Cjànt Trentaduèin
Ei mi recuardi che alora miej mi eri fàt
E tacàt al veva sta santa orasiòn:
e sei to vuj al ters zir zì antìvin
e scuminsiàt al veva cun stu discòrs sant:
E sjò i vèsn tal dii tanta capacitàt
e pur cul cjantà di chista me cansòn
e pìn jù, di zirun ziru, pur altri grant sant.
e perfètl sedi, mi veva dìt, il to cjamìn,
e par segnà sta diviiòn a sòn stàs pì avànt
e luj: Par partàl to deideri a la fin
E la regina dal cjèl, che par ic jòi àrt
e la bontàt che legresa ghi veva dàt, e tanta,
e la Beatrìs, comchognùn di nul jòt.
E jòt ben che dal postn jù cal taja net
e joduda i l'avevi coma na corona
E jò che, pal me1813, maj noai deideràt
E jò chal fin di dutl me deideràt
E i vorès pròpit che tu i ti zèdis
e fìsa la vuarda pur cjantànt oana;
e di front dal pì grant capofamèa
e davòu ti mi vegnaràs cun afesiòn,
E dal siètin scjalìnn jù, compì ndavànt
e da Firensen ta pòpul just e san,
e doru li àlis, e il rest tant blanc
e cul còu al me preà ti scoltaràs sù.
E coma che uchì cu la madona dal cjèl a stàn
E chistu dut clar e ben a si nota
E chì comtal post dal timòn che mal guidàt
E chèl1801 chjodùt rivà l à ogni timp brut,
E chel amòu1798 che par prin al era lì vegnùt
e chal me parlà tant pì virtùt ti ghi dès
E Bernàrt, suridìnt, sèns a mi feva
e basta ti dispòn di jodi Crist.
E alora luj: Maestàt di spìrit,
E Indulà ca è? i vei alòr a colp dìt.
e ndresarìn i vuj vièrs il prin amòu,
e l un dal altri coma iris da irs1823 duti li mins tal just e beàt aspièt
dut taun colp la me mins a veva na scosa sintùt
dut sè ca è'n creatura bontàt.
dut di amòu, a mi darà la gràsia,
Duncja, sensal mèrit da li so uànsis,
ducju chìscjus sintilànt ti contèntis,
ducju i sans e beàs ca ghi èrin atòr,
Dopo che stu prin timp pasàt al era a àn dovùt
dongja da linocensa, par vej la salùt,
Domun punt a mi era di pì grant letargu
disdegnàt nol à di fasi so fatura.1810 Dirimpèt di Pieri sintada tjòs Ana
di zì fin tal infièr1765pa la me cura!
di zent nova e antica popolàt,
di vej par podejl so jodi tegni alsàt
di vej jodùt i cròt, parsche cun un cargu
di un chen mar pìn jù sì bandòna,
di tre colòus e di una grandesa;
di tanti fuèis, e da lì a tornava
di speransa i ti sòs na gran fontana.
di sè si ghjodeva calà la flama.
di sè che sempri al era stàt e godùt;
di poscj vuejs1784 i semisìrcuj, a stàn
di lasàighi a la futura zent i podès;
di lasàl me post mia Beatrìs sugerìt;
di ic tant inamoràt da pari fòuc?
di ic difièt al à sè che lì al è perfèt.
di godi il dii mi veva nvigorìt.
di duti li so fuèis, a sòn impostàs
di dutchista sgaravana svualànt
di cussì tanti ròbis chjò iai jodùt,
di cussì tant amòu e altri tant dilèt
di cuant gradìt ghieral preà daj beàs;1815 di chista, èco là ca sòn la Rachèl
Di chist ti ti rìndis ben cont da li mùis
di chèl che da Maria al erambielìt
di chèl chi mi recuardi, che un ninùt
di che alta lus che in sè a è vera.1817 di caritàt, e la jù, pa li zens mortàls,
di benevula ligrìa, che, sturnìt,
Dentri di te a sia impiàt chel amòu
dentri di sè, o letòu, la nustr imàgin;
davànt dic al veva làlis sos vierzùt.
dal univèrs al à fin uchì jodùt
dal to grant podej e da la to bontàt
dal so voto a ghi vèn di pensà tant,
dal pì alt scjalìn, tu ti la jodaràs
dal mièl che dàt ghi veva indulsimìnt.
dal alt raj, scumbusulàt i sarès stàt
daj me vuj tant e a lunc oservada,
da la roa ndà che cuj vuj zìnt i stìn.
