W, b. n. — West. De wind is W.

Waaien, onp. w. — 1^o. Blazen, wind maken. Het Woei een stijve koû. Het zal van nacht fiks W—. Het Waait een vliegenden storm.

zegt Phenix in Huydecopers Achilles.

Cats.

Spreekwijze: Met alle winden W— (zich aan elke bovendrijvende party aansluiten).

zingt Maria in ’t Dorp aan de Grenzen.

Ik acht het zoo veel als den wind die daar Waait (ik acht het niets).

Het zal er W— (er zal braaf geraasd worden).

Het is hem door ’t hoofd Gewaaid (hy heeft het vergeten).

2^o. Wapperen, uitwaaien. De vlaggen W—, of, als het oude liedtjen zegt:

Waak, z. n. m. — Waking, wacht, kwartier. Ende omtrent de vierde Wake des nachts quam hy tot haar, wandelende op de zee. Markus VI. 48.

Waak (derde) z. n. m. — Vroeger werd een Onderluitenant by de O. I. Kompagnie zoo genoemd.

Waal, z. n. m. — Kolk, walende stroom, waarvan zoowel de rivier, als eenige der stadsgrachten te Amsterdam haar naam ontleenen.

Antonides, IJstroom.

Waan (in) houden, o. w. (veroud.) — Eenig timmerwerk te scheep naar den eisch houden, zoo dat het niet verzet.

Waarachtige grond, (veroud.) — Steenachtige grond.

Waarloos, b. n. — Al wat ingescheept wordt om een voorwerp van gelijken aart te vervangen. W— rondhout, touw. W—e bloks, zeilen enz.

Waarnemen, b. w. — Nagaan, beschouwen, opmeten. Den stand van een hemellicht W—.

2^o. Aanvatten. Neem Waar dat end (grijp dat touw).

Waauw, b. n. — Voordeelig. De wind is W—. Zie Wieuw.

Wacht, z. n. v. — 1^o. Daad van waken, t. w. voor de veiligheid van ’t schip. Men moet goede W— aan boord houden. Zijn W— staan (de Wacht op zijn beurt hebben).

zegt Vondel, Lof der Zeevaart.

2^o. Kwartier, tijd, dat het waken duurt. Eerste W— (van 8 uur tot middernacht). HondeW— (van middernacht tot 4 uur). DagW— (van 4 tot 8 uur ’s morgens.) VoormiddagW— (van 8 uur tot den middag.) NamiddagW— (van den middag tot 4 uur.) PlatvoetW— (van 4 tot 8 uur ’s avonds.) BakboordsW—, StuurboordsW—.

3^o. De personen, die waken. De gandsche W— kwam er aan te pas.

Wachtrol, z. n. v. — Lijst, waarop de indeeling der Wachten is opgeteekend.

Wachtschip, z. n. o. — 1^o. Schip, dat in den mond van een stroom of haven ligt, om die te beschermen.

2_o. Ontwapend schip, tot berging van rekruten.

Wachtwoord, z. n. o. of Parool. — Afwisselend herkenningswoord, door den Kommandant gegeven, en aan hen, die op wachten of posten staan, of die rondes doen, medegedeeld. Het W— gaan halen.

Wadde, z. n. v. — Droogten, ondiepte.

Waden, o. w. — Door ’t water gaan.

Wagenschot, z. n. o. — Dunne beplanking.

Wagenweg, z. n. m. — Op de kaarten van de O. I. Kompagnie waren twee lijnen afgeteekend, waartusschen de schepen gehouden waren te zeilen, immers tot door de Linie. Die tusschenruimte werd W— genoemd.

Wak, z. n. o. — Zwakke stede, open plek in het ijs.

Waken, o. w. — Bovendrijven: wordt gezegd van een rots, klip of ander voorwerp, dat met het afloopen van het water zichtbaar wordt. Die bank Waakt met de eb (laat zich zien met de eb). Een W—de boei (een boei, die aanwijst, waar het anker ligt).

Waker, z. n. m. — 1^o. Windwijzer op een masttop.

2^o. Lont, die brandend gehouden wordt in de lontbalie.

3^o. Ambtenaar, die van wege het Bestuur van ’s Lands middelen aan boord van een schip wordt gezonden om toe te zien, dat geene goederen van boord worden afgeleverd, of dat een gedane verzegeling ongeschonden blijve. Dat schip heeft W—s aan boord gekregen.

Wakker, b. n. — Vlug, bekwaam.

Scheeps rijmpjen.

Wakkeren, o. w. — In kracht toenemen. De wind begint te W—. Zie Aanwakkeren.

Van Haren, de Geuzen.

Wal, z. n. m. — 1^o. Waterkant; vooral een zoodanige, die van hout- of metselwerk voorzien is. De stads W—len. OpperW— (waar de wind van de landzijde komt). Lager W— (waar de wind op de kust staat).

Cats.

