[289] In hac inscriptione, quam manu sua Celtes superaddidit, Pafnuntius legitur. Codex Pafnutium semper exhibet. Celtes aliquoties in sua editione scribit Paffnuncium.
[290] Sic codex.—Celtes: affectus.
[291] Codex et Celtes: qui.
[292] Autem deest in Celte.
[293] Codex: spiritalis.
[294] Post vocem sequimur inest in codice unius verbi lacuna.
[295] Codex: proportationis.—Celtes: proportionationis.
[296] Sic codex.—Celtes: mundana, perperam.
[297] Codex: spera, hic et infra.
[298] Epogdoi est emendatio Celtis; Codex habet: epothoi.
[299] Hic parva inest in codice lacuna.
[300] Codex: diateseron et diaposon.
[301] Sic Celtes.—Codex: impulsibus.
[302] Sic codex.—Celtes: præscissemus.
[303] Celtes: nescimus.
[304] Sic codex.—Celtes: puteis.
[305] Sic Celtes.—Codex: operantur.
[306] Codex et Celtes: meretur.
[307] Codex: quid.
[308] Codex: aliquid.
[309] Celtes omittit mihi.
[310] Celtes: amare colit, mendose.
[311] Sic codex optime.—Celtes: sit.
[312] Ita legendum in Codice, ni fallor.—Celtes: lacrima.
[313] Codex: sollicitaris.
[314] Codex: piaculii.
[315] Celtes: quantum.
[316] In codice tantum video A, quod legi potest Amantes, ut fecit Celtes; probabilius tamen legendum Amatores, ut in linea præcedente.
[317] Sic Codex.—Celtes: tendis.
[318] Codex: delicias.
[319] Codex et Celtes: effluere.
[320] Codex: versetur.
[321] Codex: sequer.
[322] Inest in codice signum parvæ lacunæ.
[323] Codex: exprimere.—Celtes: exprime, voce rem omissa.
[324] Sic Codex.—Celtes: obediendo.
[325] Celtes omittit vocem contrariis.
[326] Sic Codex.—Celtes: a solito seculariumque.
[327] Celtes: perficietur.
[328] Celtes: debes.
[329] Celtes: importunius.
[330] Codex: inhabitaculum, ni fallor.
[331] Celtes: doleo.—Codex: dolet, optime.
[332] Sic Celtes.—Codex: offerre.
[333] Codex: frangor.
[334] Codex: latabras.
[335] Codex habet, ni fallor, Eh, eh.
[336] Sic codex.—Celtes: En valeo, quod non fert series colloquii.
[337] Codex: præcordiarum.
[338] Codex: gaudeo.
[339] Sic codex. Notandum est si pro non, ut supra, p. 238.
[340] Celtes: splendidæ.
[341] Vocem miserationis omittit Celtes.
[342] Codex: dignaris.—Celtes: dignareris.
[343] Sic codex.—Celtes: fui.
[344] Inest in codice lacuna.
[345] Codex: exies.
[346] Sic codex.—Celtes: sed.
[347] Ita Codex.—Sic fortasse legendum erat supra (pag. 204), ubi sine materiæ forma legimus.
[348] Sic codex, optime.—Celtes: solvendi.
[349] Verbum es deest in codice.
[350] Hic Celtes Amen addidit.—Inter finem hujus fabulæ et initium sequentis semissis paginæ vacat in codice.

VI.
SAPIENTIA.

ARGUMENTUM IN SAPIENTIAM.→

Passio sanctarum virginum Fidei, Spei et Caritatis, quas, earumdem veneranda genitrice Sapientia præsente et maternis admonitionibus ad tolerandas passiones hortante, Hadrianus[351] imperator diversis suppliciis interfecit; quarum etiam corpora martyrio consummata[352] sancta mater Sapientia collegit, et aromatibus condita quinto ab urbe Roma milliario honorifice sepelivit. Ipsa quoque quadragesima die juxta earum sepulchra finita oratione sacra spiritum præmisit cœlo.

