Sic dixit: illi autem omnes approbabant, et hortabantur

deducere hunc hospitem, quoniam recte locutus-erat.

Ac postquam libarantque biberantque quantum volebat animus,

illi quidem decubituri iverunt domum unusquisque.

230

At in ædibus relinquebatur divinus Ulysses,

apud ipsum autem Areteque et Alcinous deo-par

sedebant: famulæ autem auferebant vasa convivii:

inter-eos vero Arete candidis-ulnis exordiebatur sermones:

agnovit enim pallium et tunicam, vestimenta videns

235

pulcra, quæ quidem ipsa fecerat, cum ancillis mulieribus;

et ipsum compellans alatis verbis allocuta-est:[TR1]

Hospes, hoc quidem te primum interrogabo ipsa:

quis et unde es hominum? quis tibi hæc vestimenta dedit?

an-non dicis, per mare errantem te huc venisse?

240

Hanc autem respondens affatus-est ingeniosus Ulysses:

difficile est, regina, penitus enarrare meas

ærumnas: quandoquidem mihi multas dederunt dii-cœlestes;

hoc vero tibi dicam, quod me interrogas et inquiris.

Ogygia quædam insula procul in mari jacet,

245

ubi quidem Atlantis filia, dolosa Calypso,

habitat pulcris-comis, potens dea: nec quisquam cum-ipsa

versatur, nec deorum, nec mortalium hominum.

Sed me infelicem ad-focum ejus duxit deus

solum, postquam mihi navem velocem candenti fulmine

250

Jupiter percussam diffiderat medio in nigro mari.

Ibi reliqui quidem omnes periere boni socii:

at ego, carina ulnis comprehensa navis utrinque-recurvæ,

novem-diebus ferebar: decima autem me nocte nigra

insulam ad Ogygiam appulerunt dii, ubi Calypso

255

habitat pulcris-comis, potens dea; quæ me susceptum

sedulo amice-tractabat, et alebat, et dicebat se

facturam immortalem et senii-expertem per-dies omnes:

sed meum nunquam animum in pectoribus flectebat.

Illic quidem septem-annos manebam perpetuo, vestes autem semper

260

lacrimis rigabam, quas mihi divinas dedit Calypso.

Sed quum jam octavus mihi revolutus annus venit,

tum demum me jussit hortans redire,

Jovis e jussu, sive etiam animus mutatus-est ipsius.

Misit vero me in rate multis-vinculis-juncta: multa autem dedit,

265

panem et vinum suave; et divinas vestes induit:

ventumque misit innocuumque placidumque.

Septem et decem autem navigabam dies per-mare-iter-faciens,

decima octava vero mihi apparuerunt montes umbrosi

terræ vestræ; lætatum vero est mihi carum cor,

270

infelici: certe enim eram adhuc conflictaturus ærumnis

multis, quas mihi immisit Neptunus terræ-concussor;

qui mihi incitatis ventis impedivit iter,

commovitque mare immensum; neque ullo-pacto me fluctus

sinebat in rate vehementer ingemiscentem vehi.

275

Hanc quidem deinde procella dispersit: atque ego

natans hanc voraginem emensus-sum, donec me terræ

vestræ appulit ferens ventusque et aqua.

Ibi me egredientem allisisset fluctus ad terram,

petras ad magnas jaciens et ingratum locum:

280

sed recedens natavi rursus, donec veni

ad fluvium, ubi demum mihi visus-est locus opportunissimus,

lævis petrarum; et receptus ibi-erat a-vento.

Excidi autem animum-collecturus: ac divina nox

supervenit: ego autem seorsum ab divinitus-fluente fluvio

285

egressus in arbustis dormivi: circumquaque vero folia

congessi: somnum autem deus immensum in me defudit.

Ibi quidem in foliis, caro afflictus corde,

dormiebam per-totam noctem, et ad auroram et meridiem;

occidebatque sol, et me dulcis somnus dereliquit.

290

Ancillas vero in litore tuæ vidi filiæ

ludentes: inter eas autem ipsa erat similis deabus.

Ei supplicavi: illa vero neutiquam a-mente aberrabat bona,

ut non sperares juniorem obviam-factum

acturum: semper etenim juniores desipiunt.

295

Quæ mihi cibum dedit affatim, et nigrum vinum,

et lavit in flumine, et mihi has vestes dedit.

Hæc tibi, tametsi afflictus, ex-vero enarravi.

