Sic igitur locutus abiit fortis Argicida:

ipsa vero ad Ulyssem magnanimum, veneranda Nympha,

150

ibat, postquam Jovis audierat mandata.

Illum autem in litore invenit sedentem: neque unquam oculi

a-lacrimis siccabantur; consumebaturque ei dulcis ætas

ob-reditum lugenti, quoniam non-amplius placebat Nympha.

At sane nocte quidem dormiebat etiam necessitate

155

in specubus cavis, nolens apud volentem:

die vero in petris et litoribus sedens,

[lacrimis et gemitibus et doloribus animum scindens,]

pontum in infructuosum[TR1] prospiciebat, lacrimas stillans.

Prope autem astans eum allocuta-est nobilissima dearum:

160

Infelix, ne mihi amplius hic lugeas, neu tibi ætas

consumatur; jam enim te perquam lubens dimittam.

Verum age, lignis longis abscissis, compinge-tibi ære

latam ratem: ac tabulata fige in ea

alte, ut te ferat super obscurum pontum.

165

Atque ego panem et aquam, et vinum rubrum

imponam animo-gratum, quæ tibi famem[TR2] arceant:

vestesque induam; mittamque tibi ventum a-tergo,

ut plane incolumis tuam in-patriam terram pervenias,

si modo dii voluerint, qui cœlum latum habitant,

170

qui me potiores sunt in-cognoscendoque judicandoque.

Sic ait: cohorruit autem audens divinus Ulysses,

et ipsam compellans verbis alatis allocutus est:

Aliud quid jam tu, dea, in-hoc moliris, neutiquam dimissionem:

quæ me jubes rate trajicere ingentem voraginem maris,

175

horrendamque difficilemque; quam neque naves æquales

veloces trajiciunt, gaudentes Jovis vento-secundo.

Neque ego, invita te, ratem conscenderim,

nisi mihi sustinueris, dea, magnum jusjurandum jurare,

nullum mihi ipsum damnum malum structuram te aliud.

180

Sic ait; risit vero Calypo, nobilissima dearum,

manuque ipsum demulsit, verbumque dixit et elocuta-est:

Profecto improbus es, et non incallida sciens;

qualem jam hunc sermonem induxisti-in-animum proloqui.

Sciat nunc hoc Terra et Cœlum latum superne,

185

et delabens Stygis aqua: quod quidem maximum

jusjurandum gravissimumque est beatis diis:

non ullum tibi ipsi damnum malum me structuram aliud.

Sed ea quidem cogito, et suadebo, quæcunque mihi quidem

ipsi suaderem, si-quando me necessitas tanta incesseret.

190

Etenim mihi mens est æqua, neque mihi ipsi

animus in præcordiis ferreus, sed misericors.

Sic igitur locuta, præivit augustissima dearum

celeriter; ille vero deinde post vestigia ibat deæ.

Pervenerunt autem ad-speluncam cavam, dea atque vir:

195

et ille quidem ibi resedit in solio, unde surrexerat

Mercurius: Nympha vero apposuit ei omnem cibum,

ad-edendum et bibendum, qualia mortales viri edunt.

Ipsa vero e-regione sedit Ulyssis divini;

ipsique ambrosiam ancillæ et nectar apposuerunt.

200

Hi vero ad cibos paratos appositos manus extendebant.

Ac postquam saturati-sunt cibo et potu,

inter-eos inde sermones exorsa-est Calypso, nobilissima dearum:

Generosissime Laertiade, sollers Ulysse,

siccine vero domum caram in patriam terram

205

protinus nunc vis proficisci? tu autem vale nihilominus.

Siquidem scires tua mente, quantos tibi fatale est

dolores implere, priusquam in-patriam terram pervenias,

certe hic manens apud me hanc domum custodires,

immortalisque esses, quantumvis cupidus sis videndi

210

tuam uxorem, cujus usque desiderio-teneris dies omnes.

Nequaquam certe illa inferiorem me-profiteor esse,

nec corpore, neque habitu: quandoquidem minime decet

mortales cum-immortalibus corpore et forma contendere.

Hanc autem respondens allocutus-est ingeniosus Ulysses:

215

veneranda dea, ne mihi ob-hoc succenseas; scio etiam ipse

omnia omnino, quod te prudens Penelope

forma deterior est, et magnitudine, coram aspectu:

illa enim mortalis est, tu vero immortalis et senii-expers.

Sed etiam sic volo, et desidero diebus omnibus,

220

domumque redire, et reditus diem videre.

Si quis autem me pessumdet deorum in nigro ponto,

patiar, in pectore habens sustinentem-ærumnarum animum:

jam enim valde multa passus-sum, et multa pertuli

fluctibus et bello: post illa et hoc quoque fiat.

225

Sic dixit; sol vero occidit et tenebræ supervenerunt:

profecto autem hi in-secessu speluncæ cavæ

oblectabantur amore, prope invicem manentes.

Quando autem mane-genita apparuit roseis-digitis Aurora,

continuo quidem lænamque tunicamque induit Ulysses:

230

ipsa vero candidam stolam magnam induit Nympha,

tenuem et venustam, et zonam circumposuit lumbis

pulcram, auream: capitique imposuit calyptram:

et tum Ulyssi magnanimo parabat dimissionem.

