Théâtre de Hrotsvitha / religieuse allemande du dixième siècle, traduit pour la première fois en français avec le texte latin revu sur le manuscrit de Munich

[167] Titulus argumenti hujus fabulæ, sicut et cæterarum, manu recentiore scriptus est.

[168] Codex: Agapis, et ubique in recto casu: Agapes pro Agape.

[169] Codex et Celtes: jussu per puniendas. In his verbis veræ lectionis vestigia latent: fortasse vocabulum imperatoris expressum fuerat compendio, unde librarius effecit per.

[170] Hoc nomen hic et ubique scribitur in codice cum aspirationis nota.

[171] Diocletiani nomen deest in codice.

[172] Codex: sito, quod jam correxit Celtes.

[173] Celtes: dehonestatem.

[174] Celtes: quam servos venerari ut dominos.

[175] Sic codex.—Celtes: inretientur.—Schurzfleisch: irretientur.

[176] Sic codex, hic et infra.—Celtes: præsulis, perperam.

[177] Codex: perfectæ.—Celtes: profecto.

[178] Celtes: videri.

[179] Sic codex.—Celtes agant mutavit in agunt, sicut infra strepat in strepit, male; nam sententia quamdam præ se fert ellipsim, quam conatus sum Gallice exprimere.

[180] Celtes: audimus.

[181] Sic codex.—Celtes: strepit præ.

[182] Celtes: sordida.

[183] Codex: ingredi, quod jam correxit Celtes.

[184] Celtes: doleo.

[185] Sic Celtes.—Codex: jactant.

[186] Codex: D., id est, Diocletianus, perperam.

[187] Sic Celtes.—Codex: si.

[188] Sic codex.—Celtes: morem, male.

[189] Hæc est emendatio Celtis.—Codex: caput.

[190] Codex: corpora.

[191] Sic codex, optime.—Celtes: Etiam.

[192] Celtes: earum.

[193] Sic codex, optime.—Celtes: horresces.

[194] Vox corpus superscripta est in codice.

[195] Celtes: potest.

[196] Sic Celtes.—Codex: blasphemiæ.

[197] Sic Celtes.—Codex: in.

[198] Sic Celtes.—Codex perdis; sed retinendum duxi perdes propter verba similiter desinentia, quibus indulget quam maxime nostra poetria.

[199] Verba Sisinni erubesce omittit Celtes.

[200] Sic codex.—Celtes: accidit.

III.
CALLIMACHUS.

ARGUMENTUM IN CALLIMACHUM.→

Resuscitatio Drusianæ et Callimachi, qui eam non solum vivam, sed etiam præ tristitia atque excæcatione[201] inliciti amoris, in Domino mortuam plus justo amavit, unde morsu serpentis male periit; sed precibus sancti Joannis apostoli una cum Drusiana resuscitatus, in Christo est renatus.

CALLIMACHUS.→

DRAMATIS PERSONÆ.

CALLIMACHUS[202].
AMICI.
DRUSIANA.
ANDRONICUS[203].
SANCTUS JOANNES.
FORTUNATUS.

SCENA PRIMA.→

CALLIMACHUS[204].→: Paucis vos, amici, volo.

AMICI.→: Utere quantumlibet nostro colloquio.

CALLIMACHUS.→: Si ægre non accipitis, malo vos interim sequestrari aliorum collegio[205].

AMICI.→: Quod tibi videtur commodum nobis est sequendum.

CALLIMACHUS.→: Accedamus in secretiora loca, ne aliquis superveniens interrumpat dicenda.

AMICI.→: Ut libet.

SCENA SECUNDA.→

CALLIMACHUS.→: Anxie diuque gravem sustinui dolorem, quem vestro consilio relevari posse spero.

AMICI.→: Æquum est ut communicata invicem compassione patiamur quicquid unicuique nostrum utriusque eventu fortunæ ingeratur.

CALLIMACHUS.→: O utinam voluissetis meam passionem compatiendo mecum partiri!

AMICI.→: Enuclea quid patiaris, et, si res exigit, compatiemur; sin autem, animum tuum a nequam intentione revocare nitemur[206].

CALLIMACHUS.→: Amo.

AMICI.→: Quid?

CALLIMACHUS.→: Rem pulchram, rem venustam.

AMICI.→: Nec in solo, nec in omni. Ideo atomum quod amas per hoc nequit intellegi[207].

CALLIMACHUS.→: Mulierem.

