum deposuit, et obdidit pessulos:

atque ipse suam uxorem multo-astu jussit

arcum procis ponere, canumque ferrum,

nobis infortunatis certamina, et cædis principium.

170

Nec quisquam nostrûm poterat validi arcus

nervum tendere; valde vero impares eramus:

sed quando in-manus pervenit Ulyssis magnus arcus,

ibi nos quidem omnes increpabamus verbis subulcum,

arcum ne daret, nec si valde multa ille diceret;

175

Telemachus vero eum solus hortans jussit.

Atque accepit manu audens divinus Ulysses,

facileque tetendit arcum, ac misit sagittam per-ferrum;

stetitque deinde super limen accedens; velocesque effudit sagittas,

horrendum circumspectans; percussit vero Antinoum regem.

180

Ac postea aliis immittebat tela luctuosa,

ex-adverso collimans; illi vero conferti cadebant.

Manifestum autem erat, quod aliquis ipsis deorum adjutor esset.

Statim enim per ædes, sequentes impetum suum,

interficiebant quaquaversum; illorum vero gemitus oriebatur fœdus,

185

capitibus percussis, pavimentum autem totum sanguine undabat.

Sic nos, Agamemno, periimus; quorum adhuc etiam nunc

corpora neglecta jacent in ædibus Ulyssis:

nondum enim sciunt amici nostri per ædes uniuscujusque,

qui, abluto atro tabo ex vulneribus,

190

depositos lugerent; hic enim honor est mortuorum.

Hunc autem rursus anima alloquebatur Atridæ:

felix Laertæ fili, sollers Ulysse,

profecto cum (præditâ) magna virtute potitus-es uxore.

Adeo bona mens erat eximiæ Penelopæ,

195

filiæ Icarii; adeo bene meminerat Ulyssis,

viri cui-virgo-nupserat; ideo ei gloria nunquam peribit

suæ virtutis: facient autem terrestribus cantilenam

immortales amabilem celebrata prudente Penelopa.

Non sicut Tyndarei filia mala molita-est opera,

200

cui-virgo-nupserat interfecto marito: odiosa vero cantilena

erit inter homines; gravemque famam intulit

feminis mulieribus, etiam ei quæ bene-morata fuerit.

Sic hi quidem talia inter se loquebantur,

stantes in Orci ædibus, sub cavernis terræ.]

205

Illi autem ut ex urbe descenderunt, cito in-prædium pervenere

pulcrum Laertæ cultum, quod quondam ipse

Laertes acquisierat, postquam valde multum laborarat.

Illic ei domus erat: circùmque stabulum currebat circumquaque,

in quo comedebant et sedebant et dormiebant

210

famuli servi, qui ei grata laborabant.

Inerat vero et mulier Sicula anus, quæ senem

diligenter curabat in agro, procul ab-urbe.

Ibi Ulysses famulis et filio sermonem dixit:

Vos quidem nunc ite in-bene-ædificatam domum intro;

215

in-cœnam autem statim porcorum mactate quicumque optimus:

at ego patrem tentabo nostrum,

utrum me agnoscat et discernat oculis,

an ignoret, multo tempore seorsum quum-abfuerim.

Sic locutus, famulis Martia arma dedit.

220

Illi quidem deinde in-domum celeriter ivere: at Ulysses

propius ivit ad-abundans-fructibus arbustum, tentare-cogitans.

Neque invenit Dolium, in-magnum hortum descendens,

nec quenquam servorum, nec filiorum; verum illi

sepes collecturi, arbusti ut-essent septum,

225

abiverant; atque iis senex viam præmonstrarat.

Solum autem patrem invenit bene-culto in arbusto,

circumfodientem plantam; squalentem vero indutus-erat tunicam,

sutilem, turpem; circumque crura bubulas

ocreas sutiles sibi-ligaverat, sentium-vulnera vitans;

230

manicasque super manus, ruborum causa: at superne

caprinam galeam in-capite habebat, dolorem augens (i.e. valde dolens).

