The Project Gutenberg eBook of La Divina Comèdia: Paradìs

This ebook is for the use of anyone anywhere in the United States and most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this ebook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you will have to check the laws of the country where you are located before using this eBook.
*** This is a COPYRIGHTED Project Gutenberg eBook. Details Below. ***
*** Please follow the copyright guidelines in this file. ***

Title: La Divina Comèdia: Paradìs

Author: Dante Alighieri

Translator: Ermes Primiano Culos

Release date: July 3, 2005 [eBook #16189]
Most recently updated: May 28, 2019

Language: Friulian

Credits: Produced by Al Haines

*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK LA DIVINA COMÈDIA: PARADÌS ***








LA DIVINA COMÈDIA

By di Dante Alighieri

Tradusiòn furlana di Ermes Culòs

2006


CONTENTS

DANTE’S COMEDY IN FRIULIAN

Translator’s note

(Ermes Culòs, Ashcroft, June [2006])Preàmbul


PARADÌS

Cjànt Prin

Cjànt Secònt

Cjànt Ters

Cjànt Cuàrt

Cjànt Cuìnt

Cjànt Sest

Cjànt Siètim

Cjànt Otàf

Cjànt Nonu

Cjànt Dècim

Cjànt Undicèšin

Cjànt Dodicèšin

Cjànt Tredicèšin

Cjànt Cuatordicèšin

Cjànt Cuindicèšin

Cjànt Sedicèšin

Cjànt Dišisietèšin

Cjànt Dicjotèšin

Cjànt Dicjanovèšin

Cjànt Vincjèšin

Cjànt Vincjunèšin

Cjànt Vincjaduèšin

Cjànt Vincjatreèšin

Cjànt Vincjaquatrèšin

Cjànt Vincjasincuèšin

Cjànt Vincjasejèšin

Cjànt Vincjasietèšin

Cjànt Vincjotèšin

Cjànt Vincjanovèšin

Cjànt Trentèšin

Cjànt Trentunèšin

Cjànt Trentaduèšin

Cjànt Trentatreèšin

FOOTNOTES








DANTE’S COMEDY IN FRIULIAN








Translator’s note

Friulian is the language of my childhood, the language I spoke with my parents and brothers and friends in my hometown in the northeastern region of Italy known as Friuli. It is still my preferred language of conversation with my brothers and Friulian-speaking with friends. What’s Friulian? Maybe the best way to describe it is by imagining what England was like, say, a hundred years or so after the Normans invaded it & settled in for the long haul. In doing so they pretty much changed the cultural and linguisticic landscape of England. In pre-Norman times, the English were quite contènt to do their rough & tumble business in the old “Saxon” language; but with the coming of the Normans, the old Saxon was just not good enough for the conquering overlords. It needed something more to enable them to take care of their educational, religious, social and commercial needs. And so you had a situation where the ruling classes spoke a sort of Frenchified Saxon (which was to become the English of today), while the workers, the peasants—you know, the lower sort—went on speaking Saxon. And so those rude folks kept on raising and butchering pigs and cattle for their masters; but they never ever served pig or cow steak for them. No—their masters insisted on being treated with luscious chunks of pork or beef (boef). That, in more ways than one, has been the case in Friuli. Italian has been—and continues to be—the educational, commercial and administrative language of the region, while Friulian has traditionally been the language spoken by the common folk, mainly in the rural areas. Time was when speaking Friulan in a public, “polite” setting, would give away your “peasant” origin, and that wouldn’t do. But let’s not think that this sort of linguistic snobbery is a peculiarity of Italian only. Every language has its Professor Higgins & Eliza Doolittle. Friulian itself is not squeaky clean when it comes to that. My Dante itself may, by some purists, be seen as a Friulian aberration, since it does not conform to what is generally regarded as the “classical” Friulian, the Friulian spoken in such strongholds as Udine or San Daniele del Friuli.

My Friulian translation of Dante, then, is, in part at least, a reaction to that sort of thing. Could Friulian—the lowly, peasant Friulian, particularly the Friulian used in the fields and alleys and bars of Pasolini’s Casarsa—cope with the supreme sophistication of Dante’s language and concepts? The readers will, of course, judge for themselves. Certainly they will get at least a sense of what would have happened if Dante’s muse had been weaned on the banks of the Tagliamento instead of the Arno.