2^o. Algemeene benaming voor land. Aan W— gaan. Aan W— blijven (aan land blijven). Van W— steken (afzeilen, afvaren). Zie Hooger W—. Vaste W—.

Spreekwijze: Iemand van den W— in de sloot helpen. Zie Sloot.

Ontgaat u de W— hou u aan ’t vlotgras. Zie Vlotgras.

Het raakt kant noch W—. Zie Kant.

Aan lager W— zijn (zich in slechten finantieelen toestand bevinden).

By den W— langs, zoo vaart men zeker (als men zich verdacht houdt heeft men geen gevaar te vreezen).

De beste loodsen staan aan W— (die buiten de zaak zijn, hebben doorgaands ’t meest er over te zeggen, weten ’t altijd beter).

Walen, o. w. — Draaien. Een W—de naald (een kompasnaald, die niet dan langzaam en als aarzelende haar richting neemt).

zegt Vondel in zijn Lijkdicht op zijn kleindochtertjen.

Walengang, z. n. v. — Gang, op groote schepen, die op het koebrugdek tegen boord het schip rond loopt, als ’t ware rond-waalt, en dient om den timmerman by een gevecht de grondschoten te doen stoppen.

Walmgat, z. n. o. — 1^o. Het hol gedeelte, voor aan de schacht van het roer onder elken vingerling gemaakt, om vrijen doortocht te laten aan die van den voorsteven.

2^o. Zie Vullinggat.

Wambuis, z. n. o. of Wammes. — Baaitjen.

Spreekwijze: Op zijn Wammes krijgen (er slecht afkomen).

Wamen, o. w. — Den modder op doen wellen, ’t welk by den stroom geschiedt. Het tij Waamt.

Wan, z. n. o. — 1^o. Lek; lekkaadje.

2^o. Holte in het hout, welke niet kan weggenomen worden zonder het hout in omtrek te doen verliezen.

3^o. Een yzer, waaraan in ’t midden een lijn is vastgemaakt, dienende om in het spongat voor ledige vaten te steken en die daarmede op te hijschen.

Wand, z. n. m. — Binnenzijde van een schip.

Wang, z. n. v. of Schaal. — Zijstuk, klamp, die tegen een mast geslagen wordt om dien te stutten.

Wangen, b. w. — Met Wangen of schalen voorzien: met klampen vastzetten.

Wanhout, z. n. o. — Wankantig hout: hout, waarvan de oppervlakte niet gaaf, maar met Wannen bezet is.

Wankant, z. n. o. — De ruwe zijde van het hout.

Wankantig, b. n. — Zie Wanhout.

Wankoers, z. n. m. — Verkeerde Koers, afwijkende Koers.

Want, z. n. o. — Oorspronkelijk: netwerk, waarvan Vondel, in zijn Lofz. op de Scheepvaart:

en van daar: al het Touwwerk aan boord; Staand en loopend W— (het vaste en losse touwwerk aan boord). Het W— zwichten (by slecht weer in geval het tuig los of gerekt is, het W— over en weêr vastrijgen).

Spreekwijze: Zijn staand en loopend W— in orde brengen (zijn kleeding in orde schikken).

Die geen W— heeft naar het schip, moet te gronde gaan (die geen vrouw heeft, die hem past).

Te veel W—s overhoop halen (te veel omslag maken).

Hy is vierkant onder zijn staand en loopend W—. (Hy is in alles even knap, van alle markten thuis).

Wanten, b. w. — Het Want in orde brengen, is niet in gebruik, dan in de volgende

Spreekwijze: Hy weet van W— (hy verstaat de zaak).

Wanten, z. n. v.— Wollen handschoenen zonder vingers, by de visschers in gebruik.

Wanthaak, wantknoop, z. n. m. — Zie Haak, Knoop, enz.

Wantslag, z. n. m. — Touwwerk, samengesteld uit touwen, die reeds afzonderlijk waren gestrengeld geweest.

Wantij, z. n. o. — Draaijing, tegenstroom.

Wanvangst, z. n. v. — Gebrekkige, slechte Vangst, of geheel geen Vangst.

Wanzij, z. n. v. — Zie Wankant.

Wapenbord, z. n. o. of Naambord. — Bord, waarop de naam van het schip geschreven staat.

Wapperen, o. w. — Heen en weder waaien. De zeilen W—. Hy liet zyn wimpel W—.

Waring, z. n. v. — Overloop op kleine vaartuigen. Zie Gangwaring.

Warlen, o. w. — Heen en weêr slingeren, draaien. In de War raken, verwarren. Een W—de zee, (golven die tegen elkander opstaan).

Wartel, z. n. m. — Soort van kleine ketting of haak, draaiende op het end van een ketting, en waarvan men by ’t spinnen van schiemansgaren gebruik maakt.

Wartelblok, z. n. o. — Zie Blok.

