Cjànt Trentunèin
vuli e amòu al puntava vièrs il stes sen.
vistìt coma laltrànimis gloriòis.
visìn ieri, comche di èsi a doveva,
vegnìnt jù, nulànt a mi fès rivà mista.
univèrs secònt il mèrit che chèl al tèn
un a nol pòl e tant mancu al tenta;
ùmil e alta pì di creatura,
uchì al à butàt fòu chistu bièl flòu.1811 tornànt dopo a leterna fontana.
Tiràt ti mias tu fòu da serf1766 a libertàt
ti tèn, chìun punt ghi metìn, combon sartòu
Ti sòs par nu splendòu di lus meridiana1812 ti jòdis Lùsia, ca veva Beatrìs movùt
te pa la gràsial suplichèa la virtùt
tanta cuantchan dèn ànzul on ànima,
tantamirasiòn i no vevi maj vùt
tant compal so jodi, dutl me preà
tant che djòdighil pì pusìbul iai podùt!
tal vuardalu, da na solaparènsa
Tal ters òrdin di scjalìns e sùbit sot
tal sostègnilu, el so sguàrt a si veva dut
Tal so profònt jodùt i vevi ca sinterna
tal sleàsi dal cuàrp, godi pur1767 ti pòdis.
tal scuadràl sìrcul, e no ghi la fàn,
tal post di Beatrìs jodùt i vevi un ansiàn
Taj vuj en dut al splendeva dun luòu san
Ta sta banda chì, indà che il flòu al è madùr1783 ta li grand òperis di Roma a rivàvin,
Ta la profonda e clara sostansa
ta laltra banda, ndà ca si jòdin ntajàs
svuàla pur in alt cuj vuj par stu gjardìn
sufrìtl veva, e l infièr pur, prin di vignìghi fòu;1787 Stu chì, adès, che da la pì scura tana
sti fèminis gloriòis, e sot di lòu
stànimis nocèntis la jùa sòn restàdis.
sostànsis e acidèns1820 e il so costùn,
sintàt ghiè visìn1802, e lunc l altril ripoa1803 sielzùs Checo, Benedèt e Agustìn
Sensa rispundi, i vuj alsàt i vevi dal bàs
sensa il batièin perfèt di Crist,
se tu atènt i ti vuàrdis e scòltis.
se i vuj ti tèns sempri ca jùn ta stu font;
Se i bàrbars, vegnìnt ta li contràdis
se di tegnighi i vujntòr i no fòs stàt bon.
Sara e Rebeca, Gjudit e chìta stu cjèl
risèif, che altri di fà a no miè dàt,
rifletùtl pareva, el pareva nfogàt
Pur godìnt il so plaej, chèl, contemplànt,
punt fìs dal consej eterno e divìn,1808 Protèilu tu daj muvimìns umàns:
pròpit cussì mi era zuda scomparìnt
pròpit comun scjàp di às a sinflòra
prin di vej otegnùt veri elesiòns.1790 prin cal murìs, da la biela nuvisa
plovi, partada in ta li mins sàntis
pìn sù dal pensej mortàl, cuant chi vorès
pìn alt, fin lasù, là da lùltima salùt.
pì ghi somèa, che la so claresa
pì e pì a ghi entrava in tal raj
pì ben si savarès da la to vitòria.
pì a lus di chè ca ghiè pi lontana1772,
Pì a fà la bontàt to che socori
parsè chjò i sojl so bon e fedèl Bernàrt.1768 parsche, secònt la viiòn che vùt a vèvin
parsche tu di dut sè ca lunnulèa
parsche par lès eterna dut se ca eìst
parsche la lus divina a penetra l grant
par via chel ben, che dal volej al è ogèt,
par un puchitìn e 'n altri al torna
par spirs che di luj a parèvin imàginis.
Par sigùr chistu godi tant nsiminìt
par èsi cussì visìns da lAugusta,1799 Oh siora, cussì tant granda ti sòs e vàls,
Oh generoa gràsia che permetùt
ogni mua doventànt tant pì serena.
on sù on jù, atorotòr dut vuardànt.
O trìn luòu chen taun unic punt nstelàt
O sfavilà di lus che tant ti ti àlsis
nuja uchì doma par cau a eìst
no si si sinta par propri mèrit e sclet,1789 No parschi lu vès di aspièt divièrs jodùt
Nèl zìn sù en jù tra l insima el flòu
nè par dut chistu di memoria non dai asaj.
nè jodi malinconìa o fan o sèit ti podaràs;
Nocoreva altri taj secuj recèns,1796 mia dientrà cul vulin ta la lus eterna
mi veva che nbacuchìt ieri e mut.
mi si mostrava la milisia santa1752 maravèis si fèvin cuant chen Lateràn
Mancu adès i diaraj, cjàr letòu,
ma zà al ziraval volej me, ei deidèris,
ma vuarda ben i sèrclis fin al pì remòt,
ma tal pensej a dìs, fin ca si mostra:
ma pur a sèrcjn pal rapuàrt ca no cjàtin
Ma parchel timpl pasa chembacuchìt dut
ma par chel dàltris, cun certi condisiòns;
ma pa la miej virtùt djodi chi vevi
ma noera nuja che la so figura
ma nè chì nè lì a siera puntàt fis.
