ut etiam in Orco,[TR1] caris manibus circumamplexi,

ambo tristi oblectemur fletu?

nunquid mihi simulacrum hoc inclyta Proserpina

immisit, ut adhuc magis lamentans ingemiscam?

215

Sic dixi: ac statim respondit veneranda mater:

væ mihi, fili mi, supra omnes infelix viros,

minime te Proserpina, Jovis filia, deludit,

sed hæc conditio est mortalium, quum mortui-fuerint

non enim amplius carnesque et ossa nervi habent,

220

sed ea quidem ignis valida vis ardentis

absumit, ubi primum reliquerit alba ossa animus:

anima vero, tanquam somnium, avolans volitat.

Sed in-lucem celerrime contende: hæc vero omnia

scito, ut etiam in-posterum tuæ dicas uxori.

225

Nos quidem sic verbis colloquebamur: ac mulieres

accesserunt (incitabat enim inclyta Proserpina),

quotquot optimatum uxores erant, atque filiæ;

hæ vero circa sanguinem nigrum frequentes congregabantur.

At ego consultabam, quo-pacto interrogarem singulas;

230

illud autem mihi in animo optimum videbatur consilium:

stricto acuto gladio crasso a femore,

non sinebam bibere simul omnes sanguinem nigrum.

Illæ vero se-excipientes accedebant; et unaquæque

suum genus enarrabat; ego vero interrogabam omnes.

235

Ibi nempe primam Tyro vidi nobili-patre-natam,

quæ dixit Salmonei eximii se prolem esse;

dixitque Crethei se uxorem esse Æolidæ;

quæ Fluvium amavit, Enipeum divinum,

qui longe pulcerrimus fluviorum super terram labitur:

240

et ea propter Enipei versabatur pulcra fluenta.

Huic vero quum-se-assimilasset terram-cingens Neptunus,

in ostiis fluvii ei accubuit vorticosi:

purpureus autem fluctus circumstitit, monti æqualis,

curvatus: absconditque deum mortalemque feminam.

245

[solvit autem virgineam zonam, ac somnum ipsi offudit.]

Sed postquam perfecerat deus amatoria opera,

inhæsit inde ei manu, verbumque dixit et elocutus-est:

Gaude, mulier, amore hoc; circumvolvente autem anno

paries inclytos liberos; quoniam haud inanes concubitus

250

immortalium: tu vero eos cura enutrique.

Nunc autem abi domum, et contine-te, neu memora:

at ego tibi sum Neptunus terræ-concussor.

Sic locutus, pontum subiit fluctuantem.

Illa autem gravida-facta, Peliam peperit et Neleum;

255

qui fortes ministri Jovis magni fuerunt

ambo: Pelias quidem in spatiosa Iolco

habitabat abundans-pecore; hic vero in Pylo arenosa.

Ceteros Cretheo peperit regina mulierum,

Æsonemque, ac Pheretem, Amythaonemque equestrem-bellatorem.

260

Post hanc vero Antiopen vidi, Asopi filiam;

quæ etiam Jovis gloriabatur in ulnis se dormiisse;

et peperit duos filios, Amphionemque Zethumque,

qui primi Thebes sedem condidere septem-portas-habentis,

turribusque-munierunt; quia non sine-turribus poterant

265

habitare spatiosam Thebem, fortes licet essent.

Post hanc autem, Alcmenam vidi, Amphitryonis uxorem,

quæ Herculem invictum, animum-leonis-habentem,

peperit, in ulnis Jovis magni congressa:

et Megaram, Creontis magnanimi filiam,

270

quam habuit Amphitryonis filius, robore semper indomitus.[TR2]

Matremque Œdipodis vidi, pulcram Epicasten,

quæ magnum facinus commisit insipientia mentis,

nupta suo filio; ille vero suum patrem ubi-interfecerat,

eam uxorem-duxit: statim vero hæc vulgata dii fecere hominibus.

275

Sed ille quidem in Thebe amœnissima dolores patiens,

Cadmeis imperabat, deorum dira per consilia:

illa autem abiit in Orcum validas-portas-habentem, firmum,

deligato laqueo sublimi ab alto conclavi,

suo dolori implicata: illi vero dolores reliquit pone

280

valde multos, quotquot matris Furiæ efficiunt.