da la Gliia Santa che da Crist risevùt
da lalta lus alòr jodùt i vevi tre zìrs
da duti che stràdis e che manièris,
Da chìn sù il me jodi al era stàt pì che maj
Da che regiòn che pì in sù a tona,
Dic i dìs, ma sintùt i vevi altri peràulis:
cussìl grant Zuan1786, al opòst di lòu,
cussì, cuai coma zì da val a mont
Cussì tornàt i eri a la dutrina
cussì tant nobilitàt ti às, chel so fatòu
cussì sù pa la viva lus cjaminànt
Cussì preàt i vevi; e chè, par lontana
cussì jòi jodevi ei scoltavi benòn
cussì jò a che granda viiòn; ma invàn
cussì e culà; e chì cal basti l efièt.1794 Cussì dal soreli la nèif disgjelada a vèn;
cussì che, vuardànt vièrs di luj, ti penetraràs
cussì che nuja ghintriga pì di chel tant.1756 cussì che lànima me, chì tias fàt sana,
cussì che cul tornà ta la me memoria
cussì che biela e buna oriflàma1776 cussì chal pì alt jodi alsàl posi la sèa,
Cussì alòr la me mins, sensa paua,
cussì al vint cu li fuèis lierùtis
cun gràsia che, preànt, otegni ti pòdis;
cun dignitàt a ogni creatura.
cun amòu nsièmit tegnùtn taun volùn
cul zì sempri pìn sù cul bièl raj divìn.
cul valòu infinìt imedeimàt.
cul to prea a liberalu ti zèdis
cul mutami il so mutà i godevi.1822 cuj vuj tos, e nota li nobil ànimis
cuj vuj jodùt i vevi part da lestremitàt1773 cuj al ee, dìmi, l ànzul che cun cussì tant zòuc
cuant che pal disperà ti vèvis jù la sèa.1805 Cuant chjùa vegnèvin tal flòu, di bancn banc,
cu la so feden Crist, chìstis a sònl mur1782 creànt, a so gust di gràsia al dota
creàdis par svualàn ta chistaltesa,
contenta duta di vuardà so fia,1804 contemplantl godeva dut sè caera bon.1770 contà cuant biela caeran realtàt.
Coma un pelegrìn chen tal templi entrànt
coma roda che ben a ziran dut e par dut,
coma me di scoltà ti dègnis, lasànt chel bièl lòuc
coma fuèis i vaj una una nominànt
Coma cuant che durànt un sun clar i ti jòs
Coma chèl che forsi da la Croàsia
comdi un lamp cun ràis che dut a sclarìvin.
comdal soreli la stela matutina.
comche lì da Beatrìs la me vista;1764 comchiai tal imparà, i no ausarès
Com chej studiòus cha plen si concèntrin
cjantànt Ave, Maria, gràsia plena,
Cjànt Trentatreèin
Chista mprimurida zentalòr jòt ben
chèl che par dut l univèrs si scuaderna,1819 chèl che lì a la so sinistra1800 al stà,
chèl che di dut stu marveà al era caua.
chèl ca la domanda, maè pur veretàt
chel altri1824 chai prins doj ghi feva da ters.
Chej doj sintàs lasù pì contèns tjòdis
chej che crodùt ghi vèvin aun Crist futùr;
chej chèrin da un Crist zà vegnùt stàs ispiràs.
chel savej la me mins a veva sospendùt.
chel me aspièt in ic al era rifletùt.
chel lasala par jodi altri aspièt
chel deèrt el martìr sempri da sant
chè1779 a è che vierzùda la veva prin di dut.
chè tu i ti sòs1809 che lumana natura
che spes prin dal domandaghi si la jòt cori.
che se un ben volìnt un a te nol và a ricori,
che sbasada ti ti sòs pa la me salùt
che purificàs a sòn stàs dùcjus scju spìris
che par cuàntis che fin lìn davèva jodùdis
che par chèl il preà e pur amòu mia mandàt,
che pal so fàl Miserere mei al veva dìt chèl,
che pa lantica fama nisùn dic si sàsia,
che ogni dì da lEnìs a si cujèrzin,
che nencja la nèif fin là no ghi riva.
che na còtulal fà secònt la stofa cal à vùt;1806 che luj par jodi pront ti tegnaràsl sguàrt
chè la me vista, doventànt pì pura
che jodi ti podaràs la regina1771 che jò i vuardàs in sù1816, ma a è pur vera
che jò belzà i fevi sè cal voleva;
che ingropàt ti tèn didèis fìnis.
che i vincjasìnc sècuj da che imprea
che i doj òrdins sàcris a divìdin.
che dopol sun fuàrt ti restal sintimìnt
che di pì fà nisùn volej al àusa,1793 che di lòu'l me dii al somèa doma un sun.
che di cussì fà ti vèvis la potentàt.
che da la fede tant l un che l altri aspièt
che djòditi di nòuf ti mi dès li gràsis,
che cun un colp di lancja e claus si vevotegnùt,
che cun so fì balànt sempri ti la jòdis,1759 che cul so sanc Crist fàt al veva spoa;
che cul so calòun ta la pas eterna
che cuj ràis etèrnos ni tegneva luminàs.