(Ermes Culòs, Ashcroft, June 2006)Preàmbul

Chista tradusiòn a è stada fata par divièrsis rašòns. Ta li mès ùltimis vìšitis a San Zuan i’ai notàt che i zòvins a no ùšin cuaši maj il furlàn cuant ca discòrin fra di lòu. Cuaši sempri a si esprìmin in taliàn—encja cuant ca cjacarèjn cuj so genitòus. Che chistu al sedi in ducju i sens un ben o un mal a è roba discutìbil. A somèa, però, che sta ušansa daj zòvins a stà segnalànt un mandi a la lenga furlàna. Cuant che scju zòvins a saràn encja lòu pàris e màris, cuaši sensaltri a ghi parlaràn taliàn ai so fioj, cul rišultàt che paj fioj di che generasiòn lì il furlàn al sarà na curiošitàt e basta; sensaltri a nol sarà pì che lenga viva ca ušàvin i so nònus. Cussì chista tradusiòn a è un me pìsul contribùt a la prešervasiòn da la lenga daj nustri vècjus.

I me fioj, nasùs in Canada, a cognòsin amondi puc il furlàn. Una dì, forsi, a saràn tentàs di parlà il furlàn si no altri par capì sè cal à scrìt so pari. A pòl dasi encja che il me lavoru a ju incuriošarà a leši Dante—ca no sarès tant na bruta roba.

A mi par di capì che La Divina Comèdia a è stada zà tradušuda in furlàn, però in tal furlàn clásic, di Ùdin, di San Danèj. Da sé ch’i saj jò, li òperis di Dante a no sòn maj stàdis tradušùdis (par complèt) tal furlàn di San Zuan di Cjašarsa—cal sarès il me furlàn, la lenga daj me vècjus, daj me fràdis, da li me memòris da frut. Par traduši Dante a no mi ocorarès altra rašòn che chista.

Pasolini, in ta un daj so scrìs, al à sugerìt che par tant valòu culturàl cal vèdi, il furlàn al resta pur sempri la lenga dal contadìn; a me mòut di capìlu, na lenga che, encja se coma spièli a fà ben jodi se cal è un furlàn, a resta pur sempri na lenga semplicjòta, adatada a la vita da paešùt, cu la so parlada daj cjamps, da li stàlis, da la plasa, dal bar, da la marìnda e sèna, da li nòsis, daj funeraj, e daj odòus e rumòus da li sèris di estàt. Una lenga, duncja, sensa nisuna pretèša di podej tirasi sù da la cjera e rivà a esprìmi valòus culturaj pì als e astràs.

E che lì, che di jodi se Dante al varès podùt ušà il furlàn coma il so “dolce stil novo” invensi dal toscàn—che lì a è stada na roba ca mi’a incuriošìt tant e ca mi a pocàt un bièl puc a fà stu còmpit.Guida a la pronuncja dai vocàbuj ušàs in ta chista tradusiòn

Vocàls:

Li vocals a vàn pronuncjàdis coma chès dal taliàn. Il acènt vièrt ( ` ) al è ušàt par indicà la sìlaba ca risèif ’l acènt naturàl da la peràula o pur par indicà significàs diferèns da la peràula, coma par ešempli “nòta” e “notà.” Par rašòns di semplicitàt a no sòn ušàs altri acèns (coma chèl sieràt o chèl dopli). Coma tal cašu di “nòta” e “notà,” la distinsiòn di significàt a è rinduda asaj ben dal acènt vièrt.

Consonàntis:

1. La i-lùngja ( j ) a è ušada par indicà il sun da la “j” in peràulis coma “jò” e “cjàša.” 2. La “z” a è sempri dolsa, coma ta li peràulis “zìn” e “zìmul.” 3. La “s” a è cuaši sempri dura, coma in ta li peràulis “stala,” “strapàs” e “mestri.” Ogni tant a ritèn il sun dols, coma tal taliàn; par ešempli “sdrondenà, “sbati,” e “slungjà.” Cuant che la “s” in miès di dos vocàls a è dolsa, a vèn indicada cul sen diacrìtic “?”, coma in ta scju ešèmplis chì: “cauša,” “mulišìn,” “Cjašarsa.” 4. La “c” o la “g” seguida da la i-lùngja a ghi conferìs a la “c” o a la “g” il sun mol coma ta li peràulis “dincj” e “grancj” o pùr “dongja” e “stangja.” 5. La tradusiòn a no fà distinsiòn fra la “c” dura e la “q.”Ešigènsis di rima:

La tradusiòn a mantèn il pì pusìbul la tersa rima dal originàl, encja se ogni tant a rìmin doma li ùltimis dos lèteris di na riga (o adiritùra l’ùltima e basta), càšus ca susèdin raramìnt in Dante.