SAPIENTIA.→

DRAMATIS PERSONÆ.

ANTIOCHUS.
HADRIANUS[353].
SAPIENTIA.
FIDES.
SPES.
CARITAS.

SCENA PRIMA.→

ANTIOCHUS[354].→
Tuum igitur esse, o imperator Hadriane, prosperis ad vota successionibus pollere tuique statum imperii feliciter absque perturbatione exoptans vigere, quicquid rempublicam confundere, quicquid tranquillum mentis reor vulnerare posse, quantocius divelli penitusque cupio labefactari.
HADRIANUS.→
Nec injuria; nam nostri prosperitas tui est felicitas, cum summos dignitatis gradus in dies tibi augere non desistimus.
ANTIOCHUS.→
Congratulor tuæ almitati; unde, si quid experior emergere, quod tuo potentatui videtur contra luctari, non occulo, sed impatiens moræ profero.
HADRIANUS.→
Et merito, ne reus majestatis esse arguaris, si non celanda celaveris.
ANTIOCHUS.→
Hujusmodi commisso reatus numquam fui obnoxius.
HADRIANUS.→
Memini; sed profer si quid scias novi.
ANTIOCHUS.→
Quædam advena mulier hanc urbem Romam[355] nuper intravit comitata proprii fœtus pusiolis tribus.
HADRIANUS.→
Cujus sexus sunt pusioli?
ANTIOCHUS.→
Omnes feminei.
HADRIANUS.→
Num quid tantillarum adventus muliercularum aliquod[356] reipublicæ adducere poterit detrimentum?
ANTIOCHUS.→
Permagnum.
HADRIANUS.→
Quod?
ANTIOCHUS.→
Pacis defectum.
HADRIANUS.→
Quo pacto?
ANTIOCHUS.→
Et quid[357] magis potest rumpere civilis concordiam pacis, quam dissonantia observationis?
HADRIANUS.→
Nihil gravius, nihil deterius, quod testatur orbis Romanus, qui undique secus christianæ cædis sorde est infectus.
ANTIOCHUS.→
Hæc igitur femina, cujus mentionem facio, hortatur nostrates avitos ritus deserere et christianæ religioni se dedere.
HADRIANUS.→
Num prævalet hortamentum?
ANTIOCHUS.→
Nimium. Nam nostræ[358] conjuges fastidiendo nos contemnunt adeo, ut dedignentur[359] nobiscum comedere, quanto minus dormire.
HADRIANUS.→
Fateor, periculum.
ANTIOCHUS.→
Decet tui personam præcavere.
HADRIANUS.→
Consequens. Advocetur, et in nostri præsentia an velit cedere discutiatur.
ANTIOCHUS.→
Vin’ me illam advocare?
HADRIANUS.→
Volo percerte.

SCENA SECUNDA.→

ANTIOCHUS.→
Quid vocaris, o mulier advena?
SAPIENTIA.→
Sapientia.
ANTIOCHUS.→
Imperator Hadrianus jussit te in palatio præsentari suis conspectibus.
SAPIENTIA.→
Palatium cum nobili filiarum comitatu intrare non trepido, et minacem imperatoris vultum comminus aspicere non formido.
ANTIOCHUS.→
Invisum genus christicolarum semper promptum est principibus ad resistendum.
SAPIENTIA.→
Princeps universitatis, qui nescit vinci, non patitur suos ab hoste superari.
ANTIOCHUS.→
Mitiga effluentiam verborum, et perge ad palatium.
SAPIENTIA.→
Monstra viam præeundo, nos subsequimur accelerando.