Et Chlorin vidi perpulcram; quam olim Neleus

uxorem-duxit suam ob pulcritudinem, postquam dederat innumera sponsalia,

minimam-natu filiam Amphionis Iasidæ,

qui olim in Orchomeno Minyeo fortiter imperabat:

285

ea vero in-Pylo regnabat, peperitque illi inclytos liberos,

Nestoremque, Chromiumque, Periclymenumque magnanimum.

Post hos autem eximiam Pero peperit, miraculum mortalibus,

quam omnes ambiebant vicini: neque omnino Neleus

ulli dabat, qui non camuras boves latis-frontibus

290

e Phylace abegisset roboris Iphiclei

difficiles abactu: has vero solus pollicitus-est vates eximius

Melampus abacturum se: grave autem dei fatum eum impedivit,

vinculaque sæva, et bubulci agrestes.

Sed quum jam mensesque et dies exacti-essent,

295

rursus circumvolvente anno, et advenerant horæ,

tum vero demum ipsum solvit vis Iphiclea,

vaticinia omnia elocutum: Jovis autem perficiebatur consilium.

Et Ledam vidi, illam Tyndarei uxorem,

quæ sub Tyndareo magnanimos peperit filios,

300

Castoremque equûm-domitorem, et pugilatu-strenuum Pollucem:

quos ambos vivos detinet alma terra;

qui etiam infra terram, honorem a Jove habentes,

modo quidem vivunt alternis-diebus, modo autem rursus

mortui-sunt: honorem vero sortiti-sunt æqualiter diis.

305

Post hanc autem Iphimediam, Aloei uxorem,

aspexi, quæ sane dicebat Neptuno se-congressam-esse:

et peperit duos filios (brevis autem vitæ fuerunt),

Otumque deo-parem, inclytumque Ephialten;

quos procerissimos enutrivit alma Terra,

310

et longe pulcerrimos, post inclytum quidem Orionem.

Novennes etenim hi etiam novem-cubitorum erant

latitudine: at longitudine erant novem-ulnarum.

Qui etiam immortalibus minabantur in Olympo

certamen allaturos se tumultuosi belli:

315

Ossam Olympo conati-sunt imponere, at Ossæ

Pelium nemorosum, ut cœlum ipsis scansile esset.

Et sane perfecissent, si ad-pubertatis mensuram pervenissent:

sed perdidit eos Jovis filius, quem peperit pulcris-comis Latona,

ambos, antequam ipsis sub temporibus pili

320

florerent, tegerentque mentum florenti lanugine.

Phædramque, Procrinque vidi, pulcramque Ariadnen,[TR3]

filiam Minois exitiosi, quam olim Theseus

ex Creat in fœcundum-solum Athenarum sacrarum

duxit quidem, sed non potitus-est; antea vero ipsam Diana occidit

325

Dia in circumflua, Bacchi testimonio damnatam.

Mæramque, Clymenamque vidi, odiosamque Eriphylen,

quæ aurum pro-suo marito accepit pretiosum.

Omnes vero non ego dixero, neque nominavero,

quotquot heroum uxores vidi, ac filias:

330

prius enim etiam nox abiret divina: sed et hora

dormiendi mihi, sive ad navem celerem digresso ad socios,

sive hic: deductio autem diis vobisque curæ-erit.

Sic dixit: illi vero omnes muti facti-sunt silentio;

voluptateque tenebantur per ædes umbrosas.

335

His vero Arete candidis-ulnis exordiebatur sermonem:

Phæaces, quomodo vobis vir hic videtur esse,

formaque, magnitudineque ac mente intus æqua?

Hospes vero itidem meus est; unusquisque autem vestrûm particeps-est honoris hujus:

ideo ne festinantes dimittite, neu dona

340

sic egenti præcidite: multa enim vobis

bona in ædibus, deorum benignitate, jacent.

Inter-hos autem et locutus-est senex heros Echeneus:

[qui Phæacum virorum maximus-natu erat:]

O amici, non utique nobis præter rem nec præter decorum

345

loquitur regina prudens; sed obedite:

Alcinoo autem ex ipso pendet opusque dictumque.

Huic autem rursus Alcinous respondit, dixitque:

hoc quidem ita vere stabit verbum, si ego

vivus Phæacibus navigandi-studiosis impero.