Hunc autem ut vidit audens divinus Ulysses

senectute afflictum, magnumque mente dolorem habentem,

stans inde sub excelsa piro lacrimam effundebat.

235

Cogitavit vero deinde in mente et in animo

osculari et amplecti suum patrem, et singula

dicere, quomodo venisset et accessisset ad patriam terram;

an prius interrogaret, singulaque tentaret.

Sic autem ei cogitanti visum-est satius esse,

240

primum mordacibus verbis eum tentare.

Hæc cogitans recta ivit ad-eum divinus Ulysses:

nempe ille quidem deorsum-tenens caput, plantam circumfodiebat:

eum autem astans alloquebatur splendidus filius:

O senex, non imperitia te tenet curandi

245

hortum, sed bene tibi cultura habet, neque omnino,

non planta, non ficus, non vitis, non quidem oliva,

non pirus, non leguminum-area tibi sine cultura est in horto.

Aliud autem tibi dicam; tu vero ne iram induc animo:

ipsum te non bona cura habet, sed simul senectutem

250

gravem habes, squalesque male, et turpia vestimenta indutus-es.

Non quidem inertiæ sane dominus causa non te curat,

neque aliquid in-te servile conspicuum-est intuentibus

formam et staturam; regi enim viro similis-es.

Tali autem similis-es, qui postquam laverit ederitque,

255

debeat-dormire molliter; hic enim mos est senum.

Sed age mihi hoc dic, et accurate narra,

cujusnam servus es virorum? cujusnam vero hortum curas?

et mihi hoc dic vere, ut bene sciam,

si revera utique in-Ithacam hanc advenimus, sicut mihi dixit

260

ille vir, nunc modo obviam-factus huc venienti,

nequaquam valde sapiens: quoniam non sustinuit singula

dicere, et audire meum verbum, ut interrogabam

de hospite meo, sicubi vivatque et exstet,

an jam mortuus-sit, et in Orci ædibus.

265

Edicam enim tibi, tu vero attende, et me audi;

virum quondam hospitio-excepi cara in patria terra,

ad-nostram domum qui-venerat; et nondum quisquam mortalis alius

hospitum longinquorum carior meam advenit domum:

profitebatur autem se ex Ithaca genere esse; ac dicebat

270

Laerten Arcesiaden patrem esse ipsi.

Hunc quidem ego ad domos ducens bene hospitio-excepi,

cum-cura amice-tractans, multa in domo mihi quum-essent;

et ei dona præbui hospitalia, qualia decebat:

auri quidem ei dedi bene-elaborati septum talenta,

275

dedi vero ei craterem totum-argenteum, floribus-cælatum,

duodecimque simplices lænas, totque tapetas

totidemque pallia pulcra, totidemque ad hæc tunicas:

separatim vero insuper mulieres, eximia opera scientes,

quatuor speciosas, quas voluit ipse eligere.

280

Illi autem respondit deinde pater, lacrimam destillans:

hospes, profecto quidem ad-terram pervenisti, de-qua interrogas;

injurii vero ipsam et improbi viri tenent,

dona atque irrita hæc largiebaris, plurima præbens:

si enim ipsum vivum utique invenisses Ithacæ in populo,

285

eo te bene donis remuneratus dimisisset,

et exceptione bona; hoc enim jus est ei quicunque cœperit.

Sed age mihi hoc dic, et accurate narra,

quotus jam annus est, quando hospitio-excepisti illum,

tuum hospitem infelicem, meum filium, si unquam fuit,

290

infortunatum? quem alicubi, procul ab-amicis et patria terra,

vel alicubi in ponto comederunt pisces, vel in terra

feris et avibus captura factus-est; neque ipsum mater

flevit compositum, paterque, qui ipsum genuimus;

neque uxor multum-dotata, prudens Penelope,

295

ploravit in lectis suum maritum, sicut decet,

oculos illi ubi-clauserit: hic enim honos est mortuorum.