SCENA TERTIA.→

ANTIOCHUS.→
Hic ipse est imperator, quem in solio residentem conspicis; præcogita quid loquaris.
SAPIENTIA.→
Hoc prohibet Christi sententia, promittens nobis insuperabilis sapientiæ dona.
HADRIANUS.→
Huc ades, Antioche.
ANTIOCHUS.→
Præsto sum, domine.
HADRIANUS.→
Num quid hæ sunt mulierculæ, quas deferebas pro christiana religione?
ANTIOCHUS.→
Sunt plane.
HADRIANUS.→
Uniuscujusque pulchritudinem obstupesco, sed et honestatem habitus satis admirari nequeo.
ANTIOCHUS.→
Desine, o mi senior, admirari, et coge illas deos venerari.
HADRIANUS.→
Quid si illas primule aggrediar blanda alloquutione, si forte velint cedere?
ANTIOCHUS.→
Melius est. Nam fragilitas sexus feminei facilius potest blandimentis molliri.
HADRIANUS.→
Illustris matrona, blande et quiete ad culturam deorum te invito, quo nostra perfrui possis amicitia.
SAPIENTIA.→
Nec in cultura deorum tuis votis satisfacere, nec amicitiam tecum[360] gestio inire.
HADRIANUS.→
Adhuc mitigato furore nulla in te moveor indignatione, sed pro tua tuique filiarum salute paterno[361] sollicitor amore.
SAPIENTIA.→
Nolite, meæ filiæ, serpentinis hujus satanæ lenociniis cor apponere, sed meatim fastidite.
FIDES.→
Fastidimus et animo contemnimus frivola.
HADRIANUS.→
Quid murmurando loqueris?
SAPIENTIA.→
Filias affabar paucis.
HADRIANUS.→
Videris esse summis natalibus orta, sed tamen patriam, genus, nomenque tuum ex te plenius cupio ediscere.
SAPIENTIA.→
Licet sanguinis superbia nobis sit parvi pendenda, tamen clara ex stirpe me originem non nego trahere.
HADRIANUS.→
Credibile.
SAPIENTIA.→
Nam eminentiores Græciæ principes fuere mei parentes, et vocor Sapientia.
HADRIANUS.→
Claritas ingenuitatis rutilat in facie, et Sapientia nominis fulget in ore.
SAPIENTIA.→
Frustra blandiris, non flectimur tuis suadelis.
HADRIANUS.→
Dic cur adveneris, vel quare nostrates adiveris[362].
SAPIENTIA.→
Nullius alius rei nisi agnoscendæ veritatis causa, quo fidem, quam expugnatis, plenius ediscerem, filiasque meas Christo consecrarem.
HADRIANUS.→
Expone vocabula singularum.
SAPIENTIA.→
Una vocatur Fides, altera Spes, tertia Caritas.
HADRIANUS.→
Quot annos ætatis[363] volverunt?
SAPIENTIA.→
Placetne vobis, o filiæ, ut hunc stultum arithmetica fatigem disputatione?
FIDES.→
Placet, mater, nosque auditum præbemus libenter.
SAPIENTIA.→
O imperator, si ætatem inquiris parvularum, Caritas imminutum pariter parem mensurnorum[364] complevit numerum; Spes autem æque imminutum, sed pariter imparem; Fides vero superfluum impariter parem.
HADRIANUS.→
Tali responsione fecisti me quæ interrogabam minime agnoscere.
SAPIENTIA.→
Nec mirum, quia sub hujus diffinitionis specie non unus cadit numerus, sed plures.
HADRIANUS.→
Expone enucleatius, alioquin non capit meus animus.
SAPIENTIA.→
Caritas duas Olympiades jam volvit, Spes duo lustra, Fides tres Olympiades.
HADRIANUS.→
Et cur octonarius numerus, qui duabus constat Olympiadibus, et denarius, qui duobus lustris perficitur, imminutus dicitur? Vel quare duodenarius, qui tribus Olympiadibus impletur, superfluus esse asseritur?
SAPIENTIA.→