350

Hospes autem sustineat, valde licet reditum desiderans,

omnino jam exspectare in crastinum, donec totum

munus perficiam: deductio autem viris curæ-erit

omnibus, maxime vero mihi, cujus imperium est in populo.

Hunc autem respondens affatus-est ingeniosus Ulysses:

355

Alcinoe rex, omnium nobilissime civium,

si me etiam in annum jusseritis hic manere,

deductionemque apparaveritis et splendida dona dederitis,

etiam hoc mallem, et multo utilius esset,

pleniore cum manu caram in patriam pervenire;

360

et magis honorabilis et carior viris essem

omnibus, quotquot me in-Ithacam viderent reversum.

Huic autem rursus Alcinous respondit, dixitque:

o Ulysse, hoc quidem neutiquam te suspicamur aspicientes,

impostoremque te esse et fallacem, qualiter multos

365

pascit terra nigra late-dispersos homines,

mendaciaque concinnantes, unde quis neque suspicaretur:

tibi vero inest quidem species verborum, inest et mens bona;

historiam vero, ut et cantor, scite enarrasti

omniumque Argivorum tuique ipsius dolores tristes.

370

Sed age mihi hoc dic, et accurate narra,

si quos eximiorum sociorum videris, qui una te ipsum

ad Ilium simul comitati-sunt, et illic fatum obierunt.

Nox autem hæc valde longa, immensa; neque adhuc tempus

dormiendi in ædibus: tu autem mihi dic mirifica opera.

375

Etiam ad auroram divinam sustinerem, quando mihi tu

sustineres in ædibus tuos dolores narrare.

Hunc autem respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses:

Alcinoe rex, omnium nobilissime civium,

tempus quidem multi sermonis, tempus vero et somni:

380

sin vero adhuc audire utique cupis, haud equidem

hæc tibi invidebo et miserabiliores alios narrare

dolores meorum sociorum, qui jam post-hæc perierunt:

qui Trojanorum quidem effugerant luctuosum bellum,

in reditu vero perierunt, malæ causa feminæ (Helenæ).

385

Ac postquam animas quidem disperserat huc illuc

casta Proserpina mulierum feminarum,

venit deinde anima Agamemnonis Atridæ

dolens; circumque aliæ congregatæ-erant, quæcunque simul cum-eo

domo in Ægisthi perierunt et fatum obierunt.

390

Agnovit vero statim me ille, postquam biberat sanguinem nigrum:

flebat autem is acute, uberes lacrimas destillans,

extendens ad me manus, attingere cupiens:

sed non amplius ei aderat vis firma, neque omnino potentia,

qualis quidem antea erat in flexilibus membris.

395

Illum quidem ego flevi conspicatus, misertusque sum in-animo,

et ipsum compellans verbis alatis allocutus-sum:

Atride augustissime, rex virorum, Agamemno,

quodnam te fatum domuit longum-sternentis mortis?

utrum te in navibus Neptunus domuit,

400

excitato sævorum ventorum immenso flatu?

an te hostiles viri læserunt in terra,

boves abducentem atque ovium greges pulcros,

an pro urbe pugnaturum sive feminis?

Sic dixi: ille autem me statim respondens allocutus-est:

405

generosissime Laertiade, sollers Ulysse,

nec me sane in navibus Neptunus domuit,

excitato sævorum ventorum immenso flatu;

nec me hostiles viri læserunt in terra:

sed mihi Ægisthus quum-struxisset mortemque fatumque,

410

occidit, cum perniciosa uxore, ad-domum vocatum,

convivio-exceptum, uti quis occidit bovem ad præsepe.

Sic perii miserabilissima morte; circum autem alii socii

continuo occidebantur, ut sues albis-dentibus,

qui quidem mactantur in locupletis viri præpotentis

415

aut nuptiis, aut convivio-de-symbolis, aut epulis lautis.

Jam tu quidem multorum cædi virorum interfuisti,

et separatim interfectorum, et in aspera pugna;

sed illa potissimum conspicatus misertus-esses animo,

ut circa craterem, mensasque plenas,

420

jacebamus in domo; pavimentum vero totum sanguine fluebat.

Miserabilissimam autem audivi vocem Priami filiæ,

Cassandræ, quam occidebat Clytæmnestra dolosa

propter me: at ego in terra manus elevans

jacebam moriens, ad gladium capiendum: illa autem impudens

425

secessit, nec mihi sustinuit, eunti licet ad Orcum,

manibus oculos comprimere, atque os claudere.

