SCENA QUARTA.→

THAIS.→
Convenite, properamini, nequam amatores mei.
AMATORES[316].→
Vox Thaidis nos vocantis. Adventum maturemus, ne illam tardando offendamus.
THAIS.→
Accelerate, accedite, ut queam vobiscum verba miscere.
AMATORES.→
O Thais, Thais, quid sibi vult rogus, quem construis? Cur pretiosarum varietatem divitiarum juxta rogum congeris?
THAIS.→
Rogatis?
AMATORES.→
Admiramur satis.
THAIS.→
Exponam citius.
AMATORES.→
Hoc optamus.
THAIS.→
Aspicite.
AMATORES.→
Quiesce, quiesce, Thais. Quid agis? Num insanis?
THAIS.→
Non insanio, sed sanum sapio.
AMATORES.→
Ut quid hæc perditio quadringentarum auri librarum, cum aliarum diversitate gazarum?
THAIS.→
Omne quod injuste a vobis extorsi igne volo cremari, ne ullus fomes vobis relinquatur sperandi me ultra vestro amori cedendi.
AMATORES.→
Subsiste paulisper, subsiste, et materiam tuæ perturbationis detege.
THAIS.→
Non subsisto, nec sermonem vobiscum confero.
AMATORES.→
Cur dedignando nos fastidis? Num alicujus infidelitatis nos arguis? Nonne semper satisfecimus tuis votis? Et tu iniquo odio nos gratis insectaris.
THAIS.→
Dimittite, nolite vestem meam adtrahendo scindere. Sit satis, quod huc usque peccando vobis consensi. Finis instat peccandi, tempusque nostri discidii.
AMATORES.→
Quo tendit[317]?
THAIS.→
Ubi nemo vestrum posthac me videbit.
AMATORES.→
Papæ! Quid hoc monstri est, quod nostri deliciæ[318] Thais, quæ divitiis affluere[319] semper laboravit, quæ mentem a lascivia numquam retraxit et se voluptati penitus dedit, tanta auri gemmarumque insignia absque retractatione perdidit, et nos sui amasiones dedignando sprevit subitoque non comparuit?

SCENA QUINTA.→

THAIS.→
En, pater Paphnuti, venio ad obsequendum tibi promptissima.
PAPHNUTIUS.→
Quia moram in veniendo fecisti, coartabar nimis verendo te iterum implicitam esse sæcularibus negotiis.
THAIS.→
Ne id vereare, quia multo aliud mihi versatur[320] in mente. Nam res familiares juxta velle meum disposui, meisque amasionibus publice abrenuntiavi.
PAPHNUTIUS.→
Quia his abrenuntiasti, superno amatori jam nunc poteris copulari.
THAIS.→
Tuum est mihi velut radio præscribere quid me oporteat factum ire.
PAPHNUTIUS.→
Sequere me.
THAIS.→
Sequar enim ambulatione; o utinam sequerer[321] et actione!

SCENA SEXTA.→

PAPHNUTIUS.→
Ecce cœnobium, in quo sacrarum virginum nobile commoratur collegium. Eo loci gestio te mansum ire agendæ spatium pœnitentiæ.
THAIS.→
Non contra luctor.
PAPHNUTIUS.→
Intrabo, et abbatissam[322] ductricem virginum pro tui susceptione placabo.
THAIS.→
Quid jubes me interim agere?
PAPHNUTIUS.→
Mecum pergere.
THAIS.→
Ut jubes.
PAPHNUTIUS.→
Ecce, abbatissa occurrit. Admiror quis illi nos adesse tam cito retulerit.
THAIS.→
Fama, quæ nulla stringitur mora.