Che circolasiòn che cussì concepida
che chistu regn dut sùdit a à e devòt.
chè che d'jodi cussì tant biela ai so piè si gòt,
che bòis genitòus, di fede sempri plens.
che biàvula dal cjantòu a era1780, comchi savìn,
che almancu na luìgna da la to gloria
chòdiu a mostràvin zà prin da la nàsita.1795 chjodìn chìn ta stu mpèro just di Diu stes.
chaltri vuj clars di rivà làn alt a pòsin.
chal me preà a si unìsin li mans!1814 ch'a bocja vierta lasàt a veva Netùn lombrena dArgu.1821 Caritàt mostrànt, dùcjus, lontàns e visìns
cargasi al veva volùt da la nustra salma.
ca vistìvin buni asiòns comornamìns.
ca someàs, cun vuli ridìnt mi veva vuardàt,
ca otegnèvin svintulànt il so flanc.
ca jù vuardan ta stu post1758 nustrimborascjàt!
Bernart, che ben jodùt al veva i vuj mès
balansàt e plen al tegnarà stu gjardìn.1788 Alsàt i vevi i vuj; e comdi matìna
Alòr, secònt la so cjavieladùra,
Alòr il me deideri l era di nòuf zùt
alòr i vuj sos, ma ca no vegni pensàt
al veval puòr Fetòn, pì a sinflàma
al veva tacàt, gòdilu no ti podaràs, jòt,
al veva li clafs di stu flòu ncoronàt.
al pì ruvìnt dal me deideri ieri rivàt.
al èl parlà nustri, che a cussì tant nol pòs,
al dìs prin di vignì dal tetà lasàt fòu.
al deideri al corispùnt l acuìst.1791 Adès vuarda ben il prejòdi divìn;
Adès dut sidìn ti stàs paj to dùbis;
adès chen ta sta viva lus lu miravi
a vera vita a no è sine caua
a sòn stàs metùsn ta scjalìns diferèns
a sòn di sta roa cuai do radìs:
a mòvi làlis tos, crodìnt di zìn sù
a la me Beàda par cognòsi ròbis
a leterna lus a colp sindresàvin
a jodi al vèn la Veronica1769 nustra
a ghi ufrìvin la pas e il ardòu
a fàl bon mestri a si vev' alòr metùt,
a eìst comca eìst cussì che just e ben
a èria pròpit cussì la mua vustra?;
a destra ti ghjòs l antìc pari sintàt
A che lus tant tacàs a si doventa
Signòu me Geù Crist, Diu vero e bon,
parsche luj al è chèl cha Maria la palma
O pari sant, che comun siòr un puòr
O madona me, font di sperà pura,
Mari Vèrgin, fia dal to fì divìn,
La plàja che Maria risanàt1778 a veva e onzùt,
Fì da la gràsia, chistu èsi gjocònt,
ndà che gust al lasa ntànt cal lavora,1754 N ta stu gjoldi mplombàt di cansòns dòlsis
l oràcul da la Sibìlal sparpajava'l sen.1818
FOOTNOTES
915 (return)
[ Par vej sfidàt Apòl a
sunà il flàut e pierdùt la sfida al era stàt spelàt, coma un cunìn. (Tal
originàl, natura = vagina.)]
916 (return)
[ L oràr. Dante a ghi
tegneva un mont di otègni la laurea di poetà.]
917 (return)
[ Li fuèis dal oràr.]
918 (return)
[ E sti vòis a sòn
sempri pì bàsis di chès dal poeta o dal imperatòu.]
919 (return)
[ Dafne, tramutada in
oràr, a era fia dal flun Penèo. Duncja, il ramusèl al è di oràr.]
920 (return)
[ Cir = la pica dal
Parnàs, ca ghi era sacra a Apòl.]
921 (return)
[ Vièrs il soreli.]
922 (return)
[ Il paradìs terestri.]
923 (return)
[ Glauc, seguìnt l
eempli dai pes che dopo vej mangjàt na erba speciàl a si èrin rinvigorìs,
al veva sercjàt pur luj sta erba, doventànt un diu dal mar.]