Omnis namque numerus imminutus dicitur, cujus partes conjunctæ minorem illo numero, cujus partes sunt, summæ quantitatem reddunt, ut VIII. Est autem octonarii medietas IV, pars quarta II, pars octava I, quæ in unum redactæ VII reddunt. Similiter denarius habet dimidiam partem V, quintam autem II, decimam vero I, quæ simul copulatæ VIII colligunt. E contrario autem superfluus dicitur, cujus partes augendo crescunt, ut XII. Est enim duodenarii medietas VI, pars tertia IV, pars quarta III, pars sexta II, pars duodecima I; hic cumulus redundat in sedecim. Ut autem principalem non præteream, qui inter inæquales intemperantias medii temperamentum limitis sortitus est, ille numerus perfectus dicitur, qui suis æquus[365] partibus nec augetur, nec minuitur[366], ut VI, cujus partes, id est III, II, I, eumdem senarium restituunt. Simili quoque ratione XXVIII, CCCCXCVI, VIII millia CXXVIII perfecti dicuntur.
HADRIANUS.→
Et quid reliqui?
SAPIENTIA.→
Omnes superflui, sive imminuti.
HADRIANUS.→
Quis numerus pariter par?
SAPIENTIA.→
Qui potest in duo æqualia dividi, ejusque pars in duo æqualia, partisque pars in duo æqualia ac deinceps per ordinem, donec in[367] insecabilem incurrat unitatem, ut VIII et XVI omnesque, qui ab his in duplo fiunt.
HADRIANUS.→
Et quis est pariter impar?
SAPIENTIA.→
Qui in partes æquales recipit sectionem, ejusque partes mox indivisibiles permanebunt, ut X et omnes, qui ab imparibus in duplo fiunt. Hic namque numerus superiori est contrarius, quia in illo[368] minor terminus divisione est solutus; in isto autem solus major terminus divisioni est aptus; in illo quoque omnes ejus partes nomine et quantitate sunt pariter pares; in isto autem, si denominatio fuerit par, quantitas[369] impar, si quantitas par, denominatio impar.
HADRIANUS.→
Nec terminum, quem dixisti, agnosco, nec denominationem seu quantitatem scio.
SAPIENTIA.→
Quando quantilibet numeri digestim disponuntur, primus minor terminus et postremus major dicitur; quando autem divisionem faciendo quota pars sit numeri dicimus, denominationem facimus; cum autem, quot in unaquaque parte unitates[370] sint enumeramus, quantitatem exponimus.
HADRIANUS.→
Et quis est impariter par?
SAPIENTIA.→
Qui non solum unam recipit sectionem, sicut pariter par, sed etiam et secundam, aliquoties autem et tertiam vel plures, sed tamen usque ad indivisibilem non perveniet unitatem.
HADRIANUS.→
O quam scrupulosa et plectilis[371] quæstio ex istarum ætate infantularum est orta!
SAPIENTIA.→
In hoc laudanda est supereminens Factoris sapientia, et mira mundi artificis scientia, qui non solum in principio mundum creans ex nihilo, omnia in numero et mensura et pondere posuit, sed etiam in succedentium serie temporum et in ætatibus hominum, miram dedit inveniri posse scientiam artium.
HADRIANUS.→
Diu te sustinui ratiocinantem, quo te mihi efficerem obtemperantem.
SAPIENTIA.→
In quo?
HADRIANUS.→
In cultura deorum.
SAPIENTIA.→
In hoc utique non consentio.
HADRIANUS.→
Si reniteris, tormentis afficieris.
SAPIENTIA.→
Corpus quidem suppliciis lacessere poteris, sed animum ad cedendum compellere non prævalebis.
ANTIOCHUS.→
Dies abiit, nox incumbit, non est tempus altercandi, quia instat hora cœnandi.
HADRIANUS.→
In custodiam juxta palatium ponantur, et triduanæ induciæ illis ad tractandum præstentur.
ANTIOCHUS.→
Observate istas, o milites, omni sollicitudine, nullamque illis occasionem evadendi relinquite.