La tradusiòn a si atèn pur a la endecasìlaba dal originàl. Purtròp, rìghis di dèis o dòdis sìlabis, na volta chì, na volta lì, a sbrìsin jù. A è da notà, però, che encja Dante ogni tant al uša cualchi sìlaba in pì o in mancu.Riconosimìnt:

Ta la me tradusiòn a mi’a tant asistìt La Divina Commedia, Testo Critico della Società Dantesca Italiana, riveduto, col commento Scartazziniano rifatto da Giuseppe Vandelli. A mi’a pur judàt la version eletrònica Mediasoft da La Divina Commedia. Par mancjànsa di un vocabolari dal furlàn di San Zuan di Cjašarsa, i’ai ušàt il Vocabolario della Lingua Friulana di Maria Tore Barbina, ca mi è stàt amondi ùtil, coma che ogni tant a mi è stàt ùtil pur Il Nuovo Pirona. A standardišà la me ortografìa a mi à pur judàt tant me fradi Tony. Edizione riveduta aprile 2019.









PARADÌS








Cjànt Prin

          La gloria di chèl che movi dut al fà,
          lušìnt in tal univèrs a penetra
          cun lus pì intensa uchì e mancu là.

          Tal cjèl, ’ndà che pì da la so lus vi’èntra,
          i eri jò, e contà li ròbis ch'i vevi jodùt
          nol sà nè’l pòl chèl che jù’l vèn da parzora;

          pars’che al so dešideri fašinsi visinùt,
          il nustr’ intelèt a si sprofonda tant
          che il recuardasi ’ndavòu al resta dut.

          Ma almancu di chel tant di stu post sant
          che podùt fà i vevi’n ta la me mins tešoru,
          i faraj adès materiàl dal me cjànt.

          O Apòl me bon, di st’ultin lavoru
          da la to virtùt fà ch’i sedi un cussì grant vàs
          da meretà ’l oràr, pal poèt dut oru.

          Fin a stu punt la man ch’i’ai vùt dal Parnàs
          mi’a bastàt, ma adès jùdimi pur tu
          a contà cun onòu la storia daj beàs.

          Tal me pet entra e ispìrimi tu
          cussì coma cuant che Marsia sfoderàt
          da la natura dal so cuàrp ti vèvis tu.915
          O valòu divìn, s'i ti mi vèns prestàt
          chel tant che l’imàgin finuta dal beàt regn
          figurà i posi, che’n mins mi’a restàt,

          rivà i ti m’jodaràs al to miej len916          e coronami alòr cun che fuèis
          che la matèria’e tu i mi parèis degn.

          Rari vòltis, pari, a vègnin cjòltis917          par segnà’l trionf d’un Sešar o poeta,
          colpa e vergogna da l’umani vòis,918
          che parturì plašèis’n ta la contenta
          deitàt delfica’l dovarès il ramusèl
          di Peneo919 cuant ch’a vignì godùt al parta.

          Na faliscjuta a pòl tacà un bièl foghèl:
          forsi davòu di me e cun pì biela vòus,
          si prearà par che Cir al rispundi dal cjèl.920
          Chì e là si fà alt, paj mortaj, luminòus,
          il lampiòn di stu mont; ma pròpit par là
          cuatri sèrclis al unìs con tre cròus,

          cun percors pì bièl e cun tant miej stela,
          fòu al vèn congjùnt, e la mondana cjera
          com’cal vòu al tempra e sigila.

          Fàt al veva di là matina e di cà sera
          chel post, o cuaši, e dut al era là blanc
          chel emisferi, e chì neri al era,

          cuant che Beatrìs, a sinistra, tal flanc
          so, jodùt i la vevi voltada vièrs il sol:
          nencj’ àcuila maj fisàt lu veva cussì al lunc.

          E pròpit coma ch’un secònt raj al pòl,
          e’l vèn, dal prin, fòu, e di nòuf’l torna’n sù,
          com’che sempri a la mari tornà’l vòu'l fiòl.