Wartelhaak, z. n. m. — Taliehaak, waarvan de kop uit een zeer sterke yzeren plaat bestaat, op welke hy draait, en waarvan de beide zijden zich sluiten over elkander als een beugel, waarin men een kous vastklinkt om den strop te ontfangen van het blok, voor ’t welk hy dienen moet, om de daardoor loopende touwen, uit elkander te houden.

Wasschen, b. w. — Spoelen, schoonmaken. De zee Wiesch het dek schoon, (de golven sloegen alles van ’t dek, spoelden alles weg).

Wassen, o. w. — Rijzen, opstijgen, aanvoeren. W—d water (water, dat met den vloed rijst), in tegenstelling van: vallend water. Een W—de maan (als de maan in omtrek schijnbaar toeneemt).

Water, z. n. o. — Doorschijnende vloeibare zelfstandigheid, die door de koude stolt, en door de hitte wegdampt. ZeeW—, RivierW—, BronW—, WelW—, PompW— enz. Zout W— (dat der zee.) Zoet W— (dat drinkbaar is.) Brak W— (dat met onzuivere bestanddeelen vermengd is.) Loopend, stroomend W—. Woelend W—. Slecht W— (dat stil is.) Ondiep W—. Hoog W— (volle vloed.) Stil W— (tusschen vloed en ebbe.) Laag W— (afloopende ebbe.) W— halen, zich van W— voorzien (van zoet W—.) In diep W— zijn (in volle zee zijn.) Het W— wast, het W— valt (het vloeit, het ebt.) Open W— (dat niet bevroren is.) ToeW—, besloten W— (bevroren water.) VaarW— (watering.) Een schip te W— brengen (het af laten loopen.) In ’t mv. wordt het voor zee-, rivier- of stroomvaart, in ’t kort voor al wat zich bevaren laat, genomen. De breede W—en. De binnenW—en (die binnen de grenzen liggen), ook voor golven, stroomen.

Antonides Ystroom.

Spreekwijze: Stille W—s hebben diepe gronden (zy die de minste praat hebben, zijn dikwijls de knapsten).

W— in zijn wijn doen (zich een weinig temperen).

Hy is verdronken eer hy W— gezien had. Zie Verdrinken.

Gods W— over Gods akker laten loopen (fioolen laten zorgen, zich nergends over bekommeren).

Boven W— zijn (geen vrees voor schade meer hebben).

Tusschen W— en wind zijn (weifelen, geen party kiezen).

In zulke W—s vangt men zulke visschen (van zulk slach van volk moet men zulke dingen verwachten).

Onder W— zijn (dronken zijn).

Veel W— vuil maken (veel onnoodigen omslag maken).

Het is laag W— aan boord (men heeft gedaan met schaften).

Waar de dijk ’t laagst is, loopt het W— ’t eerst over (rampen treffen arme lieden ’t eerst).

Cats.

In die W—en treft men veel N. Wind. (Kruisen zeeroovers).

Waterborden, z. n. o. mv. (veroud.) — Planken, die op het scheepsboord gezet, en afgenomen kunnen worden.

Waterdicht, b. n. — Ondoordringbaar voor het water. Het eerste vereischte van een vaartuig is, dat het W— zij.

Waterdracht, z. n. v. — ’t Zelfde als Diepgang. Zie ald.

Wateren, b. w. — Uit het oog verliezen, ten gevolge van de rondte des aardbols. Een schip W—. Een eiland W—.

Wateren, o. w. — Uit het gezicht verdwijnen. Ziedaar een schip, dat gedeeltelijk Watert (dat gedeeltelijk in ’t water schijnt weg te zinken, waarvan men alleen de masten ziet).

Wateren, z. n. o. mv. — Kogels, die in en uit het water springen.

Watergang, z. n. m. — Dikke plank, die aan weêrszijden van het dek is aangebracht, tot hetwelk zy mede behoort. De W— rust op den dekbalk, ligt op eenigen afstand uit het boord en strekt zich over de geheele lengte van het schip uit.

Watergeus, z. n. m. — Zie Geus.

Waterhoos, z. n. v. — Zie Hoos.

Waterkant, z. n. m. — Wal, Kant van het Water.

Waterlanders, z. n. m. mv. — Inwoners van Waterland.

Spreekwijze: Daar komen de Waterlanders, t. w. op den dijk (daar komen de tranen in de oogen, om dat de Waterlanders niet op den dijk komen, ten zij er gevaar is).

Waterlegger, z. n. m. — Vat, waarin zoet Water aan boord bewaard wordt.

Waterloopsklos, z. n. m. — Gedeelte van de bevloering der dekbalken, ’t welk zich op het uiteinde daarvan tegen boord bevindt, en als den rand van het dek vormt.

Waterlijn, z. n. v. — Zie Kimlijn.

Watermolen, z. n. m. — Molen, dienende om het Water uit een polder te malen.

Waterruim, z. n. o. — Gedeelte van het Ruim, waarin het Water bewaard wordt.

Waterpas, b. n. — Horizontaal.