AMICI.→: Cum mulierem dixeris, omnes comprehendis.

CALLIMACHUS.→: Non omnes æqualiter, sed unam specialiter.

AMICI.→: Quod de subjecto dicitur, non nisi de subjecto aliquo cognoscitur. Unde, si velis nos enarithmum agnoscere, dic primum usiam[208].

CALLIMACHUS.→: Drusianam.

AMICI.→: Andronici hujus principis conjugem?

CALLIMACHUS.→: Ipsam.

AMICI.→: Erras, socie: est lota baptismate.

CALLIMACHUS.→: Inde non curo, si ipsam ad mei amorem attrahere potero.

AMICI.→: Non poteris.

CALLIMACHUS.→: Cur diffiditis?

AMICI.→: Quia rem difficilem petis.

CALLIMACHUS.→: Num ego primus hujusmodi rem peto, et non multorum ad audendum provocatus sum exemplo?

AMICI.→: Intende, frater: ea ipsa quam ardes, sancti Joannis apostoli doctrinam secuta, totam se devovit Deo, in tantum ut nec ad torum Andronici christianissimi viri jamdudum potuit revocari, quo minus tuæ consentiet vanitati.

CALLIMACHUS.→: Quæsivi a vobis consolationem, sed incutitis mihi desperationem.

AMICI.→: Qui simulat fallit, et qui profert adulationem vendit veritatem.

CALLIMACHUS.→: Quia mihi vestrum auxilium subtrahitis, ipsam adibo, ejusque animo mei amorem blandimentis persuadebo.

AMICI.→: Haud persuadebis.

CALLIMACHUS.→: Quippe vetar fatis.

AMICI.→: Experiemur.

SCENA TERTIA.→

CALLIMACHUS.→: Sermo meus ad te, Drusiana, præcordialis amor.

DRUSIANA.→: Quid mecum velis, Callimache, sermonibus agere vehementer admiror.

CALLIMACHUS.→: Miraris?

DRUSIANA.→: Satis.

CALLIMACHUS.→: Primum de amore.

DRUSIANA.→: Quid de amore?

CALLIMACHUS.→: Id scilicet quod te præ omnibus diligo.

DRUSIANA.→: Quæ[209] vis consanguinitatis, quæve legalis conditio institutionis compellit te ad mei amorem?

CALLIMACHUS.→: Tui pulchritudo.

DRUSIANA.→: Mea pulchritudo?

CALLIMACHUS.→: Immo.

DRUSIANA.→: Quid ad te?

CALLIMACHUS.→: Proh dolor! hactenus parum, sed spero quod attineat postmodum.

DRUSIANA.→: Discede, discede, leno nefande; confundor enim diutius tecum verba commiscere[210], quem sentio plenum diabolica deceptione.

CALLIMACHUS.→: Mea Drusiana, ne repellas te amantem tuoque amori[211] cordetenus inhærentem, sed impende amori vicem.

DRUSIANA.→: Lenocinia tua parvi pendo, tuique lasciviam fastidio, sed te ipsum penitus sperno.

CALLIMACHUS.→: Adhuc non repperi occasionem irascendi, quia quid mea in te agat dilectio forte erubescis fateri.

DRUSIANA.→: Nihil aliud nisi indignationem.

CALLIMACHUS.→: Credo te hanc sententiam mutatum ire.

DRUSIANA.→: Non mutabo pro certo.

CALLIMACHUS.→: Forte.

DRUSIANA.→: O insensate et amens! Cur falleris? Cur te vacua spe illudis? Quo pacto, qua dementia reris me tuæ cedere nugacitati, quæ per multum temporis a legalis toro viri me abstinui?

CALLIMACHUS.→: Proh Deum atque hominum fidem! si non cessaveris[212], non quiescam, non desistam, donec te captiosis[213] circumveniam insidiis.

SCENA QUARTA.→

DRUSIANA.→: Eh heu! Domine Jesu Christe, quid prodest castitatis professionem subiisse, cum is amens mea deceptus est specie? Intende, Domine, mei timorem, intende quem patior dolorem. Quid mihi, quid agendum sit, ignoro. Si prodidero, civilis per me fiet discordia; si celavero, insidiis diabolicis sine te refragari nequeo. Jube me in te, Christe, ocius mori, ne fiam in ruinam delicato juveni.

ANDRONICUS.→: Væ mihi infortunato! Ex improviso mortua est Drusiana. Curro, sanctumque Joannem advoco.