924 (return)
[ Doma Diu al sà se Dante
al è stàt partàt sùn tal cjèl in cuàrp e ànima o doma in spìrit, ca
ghiera apena stàt purificàt.]
925 (return)
[ La saèta a scjàmpa fòu
da la sfera dal fòuc; mentri che Dante, purificàt coma cal è, al è cal
torna pròpit là.]
926 (return)
[ Dante a si maravèa cal
stà zìnt pìn alt sinò laria e il fòuc.]
927 (return)
[ Duti li creatùris a ghi
stàn visìnis a Diu (il so prinsìpit) cuj pì cuj mancu secònt li so
condisiòns: prima i ànzui, dopo i òmis, etc.]
928 (return)
[ Stistìnt al è la
fuarsa che vuèj i clamarèsin ecològica tal sens che dut a unìs in ta na
manièra on ta naltra.]
929 (return)
[ Stu istìnt al controla
dut tal montbèstis, òmis e ànzui.]
930 (return)
[ Il Empireo.]
931 (return)
[ Il Prin Mobil.]
932 (return)
[ La fuarsa istintìva
tratada taj ùltins vers a cjoj chì la forma di un arco cul tiru cal và a
finìla in ta un post deideràt.]
933 (return)
[ Pur cognosìnt la strada
cal varès il percòrs, il omp da li vòltis al sièls la via sbaliàda, esìnt
dotàt da la libertàt di sièlzi.]
934 (return)
[ Il prin impùls al
sarès linclinasiòn istintìva pal omp di dirìisi viers il bon e il
justvièrs Diu. Ma pa la strada stu impùls al vèn deviàt da cualsìasi
altra sorta di plaej ca lu tèn lontàn da la so destinasiòn natural.
(Teorìis modèrnisla Freudiana in particulàra diarèsin che il contrari a
si visinarès pì a la realtàt da li ròbis, almancu par cuant ca riguarda l
ompda la fèmina i no mi riscj di dìilu.)]
935 (return)
[ Sta analogìa a somearès
contradii che la tendensa naturàl dal omp a è di zìn sù. A sarès pì
fàsil pensà che l omp al è coma il rivulùt, cal tìnt a zì in bas e
basta.]
936 (return)
[ Ta sti primi rìghis
Dante a ghi consilièa a chej ca no sòn preparàs a seguì il so alt argumìnt
di restà indavòu.]
937 (return)
[ Chì in ta la cjera.]
938 (return)
[ Il mar, paj romàns =
salum = il mar vièrt e grant. (Espresiòn latìna ca ghi zova a Dante coma
ca mi zova a mi.)]
939 (return)
[ Chej ca seguiràn Dante
a restaràn pì maraveàs di se ca jodaràn e scoltaràn, che i Argonàutas
cuant che, avìnt scjavasàt il mar zìnt in sercja dal vel di òru a vèvin
jodùt Gjason cambiàt in bifòlc.]
940 (return)
[ I comentatòus a ni
recuàrdin che il firmamìnt (il cjèl la sù) al cor, ta la so rotasiòn, a
[Footnote 8400]0 mìis al secònt. Encja se chista velocitàt a è justa, il
nustri vuli a no si rìnt sensaltri cont di chista granda velocitàt. Pal
vuli nustri, il cjèl la sù al pàr di èsi fer. Cussì chè chì jò i resti un
puc perplès di sè che Dante al intìnt dii.]
941 (return)
[ Beatrìs.]
942 (return)
[ Ca sarès la brilantèsa
da la prima stela o luna.]
943 (return)
[ Eterna margarita =
diamànt incorutìbil (coma che na volta a si pensava ca fòsin la luna e li
stèlis.)]
944 (return)
[ Laga a resta
inalterada dopo la penetrasiòn dal raj.]
945 (return)
[ Geù.]
946 (return)
[ Coma chi acetàn i
elemìns fondamentaj da la matematica.]
947 (return)
[ Dante al veva
condividùt chista opiniòn di Averroe. (Vandelli)]
948 (return)
[ La limpidesa dal raonà
di Beatrìs a cunfundarà li idèis di Dante.]
949 (return)
[ Li stèlis dal firmamìnt
(lotava sfera) a mòstrin divièrsis configurasiòns (mùis) dipendìnt da la
so cuantitàt (= costitusiòn fiica o materiàl) o cualitàt (= costitusiòn
formal o sostansiàl).]
950 (return)
[ Chèl da la densitàt,
za minsonàt taj vers [Footnote 58]- [Footnote 60].]
951 (return)
[ Il rar miscjàt cul
dens.]
952 (return)
[ La analogìa a è chè di
un spièli: un raj al pasa fral veri ma al vèn rifletùt dal plomp ca ghi
stà davòu.]