Dedit quidem ei securim magnam, habilem in manibus,

235

æream, utrinque acutam: atque in ipsa erat

manubrium perpulcrum, oleaginum, bene adaptatum:

dedit vero deinde asciam perpolitam; duxque-erat viæ

insulæ ad extremam-oram, ubi arbores proceræ creverant,

alnusque, populusque, abiesque erat in-cœlum-pertingens,

240

aridæ dudum, valde-siccæ, quæ ei natarent leviter.

Ac postquam ostenderat, ubi arbores proceræ creverint,

ipsa quidem rediit ad domum, Calypso, nobilissima dearum.

At ille cædebat ligna; celeriterque ei perficiebatur opus.

Vigini autem dejecit arbores omnes, dolavitque inde ære,

245

lævigavitque scite, et ad normam direxit.

Interea autem attulit terebras Calypso, nobilissima dearum:

terebravit vero ille omnia, et composuit inter-se;

clavis autem eam (ratem) et compagibus coagmentavit.

Quantum aliquis fundum navis tornaverit vir

250

onerariæ latæ, bene sciens fabrilis-artis,

in tantum latam ratem fecit Ulysses.

Tabulata vero erigens, coaptans densis trabibus,

faciebat; sed longis asseribus perstruebat.

In ea autem malum fecit, et antennam congruentem ei:

255

prætereaque gubernaculum fecit, ut dirigeret.

Communivit quoque ipsam cratibus undique vimineis,

fluctuum propugnaculum ut-essent; multamque ingessit materiam.

Interea vero lintea attulit Calypso, nobilissima dearum,

ad-vela conficienda; ille autem scite confecit et hæc.

260

Illigavit autem funesque rudentesque, pedesque in ea,

vectibusque deinde eam deduxit in mare divinum.

Quartus dies erat, et ei perfecta-erant omnia:

ac quinto dimisit eum ab insula divina Calypso,

vestibusque indutum odoratis, et lavatum.

265

Imposuit autem ei utrem dea nigri vini,

alterum, alterum vero aquæ magnum; atque etiam viatica

in-pera; imposuitque ei obsonia animo-grata multa:

ventum autem immisit innocuumque placidumque.

Lætus vero vento-secundo extendit vela divinus Ulysses.

270

Atque is gubernaculo dirigebat artificiose,

sedens: neque ei somnus palpebris incidebat,

Pleiadasque contemplanti, et sero occidentem Booten,

Ursamque, quam et Currum vulgari-appellatione vocant,

quæ ibidem-usque vertitur, atque Orionem observat:

275

sola vero expers est lotionum Oceani.

Hanc etenim eum jussit Calypso, nobilissima dearum,

ponto-navigare ad sinistram manum habentem.

Septemdecim vero navigabat dies in-mari-iter-faciens,

decima octava autem apparuerunt montes umbrosi

280

terræ Phæacum, qua proximum erat illi:

apparebat autem, veluti scutum in obscuro ponto.

Hunc vero ex Æthiopibus reversus potens Neptunus

procul e Solymorum montibus conspexit; visus-est enim ei

in-ponto navigans; ille vero iratus-est in-animo magis:

285

quassansque caput ad suum dixit animum:

Dii boni! profecto jam statuerunt dii aliter

de Ulysse, me apud Æthiopas absente:

et jam Phæacum terræ prope est, ubi ei fatale

effugere magnam metam ærumnarum, quæ ipsum occupant:

290

sed adhuc quidem eum puto abunde miseriarum subiturum.

Sic fatus collegit nubes, turbavitque pontum,

manibus tridente sumto; omnesque concitavit procellas

omnigenorum ventorum; ac nubibus operuit

terram simul et pontum; ingruit autem a-cœlo nox.

295

Una vero Eurusque Notusque ruit, Zephyrusque vehemens,

et Boreas serenus, magnum fluctum provolvens.

Et tunc Ulyssis soluta-sunt genua et carum cor:

ingemiscensque inde dixit ad suum magnum animum.

Heu me miserum, quid mihi in-futurum erit?

300

Vereor, ne jam omnia dea vera dixerit:

quæ me dicebat in mari, priusquam in-patriam terram pervenerim,

dolores impleturum-esse; ea jam nunc omnia perficiuntur.

Qualibus nubibus circumtegit cœlum latum

Jupiter, turbavitque mare; ingruunt vero procellæ

305

omnigenorum ventorum. Nunc mihi certum est grave exitium.[TR3]

Ter-beati Danai et quater, qui tunc perierunt

Troja in lata, Atridis gratificantes.

Utinam ego mortuus fuissem, et fatum obiissem,

die illo, quando mihi plurimi æratas hastas

310

Trojani injecerunt circa Peliden mortuum.

Tum sortitus-essem parentalia, et meam gloriam celebrassent Achivi:

nunc vero me misera morte decretum-est perire.

Sic igitur ipsum locutum pepulit magnus fluctus a vertice,

horrendum irruens, et ratem circumrotavit.

315

Longe vero a rate ipse excidit; clavum autem

e manibus dimisit; medium vero ei malum fregit

horrenda commixtorum ventorum irruens procella.