Adeo non est gravius et improbius aliud muliere,

quæcunque talia in mentem facinora induxerit:

quale utique et illa patravit facinus indignum,

430

ingenuo struens marito cædem: sane putabam quidem

gratum me liberis, atque famulis meis,

domum venturum: illa vero apprime exitialia callens

sibique infamiam offudit, et futuris in-posterum

feminis mulieribus, etiam ei quæ probe-agens sit.

435

Sic dixit: atque ego ipsum respondens allocutus-sum:

dii boni! profecto valde genus Atrei altitonans Jupiter

vehementer odit, feminea propter consilia,

ab initio: Helenæ quidem causa periimus multi;

tibi vero Clytæmnestra dolum struxit procul absenti.

440

Sic dixi: ille autem me protinus respondens allocutus-est:

ideo jam nunquam etiam tu uxori quidem mansuetus sis,

neu ei sermonem totum revela, quem bene noveris:

sed aliud quidem dic, aliud vero et celatum sit.

Sed haud tibi, Ulysse, exitium erit ex uxore quidem:

445

valde enim sapiensque est, et bene in-mente consilia novit,

filia Icarii, prudens Penelope.

Profecto quidem ipsam nuptam juvenem relinquebamus nos,

abeuntes ad-bellum; filius autem ei erat ad mamillam,

infans, qui fere nunc quidem in virorum sedet numero,

450

felix; certe enim eum pater carus videbit, veniens,

et ille patrem amplectetur, ut fas est.

Verum mea ne filio quidem me saturari uxor

oculis permisit; prius vero me occidit et ipsum.

Aliud autem tibi dicam, tuque in mente reconde tua:

455

clam, neu palam, caram in patriam terram

navem appelle; quoniam non-amplius fides est feminis.

Sed age mihi hoc dic, et vere narra,

sicubi adhuc viventem audiatis filium meum,

sive forte in Orchomeno, sive in Pylo arenosa,

460

sive forte apud Menelaum, in Sparta lata:

nondum enim fere mortuus-est in terra divinus Orestes.

Sic dixit; atque ego ipsum respondens allocutus-sum:

Atride, quid me hæc interrogas? neque quicquam scio,

vivatne ille, an mortuus-sit: malum autem vana loqui.

465

Nos quidem sic verbis alternantes tristibus

stabamus dolentes, uberes lacrimas defundentes.

Venit autem inde anima Pelidæ Achillis,

et Patrocli, et eximii Antilochi,

Ajacisque, qui præstantissimus erat formaque corporeque

470

ceterorum Danaorum, post eximium Peliden.

Agnovit autem me anima pedibus-velocis Æacidæ,

et lamentans verbis alatis me allocuta-est:

Generosissime Laertiade, sollers Ulysse,

infelix, quodnam adhuc majus in mente molieris facinus?

475

quo-pacto ausus-es ad-Orcum descendere, ubi mortui

sensuum-expertes habitant, hominum simulacra defunctorum?

Sic dixit; atque ego ipsum respondens affatus-sum:

o Achille, Pelei fili, longe præstantissime Achivorum,

veni Tiresiæ propter vaticinium, si quod consilium

480

diceret, quo-pacto Ithacam ad asperam pervenirem:

necdum enim prope veni Achaiam, necdum nostram

terram conscendi, sed semper habeo mala: te vero, Achille,

nullus vir majorum beatior, nec posterorum:

antea etenim te vivum honorabamus æqualiter diis

485

Argivi; nunc rursus potenter imperas mortuis,

hic dum-es; ideo neutiquam mortuus tristeris, Achille.

Sic dixi: ille autem me protinus respondens allocutus-est:

ne jam mihi mortem consolare, inclyte Ulysse:

mallem rusticus esse-et mercede servire alii,

490

virum apud inopem, cui haud victus multus esset,

quam omnibus manibus defunctis imperare.

Sed age mihi de-filio meo generoso sermonem dic,

utrum profectus-sit ad bellum, inter-primos-pugnator ut-esset, an etiam non.

Dic vero mihi etiam, de-Peleo eximio si quid audiveris,

495

utrum adhuc teneat honorem multos apud Myrmidonas,

an ipsum despiciant per Hellademque Phthiamque,

eo-quod ipsum senium occupat manusque pedesque.