Et mihi hoc dic vere, ut bene sciam,

quis et unde es hominum? ubinam tibi urbs ac parentes?

ubinam autem navis stat velox, quæ te vexit huc,

300

deo-paresque socios? an vector venisti

navi in aliena, illi autem te-exposito discesserunt?

Hunc vero respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses:

enimvero ego tibi hæc valde accurate narrabo.

Sum enim ex Alybante, ubi inclytas ædes habito,

305

filius Aphidantis Polypemonidæ regis:

ac mihi nomen est Eperitus; sed me deus

errare-fecit a Sicania, huc ut-venirem, nolentem:

navis vero mihi hæc (hîc) stat ad agrum, seorsum ab-urbe.

At Ulyssi hic jam quintus annus est,

310

ex quo illinc abivit, et a-mea discessit patria,

infelix: profecto utique ei bonæ erant aves eunti,

dextræ; quibus gaudens quidem ego dimittebam illum,

gaudebat autem ille abiens; animusque adhuc nobis sperabat,

mixtum-iri nos hospitio, et splendida dona daturos.

315

Sic dixit: illum autem doloris nebula cooperuit atra:

ambabus vero manibus sumtum pulverem cinereum

fudit-sibi in caput canum, crebro gemens.

Hujus autem commovebatur animus; in nares vero ei jam

acer spiritus ingruit, carum patrem intuenti.

320

Osculatus-est autem ipsum amplectens, insiliens, et alloquebatur:

Ille quidem hic ipse ego, pater, quem tu inquiris,

veni vigesimo anno in patriam terram.

Sed contine-te a-ploratu fletuque lacrimoso.

Edicam enim tibi; valde autem oportet festinare omnino:

325

procos interfeci in nostris ædibus,

contumeliam ulciscens animo-gravem, et mala opera.

Ei autem rursus Laertes respondebat, dixitque:

siquidem revera Ulysses, meus filius, huc venisti,

signum aliquod mihi nunc dic manifestum, ut persuadear.

330

Illum vero respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses:

cicatricem quidem primum hanc animadverte oculis,

quam in Parnasso mihi inflixit sus albo dente

peregre-profecto: tu vero me emiseras et veneranda mater

ad patrem Autolycum matris carum, ut acciperem

335

dona, quæ huc profectus mihi promiserat et annuerat.

Quin age, tibi et arbores bene-culto in arbusto

dicam, quas mihi olim dedisti ego autem poscebam a-te singulas,

puer quum-essem, per hortum comitans; ac per eas

vadebamus, tu autem nominasti et dixisti singulas.

340

Piros mihi dedisti tredecim, et decem malos,

ficos quadraginta; vitium-ordines vero mihi hic diserte-dixisti

daturum te quinquaginta; penitus-vindemialis autem unusquisque

erat; illic vero uvæ omnigenæ insunt,

quando Jovis horæ incubuerint desuper.

345

Sic dixit: ejus autem ibidem soluta-sunt genua et carum cor,

signa agnoscentis, quæ ei accurata dixerat Ulysses.

Circa filium vero carum jecit brachia; eum autem ad-se

cepit anima-deficientem audens divinus Ulysses.

At postquam is spiritum-recepit, et in mentem animus collectus-est,

350

iterum verbis respondens allocutus-est:

Jupiter pater, profecto adhuc estis dii in magno Olympo,

si revera proci improbissimam injuriam luerunt.

Nunc autem graviter timeo in mente, ne cito omnes

huc adveniant Ithacenses, nuntios vero

355

circumquaque expediant Cephallenorum ad-urbes.

Hunc autem respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses:

confide, ne tibi hæc in mente tua curæ-sint.

Sed eamus ad domum, quæ hortum prope sita-est:

illuc vero Telemachum et bubulcum et subulcum

360

præmisi, ut cœnam apparent citissime.