Longe autem velum et antenna inciderunt ponto.

Ipsum vero sub-aqua detinuit fluctus longo tempore; nec potuit

320

cito admodum emergere, magni sub fluctus impetu.

Vestes enim eum gravabant, quas illi dederat divina Calypso.

Sero vero tandem emersit, et ore evomuit salsuginem

amaram, quæ ei multa a capite defluebat.

Sed ne sic quidem ratis oblitus-est, tametsi afflictus,

325

sed impetu-facto in fluctibus, apprehendit eam:

in medio autem consedit, finem mortis evitans.

Hanc autem ferebat magnus flucuts secundum cursum-aquarum huc et illuc.

Ut vero quum autumnalis Boreas fert spinas

per campum, densæ autem inter se cohærent:

330

sic illam per mare venti ferebant huc atque illuc:

interdum quidem Notus Boreæ objectavit ferendum,

interdum vero rursus Eurus Zephyro cessit persequendam.

Hunc autem vidit Cadmi filia, pulcros-talos habens Ino,

Leucothea, quæ ante quidem erat mortalis loquens;

335

nunc vero maris in æquoribus deorum sortita-erat honorem.

Hæc Ulyssem miserata-est vagantem, dolores habentem:

[mergo vero assimilata, volatu emersit e-gurgite,]

seditque in rate multis-vinculis-compacta, dixitque verba:

Infelix, quid tibi sic Neptunus, terræ concussor,

340

iratus-est vehementer, quod tibi mala multa struat?

nequaquam quidem te perdet, valde licet cupiens.

Sed omnino sic fac; videris autem mihi non desipere:

vestes has exue-et ratem ventis ferendam

relinque; at manibus natans quære reditum

345

ad-terram Phæacum, ubi tibi fatale est effugere.

Accipe autem hanc vittam, et sub pectore extendas

immortalem: haud tibi ne-quid-patiaris timendum, nec, ne-pereas.

At postquam manibus contigeris litus,

rursus exuens projice in nigrum pontum,

350

longe a continente, ipse autem seorsum te-avertas.

Sic igitur locuta dea vittam ei dedit:

ipsa vero rursus pontum ingressa-est fluctuantem,

mergo assimilata: niger vero ipsam fluctus obtexit.

Ac deliberavit audens divinus Ulysses,

355

ingemiscensque inde dixit ad suum magnum animum:

Heu mihi, ne-quis mihi struat dolum iterum alius

immortalium, quando me a-rate discedere jubet!

Sed omnino nondum parebo; quoniam procul oculis

terram ego vidi, ubi mihi dixit effugium esse.

360

Sed omnino sic faciam, videturque mihi hoc esse optimum:

quamdiu quidem ligna in compagibus cohæserint,

tamdiu hic manebo et sustinebo dolores patiens:

at posteaquam mihi ratem fluctus discusserit,

natabo; quandoquidem nihil adest prospectu melius.

365

Dum ille hæc cogitabat in mente et in animo,

immisit magnum fluctum Neptunus terræ-concussor,

horrendumque, gravemque, excelsum: impulit autem ipsum.

Ut vero quum ventus vehementer-spirans palearum acervum dissipat

aridarum, quas quidem dispergit alias alio:

370

sic ipsius tabulata longa dispersit: verum Ulysses

in unum lignum conscenderat, desultorium ut equum impellens;

vestes vero exuit, quas ei dederat divina Calypso;

statimque vittam sub pectore extendit:

ipse autem pronus in-mare cecidit, manibus extensis,

375

natare paratus; vidit vero potens-rex Neptunus,

quassansque caput ad suum locutus-est animum:

Sic nunc mala plurima passus erra per mare,

donec hominibus Jovis-alumnis miscearis:

sed neque sic te spero parvi-pensurum malum.

380

Sic igitur locutus, impulit pulcris-jubis equos;

pervenitque ad Ægas, ubi ei inclytæ ædes sunt.

Ac Minerva, filia Jovis, aliud excogitavit:

nempe ceterorum ventorum obstruxit vias

et quiescere jussit, et consopitos-esse omnes;[TR4]

385

incitavit autem velocem Boream, fluctusque præfregit,

donec ille Phæacibus remigii-studiosis misceretur,

generosus Ulysses, mortem et fatum elapsus.

Hic duas noctes, duosque dies in fluctu denso

errabat: sæpe vero ei cor præsagiebat mortem.

390

Sed quando jam tertiam diem comis-pulcris fecit Aurora,

tum deinde ventus quidem quievit, atque serenitas

erat tranquilla; ipse vero inde prope conspexit terram,

acute admodum prospiciens, magno a fluctu levatus.

Ut autem quum grata vita filiis apparet

395

patris, qui in morbo decumbit ingentes dolores patiens,

diu contabescens, infestus autem ei ingruerat deus;

grate vero inde hunc dii a-malo liberarunt:

sic Ulyssi grate apparuit terra et silva.

Natabat vero, nitens pedibus continentem ut-conscenderet:

400

sed quum tantum abesset, quantum exauditur vociferatus,

tum vero sonitum audivit ad scopulos maris.

Murmurabat enim magnus fluctus, ad aridam continentis

horrendum eructans; obducta vero erant omnia maris aspergine.