Ma mentri chjòi parli seguìsimi adès
ma li me àlis a chistu no bastàvin:
ma laltra1753 che svualànt a jòt e cjanta
ma jòl grop i ti dìsfi, comchi tjodaràs,
ma encja da li so vòus zovinùtis,
Ma dopo che vegnùt l eral timp da li gràsis,
ma'l podej di nòuf jodilu, po, pì no ti pòs,
lui un bièl puc di pì da laltra front.1774 li vìtis spirituàls una a una,
Li mùis dùtis a vèvin di flama viva
la vista a impedìva ol splendòu;
la to gràsia i cognòs ben, e la virtùt.
la sù ndà chel so amòu1755 al eterna.
la rasa umana tant amàr a gusta;
la me viiòn, encja se alc pur i ritèn
la gràsia da lalta lus si conferìs
la Gloria di chèl ca la 'nnamora
La forma universal di stunsièmit
la caritàt di chèl chen ta chistu mont
la banda pì oriental dal oriònt
Lalta fantaìa no veva chì nuja podùt;
jùa zevan ta chel grant flòu ca siadorna
jù ghia partàt cuant chel fì di Diu stes
jòt là Beatrìs cun ducju chej beàs
Jòt ben adèsn ta la mua che a Crist
jodùt i vevi na bielesa chun ridi beàt
jodùt i vevi caèrin cuai unìs insièmit
jodùt i vevi ànzui e ànzui che fièstis
jodi ti pòs che da scjalìn a scjalìn,
jodi i volevi comca si unìvin
Jòi cròt che, pa la granda luminasiòn
jò chen ta stu post divìn da chel umàn,
intra sè, in ta stu post alt, pì o mancu ben.1792 Insìma di ic jodùt i vevi tanta legresa
indà che a sèl volej eterno ti tèn atòr,
in tea pareva coma luòu rifletùt,
In te miericordia, in te pietàt,
in te magnificensa, in te a si fà una
in tal trono chei so mèris ghi conferìsin.1763 in tal so colòu stes, mi pàr di vej jodùt,
in tal miès a splendeva e dut atòr
in tal eterno dal timp ieri vegnùt
in taj vujl vuarda da la nustra regina,
In ta stu post indà chjodìn dùcjus scju beàs
in ta chej zìmuj da la Santa Scritura
In me la to granda virtùt custodìs,
in luj a sjòt, e cussì sia, a mi veva dìt,
in luj jodevi un pari1762 bon e cristiàn.
in ic dut si concentra, che al difòu
In forma duncja di càndida roa
in conformitàt cu li so primi gràsis.
imàgin e sìrcul e parsche tacàs a stàn;
il so deideri svualàl vòu sens àls.
Il re chen ta stu regnu ni conferìs paua
il pì bièl di sè caè mortàl a jodèvin;1760 il pari al è che par gran goloitàt
il mortàl vuli pì di tant a nol dista
il me jodi dut al veva comprendùt
il flòu1781 dal so fueàn dut cuant separànt;
il duca che vivil veva di mana
il amòu chel soreli al mòuf e laltri stèlis.
iàltris1785 na gran separasiòn a fàn,
I vuj da Diu dilès e veneràs,
i vuj a ic cul stes gust l veva puntàt luj stes,1777 i so sintimìns, dopo duti li so pròvis.
i pojavi jòi me vuj in taj scjalìns
i màscjus li so inocenti plùmis
i jodevi, dal so ridi ornàs e ràis1761,
gràsia che concèditi a pòl chè la sù;1807 ghi fèvin cun plùmis coloràdis ntòr.
ghi deva ai vuj di duti li santànimis.
fisàs ta sta font di gràsia e atèns,
fisa vuardava, imòbil e atenta,
fìs sul oratòu, dimostrasiòn a èrin
fin ca è pusìbul in tal so splendòu.
fin a chèl, Ebrèis a si suseguìsin,
figurasi cuant marveàt chieri jòn dut!
fàt chel pòpul ngràt e sensa costansa.
fà e jodi, chi ti ghi consèrvis sans
Èco a ghi vèvin fàt a la divincjantilèna
en tal miès sti dos beàdis diviions,
en ta li bàndis al èl lustri mancunfogàt,1775 En ta chel post, cun làlis vièrtis, alòr
El vecju sant: Par che dut ben completàt
el spera na dì contènt di tornà contànt,
el mirà me si veva cussi fàt encjamò pìntèns.