SCENA QUARTA.→

SAPIENTIA.→
O dulces filiolæ et caræ pusiolæ, nolite super carceralis angustia custodiæ contristari, nolite imminentium minis pœnarum terreri.
FIDES.→
Licet corpuscula pavescant ad tormenta, mens tamen gliscit ad præmia.
SAPIENTIA.→
Vincite infantilis teneritudinem ætatulæ maturi sensus fortitudine.
SPES.→
Tuum est nos precibus adjuvare, ut possimus vincere.
SAPIENTIA.→
Hoc indesinenter exoro, hoc efflagito, ut perseveretis in fide, quam inter ipsa crepundia vestris sensibus non desistebam instillare[372].
CARITAS.→
Quod sugentes ubera in cunabulis didicimus nullatenus oblivisci quibimus.
SAPIENTIA.→
Ad hoc vos materno lacte affluenter alui, ad hoc delicate nutrivi, ut vos cœlesti non terreno sponso traderem, quo vestri causa socrus æterni regis dici meruissem.
FIDES.→
Pro ipsius amore sponsi promptæ sumus mori.
SAPIENTIA.→
Delector ex vestra ratione[373] magis quam nectareæ dulcedinis gustamine.
SPES.→
Præmitte nos ante tribunal judicis, et experieris quantum ejus amor nobis attulerit temeritatis.
SAPIENTIA.→
Hoc exopto ut vestra virginitate coroner, ut vestro martyrio glorificer.
CARITAS.→
Consertis palmulis incedamus, et vultum tyranni confundamus.
SAPIENTIA.→
Expectate donec instet hora vocationis nostræ.
FIDES.→
Tædet nos morarum, tamen est expectandum.