          Cussì dal so àt, paj so vuj vegnìnt’n sù
          in tal me imaginà, il me si veva pur fàt,
          e i vuj, pì dal nustr’ušu i vevi puntàt in sù.921
          Tant a è lècit là, che chì nol pòl èsi fàt
          da li nustri virtùs, par gràsia dal lòuc922          che doma par l’omp al era stàt creàt.

          Jò’i no l’ai sopuartàt a lunc, nè tant puc,
          da no vej podùt jodi’l sfavilà ’ntòr
          coma’l fièr cuant che ruvìnt al vèn fòu dal fòuc;

          e a colp parùt mi'era che d’un dì il dì dut atòr
          cresùt al fòs, com’ se chèl che fà’l pòl sti ròbis
          n’altri soreli’l vès fàt zì atorotòr.

          Beatrìs duta’n ta l’eterni ròdis
          fisa cuj so vuj a steva; e pur jò
          da la sù cjòlt, su ic i vevi li me lùcis.

          Tal vuardala, cambià mi eri sintùt jò
          com’che cambiàt si veva Glauc, tal gustà l’erba,923          coma àltris tal mar, pur luj in Dio.

          Significà’l trašumanà per verba
          no si pòl; ma ca basti sè che Glauc al veva fàt
          par chèl che gràsia’al à di provà stà “erba.”

          Se doma i’eri chèl ch’i ti mi vèvis creàt
          di nòuf924, grant ben che il cjèl ti govèrnis,
          tu ti lu sas, che la to lus mi’a’n alt partàt.

          Cuant che li ròdis ca zìrin etèrnis,
          par volej to, a mi’an a sè atiràt
          cu l’armonia che tu ti minìstris,

          mi vev’alòr parùt che’l cjèl dut cuant al era ’mpiàt
          cu la flama di Febo, che ploja o flun
          un lac cussì grant a no’a pròpit maj fàt.

          La nuvitàt dal lustri e dal grant sùn
          di savej la rašòn na voja’mpiàt
          mi veva granda tant ca no la crodarès nisùn.

          Alòr ic, che’l me al so còu a veva leàt,
          par tegni calmàt il me spirt comovùt,
          prin ch’alc i podès jò diši, a veva tacàt

          cussì: “Tu stes i ti t’insiminìs dut
          cun stu fals figurà, ch’jodi no ti pòs
          sè ch’i t’jodarès se pì’udisi ti vès vùt.

          Miga ti sòs in cjera, com’ch’i ti cròs;
          ma na saèta, ca scjàmpa dal so post,925          coma te a no cò™r, che pì svelt cori fin là ti pòs.”

          Se’l prin dùbit mi veva cjòlt, e di chist i vevi vùt gust,
          dut suridìnt cu li so peraulùtis,
          un’altri ghi veva sùbit cjapàt il so post,

          e dìt ghi vevi: “Contènt i soj pa li ròbis
          ch’i’ai amiràt; ma’dès mi staj marveànt
          di com’che pì’n alt i vaj di scju cuàrps lišèis.”926
          Alora ic, il so cjàf un puc scjasànt,
          vièrs me a veva vuardàt cuj vuj impenserìs
          di na mari di front dal fì delirànt,

          e tacàt a veva: “Li ròbis, dùtis cuàntis,
          tra di lòu òrdin a àn, e chist’a è forma
          ch’al univèrs ghi dà qualitàs divìnis.

          Chì a jòdin l’altri creatùris l’òlma
          dal eterno valòu, che chèl stes al è’l fin
          pal cual dut stu òrdin doventàt al è norma.

          In ta stu ’nsièmit leàdis si tègnin
          duti li natùris, se pur divièrsis,
          stànt, cuj pì cuj mancu, al prinsìpit visìn;927
          e’n ta divièrs puàrs si spartìsin dùtis
          tal grant mar dal èsi, e a ognuna
          a ghi’è dàt ’l istìnt di zì’n ta li so àghis.