Cjànt Trentaduèin
Ei mi recuardi che alora miej mi eri fàt
E tacàt al veva sta santa orasiòn:
e sei to vuj al ters zir zì antìvin
e scuminsiàt al veva cun stu discòrs sant:
E sjò i vèsn tal dii tanta capacitàt
e pur cul cjantà di chista me cansòn
e pìn jù, di zirun ziru, pur altri grant sant.
e perfètl sedi, mi veva dìt, il to cjamìn,
e par segnà sta diviiòn a sòn stàs pì avànt
e luj: Par partàl to deideri a la fin
E la regina dal cjèl, che par ic jòi àrt
e la bontàt che legresa ghi veva dàt, e tanta,
e la Beatrìs, comchognùn di nul jòt.
E jòt ben che dal postn jù cal taja net
e joduda i l'avevi coma na corona
E jò che, pal me1813, maj noai deideràt
E jò chal fin di dutl me deideràt
E i vorès pròpit che tu i ti zèdis
e fìsa la vuarda pur cjantànt oana;
e di front dal pì grant capofamèa
e davòu ti mi vegnaràs cun afesiòn,
E dal siètin scjalìnn jù, compì ndavànt
e da Firensen ta pòpul just e san,
e doru li àlis, e il rest tant blanc
e cul còu al me preà ti scoltaràs sù.
E coma che uchì cu la madona dal cjèl a stàn
E chistu dut clar e ben a si nota
E chì comtal post dal timòn che mal guidàt
E chèl1801 chjodùt rivà l à ogni timp brut,
E chel amòu1798 che par prin al era lì vegnùt
e chal me parlà tant pì virtùt ti ghi dès
E Bernàrt, suridìnt, sèns a mi feva
e basta ti dispòn di jodi Crist.
E alora luj: Maestàt di spìrit,
E Indulà ca è? i vei alòr a colp dìt.
e ndresarìn i vuj vièrs il prin amòu,
e l un dal altri coma iris da irs1823 duti li mins tal just e beàt aspièt
dut taun colp la me mins a veva na scosa sintùt
dut sè ca è'n creatura bontàt.
dut di amòu, a mi darà la gràsia,
Duncja, sensal mèrit da li so uànsis,
ducju chìscjus sintilànt ti contèntis,
ducju i sans e beàs ca ghi èrin atòr,
Dopo che stu prin timp pasàt al era a àn dovùt
dongja da linocensa, par vej la salùt,
Domun punt a mi era di pì grant letargu
disdegnàt nol à di fasi so fatura.1810 Dirimpèt di Pieri sintada tjòs Ana
di zì fin tal infièr1765pa la me cura!
di zent nova e antica popolàt,
di vej par podejl so jodi tegni alsàt
di vej jodùt i cròt, parsche cun un cargu
di un chen mar pìn jù sì bandòna,
di tre colòus e di una grandesa;
di tanti fuèis, e da lì a tornava
di speransa i ti sòs na gran fontana.
di sè si ghjodeva calà la flama.
di sè che sempri al era stàt e godùt;
di poscj vuejs1784 i semisìrcuj, a stàn
di lasàighi a la futura zent i podès;
di lasàl me post mia Beatrìs sugerìt;
di ic tant inamoràt da pari fòuc?
di ic difièt al à sè che lì al è perfèt.
di godi il dii mi veva nvigorìt.
di duti li so fuèis, a sòn impostàs
di dutchista sgaravana svualànt
di cussì tanti ròbis chjò iai jodùt,
di cussì tant amòu e altri tant dilèt
di cuant gradìt ghieral preà daj beàs;1815 di chista, èco là ca sòn la Rachèl
Di chist ti ti rìndis ben cont da li mùis
di chèl che da Maria al erambielìt
di chèl chi mi recuardi, che un ninùt
di che alta lus che in sè a è vera.1817 di caritàt, e la jù, pa li zens mortàls,
di benevula ligrìa, che, sturnìt,
Dentri di te a sia impiàt chel amòu
dentri di sè, o letòu, la nustr imàgin;
davànt dic al veva làlis sos vierzùt.
dal univèrs al à fin uchì jodùt
dal to grant podej e da la to bontàt
dal so voto a ghi vèn di pensà tant,
dal pì alt scjalìn, tu ti la jodaràs
dal mièl che dàt ghi veva indulsimìnt.
dal alt raj, scumbusulàt i sarès stàt
daj me vuj tant e a lunc oservada,
da la roa ndà che cuj vuj zìnt i stìn.