Huic autem rursus Alcinous respondit, dixitque:

hospes, enimvero hoc quidem decens non advertit

300

filia mea, quod te neutiquam cum ancillis mulieribus

duxit in nostram domum: tu vero illi primæ supplicaveras.

Hunca utem respondens affatus-est ingeniosus Ulysses:

heros, ne mihi ideo eximiam reprehende puellam:

ipsa enim me jussit cum ancillis subsequi;

305

sed ego nolui, timens reveritusque,

ne-qua et tibi animus irasceretur conspicato:

suspicaces etenim sumus in terra genera hominum.

Huic autem rursus Alcinous respondit, dixitque:

hospes, non mihi tale in præcordiis carum cor,

310

temere ut-irascar: potiora autem mihi sunt honesta omnia.

Utinam enim, Jupiterque pater, et Minerva et Apollo,

talis quum-sis qualis es, eaque sentiens quæ ego et ipse,

filiamque meam habere-velles, et meus gener vocari,

hic manens; domum autem ego et bona darem,

315

si modo volens maneres, invitum vero te nemo detinebit

Phæacum: ne hoc gratum Jovi patri sit.

Deductionem vero in hoc tempus ego constituam, ut bene scias,

crastinum; tum-diu autem tu quidem domitus somno

decumbes; illi vero remigabunt per-tranquillum, donec perveneris

320

in-patriam tuam, et domum, et sicubi tibi gratum sit,

etiam si valde multo longius absit quam-Eubœa:

eam quidem longissime aiunt abesse, qui eam viderunt

civium nostrorum, quando flavum Rhadamanthum

duxerunt, invisurum Tityum, Terræ filium:

325

atque illi quidem illuc venere, et absque labore perfecerunt

iter die eodem, et finierunt domum retro venientes.

Cognosces vero et ipse in mente, quam optimæ

naves meæ et juvenes ad-torquendum mare gubernaculo.

Sic dixit, gavisus-est autem audens divinus Ulysses:

330

precansque deinde ait, verbumque dixit et elocutus-est:

Jupiter pater, utinam, quæcunque dixit, perficeret omnia

Alcinous: cujus quidem per almam terram

immortalis gloria esset; ego autem in-patriam pervenirem.

Sic illi quidem talia ad se-invicem loquebantur.

335

Jussit autem Arete candidas-ulnas-habens ancillas

cubilia sub porticu ponere, et stragula pulcra

purpurea injicere, insternereque desuper tapetas,

lænasque imponere villosas, superne ut-indueretur.

Illæ vero iverunt ex ædibus, facem in manibus tenentes.

340

Ac postquam straverant densum lectum accelerantes,

hortabantur Ulyssem adstantes verbis:

Surge decubiturus, o hospes: paratus vero est tibi lectus.

Sic dixerunt: huic vero gratum visum-est dormire.

Sic is quidem ibi dormiebat, audens divinus Ulysses,

345

tornatis in lectis, sub porticu personante.

Alcinous vero decubuit in-penetrali domus excelsæ;

juxta vero uxor regina lectum paravit et cubile.

Hæc igitur cantor cantabat inclytus: at Ulysses

purpuream magnam vestem prehensam manibus robustis,

85

super caput traxit, obtexitque pulcram faciem:

verecundabatur enim Phæacas, sub superciliis lacrimas stillans.

Verum quando desierit canere divinus cantor,

lacrimis abstersis, a capite vestem demebat,

et poculo duplice sumto, libabat diis.

90

Sed quando rursus incipiebat, et hortabantur eum, ut caneret,

Phæacum optimates: quippe oblectabantur illius carminibus:

rursus Ulysses, capite obvoluto, flebat.

Ibi alios quidem omnes latebat lacrimas stillans,

Alcinous vero ipsum solus animadvertit et observavit,[TR1]

95

sedens prope ipsum; graviter autem suspirantem audivit.

Continuo vero inter-Phæacas remigii-studiosos loquebatur:

Audite, Phæacum ductores atque principes:

jam quidem convivio saturavimus animum æquo

citharaque, quæ convivio comes est lauto:

100

nunc vero exeamus, et certamina experiamur

omnia; ut hospes narret suis amicis,

domum reversus, quantum superemus alios

pugillatuque, luctaque, et saltu, atque cursu.

Sic igitur locutus, præivit; illi vero una secuti-sunt.

105

Atque e paxillo suspendit citharam argutam,

Demodocum vero prehendit manu, et eduxit ex ædibus

præco; præibat autem ei eandem viam, quam et alii

Phæacum optimates iverant, certamina admiraturi.