Waterrecht, z. n. o. — Door de zeevarende Mogendheden erkend zeerecht.

Brandt, Grafschrift op de Haas.

Waterschip, z. n. o. — Schip, dienende om Water aan te voeren.

Spreekwijze: Het doet er weinig toe al krijgt een W— een gat meer (om dat er het Water toch weêr inloopt).

Waterschuit, z. n. v. — Schuit, waarmede drinkwater wordt aangevoerd.

Waterspiegel, z. n. m. — 1^o. De oppervlakte van het Water.

2^o. De Watergordel, die een drijvend schip omvangt.

Watertreder, z. n. m. — Dichterlijke naam voor “Schip.”

zegt Vondel, Lof der Zeevaart.

Watertocht, z. n. m. — Tocht, reis, door ’t Water.

Antonides.

Waterrot, z. n. m. — Bynaam voor een zeevarende.

Waterval, z. n. m. — Water, dat zich van een hoogte nederstort.

Waterverkleuring. — Verandering in de kleuren van het Water, welke op zee doorgaands wordt waargenomen op sommige breedten of boven een rif of bank. Het rif is noch door rollers noch door W— kenbaar op eenigen afstand.

Waterverplaatsing, z. n. v. — De plaats, welke de kiel van een schip in het water beslaat.

Waterverval, z. n. m. — Verschil van diepte by hoog of laag Water.

Watervloed, z. n. m. — Overstrooming.

Waterzeilen, z. n. o. mv. (veroud.) — Zeilen, die men achter tegen het schip, tot onder aan het water toe, hing, by het lensen.

Web, z. n. v. — De scheepstimmerlieden noemen een W— scheren, wanneer zy de latten spijkeren, naar welke het beloop van een schip moet gemaakt worden.

Wederzee, z. n. v. — ’t Zelfde als Tegenzee. Zie ald.

Weekbak, z. n. m. (veroud.) — Groote bak op den overloop, waar de varsebalie zijn water in draagt en de spijs in weekt en reinigt.

Weer, z. n. m. — Zie Rietpark.

Weêr of weer, (naarmate men dit woord als samentrekking van weder—wat niemand ooit zegt—of van geweer, van weeren [waaien], beschouwt) z. n. o. Luchtgesteldheid. Zwaar W— (storm.) Gemeen W—, roezemoezig, buiig W—. Het W— klaart op. Het W— is bestendig. Helder W—. Dik W—. Donker W—. Handzaam W—. Deinzig W—. NoodW—.

Spreekwijze: Mooi W— en geen haring (het doet zich goed voor; maar men heeft er niet aan).

W— en wind dienen hem (het gaat hem naar wensch).

Mooi W— spelen (den boel er doorbrassen).

’s Avonds rood, morgen goed W— aan boord.

Weêr aan of weêr an, t. w. Goed zoo: toe maar:

zingt Huyghens in zijn Scheepvaart op ’t overlijden van Prins Maurits.

Weergal, z. n. m. — Rood wolkjen, dat doorgaands buiig weer aankondigt.

Weerlicht, z. n. o. — Ontvlamming van elektrieke dampen.

Weêrstroom, z. n. m. — Keerende stroom. Zie Neer.

Weêrvloed, z. n. m. — Keerende vloed.

Weerswijs, b. n. — Die zich verstaat op Weersvoorspellingen.

Wegdrijven, o. w. — Afdrijven, heendrijven. Met den stroom W—. ’t Wordt ook gezegd van een schip dat niet goed by-de-wind zeilt. Hij drijft te veel weg (d. i. naar tij toe).

Weger, z. n. m. — Plank of plaat, tegen het binnen-oppervlak der inhouten geplaatst, in de richting van voren naar achter. KimW— (die door de uiteinden der vrangen van elk spant heenloopt.) VlakW—-, BuikW— (die tusschen de KimW—s en de W—s van het zaadhout aangebracht worden.) TusschenkimW—s (die over de uiteinden der halve vrangen en de ondereinden der onderbuikstukken liggen.) SteunW—, BovenkimW— (die boven de KimW—s zijn.) DostW—s (op de dikte waarvan, in een schuit, de uiteinden der roeibanken gelegd worden).

Wegeren, b. w. — Wegers aanbrengen, een schip van binnen beplanken. VolW— (geen ruimte tusschen de Wegers laten.) Half vol, met luchten W— (tusschenruimten openlaten).

Wegering, z. n. v. — Vereeniging van al de Wegers of planken, waarmede de romp van een schip van binnen is bekleed.

Wegwijzer, z. n. m. — Rat, Duizendbeen. Zie ald. Zoo heet ook een boeksken voor koffen en smakken die het Katterak en Schagerrak bevaren.

Wegzeilen, o. w. — Zich zeilende verwijderen.

Weigeren, b. w. — Haperen, nalaten. Het schip Weigert in het wenden.

Weischuit, z. n. v. — Lichte schuit, die over de Weiden heen gedragen kan worden.