          Chist’istìnt al parta’l fòuc vièrs la luna;
          chistu’n ta ogni nemàl al è motòu;
          e dut in cjera al lèa e al raduna:928
          e no doma li creatùris ca sòn fòu
          dal intelèt di sta fuarsa a sòn sot,
          ma encja chès ca’an intelèt e amòu.929
          La providensa, che a dut chistu a prejòt,
          cu la so lus a fà’l cjèl930 sempri cujèt,
          ’ndà che pì svelt si zira chèl che dut al à sot;931
          e adès lì com’che par nu al è stàt decrèt,
          a n’invìa la fuarsa di che cuarda
          ca scata e’l bon a bàt’n ta sè ch’a a dirimpèt.932
          Ma com’che na òpera a no vèn formada
          sempri secònt la vera intensiòn da l’art,
          parsè ch’a rispundi la matèria a è sorda;

          cussì chistu percòrs al vèn spes stuàrt
          da la creatura che’l podej a à
          di zì chì o là, se ben che'l sen a à just e fuàrt.933
          E com’ch’ogni tant si pòl jodi a colà
          un folc da li nùlis, cussì ’l impùls prin,934          distràt da fals ben, in cjera’l và a plombà.

          Basta maravèis, alòr, dal to cjamìn
          vièrs il alt; pensa invensi al rivulùt
          che dal di sù vignì jù a val i jodìn.935
          Gran maravèa a sarès di vej te jodùt,
          sensa ’mpedimìnt, la jù dut cuant sestàt,
          com’na flama che zì’n sù no vès podùt.

          E chì i vuj vièrs il cjèl a veva di nòuf voltàt.








Cjànt Secònt

          O vuàltris che’n ta na barcjuta mi stèis atòr,
          dešideròus di scoltà, e voja i vèis
          di zì davòu da la me nàf, che cjantànt a còr,

          tornàit pur a rijòdi li vustri rìvis:
          che forsi dut, s’i vi metèis in onda,
          restànt lontàn da me, i pierdarèsis.936
          L'onda ch’i cjapi no’è maj stad’esplorada;
          a mi’spira Minerva e Apòl mi guida
          e l’Orsa li Mùšis mi tegnin mostrada.

          Vuàltris pus che la mins i tegnèis alsada
          par godi’n timp’l pan daj ànzui, dal cual
          chì937 a si vif sensa maj vèjni avonda,

          i podèis ben mètivi in tal alt dal sal938          cul bastimìnt vustri, davòu da la me agàr,
          prima che l’aga a torni tal e cual.

          Chej gloriòus che a Colchis ’èrin zùs pal mar,
          mancu mar’veàs si vèvin, che vuàltris i sarèis,
          cuant che Gjason jodùt a vèvin, bifòlc, ta l’agàr.939
          La sèit ch’i vèvin sempri vùt in ta li nustr’idèis
          in tal alt dal Empireo a ni partava
          svelta, cuaši coma’l cjèl che la sù i jodèis.940
          Jò’i vuardavi Beatrìs che’n sù a vuardava;
          e forsi tal timp che na frecja si distàca
          dal arco e a la so fin a riva,

          mi eri jodùt vignì indà ca taca
          che miràbil roba; ma chè ca era là941          ben jodìnt sè ca mi feva ’mbacucà,942
          voltàt si veva vièrs di me, contenta e biela,
          e mi veva dìt: “A Diu dìšghi ben gràsis,
          ch’adès unìs ni’a cu la prima stela.”

          A pareva che na nula la cujerzès,
          duta solida e lustra e neta,
          com’adamànt che cun lus dal soreli a ardi al zès.

          Dentri di sè l’eterna margarita943          a mi veva risevùt, com’che l’aga a surbìs
          un raj di lus e unida a resta.944
          S’jò i’eri cuàrp, e chì a no si capìs
          com’che na dimensiòn in ta n’altra a s’unìs,
          ca à di èsi se cuàrp in cuàrp a s’inserìs,

          alòr il me dešideri cjalt coma flàmis
          al sarès d’jodi che esensa945 ca mostra
          com’che Diu e ’l èsi nustri a sòn unìs.

          Ulà sè ch’i crodìn par fede a s’jodarà,
          sensa rašonalu, ma tant clar’l sarà chèl
          coma chè ch’i acetàn che par prin a è vera.946
          Alòr rispundùt i vevi: “Siora me, cussì fedèl
          com’che pì i no pòl èsi, ringrasiàlu i vuej
          che dal mont mortàl mi’a partàt in ta stu cjèl.

          Ma dišèimi: alc jò’i volarès savej
          daj sens scurs di stu cuàrp che la jù’n cjera
          Caìn a còntin ca si pòl jodi’n chej.”

          E ic cun bocja ridìnt: “Se sbaliàd’a era,”
          a veva dìt, “l’opiniòn da la zent mortàl
          bašada su sensasiòns, com’ca era,

          nosta fà alòr la part dal bašovàl
          e mar’veàti masa; chè ben ti sàs
          che fra sens e rašòn curt al è ’l intervàl.