Profecti-sunt autem ire ad forum, simulque sequebatur multa turba,

110

innumeri; ac surgebant juvenes multique et fortes.

Surrexit quidem Acroneosque, et Ocyalus, et Elatreus,

Nauteusque, Prymneusque, et Anchialus, et Eretmeus,

Ponteusque, Proreusque, Thoon, Anabesineosque,

Amphialusque, filius Polynei Tectonidæ:

115

surrexit etiam Euryalus, homicidæ similis Marti,

Naubolidesque, qui optimus erat specieque corporeque

omnium Phæacum, post egregium Laodamantem:

surrexerunt porro tres filii eximii Alcinoi,

Laodamasque, Haliusque, et deo-par Clytoneus.

120

Hi vero primum quidem periculum-fecerunt pedibus.

Eis autem a carceribus extensus-erat cursus; ac simul omnes

celeriter volabant pulverem-excitantes per-campum.

Horum autem currendo longe optimus erat Clytoneus eximius:

quantumque in novali spatium est mularum-duarum,

125

tantum præcurrens ad-cives venit; illi vero relicti-sunt.

Alii autem luctæ molestæ periculum-fecerunt:

in hac vero Euryalus vicit omnes optimos.

Saltu autem Amphialus omnium eminentissimus erat:

disco rursus omnium præstantissimus erat Elatreus:

130

pugilatu denique Laodamas, eximius filius Alcinoi.

Ac postquam omnes oblectarant animum certaminibus,

inter-eos jam Laodamas locutus-est, filius Alcinoi:

Agite, amici, hospitem rogemus, si quod certamen

novitque et didicit: habitu-corporis quidem non malus est,

135

femoribusque, et cruribus, et ambabus manibus superne,

cerviceque firma, magnoque robore: nec vigore-juvenili

caret; at malis confractus-est multis.

Non enim equidem aliquid existimo pejus aliud esse mari

ad-hominem confringendum, etiam si valde fortis sit.

140

Huic autem rursus Euryalus respondit, dixitque:

Laodama, sane hoc verbum recte dixisti.

Ipse nunc eum provoca profectus, et admone sermone.

Ac postquam hoc audivit strenuus filius Alcinoi,

stetit in medium progressus, et Ulyssem allocutus-est:

145

Huc age etiam tu, hospes pater, periculum-fac certaminum,

si quod forte didicisti; par vero est, te scire certamina.

Non enim major gloria hominis, quoad fuerit,

quam quod pedibus strenue-agat et manibus suis.

Verum age, fac-periculum; pelle autem mœstitiam ab animo:

150

tibi vero profectio non-amplius diu aberit, sed tibi jam

navisque deducta-est, et parati sunt socii.

Hunc autem respondens affatus-est ingeniosus Ulysses:

Laodama, quid me hæc jubetis, lacessentes?

dolores mihi etiam magis in animo sunt quam certamina;

155

qui antea quidem valde multa passus-sum, et multa pertuli;

nunc vero in vestro consessu reditus indigens

sedeo, precans regemque omnemque populum.

Huic vero rursus Euryalus respondit, objurgavitque palam:

non enim te, hospes, perito viro assimilo

160

certaminum, qualia utique multa inter homines sunt;

sed illi, qui navem multis-transtris-instructam frequentans,

princeps nautarum, qui quidem negotiatores sunt,

onerisque memor, et inspector sit mercium,

lucrique rapto-acquisiti; neque athletæ similis-es.

165

Illum autem torve intuitus affatus-est ingeniosus Ulysses:

hospes, non honeste dixisti; protervo viro similis-es.

Ita non omnibus dii amabilia munera donant

hominibus, nec formam, nec ingenium, nec eloquentiam.

Alius etenim specie deterior est vir,

170

at deus formam verbis (eloquentia) ornat: alii vero in ipsum

oblectati spectant: hic autem secure loquitur

modestia cum suavi, eminetque-inter congregatos;

incedentemque eum per urbem, deum veluti, aspiciunt.

Alius vero rursus forma quidem similis immortalibus:

175

verum haud ei gratia circum-affunditur sermonibus.

Sic et tibi species quidem per decora, neque aliter

ne deus quidem fingeret; mente vero rudis es.

Irritasti mihi animum in præcordiis caris,

locutus non decenter: ego vero non ignarus sum certaminum,

180

ut tute fabularis, verum inter primos puto

fuisse me, donec juventa fretus-fui, manibusque meis.