Non enim ego ei adjutor sum sub radiis Solis,

talis ut-essem, qualis olim in Troja lata

500

trucidabam populum fortissimum, propugnans Argivis.

Si talis venirem vel paulisper in patris domum,

tum alicui terribiliter-ostenderem meum robur et manus invictas,

eorum qui illum violant, arcentque ab honore.

Sic dixit; atque ego ipsum respondens allocutus-sum:

505

certe quidem de-Peleo eximio nihil audivi:

sed tibi de-filio quidem Neoptolemo caro

omnem veritatem dicam, ut me jubes;

ipse enim illum ego cava in nave æquali

duxi e Scyro ad bene-ocreatos Achivos.

510

Nempe quando circa urbem Trojam inibamus consilia,

semper primus dicebat, et non aberrabat a-dicendis:

Nestorque deo-par et ego eum vincebamus soli.

At quum in campo Trojanorum pugnabamus ære,

nunquam in multitudine manebat virorum, neque in turba,

515

sed longe præcurrebat, suo robore nulli cedens;

multos autem viros trucidavit in aspera pugna.

Omnes vero non ego dixero nec nominavero,

quantas copias occiderit, propugnans Argivis:

sed qualem illum Telephiden interfecerit ferro,

520

heroem Eurypylum: multi vero circa eum socii

Cetei trucidabantur, muliebria propter dona.

Illum sane pulcerrimum vidi, post Memnonem divinum.

Ac quum in equum conscendimus, quem fabricavit Epeus,[TR4]

Argivorum principes, mihi autem omnia commissa-erant:

525

[et ut-aperirem densas insidias, et ut-includerem:]

hic alii Danaorum ductores ac principes

lacrimasque sibi-abstergebant, tremebantque subtus membra cujusque;

illum vero nunquam omnino ego vidi oculis

nec pallescentem corpore pulcro, neque a-genis

530

lacrimas abstergentem: sed is mihi permultum supplicabat

ab-equo ut-exiret; gladii autem prensabat capulum,

et hastam ære-gravem, malaque Trojanis moliebatur.

Sed quando Priami urbem depopulati-sumus excelsam,

portionem et munus eximium habens, navem conscendebat

535

incolumis, neque eminus-ictus acuto ære,

nec cominus vulneratus; ut sæpe

fit in bello; promiscue vero furit[TR5] Mars.

Sic dixi: anima autem pedibus-celeris Æacidæ

abibat magnis passibus-gradiens per asphodelo-plenum pratum,

540

læta, quod ei filium dixissem insignem esse.

Ceteræ vero animæ mortuorum defunctorum

stabant mœrentes, narrabantque dolores unaquæque.

Sola autem Ajacis anima Telamonii

longe absistebat, irata propter victoriam,

545

qua ipsum ego vici, judicio-contendens apud naves,

de armis Achillis; proposuit autem veneranda mater.

[filii autem Trojanorum judicarunt et Pallas Minerva.]

Utinam sane non vicissem tali in certamine:

tale enim caput ob ista arma terra detinuit,

550

Ajacem, qui præstantissimus forma et rebus-gestis fuit

ceterorum Danaorum, post eximium Peliden.

Illum quidem ego verbis alloquebar blandis:

Ajax, fili Telamonis eximii, non ergo eras

ne mortuus quidem obliturus mihi iræ, ob arma

555

perniciosa? illa autem perniciem dii fecerunt Argivis.

Talis enim ipsis turris periisti: propter-te autem Achivi,

æque-ac propter-Achillis caput Pelidæ,

dolemus defunctumque usque: neque quisquam alius

in-culpa est, sed Jupiter Danaorum exercitum bellicosorum

560

graviter oderat; tibi vero fatum imposuit.

Sed age, huc-veni, rex, ut verbum et orationem audias

nostram: doma autem iram et generosum animum.

Sic dixi: ille vero mihi nihil respondit, ibat autem ad alias

animas in Erebum mortuorum defunctorum.

565

Ibi tamen me allocutus-fuisset quanquam-iratus, aut ego ipsum,

sed mihi volebat animus in pectore caro

ceterorum animas videre defunctorum.