953 (return)
[ E chistu secont te al
spiegarès li màcis scùris da la luna.]
954 (return)
[ Idèis scolàstichis o
Aristotèlichis.]
955 (return)
[ E cussì Beatrìs a
dimostracu la so maniera medievàl di raonàche il pensà di Dante, su li
màcis da la luna, al èra sbaliàt. E in ta li rìghis ca seguìsin a darà la
vera raòn di sti màcis.]
956 (return)
[ LEmpireo.]
957 (return)
[ Il Prin Mobil, o il
nonu cjèl.]
958 (return)
[ Il nùmar 8; il cjèl da
li stèlis fìsis.]
959 (return)
[ I altri cjejdal siètim
in jùa ùin li esènsis ca ghi vègnin jù dal cjèl otàf coma simìnsis
(càuis) paj so fins.]
960 (return)
[ Dante al vòu savej la
caua da li màcis lunàris.]
961 (return)
[ Cjèl.]
962 (return)
[ Li inteligènsis
angèlichis.]
963 (return)
[ Il firmamìnt (o cjèl da
li stèlis fìsis).]
964 (return)
[ Ca ghi dà forma e ca lu
fà movi.]
965 (return)
[ Ca sarèsin li stèlis,
consideràdis incorutìbilis.]
966 (return)
[ Linteligènsa che dut a
mòuf.]
967 (return)
[ Beatrìs, ca lu veva fàt
namorà da frut.]
968 (return)
[ Da li màcis da la luna
e da la mecanica dal univèrs.]
969 (return)
[ Provànt la so tei e
disprovànt chè di Dante.]
970 (return)
[ Coreùt da la so falsa
idea su li màcis da la luna e cunvìnt da la veretàt di sè ca ghi dìs
Beatrìs.]
971 (return)
[ Al contrari di Narcìs,
Dante al cròt che li imàginis vèris di sè cal jòt a sèdin fàlsis.]
972 (return)
[ Forsi a vèvin fàt voto
di no èsi trìstis cul so canarìn o cul so gjat, sensa stàighi fedèlis a
stu voto fin in ùltin.]
973 (return)
[ La so osesiòn di otègni
na certa roba.]
974 (return)
[ La caritàt di Diu, ca
no ghi sièra maj la puarta a nisùn e ca vòu che la so zent (i ànzui e i
beàs) a sedi coma luj.]
975 (return)
[ La sfera da la luna.]
976 (return)
[ Pì visìn da la preensa
di Diu.]
977 (return)
[ Divièrsis
interpretasiòns a sòn pusìbilis: a ardeva cul fòuc dal prin amòu; a ardeva
cul amòu di Diu; etc. (Parsè no dùtis insièmit, sensa esclùdini una?)]
978 (return)
[ Il voto ca nol era
encjamò stàt partàt a la so fin da Picarda.]
979 (return)
[ Santa Clara di Asii.]
980 (return)
[ Crist.]
981 (return)
[ L àbit dal òrdin di
Santa Clara.]
982 (return)
[ Chista Costansa, na
zòvina di buna famèa, a si veva fata mùnia dopo vej spoàt Rico VI. La
legenda a conta, secònt i comentatòus, che in sèguit a era stada cjolta
dal convènt dal Arcivèscul di Palermo.]
983 (return)
[ Da Rico VI a veva
generàt Federico II, ùltin imperatòu da la cjaa di Svevia. Il imperatòu
al è chì clamàt vint parsè che un imperatòu al fà sè cal à da fà e dopo
al sparìs a colp.]
984 (return)
[ Dante a si baa su un
concèt di Tomàs Acuina. Su chistu punt a sòn dacòrdu encja i
eistensialìscj cu la so idea dal angst ca ni culpìs cuant chi sìn di
front a na sièlta da fà. Chistu dilema al fà restà perplès pur li bèstis,
coma il me cjan che cuant cal vèn clamàt da me e da la me fèmina al stes
timp, par un momènt a nol sà sè fa. A si volta par chì e a si volta par
là. A la fin al decìt di zì là di ic. Ta stu cau, però, un puc di
pregjudisi al è: ic a è pì bièla di me e a ghi dà pì biscòs di me. Jò i
risolvarès stu problema eistensialista cul zì mini maini mo a
lamericana.]
985 (return)
[ Cèrvis.]
986 (return)
[ Il profeta Danièl al
veva interpretàt un sun di Nabucodònoor che i so consilièrs a no èrin
stàs bòis d induvinà, e par chèl condanàs a muàrt.]