SCENA SEPTIMA.→

PAPHNUTIUS.→
Opportune occurris, illustris abbatissa, te ipsam quæro.
ABBATISSA.→
Gratanter advenis, venerande pater Paphnuti; benedictus tui adventus, dilecte Dei.
PAPHNUTIUS.→
Beatitudinem æternæ benedictionis infundat tibi gratia Omniparentis.
ABBATISSA.→
Unde hoc mihi ut Sanctitas tua dignaretur invisere exiguitatem habitationis meæ?
PAPHNUTIUS.→
Opus est tuo juvamine in aliqua sollicitanda necessitate.
ABBATISSA.→
Jube solum modo levi famine quid me velis agere, et ego tui jussa complere tuisque votis studebo pro viribus satisfacere.
PAPHNUTIUS.→
Attuli capellam semivivam, dentibus luporum nuper abstractam, quam tui miseratione foveri, tui sollicitudine gestio mederi, quoadusque abjecta hædinæ pellis austeritate, ovini velleris induatur mollitie.
ABBATISSA.→
Exprime rem[323] enucleatius.
PAPHNUTIUS.→
Istæc quam vides meretricio more vitam instituit.
ABBATISSA.→
Miserabile.
PAPHNUTIUS.→
Seseque totam lasciviæ dedit.
ABBATISSA.→
Semet ipsam perdidit.
PAPHNUTIUS.→
At nunc, me hortante Christoque cooperante, frivola quæ sectabatur odiendo[324] refugit, et castum sapit.
ABBATISSA.→
Mutationis auctori grates.
PAPHNUTIUS.→
Quia enim ægritudo animarum, æque ut corporum, contrariis[325] curanda est medelis, consequens est, ut hæc a solita sæcularium[326] inquietudine sequestrata sola in angusta retrudatur cellula, quo liberius possit discutere sui crimina.
ABBATISSA.→
Hoc potissimum prodest.
PAPHNUTIUS.→
Manda, ut quantocius cellula construatur.
ABBATISSA.→
Parvo spatio perficiatur[327].
PAPHNUTIUS.→
Nullus introitus, nullus relinquatur aditus, sed solummodo exigua fenestra, per quam modicum possit victum accipere, quem statutis diebus et horis illi debebis[328] parce præbitum ire.
ABBATISSA.→
Vereor quod delicatæ teneritudo mentis ægre patiatur difficultatem tanti laboris.
PAPHNUTIUS.→
Ne id vereare: nam grave delictum forte desiderat sperare remedium.
ABBATISSA.→
Verum.
PAPHNUTIUS.→
Tædet me magis morarum, quia timeo illam corrumpi visitatione hominum.
ABBATISSA.→
Cur tædium pateris? Cur illam non includis? Ecce cellula quam desiderasti est perfecta.
PAPHNUTIUS.→
Placet. Ingredere, Thais, habitaculum tuis facinoribus deflendis satis congruum.
THAIS.→
Quam breve, quam obscurum et quam incommodum tenellæ mulieri ad inhabitandum!
PAPHNUTIUS.→
Cur habitaculum execraris? Cur ingredi horrescis? Decet ut, quæ hactenus fuisti indomite vaga, nunc tandem in solitario refreneris loco.
THAIS.→
Mens assueta lasciviæ haud raro impatiens est anterioris vitæ.
PAPHNUTIUS.→
Ideo debet habenis disciplinæ stringi, quoadusque desinat contra luctari.
THAIS.→
Quod jubet tua paternitas non recusat subitum ire mea vilitas; sed quædam inopportunitas inest huic habitationi difficilis ad sufferendum meæ fragilitati.
PAPHNUTIUS.→
Quæ hæc importunitas?
THAIS.→
Erubesco dicere.
PAPHNUTIUS.→
Ne erubescas, sed penitus detege.
THAIS.→
Quid inopportunius[329], quidve poterit esse incommodius, quam quod in uno eodemque loco diversa corporis necessaria supplere debebo? Nec dubium, quin ocius fiat inhabitabilis[330] præ nimietate fœtoris.
PAPHNUTIUS.→
Formida perpetis crudelitatem gehennæ, et desine transitoria pertimescere.
THAIS.→
Fragilitas mei cogit me terreri.
PAPHNUTIUS.→
Convenit ut malæ blandimentorum dulcedinem delectationis luas molestia nimii fœtoris.
THAIS.→
Non recuso, non nego me sordidam non injuria fœdo sordidoque habitatum ire in tugurio; sed hoc dolet[331] vehementius, quod nullus est relictus locus, in quo apte et caste possim tremendæ nomen Majestatis invocare.
PAPHNUTIUS.→
Et unde tibi tanta fiducia, ut pollutis labiis præsumas proferre nomen impollutæ Divinitatis?
THAIS.→
Et a quo veniam sperare, cujusve salvari possum miseratione, si ipsum prohibeor invocare, cui soli deliqui, et cui uni devotio orationum debet offerri[332]?
PAPHNUTIUS.→
Debes plane orare non verbis, sed lacrimis, non sonoritate tinnulæ vocis, sed compuncti rugitu cordis.
THAIS.→
Et si vetar Deum verbis orare, quomodo possum veniam sperare?
PAPHNUTIUS.→
Tanto celerius mereberis, quanto perfectius humiliaberis. Dic tantum: Qui me plasmasti, miserere mei!
THAIS.→
Opus est ejus miseratione, ne frangar[333] in dubio certamine.
PAPHNUTIUS.→
Certa viriliter, ut possis triumphum obtinere feliciter.
THAIS.→
Tuum est pro me orare, ut merear palmam victoriæ.
PAPHNUTIUS.→
Non opus est monitu.
THAIS.→
Spero.
PAPHNUTIUS.→
Tempus est optatas solitudinis repetam latebras[334], et caros visitem discipulos. Tuæ igitur sollicitudini, tuæ pietati, venerabilis abbatissa, hanc captivam committo, ut et corpus delicatum mediocriter foveas necessariis, et animam sufficienter reficias saluberrimis monitis.
ABBATISSA.→
Ne solliciteris pro ea, quia eam materno affectu fovebo.
PAPHNUTIUS.→
Vadam.
ABBATISSA.→
In pace.