da la Gliia Santa che da Crist risevùt
da lalta lus alòr jodùt i vevi tre zìrs
da duti che stràdis e che manièris,
Da chìn sù il me jodi al era stàt pì che maj
Da che regiòn che pì in sù a tona,
Dic i dìs, ma sintùt i vevi altri peràulis:
cussìl grant Zuan1786, al opòst di lòu,
cussì, cuai coma zì da val a mont
Cussì tornàt i eri a la dutrina
cussì tant nobilitàt ti às, chel so fatòu
cussì sù pa la viva lus cjaminànt
Cussì preàt i vevi; e chè, par lontana
cussì jòi jodevi ei scoltavi benòn
cussì jò a che granda viiòn; ma invàn
cussì e culà; e chì cal basti l efièt.1794 Cussì dal soreli la nèif disgjelada a vèn;
cussì che, vuardànt vièrs di luj, ti penetraràs
cussì che nuja ghintriga pì di chel tant.1756 cussì che lànima me, chì tias fàt sana,
cussì che cul tornà ta la me memoria
cussì che biela e buna oriflàma1776 cussì chal pì alt jodi alsàl posi la sèa,
Cussì alòr la me mins, sensa paua,
cussì al vint cu li fuèis lierùtis
cun gràsia che, preànt, otegni ti pòdis;
cun dignitàt a ogni creatura.
cun amòu nsièmit tegnùtn taun volùn
cul zì sempri pìn sù cul bièl raj divìn.
cul valòu infinìt imedeimàt.
cul to prea a liberalu ti zèdis
cul mutami il so mutà i godevi.1822 cuj vuj tos, e nota li nobil ànimis
cuj vuj jodùt i vevi part da lestremitàt1773 cuj al ee, dìmi, l ànzul che cun cussì tant zòuc
cuant che pal disperà ti vèvis jù la sèa.1805 Cuant chjùa vegnèvin tal flòu, di bancn banc,
cu la so feden Crist, chìstis a sònl mur1782 creànt, a so gust di gràsia al dota
creàdis par svualàn ta chistaltesa,
contenta duta di vuardà so fia,1804 contemplantl godeva dut sè caera bon.1770 contà cuant biela caeran realtàt.
Coma un pelegrìn chen tal templi entrànt
coma roda che ben a ziran dut e par dut,
coma me di scoltà ti dègnis, lasànt chel bièl lòuc
coma fuèis i vaj una una nominànt
Coma cuant che durànt un sun clar i ti jòs
Coma chèl che forsi da la Croàsia
comdi un lamp cun ràis che dut a sclarìvin.
comdal soreli la stela matutina.
comche lì da Beatrìs la me vista;1764 comchiai tal imparà, i no ausarès
Com chej studiòus cha plen si concèntrin
cjantànt Ave, Maria, gràsia plena,
Cjànt Trentatreèin
Chista mprimurida zentalòr jòt ben
chèl che par dut l univèrs si scuaderna,1819 chèl che lì a la so sinistra1800 al stà,
chèl che di dut stu marveà al era caua.
chèl ca la domanda, maè pur veretàt
chel altri1824 chai prins doj ghi feva da ters.
Chej doj sintàs lasù pì contèns tjòdis
chej che crodùt ghi vèvin aun Crist futùr;
chej chèrin da un Crist zà vegnùt stàs ispiràs.
chel savej la me mins a veva sospendùt.
chel me aspièt in ic al era rifletùt.
chel lasala par jodi altri aspièt
chel deèrt el martìr sempri da sant
chè1779 a è che vierzùda la veva prin di dut.
chè tu i ti sòs1809 che lumana natura
che spes prin dal domandaghi si la jòt cori.
che se un ben volìnt un a te nol và a ricori,
che sbasada ti ti sòs pa la me salùt
che purificàs a sòn stàs dùcjus scju spìris
che par cuàntis che fin lìn davèva jodùdis
che par chèl il preà e pur amòu mia mandàt,
che pal so fàl Miserere mei al veva dìt chèl,
che pa lantica fama nisùn dic si sàsia,
che ogni dì da lEnìs a si cujèrzin,
che nencja la nèif fin là no ghi riva.
che na còtulal fà secònt la stofa cal à vùt;1806 che luj par jodi pront ti tegnaràsl sguàrt
chè la me vista, doventànt pì pura
che jodi ti podaràs la regina1771 che jò i vuardàs in sù1816, ma a è pur vera
che jò belzà i fevi sè cal voleva;
che ingropàt ti tèn didèis fìnis.
che i vincjasìnc sècuj da che imprea
che i doj òrdins sàcris a divìdin.
che dopol sun fuàrt ti restal sintimìnt
che di pì fà nisùn volej al àusa,1793 che di lòu'l me dii al somèa doma un sun.
che di cussì fà ti vèvis la potentàt.
che da la fede tant l un che l altri aspièt
che djòditi di nòuf ti mi dès li gràsis,
che cun un colp di lancja e claus si vevotegnùt,
che cun so fì balànt sempri ti la jòdis,1759 che cul so sanc Crist fàt al veva spoa;
che cul so calòun ta la pas eterna
che cuj ràis etèrnos ni tegneva luminàs.