SCENA QUINTA.→

HADRIANUS.→
Antioche, jube illas Græculas[374] nobis repræsentari captivas.
ANTIOCHUS.→
Procede, Sapientia, teque cum filiabus imperatori repræsenta.
SAPIENTIA.→
Pergite mecum, filiæ, constanter, et perseverate in fide unanimiter, ut possitis palmam percipere feliciter.
SPES.→
Pergimus, ipseque nobiscum comitetur, pro cujus amore ad mortem ducemur.
HADRIANUS.→
Triduanas vobis inductas præstabat nostri serenitas, unde si quid tractaretis utilitatis, cedite jussionibus nostris.
SAPIENTIA.→
Summum igitur utile tractavimus, id scilicet, ut non cedamus.
ANTIOCHUS.→
Cur dignaris cum hac[375] contumace verba miscere, quæ te insolenti fatigat præsumptione?
HADRIANUS.→
Debeone illam dimittere impunitam?
ANTIOCHUS.→
Nequaquam.
HADRIANUS.→
Et quid?
ANTIOCHUS.→
Hortare puellulas, et si renitantur, infantiæ ne parcas, sed fac ut illæ necentur, quo rebellis mater funeribus natarum acrius torqueatur.
HADRIANUS.→
Faciam quæ hortaris.
ANTIOCHUS.→
Ita demum prævalebis.
HADRIANUS.→
Fides, intuere venerabilem magnæ Dianæ imaginem, et fer sacræ deæ libamina, quo possis uti ejus gratia.
FIDES.→
O stultum imperatoris præceptum omni contemptu dignum!
HADRIANUS.→
Quid murmuras subsannando? Quem irrides fronte rugosa?
FIDES.→
Tui stultitiam irrideo, tui insipientiam subsanno.
HADRIANUS.→
Mei?
FIDES.→
Tui.
ANTIOCHUS.→
Imperatoris?
FIDES.→
Ipsius.
ANTIOCHUS.→
O nefas!
FIDES.→
Quid enim stultius, quid insipientius videri potest, quam quod hortatur nos contempto Creatore universitatis venerationem inferre metallis?
[ ANTIOCHUS.→
Fides, insanis.
FIDES.→
Antioche, mentiris[376]. ]
ANTIOCHUS.→
Nonne hæc summa insania et magna est dementia, quod rerum principem dixisti insipientem?
FIDES.→
Dixi et dico, dicamque quamdiu vixero.
ANTIOCHUS.→
Breve tempus vivere, et cito debes consumi morte.
FIDES.→
Hoc opto ut moriar in Christo.
HADRIANUS.→
Duodecim centuriones alternando scindant flagris ejus membra.
ANTIOCHUS.→
Nec injuria.
HADRIANUS.→
O fortissimi centuriones, accedite meique injuriam vindicate.
ANTIOCHUS.→
Justum.
HADRIANUS.→
Perquire, Antioche, anne velit cedere.
ANTIOCHUS.→
Vin’ adhuc, Fides, solita conviciorum objectione imperatorem dehonestare?
FIDES.→
Cur solito minus?
ANTIOCHUS.→
Quia prohiberis verberibus.
FIDES.→
Verbera non compellunt me tacere, quia nullo afficior dolore.
ANTIOCHUS.→
O infelix pertinacia, o contumax audacia!
HADRIANUS.→
Corpus fatiscit per supplicia, et mens tumet superbia.
FIDES.→
Erras, Hadriane, si reris me fatigari suppliciis. Non ego quidem, sed infirmi tortores deficiunt et sudore ob lassitudinem fluunt.
HADRIANUS.→
Fac, Antioche, ut gemellæ pectoris particulæ abscidantur[377], quo saltim rubore coerceatur.
ANTIOCHUS.→
O utinam possit ullo coerceri modo!
HADRIANUS.→
Forsan coercebitur.
FIDES.→
Inviolatum pectus vulnerasti, sed me non læsisti. En, pro fonte sanguinis, fons[378] erumpit lactis.
HADRIANUS.→
In craticulam substratis ignibus assanda ponatur, quo vi vaporis enecetur.
ANTIOCHUS.→
Digna est ut miserabiliter pereat, quæ tuæ jussioni contra luctari non trepidat.
FIDES.→
Omne quod paras ad dolorem mihi vertitur in quietem; unde commode pauso in craticula, ceu in tranquilla navicula.
HADRIANUS.→
Sartago plena pice et cera ardentibus rogis superponatur, et in ferventem liquorem hæc rebellis mittatur.
FIDES.→
Sponte insilio.
HADRIANUS.→
Consentio.
FIDES.→
Ubi sunt minæ tuæ? Ecce, illæsa inter ferventem liquorem ludens nato, et pro vi caumatis sentio matutini refrigerium roris.
HADRIANUS.→
Antioche, quid ad hæc est agendum?
ANTIOCHUS.→
Ne evadat providendum.
HADRIANUS.→
Capite truncetur.
ANTIOCHUS.→
Alioquin non vincetur.
FIDES.→