987 (return)
[ Secònt Platòn, li
nustri ànimis a eistèvin belzà in ta li stèlis prima di ocupà i nustri
cuàrps. Dopo la nustra muàrt a tòrnin la sù.]
988 (return)
[ Chè di Platòn, caè
contrària ai insegnamìns catòlics.]
989 (return)
[ Spìris coma chej di
Picarda che Dante al jòt in ta la sfera da la luna aan in realtàt
residènsa in tal Empireo, insièmit cun ducju i altri beàs, da Moè a
Maria.]
990 (return)
[ Il sen al sarès, coma
ca si capìs dal contèst, un segnàl o indicasiòn di sè ca è mancu celestiàl
dal Empireoun segnàl che encja un coma Dante (ca nol à la capacitàt di
comprensiòn di un beàt coma Beatrìs) al pòsi rivà a capì. Il punt pì bas
dal cjèl, dopodùt, a si visìna al punt pì alt dal mont sensìbil,
comprensìbil encja par un cal è mortàl.]
991 (return)
[ Chel dal Platòn.]
992 (return)
[ Alòra, secònt Timeo, li
ànimis a si distàchin da li stèlis cuant ca vàn a informà i cuàrps da la
zent al momènt da la so nàsita.]
993 (return)
[ Li stèlis dal
firmamìnt.]
994 (return)
[ Se Platòn al intìnt
dii che li stèlis aan influensa su la zent, alòra li so idèis a no sòn
dùtis da scartà.]
995 (return)
[ Par no rìnditi erètic
pensànt a la raòn pa la cual un al à raòn da patì par no vej completàt
un voto par caua di violensa esterna coma cal è stàt il cau.]
996 (return)
[ Li flàmis di un fòuc a
pàrin via a zì in alt, encja sa si prova a controlàlis. Cussì un cal vòu
reìstighi a na violènsa personàl, al para via a reìsti, nompuarta sè ca
zarà a susedi.]
997 (return)
[ San Lurìns al era stàt
bastonàt e dopo metùt a bruà in ta la grilia par vej rifiutàt di dà sù il
teoru da la Gliia a li autoritàs romànis. Secònt la legenda (Vandelli)
na volta ben bruàt ta la schena al veva insistìt di vignì voltàt par che
altra banda par vignì rustìt par dut compàj. La me volontàt, encja sa
èben si sàfuarta coma l asàl, a si visinarès amondi puc a che di
SaLurìns!]
998 (return)
[ Na volta liberàdis da
la violensa ca li veva cjòltis dal monasteri a varèsin podùt tornà, se
pròpit a varèsin volùt. A pensàjghila ben, la Providensa a à da li bièli
pretèis! Par compuartàsi coma SaLurìns o Sevula a biugna vej dal
sorumàn. Purtròp la stragranda magjoransa di nuàltris puòrs mortaj, di che
sorta di volontàt lì in davìn amondi pucja. Se par zì in paradìs a tòcja
fa coma Sa Lurìns, jò di sigùr i zaràj a finila al màsimo tal inìsi da
purgatori, e forsi nencja lì. Jò a la Providènsa i ghi sugerìs di capì li
nustri debulèsis un puc di pì.A varès da baasi di pì su li intensiòns di
un indivìduo che su la so capacitàt di fa ròbis dal altri mont. Jò, par
eempli, sa vèsin da minacjàmi di torturadiìn di cjòjmi il vin a lora
di senajò ai me torturatòus i ghi diarès dut sè ca vorèsin savej parsè
che jòi no soj bon di sopuartà nisùn tipo di dolòu, èncja si vorès
reisti, fà l eròu, fà il martir. Ma jò i no sarès bon; al màsimo i mi
rasegnarès a bevi di dut, encja un vinùt di cjaa ca nol è tant bon. E
cussì i no doventarès maj protagonista legendari di nisùn libri e di nisùn
cinee nencja, purtròp, se cussì a tòcja èsi, i zaraj maj a finila in
paradìs.]
]
999 (return)
[ Se il volej al permèt
il mal a lu fà doma par evità un mal encjamò peu.]
1000 (return)
[ Chistaltri al sarès
il volej relatìf, che, al contrari dal volej asolùt, al permèt un mal a
cundisiòn che stu mal al vedi il podej di fa evità un mal pì grant.]
1001 (return)
[ L intelèt umàn a si
unìs a la veretàt divina.]
1002 (return)
[ I vuj di Dante a no
rìvin a vuardà a lunc il splendòu di Beatrìs.]
1003 (return)
[ Se un al vèn atràt
daj bens dal mont a è parsè che chìscjus a ritègnin un puc dal luòu dal
ben eterno.]