Che circolasiòn che cussì concepida
che chistu regn dut sùdit a à e devòt.
chè che d'jodi cussì tant biela ai so piè si gòt,
che bòis genitòus, di fede sempri plens.
che biàvula dal cjantòu a era1780, comchi savìn,
che almancu na luìgna da la to gloria
chòdiu a mostràvin zà prin da la nàsita.1795 chjodìn chìn ta stu mpèro just di Diu stes.
chaltri vuj clars di rivà làn alt a pòsin.
chal me preà a si unìsin li mans!1814 ch'a bocja vierta lasàt a veva Netùn lombrena dArgu.1821 Caritàt mostrànt, dùcjus, lontàns e visìns
cargasi al veva volùt da la nustra salma.
ca vistìvin buni asiòns comornamìns.
ca someàs, cun vuli ridìnt mi veva vuardàt,
ca otegnèvin svintulànt il so flanc.
ca jù vuardan ta stu post1758 nustrimborascjàt!
Bernart, che ben jodùt al veva i vuj mès
balansàt e plen al tegnarà stu gjardìn.1788 Alsàt i vevi i vuj; e comdi matìna
Alòr, secònt la so cjavieladùra,
Alòr il me deideri l era di nòuf zùt
alòr i vuj sos, ma ca no vegni pensàt
al veval puòr Fetòn, pì a sinflàma
al veva tacàt, gòdilu no ti podaràs, jòt,
al veva li clafs di stu flòu ncoronàt.
al pì ruvìnt dal me deideri ieri rivàt.
al èl parlà nustri, che a cussì tant nol pòs,
al dìs prin di vignì dal tetà lasàt fòu.
al deideri al corispùnt l acuìst.1791 Adès vuarda ben il prejòdi divìn;
Adès dut sidìn ti stàs paj to dùbis;
adès chen ta sta viva lus lu miravi
a vera vita a no è sine caua
a sòn stàs metùsn ta scjalìns diferèns
a sòn di sta roa cuai do radìs:
a mòvi làlis tos, crodìnt di zìn sù
a la me Beàda par cognòsi ròbis
a leterna lus a colp sindresàvin
a jodi al vèn la Veronica1769 nustra
a ghi ufrìvin la pas e il ardòu
a fàl bon mestri a si vev' alòr metùt,
a eìst comca eìst cussì che just e ben
a èria pròpit cussì la mua vustra?;
a destra ti ghjòs l antìc pari sintàt
A che lus tant tacàs a si doventa
Signòu me Geù Crist, Diu vero e bon,
parsche luj al è chèl cha Maria la palma
O pari sant, che comun siòr un puòr
O madona me, font di sperà pura,
Mari Vèrgin, fia dal to fì divìn,
La plàja che Maria risanàt1778 a veva e onzùt,
Fì da la gràsia, chistu èsi gjocònt,
ndà che gust al lasa ntànt cal lavora,1754 N ta stu gjoldi mplombàt di cansòns dòlsis
l oràcul da la Sibìlal sparpajava'l sen.1818
FOOTNOTES
1 (return)
[ A la peràula cussìchi
ui amondi spèsi ghi lasi dos s par evità ca vegni leuda cuzì. A è
una da li pucìsimis peràulis che in ta la me tradusiòn à ua na consonànt
dopla.]
2 (return)
[ L un al è na contrasiòn di
il un.]
3 (return)
[ Crist? Un papa? A somèa che
nisùn al savedi par sigùr a cuj cal à intindùt riferisi Dante. Vandelli:
al juda a capì la complesitàt di chisti rìghis.]
4 (return)
[ Dante al domanda di èsi
judàt da li mùis, ma encja dal so inzèn o alto ingegno par vej
lispirasiòn justa par descrivi duti li ròbis straordinàris cal jodarà in
tal infièr.]
5 (return)
[ Enèa.]
6 (return)
[ San Pàuli.]
7 (return)
[ La Madòna. I nòns di Crist
e da la Madona a no sòn maj minsonàs tal Infièr par no profanaju.
Vandelli.]
8 (return)
[ Lùsia = un mòut alegòric di
nominà la gràsia ca luminèa.]
9 (return)
[ Il Papa Celestìn V, che par
vàris trùfis al era stàt costrèt a abdicà. Àltris a pènsin ca si trati di
cualchidùn altri, adiritura di Pilàt stes. Vandelli.]
10 (return)
[ Carònt, chèl che cu la so
barcja al partava i danàs ta laltra banda dalAcherònt.]