Non enim erant portus, navium capaces, neque accessus;

405

sed litora projecta erant, scopulique, saxaque;

et tunc Ulyssi soluta-sunt genua et carum cor;

ingemiscensque inde dixit ad suum magnum animum:

Heu mihi, postquam terram insperatam dedit videre

Jupiter, et jam has undas sulcatas penetravi,

410

egressus nusquam apparet e-mari cano foras:

extra enim stant saxa acuta, circumque fluctus

fremit impetuosus, lævisque se-attollit petra,

prope autem profundum mare: et nullo-modo licet pedibus

consistere ambobus, et effugere malum:

415

ne-forte me egredientem jactet lapidosam ad petram

fluctus magnus abripiens; vanus vero mihi erit conatus.

Sin vero adhuc ulterius præternatabo, sicubi inveniam

litora obliqua, portusque maris,

vereor, ne me rursus abripiens procella

420

pontum in piscosum ferat, graviter gementem;

aut etiam mihi et cetum immittat magnum deus

ex mari, qualia multa nutrit inclyta Amphitrite:

novi enim, ut mihi infensus-sit inclytus Neptunus.

Dum ille hæc deliberabat inmente et in animo,

425

interea ipsum magnus æstus tulit asperum ad litus.

Ibi cutisque lacerata-, simulque ei ossa confracta-fuissent,

nisi in mentem ei hoc indidisset dea cæsiis-oculis Minerva:

ambabus vero manibus irruens prehendit petram,

cui adhærebat ingemiscens, donec magnus fluctus præteriisset.

430

Et hunc quidem sic effugit: refluus autem fluctus ipsum rursus

percussit irruens, longeque ipsum injecit ponto.

Sicut vero quum polypi, e-cubili extracti,

acetabulis multi calculi adhærescunt:

sic hujus ad saxa fortibus a manibus

435

cutis-partes direptæ-sunt: ipsum vero magnus fluctus obtexit.

Ibi jam infelix præter-fatum periisset Ulysses,

nisi prudentiam ei dedisset cæsiis-oculis Minerva.

E-fluctu ubi-emerserat, qua is eructatur ad-litus,

ibi præternatabat, in terram spectans, sicubi inveniret

440

litoraque obliqua, portusque maris.

Sed quando jam fluvii ad ostia pulcre-fluentis

pervenerat natans, ibi demum ei visus-est locus optimus,

lævis scopulorum, et receptus inerat a-vento;

agnovit autem profluentem, et supplicavit suo in animo:

445

Audi, rex, quisquis es; exoptatissimum autem ad-te venio

fugiens ex ponto Neptuni minas.

Venerabilis quidem est etiam immortalibus diis,

hominum quicunque venerit errans, quemadmodum ego nunc

ad-tuum fluentum, tuaque genua accedo, plurima passus.

450

Sed miserere, rex; supplicem vero tibi me profiteor esse.

Sic ait: ille vero continuo sedavit suum fluentum, continuitque fluctum;

et ante ei fecit tranquillitatem, ipsumque servavit

ad fluvii ostia: ille vero deinde ambo genua flexit,

manusque validas; mari enim afflictus-erat caro corde.

455

Tumebat vero corpore toto; mare autem manabat copiosum

per osque, naresque; ipse vero absque-anhelitu et -voce

jacebat viribus-defectus: defatigatio autem eum vehemens incessit.

Sed quando jam respiravit et in mente animus collectus-est,

tum vero vittam a se solvit deæ,

460

et ipsam in fluvium mari-se-miscentem immisit;

retro autem illam ferebat magnus fluctus per fluentum. Ilico vero Ino

suscepit eam manibus caris; ille autem ex fluvio secedens

junco incubuit, osculatusque est almam terram:

ingemiscens autem inde dixit ad suum magnum animum:

465

Heu mihi, quid patiar? quid mihi in-futurum etiam fiet?

Si quidem in fluvio gravem per noctem excubavero,

timeo, ne me simul frigusque malum et floridus ros

præ imbecillitate conficiant exspirantem animum:

aura vero ex fluvio frigida spirat ante auroram.

470

Si vero in clivum ascendens et umbrosam silvam,

arbustis in densis dormiero, si me sineret

frigus et lassitudo, jucundus autem mihi somnus obreperet:

vereor, ne feris captura et præda fiam.

Sic igitur ei deliberanti visum-est utilius esse:

475

profectusque-est ire in silvam; hanc autem prope aquam invenit

in conspicuo-loco; duo autem inde subiit arbusta,

ex uno-loco enata, hoc quidem oleastri, illud autem oleæ.

Hæc quidem nec ventorum perflat vis humidum spirantium,

neque unquam Sol lucidus radiis percutiebat,

480

neque imber penetrat penitus: sic sane densa

invicem creverunt alterum-alteri-intertextum; quæ Ulysses

subiit; statimque cubile congressit manibus caris

latum: foliorum enim erat lapsarum-copia satis magna,

quantum vel duos, vel tres viros tegeret

485

tempestate hiberna, etiamsi vel admodum ea sæviret.

Illa quidem conspecta gavisus-est audens divinus Ulysses:

in medio autem decubuit, copiamque superingessit foliorum.