SCENA QUINTA.→

JOANNES.→: Cur nimium contristaris, Andronice? Cur fluunt lacrimæ?

ANDRONICUS.→: Heu! heu! domine, tædeo vitæ propriæ.

JOANNES.→: Quid pateris?

ANDRONICUS.→: Drusiana, tui assecla....

JOANNES.→: Estne homine[214] exuta?

ANDRONICUS.→: Hem! est.

JOANNES.→: Multum disconvenit ut pro his fundantur lacrimæ, quorum animas credimus lætari in requie.

ANDRONICUS.→: Non dubitem licet quin, ut asseris, anima æternaliter lætetur corpusque quandoque incorruptum resuscitetur, hoc tamen me vehementer exurit, quod ipsa me præsente mortem ut adveniret optando invitavit.

JOANNES.→: Agnovistin’[215] causam?

ANDRONICUS.→: Agnovi, tibique enucleam, si quando ex tristitia hac convalescam.

JOANNES.→: Accedamus, exequiasque diligenter celebremus.

ANDRONICUS.→: Marmoreum in proximo sepulchrum habetur, in quod funus ponatur; servandique cura sepulchri Fortunato nostro relinquatur procuratori.

JOANNES.→: Decet ut tumuletur honorifice. Deus lætificet animam in requie.

SCENA SEXTA.→

CALLIMACHUS.→: Quid fiet, Fortunate, quia nec morte Drusianæ revocari possum ab amore?

FORTUNATUS.→: Miserabile.

CALLIMACHUS.→: Pereo nisi me adjuvet tua industria.

FORTUNATUS.→: In quo possum adjuvare?

CALLIMACHUS.→: In eo ut vel mortuam me facias videre.

FORTUNATUS.→: Corpus adhuc integrum manet, ut reor, quia non languore exesum, sed levi, ut experiebare, febre est solutum.

CALLIMACHUS.→: O me felicem, si numquam[216] experirer!

FORTUNATUS.→: Si placabis muneribus, dedam illud tuis usibus.

CALLIMACHUS.→: Quæ in præsenti ad manus habeo interim accipe, nec diffidas te multo majora accepturum fore.

FORTUNATUS.→: Eamus cito.

CALLIMACHUS.→: In me non erit mora.

SCENA SEPTIMA.→

FORTUNATUS.→: Ecce corpus: nec facies cadaverosa, nec membra sunt tabida; abutere[217] ut libet.

CALLIMACHUS.→: O Drusiana, Drusiana, quo affectu cordis te colui, qua sinceritate dilectionis te viscera tenus amplexatus fui! Et tu semper abjecisti, meis votis contradixisti. Nunc in mea situm est potestate quantislibet injuriis te velim lacessere.

FORTUNATUS.→: At, at! horribilis serpens invadit nos.

CALLIMACHUS.→: Hei[218] mihi! Fortunate, cur me decepisti? Cur detestabile scelus persuasisti? En, tu moneris serpentis vulnere, et ego commorior præ timore.

SCENA OCTAVA.→

JOANNES.→: Accedamus, Andronice, ad tumulum Drusianæ, quo animam Christo commendemus prece.

ANDRONICUS.→: Hoc decet tui sanctitatem, ut non obliviscaris in te confidentem.

JOANNES.→: Ecce, invisibilis Deus nobis apparet visibilis in pulcherrimi similitudine juvenis.

ANDRONICUS.→: Expavete[219].

JOANNES.→: Domine Jesu, cur juxta id loci dignatus es servis tuis manifestari?

DEUS.→: Propter Drusianæ[220] ejusque qui juxta sepulchrum illius jacet resuscitationem apparui, quia nomen meum in his debet gloriari.

ANDRONICUS.→: Quam subito receptus est cœlo!

JOANNES.→: Ideo causam penitus non intellego.

ANDRONICUS.→: Maturemus gressum; forte re[221] experieris in perventione quod asseris te minus intellegere.

SCENA NONA.→

JOANNES.→: In nomine Christi, quid est hoc quod video miraculi? Ecce, aperto sepulchro corpus Drusianæ foras est ejectum[222], juxta quod jacent duo cadavera amplexu serpentis circumflexa.

ANDRONICUS.→: Conjecto quid significet. Is ipse Callimachus Drusianam dum viveret inlicite amavit, quod illa ægre ferens in febrem præ tristitia incidit, et mortem ut adveniret invitavit.