Ibi quidem Minoem vidi, Jovis illustrem filium,

aureum sceptrum tenentem, jus-dicentem mortuis,

570

sedentem: illi vero circa ipsum causas dicebant regem,

sedentes stantesque, per amplam-portis Plutonis domum.

Post hunc autem, Orionem ingentem animadverti,

feras simul agitantem per asphodelo-plenum pratum,

quas ipse occiderat in desertis montibus,

575

manibus tenens clavam totam-æream, semper infragilem.

Et Tityum vidi, Terræ augustissimæ filium,

jacentem in solo; is vero per novem jacebat jugera;

duo-vultures autem ipsi utrinque assidentes jecur rodebant,

in viscera penetrantes: is autem non propulsabat manibus:

580

Latonæ enim vim-intulit, Jovis augustæ conjugi,

ad-Pytho eunti, per amœnum Panopeum.

Et vero Tantalum vidi, graves dolores habentem,

stantem in lacu; hic autem attingebat ad-mentum:

stabat vero sitiens; ad-bibendum autem aquam non poterat capere.

585

Quoties enim inclinaret se senex, bibere cupiens,

toties aqua peribat absorpta: circa autem pedes

terra nigra apparebat; arefaciebat vero deus.

Arbores autem proceræ ab-alto fundebant fructum,

piri, et mali-punicæ, et mali pulcro-fructu,

590

ficusque dulces, et oleæ virentes:

quas quum recta-tenderet senex in manibus prehendere,

eas ventus dispellebat in nubes obscuras.

Et vero Sisyphum aspexi, duros dolores habentem,

lapidem gestantem ingentem utraque manu.

595

Nempe ille quidem innixus manibusque pedibusque,

lapidem sursum pellebat ad cacumen; sed quando erat

summum superaturus, tunc illum deturbabat potens-vis

retro: deinde in-solum volvebatur lapis impudens.

Verum ille rursus trudebat contendens; ac sudor

600

defluebat e membris, pulvis vero a capite movebatur.

Post hunc autem vidi vim Herculeam,

simulacrum; ipse vero inter immortales deos

oblectatur in conviviis, et habet pulcris-talis Heben.

[filiam Jovis magni et Junonis aureos-calceos-habentis.]

605

Circa autem ipsum clangor mortuorum erat, avium instar,

undique agitatorum: ille vero, obscuræ nocti similis,

nudum arcum tenens, et ad nervum sagittam,

horrendum circumspectans, semper jaculaturo similis.

Terribilis autem ei circa pectora balteus,

610

aureum erat lorum; ubi miranda opera inerant,

ursique, agrestesque apri, torvique leones,

præliaque, pugnæque, cædesque, homicidiaque.

Non hoc fabricato aliud quid fabricaverit is

qui illud cingulum sua comprehenderit arte.

615

Agnovit autem statim ille, postquam vidit oculis,

et me lugens verbis alatis allocutus-est:

Generosissime Laertiade, sollers Ulysse,

ah miser, certe aliquod et tu malum fatum sustines,

quale ego ferebam sub radiis Solis.

620

Jovis quidem filius eram Saturnii; verum ærumnam

habebam infinitam: valde enim longe deteriori viro

subditus-eram; ille vero mihi graves imperabat labores;

et olim me huc misit, canem ut-ducerem: non enim aliud

existimabat hoc ullum mihi gravius fore certamen.

625

Eum quidem ego subduxi et traxi ex Orco:

Mercurius autem me duxit, ac cæsiis-oculis Minerva.

Sic fatus, ipse quidem rursus abiit in Plutonis domum.

At ego illic manebam constanter, si quis adhuc veniret

virorum heroum, qui jam olim perierant.

630

Et adhuc priores vidissem viros, quos volebam quidem:

[Theseum, Pirithoumque, deorum gloriosos filios:]

sed prius gentes congregabantur infinitæ mortuorum,

sonitu immenso; me vero pallidus timor cepit,

ne mihi Gorgonium caput horrendi monstri

635

ex Orco mitteret inclyta Proserpina.

Statim deinde ad navem profectus, jubebam socios

ipsosque inscendere, et retinacula solvere:

illi vero statim ingrediebantur et in transtris consedere.[TR6]

Hanc autem (navem) per Oceanum flumen ferebat unda fluenti,

640

primum quidem remigatio, postea autem optimus ventus.