Wel, b. n. — Goed, in orde, gezond. Alles W— aan boord.

Welbezeildheid, z. n. v. — Snelheid, hoedanigheid van zeilen. De schepen zullen zich naar hun W— rangschikken.

Welboot, z. n. v. — Soort van Hollandsche boot.

Welvaart, z. n. v. — ’s Lands W— is ’t gevolg van ’t Wel-varen der ingezetenen, en dit weder van de voordeelige Vaarten, die men deed. Die zoo wel ’t etymologisch als het moreel verband niet inziet, weet niet, wat de taal is als uitdrukking van het volkswezen.

Welzand, z. n. o. — Land, waaruit het water opwelt of opborrelt en waarin alles weg zinkt.

Wenden, o. w. — Over een anderen boeg gaan liggen; by- of voor-de-wind over stag gaan: beweging, welke men aan een schip laat doen, om het boord, dat vroeger van den wind was, tegen den wind in te brengen. De vloot Wendt. De Amiraal deed sein, om door een contra marsch te W—.

Wenken, b. w. (veroud.) — 1^o. Het eerste windvangen der zeilen als een schip overstag wendt.

2^o. Los gooien. In ’t komm. Wenk aan voor! (gooi de boelijns van het voormarszeil en voorbramzeil en fok los).

Werf, z. n. v. — Ruimte of werkplaats, bestemd tot aanbouw van vaartuigen. ScheepstimmerW—, GeschutsW—.

Werfbrief, z. n. m. — Register of bewijs van verbintenis, waarby iemand dienst heeft genomen.

Werfhuis, z. n. o. — Huis, waar volk voor de dienst geworven wordt, en dat doorgaands door het uitsteken van een vlag onderscheiden wordt.

Werfofficier, z. n. m. — Officier, met het aannemen van volk belast.

Werk, z. n. o. — Gepluisd touwwerk, dienende om de naden en voegen der planken te breeuwen.

Werken, o. w. of Kraken. — Wordt het schip gezegd te doen, wanneer zijn onderscheiden deelen ten gevolge van de beweging der zee hoorbaar tegen elkander wrijven. Men zegt ook van masten of raas, dat zy W—, wanneer hun gekraak aanduidt, dat zy in stevigheid beginnen te verminderen. In ’t algemeen beduidt het het hevig slingeren en stampen van het schip.

Werp, z. n. o. — By een woord gevoegd, duidt aan, dat men iets uitbrengt om zich te verhalen of uit te werken. Een W—anker, een W—tros. Zie Anker, Tros, enz. W— wordt ook wel by verkorting voor Werpanker gebezigd. Een W— uitbrengen.

Werpanker, z. n. o. — Anker, dat uitgevoerd wordt om een schip daarby voort te halen.

Werpen, b. w. — of Uitwerpen, Een schip, door behulp van ankers of trossen, uitwerken: komm. Werp (Werp het dieplood uit).

Werplijn, werptros, enz. — Zie Lijn, Tros, enz.

Werrie, z. n. v. — Engelsch roeivaartuigjen.

Wervelwind, z. n. m. — Dwarrelwind; draaiende Wind, die met hevigheid waait.

Bilderdijk.

Werven, b. w. — Aannemen, in dienst nemen. Manschappen W—, Matrozen W—.

Werver. Die het volk tot de dienst ten oorlog aanbrengt. De matrozen noemen zulk een: zielverkooper.

West, bw. — Ten Westen, uit het Westen, aan den Westkant. De wind is W— (waait uit het Westen.) Wy zagen een schip W— van ons af.

West, (de) z. n. v. — De Westindische Koloniën. Hy vaart op de W—. Hy heeft zijn fortuin in de W— gemaakt.

Westelijk, b. n. — Wat zich ten Westen bevindt.

Westelijken, o. w. — Zich naar het Westen begeven. De wind begint te W—.

Westen, (het) — Het Westelijk land.

Westen, (ten) b. w. — Aan de Westzijde. Zie West.

Westergang, z. n. m. — Gang, die, zich langs den spiegel van stuur- naar bakboord uitstrekkende, aan de eene zijde door den spiegel en aan de andere door een leuning bepaald wordt.

Westerkim, z. n. v. — De gezichteinder ten Westen. Zie Westkim.

Westerzon, z. n. v. — Avondzon.

Westewind, z. n. m. — Wind, die uit het Westen waait.

Westkim, z. n. v. — ’t Zelfde als Westerkim.

Vondel, Faeton.

West ten noorden, west ten zuiden. — Windstreken. Zie Windstreken.

Westwaart, b. w. — Naar de Westzijde toe. Wy zeilen W— (het Westen in).

Westzijde, z. n. v. — De zijde, in het Westen gelegen.

Wevelingen, z. n. v. mv. — Touwtjens, tusschen de hoofdtouwen gespannen, en den bootsgezellen dienende om naar de mars en bramzaling te klimmen.

Weven, b. w. — De Wevelingen scheren.