          Ma dìšmi ’nvènsi sè che tu pensàt ti às.”
          E jò: “Chej che ca sù diferèns mi pàrin,
          in cuàrps pì rars o dens a sòn stàs creàs.”947
          E ic: “T’jodaràs com’ca s’impantànin
          tal fals li to idèis, se ben ti scòltis
          com’che cul me rašonà a s’intorgulèin.948
          L’otava sfera jodi vi fà lùcis
          a plen, e chès o par coma o par cuant
          lasù a vi mòstrin divièrsis mùšis.949
          S’a la diversitàt a fòs dovùt dut cuant,
          dùtis a varèsin la stesa virtùt
          spartida, tant al pìsul lumìn che’al grant.

          Divièrsis virtùs a’an alòr d’èsi frut
          di prinsìpis formaj, e chej, fòu che un,950          a vegnarèsin, secònt te, ognùn distrùt.

          Duncja, se dal rar sti màcis colòu fun
          a sòn par dut o’n part secònt te caušàdis,
          al sarès di so matèria cussì dišùn

          stu planèt, o in tal mòut ca si spartìs
          il gras e’l magri ta’un cuàrp, cussì chist
          in sè’l cambiarès li pars dènsis e ràris.

          Se dal rar si tratàs, al sarès manifest
          in ta n’eclìs solar che trasparì a farès
          la lus, com’che nisùn cuàrp rar al rešìst.

          Ma chist nol è’l cašu, e alòr d’jodi a sarès
          ’l altri951, e s’jò chèl i zès a smuarsà,
          il to parej falsificàt al vegnarès.

          Se’l rar da na banda’o l’altra nol trapàsa,
          alòr lì un punt di èsi al varès
          che’l so opòst di zì oltri nol lasa;

          e di lì si riflèt’l raj che lus ghi dà’ai planès,
          cussì com’che colòu da veri’l vèn rifletùt,
          che plomp al tèn platàt davòu di se stes.952
          Ti dišaràs cal somèa pì scurùt
          uchì il raj che in ta altri bàndis,
          par via che di pì’n sot al vèn rifletùt,953
          ma in chistu cašu fà’i podarèsis
          un’sperimìnt, se provalu i volèsis,
          che font al è dal flun da l’idèis vùstris.954
          Tre spièlis ti ocòrin; doj ti’u pošisiònis
          no tant lontàn; il ters, pì lontanùt
          mètilu e pròpit in miès daj àltris.

          Davànt di lòu, ma a li spàlis metùt,
          fà ch’un lumìn al ilùmini i spièlis
          cussì che’l so raj a te’l vegni rifletùt.

          Se ben che la lus in tal miès da l’altri lùcis
          da li àltris a è pì pìsula, t’jodaràs
          che luminoša a’è coma li àltris.955
          Adès, com’ch’al bati daj ràis infogàs
          da la nèif al resta dut nut il sogèt,
          esìnt il colòu so e’l frèit cul cjalt scjampàs,

          alòr, cussì restàt tu’n tal to’ntelèt,
          di lus tant viva ’mplenìti adès i vuej,
          che stela lušìnt ti somearà dal aspièt.

          Dentri di chel cjèl dal divìn benvolej956          atorotòr si zira un cuàrp957 che la virtùt
          al à di vej il èsi di dut sè ca è di miej.

          Chel cjèl958 ca ni tèn cun tancju vuj jodùt,
          chel èsi al spartìs in divièrsi esènsis,
          di luj distìntis, ma part dal so contenùt.

          I àltris ziròns in vàriis diferènsis
          li esènsis che dentri di sè a’an
          paj so ušus a dispònin coma simìnsis.959
          Scju òrgans dal mont zirànt cussì a vàn,
          com’ch’jodi ti pòs, da scjalìn a scjalìn,
          e di sù a cjòlin e di sot a fàn.

          Vuarda ben tu ch’i ti stàs scoltànt sidìn
          com’che a sè ch’i ti vus960 mi staj visinànt,
          che dopo ti pòsis tu fà da lumìn.

          Il motu e la virtùt d’ogni zìru961 sant,
          coma che pal fabri a è l’art dal marcjèl,
          i motòus als e beàs962 i'u stàn caušànt;

          e’l cjèl963 che tanti lucjùtis a fàn bièl,
          da la granda mins che movi’l fà e ’nforma964          l’imàgin al cjoj par ogni so lumìn bièl.