Sic igitur locuti, iverunt ad ædes pulcras.

Hi autem quando jam pervenerunt ad-ædes habitantibus-commodas,

invenere Telemachum et bubulcum et subulcum

incidentes carnes multas, miscentesque nigrum vinum.

365

Interim vero Laerten magnanimum sua in domo

famula Sicula lavit, et unxit oleo;

ac deinde lænam pulcram ei circumjecit: at Minerva

prope astans membra auctavit pastori virorum,

majoremque, quam antea, et habitiorem fecit aspectu.

370

E balneo vero is egressus-est; admirabatur autem ipsum carus filius,

ut vidit immortalibus diis similem coram:

et ipsum compellans verbis alatis allocutus-est:

O pater, certe omnino aliquis te deorum sempiternorum

formaque staturaque præstantiorem reddidit aspectu.

375

Eum autem rursus Laertes prudens contra allocutus-est:

utinam, Jupiterque pater, et Minerva et Apollo,

qualis Nericum cepi, bene-ædificatam urbem,

litus continentis, Cephallenibus imperans,

talis tibi hesternus in nostris ædibus,

380

arma habens humeris, astitissem, et propulsassem

viros procos; eo ipsorum genua solvissem

multorum in ædibus; tu vero mente intus lætatus-fuisses.

Sic hi quidem talia inter se loquebantur.

Illi autem postquam cessarant a-labore, apparaverantque convivium,

385

ordine sedebant in sedilibusque soliisque.

Ibi illi quidem prandio manus-admovebant; prope autem

venit senex Dolius, unaque filii hujus senis,

ex operibus fatigati: quippe egressa vocaverat eos

mater, anus Sicula, quæ ipsos nutriebat, atque senem

390

studiose curabat, postquam senectus corripuerat.

Illi vero ut Ulyssem viderunt, agnoveruntque animo,

steterunt in ædibus attoniti; at Ulysses

blandis verbis eos compellans allocutus-est:

O senex, sede ad prandium; obliviscimini vero stuporis:

395

dudum enim cibo manus-admovere cupientes

manebamus in ædibus, vos exspectantes semper.

Sic igitur dixit: Dolius autem recta ivit, manibus passis

ambabus; Ulyssisque prehensam osculatus-est manum ad carpum;

et ipsum compellans verbis alatis allocutus-est:

400

O care, quandoquidem rediisti cupientibus valde nobis,

non-vero et exspectantibus, dii autem te deduxerunt ipsi:

salveque, et magnopere gaude; dii vero tibi prospera dent.

Atque mihi hoc dic verum, ut bene sciam,

utrum jam certo norit prudens Penelope

405

reversum te huc, an nuntium expediamus.

Hunc autem respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses:

o senex, jam novit: quid te oportet hæc curare?

Sic dixit: ille vero rursus deinde sedit bene-polita in sede.

Sic autem pariter filii Dolii inclytum circa Ulyssem

410

blande-compellabant verbis, et manibus inhærebant:

ordine vero sedebant juxta Dolium, patrem suum.

Sic illi quidem circa prandium in ædibus occupati-erant;

Fama vero nuntia cito per urbem ibat undique,

procorum gravem mortem et fatum indicans.

415

Illi autem simul audientes vadebant aliunde alius,

cum-strepituque gemituque, ædes antes Ulyssis:

exportabant vero cadavera ædibus, et speliebant singuli:

eos autem qui erant ex aliis urbibus, domum unumquemque

mittebant vehendos piscatoribus, citis navibus imponentes;

420

ipsi vero in concionem ivere conferti, dolentes corde.