Ut autem quum aliquis torrem in-cinere absconderit nigro,

agri in extremitate, cui non adsunt vicini alii,

490

semen ignis servans, ut ne qua aliunde incendat:

sic Ulysses foliis se-obtexit: huic autem Minerva

somnum in oculis fudit, ut is ipsum cessare-faceret citissime

a-difficili labore, caras palpebras obtegens.

1

Sic is quidem illic dormiebat, audens divinus Ulysses,

somno et labore oppressus: verum Minerva

ivit ad Phæacum virorum populumque urbemque;

qui olim quidem aliquando habitabant in spatiosa Hyperea,

5

prope Cyclopas, viros superbientes,

qui ipsos infestabant, viribusque potiores erant.

Inde excitos illos deduxit Nausithous deo-similis,

collocavitque in Scheria, procul ab-hominibus sollertibus;

ac murum circumduxit urbi, et ædificavit domos,

10

et templa fecit deorum, et divisit agros.

Sed hic quidem jam fato domitus, ad-Orcum descenderat:

Alcinous vero tunc imperabat, a-diis consilia doctus.

Hujus quidem ivit ad domum dea cæsiis-oculis Minerva,

reditum Ulyssi magnanimo moliens.

15

Profecta-est autem ire ad thalamum multa-arte-factum, in quo puella

cubabat, immortalibus habitu et forma similis,

Nausicaa, filia magnanimi Alcinoi;

juxta autem duæ ancillæ, a Gratiis pulcritudinem habentes,

ad-postem-forium utrinque; fores vero clausæ-erant splendidæ.

20

Illa vero venti veluti flatus accessit ad-cubile puellæ:

stetitque surpa caput, et ipsam sermone allocuta-est,

assimilans-se filiæ nautæ-celebris Dymantis,

quæ ei æqualis quidem erat, grataque animo;

huic se-quum-assimilasset, illam affata-est cæsiis oculis Minerva:

25

Nausicaa, quid te sic negligentem peperit mater?

vestes quidem tibi jacent neglectæ splendidæ;

tibi vero nuptiæ propinquæ sunt, ubi oportet pulcras quidem te ipsam

induere, alias autem illis præbere, qui te ducant.

Etenim ex his fama apud-homines oritur

30

bona; gaudent vero pater et veneranda mater.

At eamus loturæ cum aurora illucescente:

et te ego adjutrix una comitabor, ut celerrime

hæc instruas; quoniam non amplius diu virgo eris.

Jam enim te ambiunt optimi in populo

35

omnium Phæacum, ubi tibi clarum genus est et ipsi.

Verum age, hortare patrem inclytum sub auroram

mulos et currum ut-apparet, qui vehat

cingulaque, et peplos, et pallia splendida.

Et vero tibi sic ipsi multo honestius est, quam pedibus

40

ire; multum enim absunt labra ab-urbe.

Hæc quidem sic locuta abiit, cæsiis-oculis Minerva,

ad-Olympum, ubi aiunt deorum sedem firmam semper

esse: nec ventis concutitur, neque unquam imbre

rigatur, nec nix ingruit; sed omnino serenitas

45

panditur innubis, candidusque ambit splendor:

in quo delectantur beati dii diebus omnibus.

Eo abiit Minerva, postquam hæc suaserat puellæ.

Statim vero Aurora advenit in-pulcro-solio, quæ eam excitabat,

Nausicaam pulcro-peplo; continuoque ea admirata-est somnium.

50

Ivit autem per ædes, ut nuntiaret parentibus,

patri caro et matri: deprehenditque eos, intus dum-essent.

Illa quidem ad focum sedebat, cum ancillis mulieribus,

pensa versans marina-purpura-tincta: ipsum autem foras

egredientem convenit ad inclytos reges

55

in consilium, quo ipsum vocabant Phæaces nobiles.

Hæc autem valde prope stans carum patrem allocuta-est:

Pater care, non jam mihi apparaveris currum

excelsum, agilem-rotis, ut pulcras vestes agam

ad flumen, lotura, quæ mihi sorditata jacent?

60

Et vero te ipsum decet inter primores versantem

consilia consulere, puras in-corpore vestes habentem.

Quinque autem tibi cari filii in ædibus sunt,

duo in-matrimonio, tres autem cœlibes florentes:

hi vero semper volunt recens-lotas vestes habentes,

65

ad choream ire; hæc autem meæ menti omnia curæ-sunt.

Sic dixit: verebatur enim floridas nuptias nominare

patri caro; ille vero omnia intelligebat, et respondit sermone:

Nequaquam[TR2] tibi mulos invideo, filia, nec quicquam aliud.

Abi: ceterum tibi famuli apparabunt currum

70

altum, agilem rotis, sirpea instructum.

Sic locutus, servis præcepit; hi vero paruerunt.

Ii quidem foras currum agilem-rotis mulinum

instruebant, mulosque submiserunt, junxeruntque sub curru:

virgo autem e thalamo ferebat vestes pulcras;

75

et eas quidem deposuit bene-polito in curru;

mater vero in cista collocabat animo-gratum cibum,

varium, et obsonia imposuit, et vinum infudit

utre in caprino; (puella vero conscendit currum:)

dedit etiam aurea in ampulla humidum oleum,

80

ut ungeretur cum ancillis mulieribus.