1004 (return)
[ Cu la stesa lìbera
volontàt, o sièlta. Na sutilesa: da stu argumìnt a somèa che il Signòu a
ni dedi la libertàt di sièlzi, cussì che nuàltris i podìn sièlzi di fà dal
ben o di fà dal mal, di stà cul Signòu o cul Diàu. Di conseguensa, si
sielzìn di fà dal ben i vegnìn premiàs; o i vegnìn punìs si no sielzìn il
ben. Ma chistu al ecuivàl al dii chistu: Jò i vi daj la libertàt di fà sè
chi volèis, basta chi fèdis sè chi vuèj jò, si no
.Ah, scju mistèris da
la santa fedea sòn pròpit durs da capì.]
1005 (return)
[ Dal voto.]
1006 (return)
[ La materia dal
votopar eempli il voto di sieràsi ta un monasteri a preà.]
1007 (return)
[ La promesa di
mantegni il voto.]
1008 (return)
[ Sensa laprovasiòn
dal confesòu. (Cfr. Purg. IX, [Footnote 117].)]
1009 (return)
[ Il scambiu a si pòs
falu doma cu na materia di valòu superiòu a chè di prima. Par eempli, se
al inìsi iai fàt il voto di bevi doma doj gos di vin invènsi di tre, cal
è zà un grant sacrifìsi, i sielzaràj, coma nova materia di bevini doma
un in dì da adès in davànt e fin al cumplimìnt dal votoun sacrifìsi cussì
maestòus cal fa vignì i grìsui doma a pensàighi!]
1010 (return)
[ Tal al sarès, secont
Vandelli, il voto da la cjastitàt di na munia. (A mi tocja amèti che il
voto da la cjastitàt al è di cualchi scjalìn superiòu al voto di godi un
got di vin in mancu.)]
1011 (return)
[ Jefta, il gjudice
israelita cal veva prometùt, in voto a Diu, che sal vès vinsùt la lota
cuntra i Amonìs, al varès sacrificàt la prima persona ca ghi fòs vignuda
incuntra da la so cjasa. Sta prima persona a era stada purtrop so fìa. In
tal Hamlet (II.ii), Hamlet al tormenta il puòr Polonius cun referènsis a
stu gjudice ebreo. Polonius al è cunvìnt che Hamlet al è un puc ziràt di
cjaf. La realtàt, però, a è che Hamlet zà a siè necuàrt che la fia di
Polonius, che puareta di Ophelia, a ghi stà di miès chì!]
1012 (return)
[ Agamenòn, il gran
duce daj Grecs, al veva fat il voto di sacrificà la so bièla fia Ifgenia
se i dèos a ghi dèvin bon timp cuant ca si aviàva vièrs Troja cu li so
nàfs,]
1013 (return)
[ Al contrari da li
piòris ca vàn di chì e di là sensa savej parsè, il Ebrèo a si cumpuarta
secònt règulis fisis. (Da li vòltis encja masa, coma dimostràt dal eempli
di Jefta.)]
1014 (return)
[ La mari a sarès la
Gliia.]
1015 (return)
[ Vièrs lEmpireo.]
1016 (return)
[ Chèl di Mercurio.]
1017 (return)
[ Dante. Secont i
comentatòus: Dante al aumentarà il spìrit di caritàt di chiscju beàs cul
dàighi locasiòn di rispùndighi a li so domàndis.]
1018 (return)
[ Prin di lasà la vita
di stu mont. (Militia est vita hominis super terram, coma ca ni recuarda
Vandelli da un tocùt di Gjobe (vii.1)). Dal momènt che la vita nustra a è
joduda da stu spìrit coma un continuo lotà, a nol à tant tuàrt. A
pensàighila ben, però, la vita sensa milisia a no sarès tant da
preferì.]
1019 (return)
[ La sfera a sarès
Mercurio, iluminàt dal soreli. Il spìrit al è chèl di Gjustiniàn.]
1020 (return)
[ Il cjànt sest al
parlarà dal Impero, coma che il cjànt sest dal Purgatori al à parlàt da
lItalia e il cjànt sest dal Infièr al à parlàt di Firense.]
1021 (return)
[ Enea, cal era vegnùt
a Roma (e spoàt Lavinia) dal oriènt. La capitàl dalimpero a era stada
trasferida a Bizansiu da Costantìn un duìnta àis prima di Gjustiniàn.]
1022 (return)
[ Cun Enea cuant ca si
veva aviàt vièrs lItalia.]
1023 (return)
[ Gjustiniàn, imperatòu
romàn un par di sècuj dopo Costantìn, al è laudàt da Dante pì di dut par
vej riordinàt li lègis.]