Wiegen, b. w. — De scheepstimmerlieden noemen een schip W—, wanneer zij het, by ’t afloopen, los wrikken en aan ’t glijden helpen.

Wiel, z. n. o. — Het rad van een rampaard.

Wieling, z. n. v. — Draaikolk.

Bilderdijk.

Wieltros, z. n. m. — Dunne troslijn.

Wier, z. n. o. — Zeegras, dat, gedroogd, tot het maken van dijken gebezigd wordt. Zie Dijk.

Bilderdijk.

Van dit gras heeft het eiland Wieringen zijn naam.

Spreekwijze: Hy kijkt of hy Wieringen in wou (hy kijkt zuur: om dat de doortocht tusschen Wieringen en den vasten wal smal is).

Men moet soms hard prangen om Wieringen te krijgen (men heeft veel gevaar door te staan eer men in veilige haven komt: men moet soms hard werken aleer men tot rust komt).

Wieuw, b. n. (veroud.) — Ongunstig. De wind is W— (het tegendeel van Waauw).

Wig, z. n. v. — Prisma van hout of yzer, dienende om hout te splijten, of eenig voorwerp te schoren.

Wik, b. n. — Ter naauwer nood.

Spreekwijze: Het is W— of Wak (het is zus of zoo). Zie Wak.

Wikken. Bezien, doelen.

Vondel, Faeton.

Spreekwijze: Men moet W— en wegen. (Men moet bezien en overleggen).

Wildebras, z. n. m. — Zie Bras.

Willen, z. n. m. mv. — 1^o. Enden dik touw, die, in de plaats van een wrijfhout, voor den boeg van een klein vaartuig gehangen worden.

2^o. Platte schijven van platting gemaakt, die over het buitenboord van de sloepen gehangen worden tegen het stooten.

Wimpel, z. n. m. — Lange, smalle strook vlaggedoek, meestal in twee punten uitloopende. Koninklijke W— (die alleen van den grooten mast der oorlogsvaartuigen geheschen wordt en de kleur der vlag heeft.) De W—, boven de vlag van top gevoerd, dient tot teeken, dat de hoogste macht, de Koning of diens vertegenwoordiger, aan boord is. Kommandeur van den breeden W— (tytel van een Hoofdofficier in rang volgende op den Schout-by-Nacht). Met Vlaggen en W—s liep het schip de haven binnen.

Een gloeiend paviljoen

Van Wimpels, geschakeert tot een triomffestoen,

Verlicht door duizenden van vieren, langs de stangen

En marssen vastgehecht, terwijl kortouw en slangen

Matroos verquikten met hun dreunende muzijk.

Antonides, IJstroom.

Spreekwijze: Hy wint het met Vlaggen en W—s. Zie Vlag.

Wimpelman, z. n. m. — Scheepsjongen, die op den Wimpel moet toezien.

Wimpelstok, z. n. m. — Stok of standert van den Wimpel.

Wind, z. n. m. — Beweging van de dampkringslucht. Sterke W—, Scherpe W—, Koude W—, Harde W—,

Cats.

ZeeW— (die uit zee waait.) LandW— (die van de landzijde komt.) By-de-W— (als de W— voorlijker dan dwars inkomt.) Voor-de-W— (van achteren inkomende W—.) Bezeilde W— (dien men voor zijn koers behoeft.) De W— op het zeil (tegen-W—.) De W— in het zeil (voordeelige W—.) Onder den W— van iemand zijn (te lijwaart van hem zijn.) Slecht by-de-W— zeilen (lafwindig zijn.) W— en stroom mede hebben. Naar den W— zeilen. Door de W— gaan (wenden.) De W— is Wieuw: De W— is Waauw. Zie Wieuw, Waauw. Boven den W— zijn, beneden den W— zijn (te loef of te lijwaart zijn.) De W— is op en neêr (er is geen W—.) Geen W— overgeven (van elk zuchtjen gebruik maken).

Spreekwijzen: Het gaat hem voor-de-W— (het gaat hem voorspoedig).

Er waait geen W— of hy is iemand dienstig (elke zaak heeft hare goede zijde).

Hy ziet in den W— (hy geeft acht op hetgeen gebeuren kan). Zoo schrijft Hooft: “Hoewel de ontsteltenissen, die ’t genaaken onzer ellenden beteekenen, van heeden nocht gisteren begost zijn, zoo hebben wy ’t al een wyle laaten heenen gaan op toeverlaat, dat de Mooghenste Heeren en Staaten der Gewesten in den wind zouden zien, en uwe Hoogheit het opsteekend en nu over ’t hooft hangend onweeder aanwijzen.”

Iemand den W— afnemen (hem van zijn voordeel berooven). Zoo zegt Hooft: “Dit was de wegh, om dien van Guise, die door den twist in ’t geloove hunnen aanhang stijfden, t’onderscheppen ende den windt af te neemen.”