JOANNES.→: Hoc amor castitatis coegit!

ANDRONICUS.→: Post cujus occasum hic amens infelicis languorem amoris et negati tædium conglomerans sceleris, tabescebat animo, eoque magis desiderio æstuabat.

JOANNES.→: Miserabile!

ANDRONICUS.→: Non ambigo quin hunc improbum servum mercede conduceret, quo illi patrandi occasionem facinoris præberet.

JOANNES.→: O nefas incomparabile!

ANDRONICUS.→: Ideo ambo, ut video, morte sunt consumpti, ne effectum administrarent sceleri.

JOANNES.→: Nec injuria.

ANDRONICUS.→: In hoc tamen illud est ut maxime[223] admirandum, cur hujus qui pravum voluit resuscitatio, magis quam ejus qui consensit, divina sit voce prænuntiata, nisi quia forte hic carnali deceptus delectatione deliquit ignorantia, iste autem sola malitia.

JOANNES.→: Quanta Supernus Arbiter districtione cunctorum facta examinat, quamque æqua lance singulorum merita pensat, id non obvium nec cuiquam explicabile fore potest, quia divini subtilitas judicii longe præterit humani sagacitatem ingenii.

ANDRONICUS.→: Ideo admirando deficimus[224], quia rerum quæ geruntur causas docte internoscere nequimus.

JOANNES.→: Eventus post facta docet persæpe rerum discrimina.

ANDRONICUS.→: Verum age jam, beate Joannes, quod acturus es. Fac ut resuscitetur Callimachus, quo solvatur hujusmodi ambiguitatis[225] nodus.

JOANNES.→: Reor prius invocato Christi nomine anguem proturbandum[226], post vero Callimachum suscitandum[227].

ANDRONICUS.→: Recte reris, ne ultra lædatur morsu serpentis.

JOANNES.→: Discede[228] ab hoc, crudelis bestia, quia serviturus est Christo.

ANDRONICUS.→: Licet inrationale sit animal, haud surda tamen aure quod jussisti obaudivit[229].

JOANNES.→: Non mea sed Christi virtute paruit.

ANDRONICUS.→: Ideo citius dicto evanuit.

JOANNES.→: Deus incircumscriptus et incomprehensibilis, simplex et inestimabilis, qui solus es id quod es, qui diversa duo socians ex hoc et hoc hominem fingis, eademque dissocians unum quod constabat resolvis, jube ut reducto halitu disjunctaque compagine rursus conliminata, Callimachus resurgat plenus, ut fuit, homo, quo ab omnibus magnificeris, qui solus miranda operaris.

ANDRONICUS.→: Amen.—Ecce, vitales auras[230] carpit, sed præ stupore adhuc quiescit.

JOANNES.→: Callimache, surge in Christi nomine, et utcumque se res habeat confitere; quantislibet obnoxius sis vitiis proferas, ne nos vel[231] in modico lateat veritas.

CALLIMACHUS.→: Negare nequeo, quin patrandi causa facinoris accesserim, quia infelici languore tabescebam, nec inliciti æstum amoris compescere poteram.

JOANNES.→: Quæ dementia, quæ insania te decepit, ut castis præsumeres fragmentis alicujus injuriam conferre dehonestatis?

CALLIMACHUS.→: Propria stultitia hujusque Fortunati fraudulenta[232] deceptio.

JOANNES.→: Num triplici infortunio adeo infelix effectus es, ut nefas quod voluisti perficere posses?

CALLIMACHUS.→: Nullatenus. Licet non defuisset velle possibilitas, tamen omnino defuit posse.

JOANNES.→: Quo pacto impediebaris?

CALLIMACHUS.→: Ut primum distracto tegmine conviciis tentavi lacessere corpus exanime, iste Fortunatus, qui fomes mali et incensor[233] extitit, serpentinis perfusus venenis periit.

ANDRONICUS.→: O factum bene!

CALLIMACHUS.→: Mihi autem apparuit juvenis aspectu terribilis, qui detectum corpus honorifice texit, ex cujus flammea facie candentes in bustum scintillæ transiliebant, quarum una resiliens mihi in faciem ferebatur, simulque vox facta est dicens: Callimache, morere ut vivas! His dictis, exspiravi.

JOANNES.→: Opus cœlestis gratiæ, quæ[234] non delectatur in impiorum perditione.

CALLIMACHUS.→: Audisti miseriam meæ perditionis, noli elongare medelam tuæ miserationis.