SCENA OCTAVA.→

DISCIPULI.→
Quis pulsat portam?
PAPHNUTIUS.→
Ego[335].
DISCIPULI.→
Vox Paphnutii patris nostri.
PAPHNUTIUS.→
Amovete pessulum.
DISCIPULI.→
O pater, salve.
PAPHNUTIUS.→
Avete.
DISCIPULI.→
Coartabamur nimium pro diutina absentia tui.
PAPHNUTIUS.→
Juvat quod abfui.
DISCIPULI.→
Quid actum est de Thaide?
PAPHNUTIUS.→
Juxta meum velle.
DISCIPULI.→
Ubi moratur?
PAPHNUTIUS.→
In exigua cellula deflet sui commissa.
DISCIPULI.→
Laus sit summæ Trinitati.
PAPHNUTIUS.→
Et benedictum nomen ejus tremendum nunc et per ævum.
DISCIPULI.→
Amen.

SCENA NONA.→

PAPHNUTIUS.→
Ecce, tres mensurni pœnitentiæ Thaidis transiere, et ego ignoro utrumne Deo acceptabilis sit ejus compunctio. Surgam, et vadam ad fratrem meum Antonium, quo mihi manifestetur per ejus interventum.

SCENA DECIMA.→

ANTONIUS.→
Quid insperatæ jucunditatis accidit? Quid novi gaudii mihi contigit? Num hic est frater et coeremicola meus Paphnutius? Ipse est.
PAPHNUTIUS.→
Sum etenim.
ANTONIUS.→
Bene, frater, venisti, bene me adveniendo lætificasti.
PAPHNUTIUS.→
Haud minus tripudio tui visu, quam tu mei adventu.
ANTONIUS.→
Quæ hæc causa tam acceptabilis, tam grata nobis, quæ te huc duxit de tuis latibulis?
PAPHNUTIUS.→
Enucleo[336].
ANTONIUS.→
Hoc desidero.
PAPHNUTIUS.→
Ante hoc triennium morabatur secus nos quædam meretrix nomine Thais, quæ non solum sese perditioni dedit, sed etiam perplures secum ad interitum trahere consuevit.
ANTONIUS.→
Heu! gemenda consuetudo!
PAPHNUTIUS.→
Hanc sub specie amatoris adii, et lascivientem animum nunc suavibus hortamentis blandiendo mulcebam, nunc acrioribus monitis minitando terrebam.
ANTONIUS.→
Hoc temperamentum ejus lasciviæ fuit necessarium.
PAPHNUTIUS.→
Tandem cessit, et spreta reprehensibili consuetudine castitatem elegit, seseque in angustissima cellula concludi consensit.
ANTONIUS.→
Delector audiendo in tantum, ut omnes præcordiorum[337] venæ intrinsecus exiliant gaudendo.
PAPHNUTIUS.→
Decet tui sanctitatem; et ego quidem, licet supra modum gaudeam[338] de conversione, si[339] levi tamen conturbor sollicitudine, eo quod vereor ejus teneritudinem ægre ferre diutinum laborem.
ANTONIUS.→
Ubi adest vera dilectio, non deest pia compassio.
PAPHNUTIUS.→
Unde tuam dilectionem efflagito, ut tu tuique discipuli mecum in orationibus concordando velitis persistere, quoadusque cœlitus demonstretur, utrumne benignitas divinæ miserationis ad indulgentiam mollita sit pœnitentis lacrimis.
ANTONIUS.→
Consentimus tuæ petitioni libenter.
PAPHNUTIUS.→
Nec dubito vos a Deo exauditum iri clementer.