Nunc est gaudendum, nunc in Domino exultandum.
SAPIENTIA.→
Christe, triumphator diaboli invictissime, da tolerantiam Fidei meæ filiæ.
FIDES.→
O mater veneranda, dic vale ultimum tuæ filiæ, liba osculum tuæ primogenitæ, nec afficiare ullo mœrore cordis, quia tendo ad bravium æternitatis.
SAPIENTIA.→
O filia, filia, non confundor, non contristor, sed vale dico tibi exultando, et osculor os oculosque præ gaudio lacrimando orans, ut sub ictu percussoris inviolatum serves mysterium tui nominis.
FIDES.→
O uterinæ sorores, libate mihi osculum pacis, et parate vos ad tolerantiam futuri certaminis.
SPES.→
Adjuva nos oratione assidua, ut mereamur sequi tua vestigia.
FIDES.→
Este obtemperantes monitis nostræ sanctæ parentis, quæ nos hortabatur præsentia fastidire, quo meruissemus æterna percipere.
CARITAS.→
Maternis libenter obtemperamus monitis, quo perfrui mereamur æternis bonis.
FIDES.→
Percussor, accede, et injunctum tibi officium me necando imple.
SAPIENTIA.→
Abscisum morientis filiæ caput amplectendo, impressisque labris crebrius deosculando, congratulor tibi, Christe, qui tantillulæ victoriam præstitisti puellæ.
HADRIANUS.→
Spes, cede mei[379] hortamentis paterno affectu tibi consulentis.
SPES.→
Quid hortaris, quid consulis?
HADRIANUS.→
Ut caveas pertinaciam imitari sororis, ne similibus intereas pœnis.
SPES.→
O utinam admeruissem illam imitari patiendo, quo illi assimilarer in præmio!
HADRIANUS.→
Depone callum pectoris, et conquinisce turificando magnæ Dianæ, et ego te propriæ prolis vice excolo, atque extollo omni dilectione.
SPES.→
Paternitatem tuam repudio, tua beneficia minime desidero. Quapropter vacua spe deciperis, si me tibi cedere reris.
HADRIANUS.→
Loquere parcius, ne irascar.
SPES.→
Irascere, nec sollicitor.
ANTIOCHUS.→
Miror, Auguste, quod ab hac vili puellula tamdiu calumniari pateris. Ego quidem disrumpor præ furore, quia illam audio tam temere in te latrare.
HADRIANUS.→
Hactenus infantiæ parcebam: ultra non parcam; sed meritam ultionem inferam.
ANTIOCHUS.→
O utinam!
HADRIANUS.→
O lictores, adite et hanc rebellem usque ad internecionem crudis nervis cædite.
ANTIOCHUS.→
Decet ut severitatem sentiat tui furoris, quia lenitatem parvi pendit pietatis.
SPES.→
Hanc pietatem exopto, hanc lenitatem desidero.
ANTIOCHUS.→
O Sapientia, quid murmurando loqueris, stans sublevatis oculis juxta cadaver extinctæ prolis?
SAPIENTIA.→
Invoco Omniparentem, quo eamdem tolerantiæ perseverantiam, quam præstitit Fidei, præstet et Spei.
SPES.→
O mater, mater! quam efficaces, quam exaudibiles experior esse tui preces! Ecce, te orante anheli tortores levatis dextris librant ictum, et ego nullum doloris sentio tactum.
HADRIANUS.→
Si flagra parvi pendis, acrioribus pœnis coartaberis.
SPES.→
Infer, infer quicquid crudele, quicquid excogites lethale. Quanto plus sævis, tanto magis victus confunderis.
HADRIANUS.→
In aera suspendatur, et ungulis laceretur, quoadusque evulsis visceribus et nudatis ossibus deficiat[380] et membratim crepat.
ANTIOCHUS.→
Imperialis jussio, et congrua satis ultio!
SPES.→
Vulpina fraude loqueris, et versipelli astutia, Antioche, adularis.
ANTIOCHUS.→
Quiesce, infelix, verbositas tua nunc est finienda.
SPES.→
Non ut speras evenerit, sed tibi tuoque principi nunc etiam confusio aderit.
HADRIANUS.→
Quid sentio novæ dulcedinis? Quid odoror[381] stupendæ suavitatis?
SPES.→
Decidentia frusta[382] mei lacerati corporis dant fragrantiam paradisiaci aromatis, quo nolens cogeris fateri me non posse suppliciis lædi.
HADRIANUS.→
Antioche, quid enim mihi est agendum?
ANTIOCHUS.→
Novis cruciatibus incumbendum.
HADRIANUS.→
Æneum vas plenum oleo et adipe, cera atque pice, ignibus superponatur, in quod ligata projiciatur.