          E coma che tal vustri pòlvar l’alma
          ta li so divièrsis pars a si difònt
          e ognuna di sti pars a ànima,

          cussì la ’nteligènsa—di chist tèn cont—
          a sparpaèa’l ben so’n ta li stèlis,
          movìnt atòr da l’unitàt dal so mont.

          L’angelica virtùt divièrsis lèghis
          a fà cuj presiòus cuàrps965 che ic a ispìra
          e taj cuaj, coma vita’n vuàltris, a s’unìs.

          Pa la 'legra natura966 da’ndà ca spira,
          la virtùt tal cuàrp misturada a lus
          com’che la biela lus’n tal vuli a si mira.

          Da chista a vèn chèl che da lus a lus
          al somèa diferènt, no da fìs e ràr:
          ic a è’l prinsìpit formàl ca prodùs

          secònt il so bon volej, il scur e’l clar.








Cjànt Ters

          Chel soreli967 che prin scjaldàt mi veva il pet,
          rivelàt mi veva la biela veretàt,968          provànt e riprovànt969, e’l so dols aspièt;

          e jò, ch’i volevi tegni dimostràt
          che corešùt i’eri e sigùr doventàt,970          par cussì dìšghi il cjàf i vevi alsàt;

          ma na višiòn a mi si veva prešentàt,
          ch’al jòdila tegnùt mi 'ngrimpava tant stret
          che di confesàmi mi eri dismintiàt.

          Coma ta un veri trasparènt e net
          amondi, o’n t’àghis lìmpidis e cujètis,
          ma no tant fòndis da no jòdighi’l lièt,

          a s’jòdin li nustri mùšis spielàdis,
          ma debulùtis, coma pèrlis’n blancja front
          ch’un puc a vòu par rivà a jòdilis;

          cussì, mùšis che tabajà ’volèvin un mont
          jodùt i vevi, e’n tal sbàliu contrari i eri colàt
          di chèl ch’amòu ’l veva ’mpiàt tra omp e font.971
          Al momènt che jò i vevi lòu notàt,
          ca fòsin figùris di spièli pensànt,
          par jodi cuj ca èrin mi eri ziràt;

          e jodùt no vevi nuja, e di nòuf  ’ndavànt,
          dret taj vuj da la me dolsa guida, i vevi vuardàt;
          ic’a rideva, e’i vuj sans ghi ardèvin tant.

          “Se ridi ti n’jòs, nosta èsi maraveàt,”
          mi veva dìt: “al è’l to pensà da frutùt
          che’n tal just il piè nol à ’ncjamò pojàt,

          ma ’torotòr si zira, com'ch'i vevi jodùt:
          chès ch’i t'jòdis a sòn veri sostànsis
          e’a sòn chì pars’che’l so voto no vèvin finìt dut.972
          Ma parla pur e cròdighi a chìstis;
          che la lus dal alt che contèntis li tèn
          chì a vòu che dùtis  si tègnin fèrmis.”

          E jò al spìrit cal pareva pì ben
          dispòst di contà, voltàt mi eri, dišìnt,
          com’omp che puntàt al è’n tal so dišèn973:

          “O spirt ben creàt, che’i ràis ti stàs godìnt
          da l’eterna vita, e’l ben so ti sìns
          che prin di vèjlu gustàt a nol s’intìnt.

          Gust i varès se adès ch’i sìn visìns
          il nòn to ti mi dišès e da la to zènt.”
          Alora ic, pronta e cuj vuj ridìns:

          “La nustra caritàt no’a nisùn intènt
          al just di sieràighi’l cancèl, com’la caritàt
          di chè che com'che ic a è a vòu vej la so zent.974
          Com’na vèrgin mùnia’l mont mi veva ospitàt,
          e se la to mins sù e jù mi vuarda,
          ch’jò i soj pì biela no ti tegnarà platàt,

          ma a ricognosarà ch’jò i soj Picarda,
          che, metuda chì cun scjù altri beàs,
          beàda i soj’n ta la sfera pì tarda.975
          I nustri afiès, ca vègnin inflamàs
          doma in tal plašej dal spìrit sant,
          gust a’an di èsi’n tal so òrdin formàs.