11 (return)
[ Cristmaj minsonàt di nòn
in tal Infièr.]
12 (return)
[ Il nòn di poeta. Virgìlio
al èn ta sta alta compagnìa di poès.]
13 (return)
[ Falsa modèstia an
daveva amondi pucja il nustri poeta.]
14 (return)
[ Il cjascjèl al sarès
sìmbul da la sapiènsa umana. Pal valòu simbòlic daj sièt murs e dal rìvul,
i racomandi i comentatòus.]
15 (return)
[ Aristòtil.]
16 (return)
[ Didòn, chè che, bandonada
da Enèa, a si veva copàt.]
17 (return)
[ Parsè ca sòn ànimis
sensa cuàrp.]
18 (return)
[ Ti sòs nasùt prin che jò
i morès.]
19 (return)
[ Ducju scju chì a èrin
benestàns florentìns. Dante al vòu savej indulà ca sòn, parsè cal varès
gust di jòdiju. A intìvin di èsi in vàriis localitàs dal infièr.
(Vandelli)]
20 (return)
[ Cuant che i cuàrps si
ricostituiràn cu lànima, si sintarà pì il ben, ma encja il mal.]
21 (return)
[ Sta espresiòn aà valòu pì
di ràbia che di altri.]
22 (return)
[ Cariddi.]
23 (return)
[ Scju pèis, in forma di
pieròns, a rapreentin i bès, che i avàrs e i pròdigos a si tègnin intòr e
strès, o a spèrperin.]
24 (return)
[ Cuant ca èrin vifs a no
fèvin un uu bon da la roba ca vèvin, parsè ca no savèvin il so vero
valòu. Vandelli.]
25 (return)
[ I avàros.]
26 (return)
[ A è da preumi che se
Dante al fòs stàt furlàn al varès uàt sta peràula coma ca la ua in tal
toscàn.]
27 (return)
[ Un bièl puc di ironìa
chì, a clamà ìn (inno) il sgorgoleà di chej puòrs disgrasiàs ca sòn chì
ingolfàs tal fangu!]
28 (return)
[ A no è da surprìndisi se
chistu Flegiàs al era rabiòus. Al è chì in tal infièr, dopodùt, par vèjghi
dàt fòuc a un templi dal diu Apòl par via ca ghi veva seduùt na fìa.]
29 (return)
[ La mari di Dante.]
30 (return)
[ La puarta pì esterna dal
infièr.]
31 (return)
[ A si capìs! La puarta dal
infièr a è sempri spalancada.]
32 (return)
[ Tal sens ca và a proclamà
la muàrt eterna. Vandelli.]
33 (return)
[ Beatrìs.]
34 (return)
[ Proerpina, la fèmina di
Pluto, il re dalinfièr.]
35 (return)
[ Parsè cal sarès
trasformàt in smalt o clap.]
36 (return)
[ Un post visìn di
Gerualèm, ndà cal vegnarà fàt il judìsi finàl. Vandelli.]
37 (return)
[ In momèns cussì a vèn da
pensà che Dìu ogni tant al era in vena schersoa, sa si pensa al mòut
sureàl cal punìs zent coma Epicuro. Ah si? a somèa cal vedi pensàt. No
ghi crodèvis che lànima a varès paràt via a vivi dopo la vustra muàrt?
Alòra èco chì chi vi la mèt la vustra ànima, ta sta tomba ca vi restarà
vièrta fin cuj sàja cuant! Cussì in varèis pì che asaj timp par necuàrzisi
che la vustra ànima ca jù a para via a vivièncja se cun amondi puc
gustmentri che lasù il vustri cuàrp a si marsìs a la svelta.]
38 (return)
[ Stu chì al sarès
Cavalcante Cavalcante, un guelf, ca la veva pensada coma Epicuroche la
vita a èra par godi, e finida chè al èra finìt èncja il godi, parsè che
dopo a no sarès stàt pì nùja. A vèvin raòn lòu a pensà chel gòdi al
sarès finìt al momènt da la muàrtma no coma ca crodèvin lòu!]
39 (return)
[ Se momènt dramàtic e
comovènt stu chì, cuant che Cavalcanti al pensa che l eità di Dante al
vòu dii che so fì al è muàrt encja luj!]
40 (return)
[ Proerpina, o la luna.]
41 (return)
[ Beatrìs.]
42 (return)
[ A pensàighila ben a no
ee stran chen ta linfièr, ndà ca sòn doma ànimisentitàs sensa cuàrp
e, naturàl, sensa nasa vèdin da èsi poscj ca spùsin. Par cuj al ee stu
spusà se i danàs a noan nas da naalu? Dante però a si rindeva cont di
chistu e al à dotàt li ànimis cu li facoltàs ca vèvin prin di murì. !]