ANTIOCHUS.→
Si in jus Vulcani tradetur, forsitan evadendi aditum non nanciscetur.
SPES.→
Hæc virtus Christo non est insolita, ut ignem faciat mitescere mutata natura.
HADRIANUS.→
Quid? Audio, Antioche, velut sonitum inundantis aquæ.
ANTIOCHUS.→
Heu, heu, domine!
HADRIANUS.→
Quid contigit nobis?
ANTIOCHUS.→
Ebulliens fervor confracto vase ministros combussit, et illa malefica illæsa comparuit.
HADRIANUS.→
Fateor, victi sumus.
ANTIOCHUS.→
Penitus.
HADRIANUS.→
Caput abscidatur.
ANTIOCHUS.→
Alias non absumetur.
SPES.→
O Caritas dilecta, o soror unica! Ne formides tyranni minas, ne trepides ad pœnas, nitere constanti fide imitari sorores ad cœli palatium præcedentes.
CARITAS.→
Tædet me vitæ præsentis, tædet terrenæ habitationis, quod saltim ad modicum temporis separor a vobis.
SPES.→
Depone tædium et tende ad præmium. Non enim diu separabimur, sed ocius in cœlo conjungemur.
CARITAS.→
Fiat, fiat!
SPES.→
Euge, mater illustris, gaude, nec tangaris de mei passione materni affectus dolore; sed præfer spem mœrori, cum me videas pro Christo mori.
SAPIENTIA.→
Nunc quidem gaudeo, sed tunc tandem perfecte exultans gaudebo, quando tui sororculam pari conditione extinctam cœlo præmisero, et ego subsequar postrema.
SPES.→
Perennis Trinitas restituet tibi in ævum plenum absque diminutione filiarum numerum.
SAPIENTIA.→
Confortare, filia; percussor invadit nos evaginato gladio.
SPES.→
Libens excipio gladium. Tu, Christe, suscipe spiritum pro tui confessione nominis ejectum de habitaculo corporis.
SAPIENTIA.→
O Caritas, soboles inclita, spes uteri mei unica, ne contristes matrem bonam tui certaminis consummationem expectantem; sed sperne præsens utile, quo pervenias ad gaudium interminabile, quo tui germanæ fulgent coronis illibatæ virginitatis.
CARITAS.→
Fulci me, mater, precibus sacris, quatinus merear interesse illarum[383] gaudiis.
SAPIENTIA.→
Exoro te finetenus in fide solidatum iri, nec dubito tibi perenne tripudium donatum iri.
HADRIANUS.→
Caritas, saturatus conviciis tui sororum, nimiumque exacerbatus sum prolixa ratione[384] earum. Unde diu tecum non contendo, sed vel obtemperantem mei votis ditabo omnibus bonis, vel contra luctantem afficiam malis.
CARITAS.→
Bonum cordetenus amplector, et malum omnino detestor.
HADRIANUS.→
Hoc tibi potissimum salubre mihique est placabile, ideoque leve quiddam tibi præpono meæ pietatis gratia.
CARITAS.→
Quid?
HADRIANUS.→
Dic tantum: Magna Diana! et ego ultra ad sacrificandum te non compello.
CARITAS.→
Percerte non dico.
HADRIANUS.→
Quare?
CARITAS.→
Quia mentiri nolo. Ego quidem et sorores meæ eisdem parentibus genitæ, hisdem sacramentis imbutæ sumus, una eademque fidei constantia roboratæ. Quapropter scito nostrum velle, nostrum consentire, nostrum sapere, unum idemque esse, nec me in ullo umquam illis dissidere.
HADRIANUS.→
O injuria, quod a tantilla etiam contemnor homullula!
CARITAS.→
Licet tenella sim ætate, tamen gnara sum te argumentose confundere.
HADRIANUS.→
Abstrahe illam, Antioche, et fac, ut suspensa in equuleo atrociter verberetur.
ANTIOCHUS.→
Vereor quod verbera non prævaleant.
HADRIANUS.→
Si non prævaleant, jube tribus continuis diebus ac noctibus fornacem succendi et illam inter bacchantes flammas projici.
CARITAS.→
O judicem inpotentem, qui diffidit se absque armis ignium octennem[385] infantem superare posse!
HADRIANUS.→
Abi, Antioche, et injunctum officium perfice.
CARITAS.→
Sævitiæ quidem tuæ satisfaciendo parebit, sed me minime nocebit, quia nec verbera mei corpusculum lacerare, nec flammæ comam vel vestes poterunt obfuscare.
HADRIANUS.→
Experietur.
CARITAS.→
Experiatur.