1024 (return)
[ Chistu al sugerìs
che, coma cal dis Vandelli, Gjustiniàn al veva in tal pasàt crodùt a la
dutrina dal erètic Eutico, secònt il cual Crist al veva doma na natura,
chè divina.]
1025 (return)
[ Una contradisiòn a si
otèn cuant che una propoisiòn vera a vèn contraponùda a una propoisiòn
falsa, coma la storiuta di Diu: al ee bon di fà una pièra cussì peanta
da no èsi bon da alsala?]
1026 (return)
[ Chèl dal riordinamìnt
da li lègis.]
1027 (return)
[ Belizàr al veva
otegnùt vitòris, coma chè cuntra i Gos.]
1028 (return)
[ Il còmpit za
minsonàt.]
1029 (return)
[ Par.5. [Footnote
128].]
1030 (return)
[ Il sen da lacuila,
sìmbul dal impero.]
1031 (return)
[ I Ghibelìns, i prins;
i Guelfs, i secòns.]
1032 (return)
[ I tre Oràsios e i tre
Curiàsios.]
1033 (return)
[ Dante al sà, secont
Gjustiniàn, sè ca è susedùt ta chel intervàl da la storia dal rapimìnt da
li Sabinis a la muàrt di Lucrèsia (q.v. i comentatòus), durànt il cual i
re di Roma a vèvin concuistàt i pòpui ca ghi stèvin in zìru.]
1034 (return)
[ Il sen
romànlàcuila.]
1035 (return)
[ Comùns tal sens di
comunitàs o repùblichis. Pir e Bren a èrin doj aversàris di Roma.]
1036 (return)
[ Cuìns (Quinzio
Cincinnato) al era cussì clamàt par via daj so cjavielàs risòs.]
1037 (return)
[ A Firense. Amàr,
parsè che chì i Romàns a vèvin, coma ca sugerìsin i comentatòus, pierdùt
un eèrcit.]
1038 (return)
[ Stu timp al sarès il
timp di Crist.]
1039 (return)
[ Scju fluns a
delìmitin i teritòris concuistàs da Sèar in ta la Gàlia antica.]
1040 (return)
[ Sèar al veva scunfìt
Pompèo a Farsalia. Pompèo al èera stàt dopo sasinàt in Egjt, indà cal era
scjampàt.]
1041 (return)
[ Dopo vej scunfìt
Pompeo, Sèzar al vexa viitàt la zona di Troja.]
1042 (return)
[ Sèar a ghi veva
cjòlt il podej a Tolomeo e dàt a so sòu, Cleopatra.]
1043 (return)
[ Scunfìt Juba, re da
la Mauritania, Sèar al era zut in Spagna a fà fòu i fìis di Pompeo.]
1044 (return)
[ Dal dominio romàn.]
1045 (return)
[ Zan=Janus=Ians. (Da
lì al deriva il nustri Zenàr.) Al pierdeva il so silènsiu doma cuant cal
vegneva vierzùt, in ocaiòn di na guera.]
1046 (return)
[ L Imperatòu
Tiberio.]
1047 (return)
[ Tiberio.]
1048 (return)
[ Lira di Diuplacada
cu la soferènsa e muàrt di Gesù pa la colpa di Adàm.]
1049 (return)
[ La distrusiòn di
Gjerualèm a era susedùda coma na sorta di vendeta, o retribusiòn, viers i
ebrèos par vej cauàt la muàrt di Crist.]
1050 (return)
[ Carlo II, re di
Napoli.]
1051 (return)
[ I Guelfs, alieàs cu
la cjaa real fransèa, a si contrapònin a lacuila, sìmbul dal Impero,
cul cual a sòn schieràs i Ghibelìns. (Chej osteàs di Fransèisencjan ta
chej dìs là a volèvin vej la so; pròpit coma tal dì di vuèj, cuant ca si
opònin al volej dal Impero mericàn!)]
1052 (return)
[ Scju chì aan fàt dal
ben, encja sel ben a lu vèvin fàt sperànt di otegni fama in tal mont.]
1053 (return)
[ Ta li sfèris
celèstis.]
1054 (return)
[ Mercurio, cal è
rapreentàt coma un brilànt.]
1055 (return)
[ Secònt i comentatòus,
stu Romeo al veva fàt tanti buni òperis che in ùltin a no èrin stàdis
gradìdis.]
1056 (return)
[ Chej ca vèvin puc
aprèsàt lòpera di Romeo a ghi vèvin guadagnàt puc; e lòu stes a vèvin
sufrìt sot il dominio daj Angjoìns.]