Illa vero accepit scuticam et habenas pulcras,

percussitque, ut-inirent-cursum; strepitus autem erat mulorum;

hi vero impigre contendebant, ferebantque vestes, et ipsam,

non solam; una cum-ea etiam ancillæ proficiscebantur aliæ.

85

Hæ vero quum jam fluvii ad-alveum perpulcrum pervenere,

ubi quidem labra erant perennia, multaque aqua

pulcra profluebat, etiam admodum sordidata quæ-purget:

ibi illæ mulos quidem solverunt-a curru.

Et eos quidem egerunt fluvium propter vorticosum,

90

ut-carperent gramen dulce: ipsæ vero a curru

vestes manibus sumserunt, et inferebant in-nigram aquam:

constipabantque in scrobibus, celeriter certamen proferentes.

Sed postquam lavarantque, purgarantque sordes omnes,

ordine eas explicuerunt ad litus maris, ubi potissimum

95

lapillos ad litus abluebat mare.

Ipsæ porro lotæ, et unctæ pingui oleo,

prandium inde sumserunt ad ripas fluvii:

vestes autem solis manebant dum-siccarentur splendore.

Ac postquam cibo saturatæ-sunt ancillæque et ipsa,

100

pila hæc inde ludebant, capitum-redimiculis depositis:

illis vero Nausicaa pulcris-ulnis exordiebatur ludum.

Qualis autem Diana incedit per montem sagittis-gaudens,

aut per Taygetum arduum, aut Erymanthum,

oblectans-se apris, et velocibus cervis;

105

cum-illa autem simul Nymphæ, filiæ Jovis ægidem-tenentis,

agrestes ludunt; gaudet vero mente Latona;

omnes autem ipsa capite supereminet ac fronte,

facileque conspicua est, pulcræ vero omnes:

sic illa inter-ancillas excellebat virgo indomita.

110

Sed quum jam esset rursus domum reditura,

junctis mulis, plicatisque vestibus pulcris:

tunc iterum aliud excogitavit dea cæsiis-oculis Minerva,

ut Ulysses excitaretur, videretque pulcram-oculis puellam,

quæ ipsum Phæacum virorum ad urbem duceret.

115

Pilam deinde jecit in ancillam regina;

ab-ancilla quidem aberravit, profundum autem incidit in-vorticem:

illæ vero alte clamarunt. Atque experrectus-est divinus Ulysses,

sedensque cogitabat in mente et in animo:

Heu mihi, quorum demum hominum in terram deveni?

120

anne hi injurii sunt et feroces, nec justi?

an hospitales, et ipsis mens est deorum-reverens?

ut me puellarum circumvenit femineus clamor,

Nympharum, quæ habitant montium altos vertices,

et fontes fluviorum, et palustria-loca herbosa.

125

An jam alicubi homines sum prope vocales?

Verum age, ego ipse experiar ac videbo.

Sic locutus, arbustis egrediebatur divinus Ulysses:

ex densa autem silva ramum fregit manu robusta,

cum-foliis, ut tegeret circa corpus pudenda viri.

130

Profectus-est autem ire, veluti leo in-montibus-nutritus, robore confisus,

qui incedit complutus et ventos-passus; intus vero ei oculi

ardent: atque is boves invadit, aut oves,

aut agrestes cervas; jubet vero eum venter,

pecudes tentaturum, etiam in densam domum ire:

135

ita Ulysses puellis pulcras-comas-habentibus erat

congressurus, nudus licet esset: necessitas enim urgebat.

Horribilis vero ipsis apparuit, deturpatus salsugine:

diffugerunt autem, alio alia, per ripas prominentes:

sola vero Alcinoi filia mansit; ei enim Minerva

140

audaciam in mente posuit, et metum exemit e-membris.

Stetit vero contra, continens-se: at deliberabat Ulysses,

utrum genubus prehensis supplicaret pulcræ-oculis puellæ:

an sic ut erat verbis eminus-stans blandis

eam precaretur, si ostenderet urbem, et vestes daret.

145

Sic igitur ei deliberanti visum-est melius esse,

precari verbis eminus-stantem blandis,

ne ei genua prehendenti irasceretur mente puella.

Protinus blandum et sollertem dixit sermonem:

Supplex-oro te, regina; deane tu aliqua, an mortalis sis.

150

Si quidem aliqua dea es, eorum qui cœlum latum incolunt,

Dianæ te ego, Jovis filiæ magni,

formaque, staturaque, orisque-habitu, quam-proxime assimilo:

sin aliqua es ex-hominibus, qui super terram habitant,

ter-beati quidem tibi pater et veneranda mater,

155

ter-beati et fratres; valde, credo, ipsis animus

semper lætitia perfunditur, tui gratia,

videntibus te tale germen choream ingredientem.

Ille vero rursus in animo felicissimus præter ceteris,

quicunque te, sponsalibus-donis præponderans,, domum duxerit.

160

Nondum enim aliqua talem vidi mortalem oculis,

nec virum, nec mulierem; admiratio me tenet aspicientem.