JOANNES.→: Non elongabo.

CALLIMACHUS.→: Nam nimium confundor, corde tenus contristor, anxio[235], gemo, doleo super gravi impietate mea.

JOANNES.→: Nec immerito, quippe grave delictum haud leve pœnitudinis expectat remedium.

CALLIMACHUS.→: O utinam reserarentur secreta meorum viscerum latibula, quo interim amaritudinem quam patior doloris perspiceres, et dolenti condoleres!

JOANNES.→: Congaudeo hujusmodi dolori, quia sentio te salubriter contristari.

CALLIMACHUS.→: Tædet me prioris vitæ, tædet delectationis iniquæ.

JOANNES.→: Nec injuria.

CALLIMACHUS.→: Pœnitetque deliquii[236].

JOANNES.→: Et merito.

CALLIMACHUS.→: Displicet omne quod feci in tantum, ut nullus amor, nulla voluptas sit vivendi, nisi renatus in Christo merear in melius transmutari.

JOANNES.→: Non dubito quin superna gratia in te appareat.

CALLIMACHUS.→: Ideo ne moreris, ne pigriteris lassum erigere, mœrentem consolationibus attollere, quo tuo monitu, tuo magisterio, a gentili in christianum, a nugace in castum transmutatus virum, tuoque ducatu semitam arripiens veritatis, vivam juxta divinæ præconium promissionis.

JOANNES.→: Benedicta sit unica progenies Divinitatis, idemque particeps nostræ fragilitatis, qui te, fili Callimache, parcendo occidit et occidendo vivificavit, quo suum plasma mortis specie ab interitu liberaret animæ.

ANDRONICUS.→: Res insolita, omnique admiratione digna!

JOANNES.→: O Christe, mundi redemptio, et peccatorum propitiatio[237], qualibus laudum præconiis te talem celebrem ignoro. Expaveo tui benignam clementiam et clementem patientiam, qui peccantes nunc paterno more tolerando blandiris, nunc justa severitate castigando ad pœnitentiam cogis.

ANDRONICUS.→: Laus ejus divinæ pietati.

JOANNES.→: Quis auderet credere, quisve præsumeret sperare, ut hunc, quem criminosis intentum vitiis mors invenit et inventum abstulit, tui miseratio ad vitam excitare, ad veniam dignaretur reparare? Sit nomen tuum sanctum benedictum in sæcula, qui solus facis stupenda mirabilia.

ANDRONICUS.→: Eia, sancte Joannes, et me consolari ne tardes. Nam conjugalis amor Drusianæ meam haud patitur mentem consistere, nisi et ipsam quantocius videam resurrectum ire.

JOANNES.→: Drusiana, resuscitet te Dominus Jesus Christus.

DRUSIANA.→: Laus et honor tibi, Christe, qui me fecisti reviviscere.

CALLIMACHUS.→: Sospitatis auctori grates, qui te, mea Drusiana, resurgere dedit in lætitia, quæ gravi cum tristitia die fungebaris[238] extrema.

DRUSIANA.→: Decet tui sanctitatem, venerande pater Joannes, ut resuscitato Callimacho, qui me inlicite amavit, et hunc resuscites, qui mei proditor funeris extitit.

CALLIMACHUS.→: Ne dignum ducas, Christi apostole, hunc proditorem, hunc malefactorem, a vinculis mortis absolvere, qui me decepit, me seduxit, meque ad audendum horribile facinus provocavit.

JOANNES.→: Non debes illi invidere gratiam divinæ clementiæ.

CALLIMACHUS.→: Non est enim dignus resurrectione, qui auctor extitit perditionis alienæ.

JOANNES.→: Lex nostræ religionis docet, ut homo homini dimittat, si ipse a Deo dimitti ambiat.

ANDRONICUS.→: Justum.

JOANNES.→: Quando etiam Dei unigenitus, idemque Virginis primogenitus, qui solus innocens, solus immaculatus, solus sine veterni sorde[239] delicti in mundum venit, omnes sub gravi onere peccati depressos invenit.

ANDRONICUS.→: Verum.

JOANNES.→: Scilicet nullum justum, nullum misericordia inveniret dignum, neminem tamen sprevit, neminem suæ gratia pietatis privavit, sed se ipsum omnibus[240] tradidit, suique dilectam animam pro omnibus posuit.

ANDRONICUS.→: Si innocens non occideretur, nemo juste liberaretur.