SCENA UNDECIMA.→

ANTONIUS.→
Ecce, evangelica promissio in nobis est impleta.
PAPHNUTIUS.→
Quæ hæc promissio?
ANTONIUS.→
Ea videlicet, quæ consentientes in oratione promisit omnia impetrare posse.
PAPHNUTIUS.→
Quid est?
ANTONIUS.→
Paulo meo discipulo ostensa est quædam visio.
PAPHNUTIUS.→
Voca illum.
ANTONIUS.→
Paule, accede, et quæ vidisti Paphnutio expone.
PAULUS.→
Videbam in visione lectulum candidulis palliolis in cœlo magnifice stratum, cui quatuor splendidulæ[340] virgines præerant, et quasi custodiendo astabant; at ubi jucunditatem miræ claritatis aspiciebam, intra me dicebam: hæc gloria nemini magis congruit, quam patri et domino meo Antonio.
ANTONIUS.→
Tali me non dignor beatitudine.
PAULUS.→
Quo dicto intonuit vox divina dicens: «Non, ut speras, Antonio, sed Thaidi meretrici servanda est hæc gloria.»
PAPHNUTIUS.→
Laus dulcedini tuæ miserationis[341], Christe, unice Dei, quod mei tristitiam tam pie dignatus es consolari.
ANTONIUS.→
Dignus est laudari.
PAPHNUTIUS.→
Ibo, et mei captivam visitabo.
ANTONIUS.→
Tempus est ut illi et spem veniæ et solamen promittas beatitudinis æternæ.

SCENA DUODECIMA.→

PAPHNUTIUS.→
Thais, mea adoptiva filia, aperi fenestram, ut te videam.
THAIS.→
Quis loquitur?
PAPHNUTIUS.→
Paphnutius pater tuus.
THAIS.→
Unde mihi jucunditas tantæ lætitiæ, ut tu me peccatricem digneris[342] visitare?
PAPHNUTIUS.→
Licet per hoc triennium absens essem corpore, haud modicum tamen sollicitus sum[343] pro tui salute.
THAIS.→
Non dubito.
PAPHNUTIUS.→
Expone mihi historiam tuæ conversationis, modumque compunctionis.
THAIS.→
Hoc possum exponere, quod non nescio me nihil dignum Deo egisse.
PAPHNUTIUS.→
Si Deus iniquitates observabit, nemo sustinebit.
THAIS.→
Si tamen quid fecerim vis scire, numerositatem meorum scelerum intra conscientiam, quasi in fasciculum collegi et pertractando mente semper inspexi, quo, sicut naribus numquam[344] molestia fœtoris, ita formido gehennæ non abesset visibus cordis.
PAPHNUTIUS.→
Quia te compunctione punisti, ideo veniam meruisti.
THAIS.→
O utinam!
PAPHNUTIUS.→
Da manum, ut te educam.
THAIS.→
Noli, pater venerande, noli me sordidulam his immunditiis abstrahere, sed sine in loco meis meritis condigno mansum ire.
PAPHNUTIUS.→
Tempus est ut levigato timore incipias vitam sperare, quia tui pœnitentia acceptabilis est Deo.
THAIS.→
Ejus pietati laudem ferant omnes angeli, quia non sprevit humilitatem cordis contriti.
PAPHNUTIUS.→
Esto stabilis in Dei timore, et permane in ejus dilectione; post quindecim namque dies hominem exues[345], et tandem felici cursu peracto, superna favente gratia, transmigrabis ad astra.
THAIS.→
O utinam mererer pœnas evadere, vel saltim clementius exuri mitiori igne! Non est enim hoc mei meriti, ut doner beatitudine interminabili.
PAPHNUTIUS.→
Gratuitum Dei donum non pensat humanum meritum, quia si meritis tribueretur, gratia non diceretur.
THAIS.→
Unde laudet illum cœli concentus, omnisque terræ surculus, nec non universæ animalis species, atque confusæ aquarum gurgites, qui non solum peccantes patitur, sed etiam pœnitentibus præmia gratis largitur.
PAPHNUTIUS.→
Hoc illi antiquitus fuit in more, ut mallet misereri quam ferire.

SCENA TERTIA DECIMA.→

THAIS.→
Noli abire, pater venerabilis; sed adesto mihi pro solatio in hora meæ dissolutionis.
PAPHNUTIUS.→
Non abeo, non[346] discedo, donec anima super æthera plaudente corpus tradam sepulturæ.
THAIS.→
En, incipio mori.
PAPHNUTIUS.→
Nunc est tempus orandi.
THAIS.→
Qui plasmasti me, miserere mei, et fac felici reditu ad te reverti animam quam inspirasti.
PAPHNUTIUS.→
Qui factus a nullo vere es sine materia forma[347], cujus simplex esse hominem, qui non est id quod est, ex hoc et hoc fecit consistere, da diversas partes hujus solvendæ[348] hominis prospere repetere principium sui originis, quo et anima cœlitus indita cœlestibus gaudiis intermisceatur, et corpus in molli gremio terræ suæ materiæ pacifice foveatur, quoadusque pulverea favilla coeunte et vivaci flatu redivivos artus iterum intrante, hæc eadem Thaïs resurgat perfecta, ut fuit, homo, inter candidulas oves collocanda et in gaudium æternitatis inducenda; tu, qui solus es[349] id quod es, in unitate Trinitatis regnas et gloriaris per infinita sæcula sæculorum[350].