43 (return)
[ Il cjèl al odièa ogni
ingjustìsia.]
44 (return)
[ Diu, il pròsin, e se
stès, coma ca è clar da li rìghis ca seguìsin.]
45 (return)
[ A plànzin par dut chel
bendidìu caan maluàt e pierdùt.]
46 (return)
[ Caorsa (=Cahors) al era
un post in Fransa consideràt coma un nit di uuràrs.Vandelli.]
47 (return)
[ Chèl di parentela e di
amicìsia.]
48 (return)
[ In ta la so Etica
Aristòtil al trata di che tre dispoisiòns ca pàrtin al mal: la
incontinensa, la malìsia e la violensa.]
49 (return)
[ Luùria a spèra doma in
tal ben da li ròbis di stu mont, sensa riguàrt pa li ròbis dal altri mont.
(Vandelli al discòr un bièl puc su stu argumìnt.)]
50 (return)
[ Il Minotauro stes, cal fa
da vuardiàn in ta stu post chì.]
51 (return)
[ Il Minotauro a si à da
jodi coma sìmbul da la violènsa bestiàl.]
52 (return)
[ Teèo.]
53 (return)
[ Ariàna, fia di Minos, ca
ghia insegnàt a Teèo coma copà il Minotauro e scjampà dal labirìnt.]
54 (return)
[ Pèis, fra laltri, di
cjàr e vuès, no coma chèl da li ànimis danàdis.]
55 (return)
[ Crist, che al momènt da
la so muàrt al era zùt a liberà tanti ànimis dal Limbo. Il teremòt cal
veva cauàt sta frana, coma ca ni recuàrdin i comentatòus, al era stàt
cauàt in tal momènt précis che Crist al era stàt copàt.]
56 (return)
[ Bigulota in tal sens ca
no era in forma regolàr. In realtàt a veva na forma di arco, ma no
regolàr.]
57 (return)
[ La fèmina di Èrcul, che
fra laltri a veva causàt la muàrt dal so omp, sensa intìndi di fa
cussìnaturàlpròpit cuant ca voleva che Èrcul al tornàs a volèighi bèn. A
mi a mi par che sta storiùta a à da li dimensiòns ca vàn ben pì a la
lungja di chel càu chi.]
58 (return)
[ I Centàurs.]
59 (return)
[ A sòn dòma i vìfs ca
pòsin mòvi ròbis coma li pièris.]
60 (return)
[ Beatrìs.]
61 (return)
[ Alesandro il Grant e
Dionìio a vèvin reputasiòn di èsi tant crudej, e cussì al èra Asolìn.
(Vandelli.)]
62 (return)
[ Prin tal sens cal
cognòs li circostànsis di che zona lì tant miej di Virgìlio, che chì a si
consìdera secont.]
63 (return)
[ Famòus làris di chej
tìmps là.]
64 (return)
[ Cecina, un flumùt cal
sbòcja sùbit sot di Livòrno; Cornet, na sitadùta visìn di Civitavecja.]
65 (return)
[ Chès dal muu di fèmina e
il cuàrp di usièl. I cjati amondi interesànt coma che il mont imaginari di
Dante a ghi dà il stes valòu eistensiàltal sens di eìsti e basta, no
tal sens da la filoofìa eistensiàl modernaa zent normàl coma me (bè,
forsi un puc pì normàl di me; diìn, a zent coma comercjàns florentìns o
piàns, zòvins ca no pòsin tègnisi da busàsie forsi encja di strucàsi e
palpàsicoma Pauli e Francesca, soldàs, vèscuj e pàpis) e a figuris
mitològichis coma li Àrpis o coma i Cèntàuros, e via diìnt. Il reàl e l
ireàl a si cunfùndin e a dovèntin uncoma ca susèit tal mòut di jodi li
ròbis daj frutùs fin che, par disgràsia so, a vègnin grancj e a si
necuàrzin che tàntis di che ròbis ca ghi crodèvin cussì tant a no somèjn
pì vèris.]
66 (return)
[ Cal sarès il ters ziròn.]
67 (return)
[ A no somèija di jodi
Dante cal bùta il cjaf in davòu e al ridusèa cuant cal scrif rìghis coma
chista?]
68 (return)
[ Chèl cal sìga al è Pier
da la Vigàna, cal era segretari di Federìgo II. Ta scju àrbuj chì, a
propòit, a sòn intrapulàs i spirs di chej ca si sòn suicidàs.]
69 (return)
[ Al à pierdùt la so salùt
e al à fàt fadìja a durmì.]
70 (return)
[ Linvìdia.]
71 (return)
[ Cul suicidasi al à
cometùt cuntra di sè stes, ca si considerava just, un at ca nol era just.]