Wind breken, Wind maken (snoeven, pochen, onnoodige drukte maken). “d’onzekerheid van den oirsprong des Nyls, daer d’Egyptische neuswijzen zoo veel wints om breecken,” zegt Vondel in de Opdraght van zijn Sofompaneas.

Door-de-W—gaan (met een nat zeil loopen, beschonken zijnde, om verre vallen).

In-de- W— gaan (gaan zwieren).

Tegen W— en stroom is ’t kwaad zeilen. Zie Stroom.

Er is een rakjen in den W—. Zie Rakjen.

Hy waait met alle W—en (hy praat ieder naar den mond).

Alle havens schutten geen W—. Zie Haven.

Iets in den W— slaan (zich er niet aan stooren).

Vondel.

Cats.

(te hoog zeilen baart ongemak).

Hy heeft den W— in ’t hoofd (hy is wild en woest).

Daar is W— aan de lucht (men is braaf aan ’t pochen).

Men kan van den W— niet leven.

Een schipper mag geen W— verleggen (men moet geen gelegenheid verzuimen).

In die Waters heeft men veel Noorde-W—. Zie Water.

Windas, z. n. v. — Verzetbaar draaispil, waar iets aan wordt opgewonden.

Windboom, z. n. m. — Vierkante boom, dien men in ’t spil steekt om het rond te draaien.

Windbui, z. n. v. of Windvlaag. — Gewaai uit dezelfde streek, dat korter of langer duurt.

Winden, b. w. — Den kaapstander, het spil draaien, om het anker te lichten, in het spil loopen. Op en neder W— (het spil W—, tot dat het touw reeds op en neder boven het gezonken anker staat).

Windgeld, z. n. o. (veroud.) — Geld, dat den schipper werd toegelegd voor het slijten van takels, enz. by ’t lossen en laden.

Windhoek, z. n. m. — Hoek, streek, van waar de Wind komt.

Windhoos, z. n. v. Zie Hoos.

Windmeter, z. n. m. — Werktuig, waarmede de kracht van den wind aangetoond en gemeten wordt.

Windreep, z. n. v. — Touw, looper, dienende om de stengen te hijschen of de bovenste masten op te strijken.

Windroos, z. n. v. — Benaming van de lelie op ’t kompas.

Windspaak, z. n. m. — ’t Zelfde als Windboom. Zie ald.

Windstreken, z. n. v. — Deze zijn 32 in getal, te weten:

Windvang, z. n. v. — Het opvangen van den Wind. Een zeil ter W— stellen (het aan den Wind bloot stellen).

Windveër, z. n. m. — Streep in de lucht, wind voorspellende.

Windvieren, z. n. v. mv. — Verlenging van de rantsoenhouten.

Windwijzer, z. n. m. — Lap of strook, aan een stok gehecht, en op ’t boord gezet, dienende om de richting van den wind aan te toonen by flaauwe koelte.

Windzak, z. n. m. — Bynaam van het koelzeil.

Spreekwijze: Hy is een W— (een opgeblazen vent).

Winkelen, b. w. (veroud.) — Winkelhaaks zetten.

Winnen, b. w. — 1^o. Voordeel behalen. Op een ander schip W— (het naderen, met kans om het vooruit te komen).

2^o. ’t Net ophalen als men vischt: ’t zelfde als winden, even als men ook vinnen voor vinden zei.

Winterbramstengen, z. n. m. mv. — Bramstengen met korte toppen.

Winterlaag, z. n. v. — Reede, waar de schepen gedurende den winter veilig liggen.

Wipper, z. n. m. — Talie, dienende om iets te hijschen, of neder te laten. W— van de zonnetent. Zie Uithaalder, looper.

Wippertjen, z. n. o. — Slok, in der haast gedronken.

Wisschersklos, z. n. m. — Gedraaid stuk hout, op een roede van esschen hout of op een touw gezet, en met schaapshuid of varkenshair bekleed, en dienende om den loop van een stuk geschut schoon te maken na het schot.

Woeling, z. n. v. — Naaiing van gebruikt touw of ketting, die om den boegspriet in de Woelingknie komt en dient om den eerste, die met recht den naam van Sleutel van het tuig draagt, neêr te houden.

Woelingknie, z. n. v. — Hoekige Knie, die de scheg aan den voorsteven vastbindt: de eene arm is op den steven, de andere aan de scheg vastgebonden. Zy dient om den laatste het opwerken en oplichten te beletten.

Woelwater, z. n. o. — Woelend water.

Spreekwijze: Een W— (een woelig mensch of kind).

Wol (in het) hakken (veroud.) — In de gezaagde planken hakken, die, om beter te buigen, in het vuur gelegd zijn.

Wolf, z. n. v. — Draaikuil.

Wolk, z. n. v. — Vergadering van dampen in de lucht, die in mist, regen, sneeuw of hagel nederdalen. RegenW—, SneeuwW—, OnweersW—, Drijvende W—en. Er hangen zware W—en.