JOANNES.→: Ideo in hominum non delectatur perditione, quos suo emptos meminit pretioso sanguine.

ANDRONICUS.→: Gratias illi.

JOANNES.→: Unde aliis Dei gratiam non debemus invidere, quam ex nullis præcedentibus meritis in nobis gaudemus abundare.

CALLIMACHUS.→: Terruisti me monitu.

JOANNES.→: Ne autem tuis videar reniti votis, non suscitetur per me, sed per Drusianam, quia ad hoc implendum a Deo accepit gratiam.

DRUSIANA.→: Divina substantia, quæ vere et singulariter es sine materiæ forma[241], quæ hominem ad tui imaginem plasmasti, et plasmato spiraculum vitæ inspirasti, jube materiale corpus Fortunati reducto calore in viventem animam iterum reformari, quo trina nostri resuscitatio tibi in laudem vertatur, Trinitas veneranda.

JOANNES.→: Amen.

DRUSIANA.→: Expergiscere, Fortunate, et jussu Christi retinacula mortis disrumpe.

FORTUNATUS.→: Quis me apprehensa manu erexit? Quis vocem ut resurgerem dedit?

JOANNES.→: Drusiana.

FORTUNATUS.→: Num me suscitavit Drusiana?

JOANNES.→: Ipsa.

FORTUNATUS.→: Nonne ante aliquot dies improvisa morte fuerat consumpta?

JOANNES.→: At vivit in Christo.

FORTUNATUS.→: Et cur manet Callimachus gravi vultu modestus nec perfurit solito more in amore Drusianæ?

JOANNES.→: Quia a nequam intentione transmutatus, vere est Christi discipulus.

FORTUNATUS.→: Non.

JOANNES.→: Etiam.

FORTUNATUS.→: Si, ut asseris, Drusiana me suscitavit, et Callimachus Christo credidit, vitam repudio mortemque eligo sponte, quia malo non esse, quam in his tantum abundanter virtutum gratiam sentiscere.

JOANNES.→: O admiranda diaboli invidia, o malitia serpentis antiqui, qui et protoplastis mortem propinavit et super justorum gloria semper gemit! Iste infelicissimus Fortunatus diabolicæ amaritudinis felle plenissimus, comparatur malæ arbori amaros fructus facienti. Unde excisus a collegio justorum et abjectus a consortio Deum timentium, mittatur in æterni ignem supplicii, cruciandus sine alicujus intermixtione refrigerii.

ANDRONICUS.→: Ecce, turgescentibus serpentinis morsibus ad occasum rursus vergitur et citius dicto morietur.

JOANNES.→: Moriatur, sitque incola gehennæ, qui propter alieni invidiam profectus recusavit vivere.

ANDRONICUS.→: Terribile.

JOANNES.→: Nihil terribilius invido, nihil scelestius superbo.

ANDRONICUS.→: Uterque miserabilis.

JOANNES.→: Una eademque persona utroque semper laborat vitio, quia neutrum sine altero.

ANDRONICUS.→: Expone enucleatius.

JOANNES.→: Nam qui superbit, invidet, et qui invidet, superbit; quia mens invida, dum alienam laudem nec patitur audire, et in sui comparatione perfectiores ambit vilescere, dedignatur subjici dignioribus, et superbe conatur præferri comparibus.

ANDRONICUS.→: Patet.

JOANNES.→: Unde iste miserrimus vulnerabatur mente, quia se his inferiorem æstimari non sustinuit, in quis ampliorem Dei gratiam lucere non nescivit.

ANDRONICUS.→: Nunc tandem intellego quod inter surgentes minime est computatus, quia ocius erat moriturus.

JOANNES.→: Dignus est enim utraque morte, quia et commendatum funus afficiebat injuria, et resurgentes injusto insectabatur odio.

ANDRONICUS.→: Infelix est mortuus.

JOANNES.→: Recedamus, suumque diabolo filium relinquamus. Nos autem diem istum, et pro miranda Callimachi mutatione, et pro utriusque resuscitatione, cum lætitia agamus, gratias ferentes Deo, æquo judici secretorumque discretissimo cognitori, qui solus omnia subtiliter examinans, omnia recte disponens, unumquemque, juxta quod dignum prænoscit, præmiis suppliciisve aptabit. Ipsi soli honor, virtus, fortitudo, et victoria, laus et jubilatio per infinita sæculorum sæcula. Amen.