72 (return)
[ Dante, coma viitatòu tal
infièr, al à tanta simpatìa pal grant sufrì dal puòr Pieri; ma coma
scritòu a no somèa ca ghi displai tant di falu patì.]
73 (return)
[ San Zuan al eral sant di
Firense coma il San Zuan di San Zuan di Cjaarsa. Taj timps pagans, il
protetòu di Firense al era Marte. Vandelli al sugerìs che ai timps di
Dante la statua di Marte, ca era stada butadan tal Arno, a era encjamò
viìbil visìn dal Punt Vecju.]
74 (return)
[ Chè fata par impicjà la
zent, no che altra fata par cjoj sù ledàn.]
75 (return)
[ Mèntri cal scjavasava il
deert da la Libia cun un eèrcit di soldàs. Vandelli.]
76 (return)
[ Soldàs.]
77 (return)
[ Vulcàn stes.]
78 (return)
[ Il post indà che Gjove e
i Gigàns a si li vèvin sunàdis.]
79 (return)
[ Un lagùt di aga mineràl
in ta li bàndis di Viterbo.]
80 (return)
[ Fra i grancj fluns dal
infièr.]
81 (return)
[ L abìs infernàl.]
82 (return)
[ A ju sàlva parsè che stu
fùn o vapòu al à asaj umiditàt par distudà il fòuc cal vèn jù dal alt.]
83 (return)
[ Una da li rari vòltis che
Dante al minsona li nustri montàgnis. A si riferìs al cjàlt, a propòit,
che disdifànt li nèifs, al pòl meti in plena flùns coma il Brentao il
Tilimìnt.]
84 (return)
[ Stu chì al sarès Brunèl
Latìn, umanista, cal veva judàt Dante tal so studià.]
85 (return)
[ Tant i Blancs che i Nèris
a ti zaràn cuntra.]
86 (return)
[ Sens: Sa dipendarès da
me, i sarèsis encjamò fra i vifs.]
87 (return)
[ Beatrìs.]
88 (return)
[ Una da li so òperis pì
gràndis.]
89 (return)
[ Da chistu a si jòt che la
manìa di cori a và indavòu un bièl puc!]
90 (return)
[ Il puòr paìs al sarès
Firense; puòr parsè cal è consideràt coròt dai sodomìs ca ghi vàn
incuntri a Dante.]
91 (return)
[ La so costànt lamentèla.]
92 (return)
[ Cussì a podèvin parà via
a corusà mentri ca tabajàvin cun Dante.]
93 (return)
[ S'i ghi crodìn a sè cal
dìs, al à da vej vùt un tramaj di fèmina par fàlu doventà omosesuàl.]
94 (return)
[ In altri peràulis, Dante
al scomèt la fama daj so vèrs a la veretàt di sè cal stà par dii.]
95 (return)
[ Mangjòns & bevònsèco
lidea che Dante al veva daj todèscs in tal so timp. Ca sèdin stàs pì
bevòns daj fransèis? Daj taliàns? Ma!]
96 (return)
[ Il bivero dantesc a ghi
somèa pì al beaver inglèis che al castoro taliàn. Bìvar a nol stona nencja
in tal furlàn.]
97 (return)
[ Par cussì dii. In
realtàt la flamuta a era na ploja di fòuc.]
98 (return)
[ Che ànimis ca pàrtin
bòrsis o blu o zàlis o blàncis a èrin dùtis di uuràrs.]
99 (return)
[ Li nustri biàtis a noan
sgrìnfis, a si sà; ma cuj saja maj sè ca àn li biàtis di la jù?]
100 (return)
[ I diàus, chej osteàs,
ca si la gòdin a fà il so mistej.]
101 (return)
[ Na fila a ni vegneva
cuntra; naltra a zeva, cun nu, in diresiòn opòsta.]
102 (return)
[ Di SantÀnzul. I romàns
a vèvin da stà atèns in tal cjaminà par via di dùcjus scju pelegrìns, ca
zèvin o ca vegnèvin da San Pieri.]
103 (return)
[ I bolognèis a vèvin
fàma di èsi rufiàns in ta chej timps là.]
104 (return)
[ In altri peràulis, al
dìs che sa sòn tiràs, o tìrchios, aè pal fat stes ca sòn bolognèis; coma
par dii che se par furtùna a fòsin stàs, diìn, furlàns, al sarès stàt
dut un altri par di mànis.]
105 (return)
[ In tal sens di tirà li
fèminis a simìnt.]
106 (return)
[ A si sberlava besola.]
107 (return)
[ Dante a nol veva sempri
na impresiòn dolsa daj prèdis.]
108 (return)
[ Èncja chistu, bàbiu dal
parlà e di fà zì sù di zìrus li fèminis, al è zùt a finìla chì, dut
smerdajàt.]