In-Delo sane aliquando tale, Apollinis juxta aram,

palmæ recens germen succrescens vidi:

(profectus enim eram etiam illuc, multusque me sequebatur populus

165

in-ea profectione quæ demum erat mihi malum damnum futura:)

eodem autem ipso-modo et illud conspicatus, obstupui animo

diu; quandoquidem nunquam tale succrevit lignum e terra:

ita te mulier admirorque, obstupeoque, vereorque admodum

genua prehendere: gravis autem me dolor occupat.

170

Heri vigesimo effugi die nigrum pontum:

eousque vero me perpetuo fluctus ferebat, celeresque procellæ,

insula ab Ogygia: nunc tamen huc me conjecit deus,

ut adhuc fortasse et hic patiar malum. Non enim puto

cessaturum; sed adhuc multa dii efficient prius.

175

Verum,[TR3] regina, miserere: te enim mala multa passus

primam accessi; at ceterorum neminem novi

hominum qui hanc urbem et terram incolunt.

Urbem vero mihi ostende daque pannum circumjiciendum,

si quod forte involucrum pannorum habes, huc profecta.

180

Tibi vero dii tanta dent, quanta animo tuo concupiscis;

maritumque et familiam, et concordiam præbeant

bonam: non enim hoc quicquam præstantius et melius est,

quam quando concordes animis domum teneant

vir et uxor: tum oriuntur multi dolores malevolis,

185

gauda autem benevolis; maxime vero sentiunt ipsi.

Hunc autem rursus Nausicaa candidis-ulnis contra allocuta-est:

hospes: quandoquidem neque ignavo, nec stulto viro similis es:

Jupiter vero ipse distribuit felicitatem Olympius hominibus,

bonis atque malis prout voluerit, unicuique:

190

et ferre tibi istæc dedit, te autem oportet pati omnino:

nunc vero, quum ad nostramque urbem et terram venisti,

nec jam vestium indigebis, nec cujusquam alius rei,

quarum decet supplicem miserum compotem fieri.

Urbem autem tibi monstrabo, dicamque tibi nomen civium.

195

Phæaces quidem hanc urbem et terram habitant:

sum autem ego filia magnanimi Alcinoi;

ex-quo Phæacum pendet et imperium et potentia.

Dixit, et ancillis comas-pulcras-habentibus imperavit:

sistite-gradum mihi ancillæ: quo fugitis, virum conspicatæ?

200

an forte aliquem hostilium putatis esse virorum?

Non est ille vir vegetus homo, nec fere nascetur,

qui Phæacum virorum in terram veniat,

hostilia inferens; valde enim cari sunt hi immortalibus.

Habitamus autem seorsum, undoso in mari,

205

extremi, nec quisquam nobiscum mortalium commercium-habet alius.

Sed hic aliquis infelix errans huc venit,

quem nunc oportet curare: a Joven enim sunt omnes

hospitesque et egeni: donum autem ipsis exiguumque gratumque est.

Verum date, ancillæ, hospiti cibumque potumque,

210

et lavate eum in fluvio, ubi receptus est a-vento.

Sic dixit; illæ vero steterunt, et se-invicem hortatæ-sunt:

atque Ulyssem collocarunt in receptu, uti jusserat

Nausicaa, filia magnanimi Alcinoi;

atque ei palliumque tunicamque vestes apposuerunt:

215

dederunt porro ei aurea in ampulla liquidem oleum,

jusseruntque dein ipsum lavare-se fluvii in-fluento.

Ac tum ancillas allocutus-est divinus Ulysses:

Ancillæ, state ita eminus, dum ego ipse

salsuginem ab-humeris abluam, circumque oleo

220

ungam me: jam enim diu a corpore abest unctio.

Coram vero haud ego lavero; vereor enim

nudari, inter-puellas pulcris-comis versans.

Sic dixit; illæ vero secesserunt, narraruntque inde puellæ.

At ex flumine a-corpore abluebat divinus Ulysses

225

salsuginem, quæ ei terga et latos obtegebat humeros:

e capite autem eluebat maris sordes infructuosi.

Ac postquam usquequaque lavarat-se, et oleo unxerat,

vestesque induerat, quas ei præbebat virgo indomita:

illum quidem Minerva reddidit, Jove enata,

230

majoremque aspectu, et crassiorem: a capite vero

crispas demisit comas, hyacinthino flori similes.

Ut autem quum quis aurum circumfundit argento vir

sollers, quem Vulcanus docuerit et Pallas Minerva

artem omnigenam; pulcra vero is opera perficit:

235

sic in-hunc defudit gratiam in-capiteque et humeris.

Considebat deinde, seorsum profectus ad litus maris,

pulcritudine et gratia resplendens: admirabatur autem puella:

ac tunc ancillas pulcris-comis allocuta-est:

Audite me, ancillæ candidis-ulnis, ut aliquid dicam;

240

non omnibus invitis diis, qui Olympum tenent,

ad-Phæacas hic vir pervenit similes-diis.

Quippe antea quidem mihi indecorus videbatur esse,

nunc vero diis similis-est, qui cœlum latum habitant.

Utinam mihi talis maritus appellatus esset,

245

hic habitans, et ipsi placeret hic manere.

Verum date, ancillæ, hospiti cibumque potumque.