Ac postquam convenerant, unaque-frequentes erant,

inter-eos Eupithes surrexitque et locutus-est;

ob-filium enim ei indelebilis in mente dolor sedebat,

Antinoum, quem primum interfecerat divinus Ulysses:

425

ob-hunc ille lacrimas-fundens concionatus-est, et dixit:

O amici, certe magnum opus vir hic molitus-est Achivis:

alios quidem cum navibus ducens multosque et strenuos,

perdidit quidem naves cavas, perdidit autem populos;

alios autem reversus interfecit Cephallenum longe optimos.

430

Sed agite, antequam hic vel in Pylum cito iverit,

vel etiam in Elidem divinam, ubi dominantur Epei,

eamus; aut et postea ignominiosi erimus semper:

contumelia enim hæc sunt etiam futuris auditu.

Si jam non filiorumque fratrumque interfectores

435

ulciscamur, non mihi quidem in mente dulce fuerit

vivere, sed citissime mortuus defunctis interfuero.

Sed eamus, ne præveniant transgressi illi.

Sic dixit lacrimas-fundens: commiseratio autem cepit omnes Achivos.

Prope vero ipsis venit Medon et divinus cantor

440

ex ædibus Ulyssis, postquam ipsos somnus reliquerat;

steteruntque in mediis: stupor autem cepit virum quemque.[TR2]

Inter-eos vero et locutus-est Medon, prudentia sciens:

Audite jam nunc me, Ithacenses; non enim Ulysses

immortalibus invitis diis hæc molitus-est opera:

445

ipse ego vidi deum immortalem, qui Ulyssi

prope astitit et Mentori in-omnibus similis-erat.[TR3]

Immortalis vero deus aliquando quidem antes Ulyssem

apparebat animum-ei-addens, aliquando autem procos turbans

ruebat per domum: illi vero conferti cadebant.

450

Sic dixit: eos vero omnes pallidus timor subiit.

Inter-eos autem et locutus-est senex heros Halitherses

Mastorides; is enim solus videbat ante et retro (præterita et futura):

qui ipsis bene-cupiens concionatus-est et dixit:

Audite jam nunc me, Ithacenses, quodcunque dicam:

455

vestro vitio, amici, hæc opera facta-sunt:

non enim mihi parebatis, non Mentori pastori virorum,

vestros filios ut-desinere-faceretis ab-insipientia:

qui magnum facinus patrabant improbitate mala,

possessiones attondentes, et dedecorantes uxorem

460

viri principis; ipsum vero non-amplius putabant rediturum.

Et nunc sic fiat; parete mihi, sicut dico:

ne eamus, ne qua quis accersitum malum inveniat.

Sic dixit: hi autem deinde surrexerunt magno cum clamore

dimidio-eorum plures; illi vero conferti istic mansere.

465

Non enim ipsis placuit sermo in mente, sed Eupitheo

parebant: statim autem postea ad arma ruebant.

Ac postquam induerant-sibi circa corpus splendidum æs,

conferti congregabantur ante urbem spatiosam.

Ipsis autem Eupithes dux-erat præ stultitia:

470

putabat vero ille ulturum se filii cædem; nec sane erat

retro reversurus, sed illic fatum obiturus.

At Minerva Jovem Saturnium allocuta-est:

O pater noster, Saturnie, summe regnantum,

dic mihi interroganti: quid jam tibi mens intus occultat?

475

nunquid ulterius bellumque malum et pugnam gravem

facies, an amicitiam inter utrosque statuis?

Illam autem respondens allocutus-est nubes-cogens Jupiter:

filia mea, cur me hæc percontaris et interrogas?

non enim dudum hoc quidem excogitasti consilium ipsa,

480

ut nempe illos Ulysses ulcisceretur reversus?

Fac, quomodo vis; dicam vero tibi, sicut decet.

Posteaquam procos ultus-est divinus Ulysses,

fœderibus fidis ictis, hic quidem regnato semper;

nos autem ex-altera-parte filiorumque fratrumque cædis

485

oblivionem faciamus: illi vero se-invicem diligant,

sicut antea: divitiæ autem et pax abunde esto.