          E stu destìn, che bas al par d’èsi tant,
          dàt a ni’è stàt pars’che trascuràt i vìn
          i nustri vòtos, o lasàs ju vìn dibànt.”

          E jò a ic: “Cualchicjusa di divìn
          luši a s’jòt dal vustri tant bièl aspièt
          che cussì tant vi cambia da com’ch’i’èris prin;

          e prin d’adès no mi’eri’mpensàt, puarèt
          ch’i soj; m’adès m’juda sè ch’i ti mi dìs,
          ch’al recuardàmi a mi parta dirèt.

          Ma dišmi: vuàltris ch’i sèis chì contèntis,
          no dešideràišu di zì’n ta un lòuc
          pì alt ’ndà che pì visìn976 ghi sarèsis?”

          Cuj altri spirs a veva prin ridùt un puc;
          e mi veva dopo rispundùt cussì contenta
          ca pareva àrdi d’amòu dal prin fòuc:977
          “Fradi, di sè ch’i volìn a mi cujèta
          la caritàt stesa, ca mi fà volej
          doma sè ch’i vìn, che'l altri nol impuarta.

          Se di zì pì’n alt i vèsin da volej,
          puc d’acòrdu’l nustri dešideri’l zarès
          cul volej di chèl che chì ni vòu vej;

          e chistu chì ben d’jodi ti podarès
          se di èsi'n caritàt a’è chì necesitàt,
          e se la so natura di capì ti vès.

          Ànsi, a ghi tòcja a stu èsi beàt
          tègnisi dentri dal alt volej divìn
          par che di doj volèis un sòu’l vegni formàt;

          cussì che com’da scjalìn a scjalìn i stìn
          in ta stu regnu, a dut il regnu ghi plàs
          com’pur al re ch’al so volej ni tèn visìn.

          In ta la so volontàt a è la nustra pàs:
          ic a è chel mar che vièrs di chèl dut s’inclìna
          ’n tal mont, fin i ànzui da ic stàs creàs.”

          Clar mi’era alòr com’che ducju i cjèj a èrin
          paradìs, encja se pa la gran gràsia
          dal Creatòu ducju compàis no la godèvin.

          Ma com’ca capita ch’un mangjà al sàsia
          e di un’altri a resta la gola,
          che d’un si vòu e dal altri si ringràsia,

          cussì fàt i vevi jò, cun fàt e cun peràula,
          par capì da ic cual’ ca era la tela978          che’l tesi nol era ’ncjamò zùt a finila.

          “Par vita buna e grant mèrit a è ulà,
          pì’n sù,” mi veva dìt, “na fèmina979 che nòrmis
          a’a dàt al mont par cuj sì si vistìs e vela,

          che fin al murì, dì e nòt, cun chel nuvìs980          si stedi ch’ogni voto al aceta
          se fàt al è cun amòu e bòis propòšis..

          Par zìghi davòu, lasàt i vevi da zovinuta
          il mont, e il so àbit981 i vevi vistìt
          cul propòšit di vivi la so vita.

          Ma alora òmis di puc bon propòšit
          fòu mi vèvin tiràt da la dols’claušura.
          Diu’l sà ben cuant che dopo i vevi patìt.

          E chist’altri splendòu ch’a te si mostra
          a la me destra indà cal stà ardìnt
          di dut il luši da la sfera nustra,

          sè che jò’i ti dìs di me, ic a s’intìnt:
          mùnia a era, e ic pur a veva cussì pierdùt
          il vel da chej982 che puc a’n vèvin di sintimìnt.

          Di rimètila’n tal mont a vèvin podùt,
          cuntra’l so volej e la bun’ušansa,
          ma’l vel dal so còu jù nol è maj vegnùt.

          Chista a è la lus da la gran Costansa
          che pròpit dal secònt vint di Soave
          dàt a veva la tersa e ùltima potensa.”983
          Cussì mi veva parlàt e dopo tacàt a veva l’Ave
          Maria a cjantà e cjantànt a era svanida
          com’alc che’n t’aga scura ’nglutìt al è.

          I me vuj che chel tant la vèvin seguida
          che pusìbul ghi’era, a la fin
          si vèvin ziràt vièrs l’imàgin’ lìmpida

          di Beatrìs e lì fìs a restàvin;
          ma chè cun’un lamp ferìt a veva'l me sguàrt
          cussì ch’in alt i me vuj restà no podèvin;

          par chèl di domandàighi i vevi fàt ritàrt.