Wolkdrijvend, b. n. — Zoo noemt men in de scheepsjournalen het weer, als er Wolken door de lucht Drijven.

Wolkvanger, z. n. m. — Pij van prezenning, waarmede zich de zeelieden tegen boos weer beschutten. Zie Bolkvanger, Baaivanger.

Wolkveger, z. n. m. — Wind, die de lucht van Wolken schoon veegt.

Worm, z. n. v. — Ongedierte, dat het hout doorknaagt. HoutW—, PaalW—. Het hout is van de W— doorvreten.

Wormgaten, z. n. o. mv. — Gaten, door de Wormen uitgevreten.

Wormstekig, b. n. — Door de Worm bedorven of althands aangetast.

Wormvrij, b. n. — Tegen de Worm beveiligd.

Worpen, z. n. o. mv. — Zware balken, die de uiterste spanten van het achterschip van binnen krui-en.

Worst, z. n. v. — 1^o. End oud touw om tot kabelgarens te worden uitgedraaid.

2^o. Enden afgekapt zwaar touw, buiten boord gehangen om ’t schuren te beletten.

3^o. Grof doek, met zand gevuld, en in ’t rond gevouwen, ’t welk men, by zware beweging van ’t schip, bezigt, om te beletten, dat de schotels van tafel rollen.

Woutermannetjens, z. n. o. mv. — 1^o. Strookjens hout, waarvan er doorgaands vier op het zaadhout onder een stijl gezet worden om het uitglijden van dezen te beletten.

2^o. Kleine blokjens zonder schijven, voor dunne lijnen.

Wouwestaart, z. n. m. — Oude benaming van het roer, om zijn vorm.

Vondel, Lof der Zeevaart.

Wraak, z. n. v. — Drift, hoek van afdrijving. Dwarsgang van het schip, by-de-wind zeilende, waardoor men in den koers verliest en beneden het voorgestelde punt geraakt. Het is een gebrek van het schip, wanneer het veel W— heeft. Afdrijven is winnen, zegt men, wanneer het schip, bygedraaid liggende, van zelf drijft naar den kant waar men heen wil.

Wraaklijn, z. n. v. — De streep, welke het kielwater te loefwaart op beschrijft, en die de afdrijving van het zeilend schip aanwijst.

Wrak, b. n. — In slechten staat, beschadigd. Een W—ke lading, een W— tuig.

Wrak, z. n. o. — Stukken van een gestrand schip. ’t Woord heeft, met betrekking tot een schip dezelfde beteekenis als dat van ruïne, met betrekking tot een gebouw.

Wraken, o. w. — Afdrijven, van streek gaan. Het schip Wraakt of heeft Wraak.

Wrakton, z. n. v. — Ton, die aanwijst, dat een schip gezonken is.

Wreed, b. n. (veroud.) — Werd een schip gezegd te zijn, wanneer het, zwaar op het water liggende, in een onweer te veel slingerde.

Wrikken, b. w. — Een Wrik- of stuurriem, aan het achtereind van een roeivaartuig uitgebracht, met beide handen rechts en links brengen, zoo dat hy by elke slingering een halven cirkel beschrijft en zoo vooruit doet gaan.

Wrikriem, z. n. m. — Zie Stuurriem.

Wrijfhouten, z. n. o. mv. — Houten, op de buitenzijde van een schip gespijkerd om de wrijving en schokking van andere vaartuigen of voorwerpen te verminderen.

Wrijfworst, z. n. v. — Zie Poddingzak, Worst.

Wuit, z. n. v. — Soort van haspel, waarop men te scheep het schiemansgaren vervaardigt. LogW— (W—, waar men de loglijn van af windt).

Wuiten, z. n. o. mv. (veroud.) — Houten, met gaten doorboord, om den kabel van het spil af te houden, als hy beslijkt is.

Wuiven, b. w. — Heen en weder zwaaien, toewenken. Met den hoed W—, Het afscheid W—. Begroeten, by het roepen van hou zee!

Spreekwijze: Ik weet uw W— wel, zoo als de vrouw zei, toen zy haar man aan de galg zag slingeren.

Wulf, z. n. o. — Boog, gewelfde zoldering. Het W— boven den watergang van een linieschip.

Wulfbalk. z. n. m. — Onderste balk tusschen de hekstukken.

Wulfhout, z. n. o. — Stut of oplanger van het Wulf.

Wurm, wurmgaten, enz. — Zie Worm, Wormgaten, enz.

Wy, p. voorn. — In ’t algemeen gebruikelijk voor “ons schip.” W— zijn aan lij. Hy is te loefwaart van Ons. Wy moeten ten anker. Wy loopen drie mylen.

Wijzen, o. w. — Zich vertoonen, zich voordoen. Het touw Wijst recht vooruit (staat recht vooruit). Het touw Wijst met een hoek naar het anker (staat in een hoek tusschen het schip en het anker). Het kompas Wijst. Zie Miswijzing.