Sic fatus, incitavit antea promtam Minervam:

descendit vero ea ab Olympi verticibus concita.

Illi autem postquam cibi dulcis desiderium exemerant,

490

iis inde sermonem exorsus-est audens divinus Ulysses:

Egressus aliquis videat, ne jam prope sint venientes.

Sic dixit: egressus-est autem filius Dolii, sicut jubebat:

stetit inde ad limen profectus; illos vero prope vidit omnes,

statimque Ulyssem verbis alatis allocutus-est:

495

Hi jam prope sunt; sed armemur ocyus.

Sic dixit: illi vero exsurgebant, et arma sibi-induebant,

quatuor circum Ulyssem, sex autem filii Dolii:

inter eos vero deinde Laertes Doliusque arma induebant,

etiamsi cani essent, ex necessitate bellatores.

500

Ac postquam induerant-sibi circa corpus splendidum æs,

aperuerunt fores, exieruntque; præibat autem Ulysses.

Ad eos vero prope filia Jovis accessit Minerva,

Mentori se-assimilans tum corpore, tum etiam voce.

Hanc quidem conspicatus gaudebat audens divinus Ulysses;

505

statimque Telemachum alloquebatur suum carum filium:

Telemache, jam quidem hoc sane memineris ipse aggressus,

viris pugnantibus, ubi discernuntur optimi,

ne-quid dedecores patrum genus, qui antea quidem

roboreque et fortitudine excelluimus totam super terram.

510

Illum autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est:

videbis, si volueris, pater care, hoc in animo,

nequaquam dedecorantem me tuum genus, sicut dicis.

Sic dixit: Laertes vero gavisus-est, et sermonem dixit:

quænam mihi dies hæc, dii cari? profecto valde gaudeo:

515

filiusque neposque de virtute certamen habent!

Eum autem astans allocuta-est cæsiis-oculis Minerva:

o Arcesiade, omnium multo carissime sociorum,

precatus virginem cæsiam-oculis, et Jovem patrem,

statim valde vibratam emitte longæ-umbræ hastam.

520

Sic dixit, et inspiravit ei robur magnum Pallas Minerva.

Precatus autem deinde Jovis filiam magni,

statim valde vibratam emisit longæ-umbræ hastam,

et percussit Euphitem, galeam per æreis-munitam-malis;

ea autem hastam non inhibuit; penitus vero transiit æs:

525

fragoremque-edidit ille lapsus, resonueruntque arma super ipso.

Irruerunt autem primis-pugnatoribus Ulysses et splendidus filius,

et feriebant ensibusque et hastis ancipitibus.

Ac sane jam omnes perdidissent et fecissent reditus-expertes,

nisi Minerva, filia Jovis ægidem-tenentis,

530

clamasset voce, cohibuissetque populum omnem:

Abstinete a-bello, Ithacenses, gravi,

ut sine-cruore utique dirimamini citissime.

Sic dixit Minerva; illos autem pallidus timor cepit:

eorumque subinde territorum e manibus volabant arma,

535

omniaque in terram cadebant, dea vociferata:

ad urbem vero convertebant-se cupidi vitæ servandæ.

Terribiliter autem clamavit audens divinus Ulysses,

insiluitque se-colligens, sicut aquila altivolans.

Ac tum jam Saturnius misit ardens fulmen;

540

decidit autem id ante Cæsiam-oculis forti-patre-natam.

Tunc Ulyssem allocuta-est cæsiis-oculis Minerva:

Generosissime Laertiade, sollers Ulysses,

contine-te, compesceque contentionem omnibus-æque-gravis belli;

ne-qua tibi Saturnius irascatur late-sonans Jupiter.

545

Sic dixit Minerva: ille vero parebat, gaudebatque animo.

Fœdera autem deinde in-futurum inter utrosque fecit

Pallas Minerva, filia Jovis ægidem-tenentis,

Mentori assimilata, tum corpore, tum etiam vice.