Sic dixit; illæ vero huic diligenter auscultarunt et paruerunt:

et subinde Ulyssi apposuerunt cibumque potumque.

Atque is bibebat et edebat, audens divinus Ulysses,

250

rapaciter; diu enim cibum non-gustaverat.

Sed Nausicaa candidis-ulnis aliud cogitavit;

vestes jam plicatas posuit pulcrum in currum,

junxitque mulos fortibus-ungulis, atque inscendit ipsa.

Adhortata-est autem Ulyssem, verbumque dixit, et elocuta-est:

255

Surge nunc jam, hospes, ad-urbem eamus, ut te deducam

patris mei in domum prudentis; ubi te puto

omnium Phæacum visurum-esse quotquot sunt optimi.

Sed omnino sic facito; videris vero mihi non desipere:

donec quidem per agros iverimus et culta hominum,

260

tamdiu cum ancillis post mulos et currum,

celeriter ito; ego autem viæ dux-ero.

At postquam ad-urbem ascenderimus: circa quam murus

altus, pulcer vero portus ab-utraque-parte urbis,

arctus autem introitus; naves vero per-viam utrinque-recurvæ

265

subductæ-sunt: omnibus enim nautis ibi statio est singulis.

Ibi porro et ipsis forum est pulcrum Neptunium circa templum,

vectitiis lapidibus profunde-immissis exstructum.

Ibi vero navium armamenta nigrarum curant,

rudentes, et spiras: et acuunt remos.

270

Non enim Phæacibus curæ-est arcus, nec pharetra,

sed mali, et remi navium, et naves æquales,

quibus læti canum trajiciunt mare.

Horum evito famam amaram, ne-quis a-tergo

me carpat: valde enim sunt insolentes per vulgus:

275

et fortasse quis sic dicat vilior obviam-factus:

Quis vero ille qui Nausicaam sequitur, pulcerque magnusque,

hospes? ubi illum nacta-est? maritus utique ei erit ipsi.

Aut aliquem forte vagatum excepit sua a navi

virorum longinquorum: quippe nulli prope sunt:

280

aut aliquis ei supplicanti multum-exoptatus deus advenit,

e-cœlo delapsus; habebit vero ipsum dies omnes.

Rectius fecit, si etiam ipsa quærens maritum invenit

aliunde: certe enim hos quidem spernit in populo

Phæacas, qui ipsam ambiunt multique et nobiles.

285

Sic dicent; mihi vero probra hæc essent.

Et vero alii succensuerim, quæcunque talia quidem fecerit,

quæ invitis caris patre et matre viventibus,

viris misceatur, priusquam palam nuptiæ advenerint.

Hospes, tu vero ita meum observa verbum, ut celerrime

290

deductione et reditu potiaris a patre meo.

Invenies pulcrum lucum Minervæ, prope viam,

ex-populis; ibi autem fons effluit, circà vero est pratum:

ibi vero patris mei est prædium, et florentes horti,

tantum ab urbe, quantum aliquis auditur clamans:

295

ibi desidens mane aliquamdiu, donec nos

ad-urbem accesserimus, et pervenerimus ad-ædes patris.

Ac postquam nos putaveris ad ædes pervenisse,

tunc Phæacum eas in urbem, ac require

ædes patris mei magnanimi Alcinoi.

300

Facile vero conspicuæ sunt, et vel puer duceret

infans: neque enim omnino similes illis sunt

ædes Phæacum, qualis domus Alcinoi

herois. Ac postquam te ædes occuluerint et aula,

celeriter valde ædes transi, donec perveneris

305

ad-matrem meam; illa autem sedet ad focum in ignis splendore,

pensa versans purpurea, mirabile visu,

columnæ acclinata; ancillæ ero illi sedent a-tergo.

Ibi autem patris mei solium acclinatum-est foco:

cui ille vinum-potat insidens, immortalis instar.

310

Hoc præterito matris ad genua manus

extende nostræ, ut reditus diem videas

gaudens cito, etiamsi valde procul hinc sis.

[Si tibi illa quidem bene cupierit in animo,

spes tibi deinde amicosque videndi, et perveniendi

315

ad domum pulcre-ædificatam, et tuam in patriam terra.]

Sic igitur locuta, percussit scutica splendida

mulos; hi vero celeriter reliquerunt fluvii fluenta:

ii autem bene currebant et bene alternabant pedes.

Illa autem sedulo aurigabatur, ita ut simul sequerentur pedibus

320

ancillæque Ulyssesque; mente (arte) vero impingebat scuticam.

Occidebatque sol, et illi inclytum ad-lucum pervenere

sacrum Minervæ, ubi proinde consedit divinus Ulysses.

Statim deinde supplicabat Jovis filiæ magni:

Audi me, ægidem-tenentis Jovis filia, indomita:

325

nunc tandem me exaudi, quoniam antea nunquam exaudisti

jactatum, quando me jactabat inclytus Neptunus.

Da me ad Phæacas gratum venire ac miserandum.

Sic dixit supplicans; eum autem audivit Pallas Minerva:

ipsi vero nondum apparebat palam; verebatur enim etiam

330

patruum; is autem vehementer irascebatur

divino Ulyssi, antequam is suam ad-terram perveniret.