Nunc vero teneor ærumna et doloribus: multa enim passus-sum,

virorumque bella, sævosque fluctus penetrans.

Sed etiam sic, mala multa passus, periculum-faciam certaminum;

185

mordax enim sermo tuus; impulisti autem me, locutus.

Dixit, et cum-ipsa veste impetu-facto prehendit discum

majorem et crassum, gravioremque non paulo quidem,

quam quali Phæaces ludebant inter-se.

Hunc utique circumrotatum misit valida e manu:

190

insonuit vero lapis; inclinaverunt autem se ad terram

Phæaces longis-remis-utentes, navigatione-celebres viri,

lapidis ab impetu: is vero supervolavit signa omnia (jactuum ceterorum),

rapide ruens a manu: posuit vero signa Minerva,

viro corpus assimilata; verbumque dixit, et elocuta-est:

195

Etiam cæcus tibi, hospes, distinxerit signum

palpando; quandoquidem neutiquam mixtum-est multitudini,

sed est longe primum: tu vero confide hoc quidem in-certamine:

nullus Phæacum ad-hoc perveniet nec transmittet.

Sic dixit, lætatus-est vero audens divinus Ulysses,

200

gaudens quod socium benignum videret in circo.

Et tunc levius allocutus-est Phæacas:

Hunc nunc assequimini, juvenes; brevi autem denuo alium

me missurum-esse aut tantum puto, aut adhuc longius.

E-ceteris vero, quemcunque cor animusque jubet;

205

huc age, periculum-faciat, quoniam me irritastis valde,

aut pugilatu, aut lucta, aut etiam cursu, nihil recuso,

ex-omnibus Phæacibus, præter ipsum Laodamantem.

Hospes enim mihi ille est; quis cum-amico-excipiente pugnaverit?

insipiens vero ille et nullius-pretii est vir,

210

quicunque cum-hospite contentionem proferat certaminum,

populo in alieno; sui vero ipsius omnia clauda-reddit.

Ceterorum autem haudquaquam ullum rejicio, nec despicio;

sed volo cognoscere et periculum-facere palam.

In-omnibus enim non ignavus sum, inter homines quotquot certamina sunt.

215

Bene quidem arcum novi perpolitum tractare:

primus virum contingerem, sagitta-missa in turba

virorum infestorum: etiam si valde multi socii

juxta astarent, et sagittas-mitterent in-viros.

Solus vero me Philoctetes vincebat arcu,

220

populo in Trojanorum, quando arcum-tendebamus Achivi;

ceteris vero me aio longe præstantiorem esse,

quotquot nunc mortales sunt in terra panem edentes.

Cum-viris autem priscis contendere nolo,

neque cum-Hercule, neque cum-Euryto Œchaliensi;

225

qui etiam cum-immortalibus contendebant de arcuum-peritia:

ideo etiam subito mortuus-est magnus Eurytus, neque ad senectutem

pervenit in ædibus; iratus enim eum Apollo

occidit, quia ipsum provocarat ad-arcum-tendendum.

Hasta vero jaculor, quantum non alius quisquam sagitta.

230

Solis timeo pedibus, ne quis me superet

Phæacum: nimis enim improbe domitus-sum

fluctibus in multis; quoniam non commeatus apud navim

erat perpetuus; ideo mihi cara membra soluta-sunt.

Sic dixit; illi vero omnes obmutuerunt silentio:

235

Alcinous autem ipsum solus respondens allocutus-est:

Hospes, quandoquidem non ingrata inter nos hæc concionaris,

sed vis virtutem tuam ostendere, quæ te comitatur,

iratus, quod te hic vir in certamine astans

objurgavit; ut tuam virtutem mortalis nullis vituperaret,

240

quicunque norit sua mente idonea loqui:

verum age, nunc meum intellige sermonem, ut etiam alii

dicas heroum, quando tuis in ædibus

epuleris apud tuamque uxorem et tuos liberos,

nostræ virtutis recordatus, qualia etiam nobis

245

Jupiter opera præbuit perpetuo jam-inde a-majoribus.

Non enim pugiles sumus inclyti, nec luctatores,

sed pedibus celeriter currimus, et navibus optimi sumus:

semper autem nobis conviviumque gratum, citharaque, chorique,

vestesque mutatoriæ, lavacraque calida, et cubilia.

250

Verum age, Phæacum saltatores, quotquot optimi,

ludite; ut hospes dicat suis amicis,

domum reversus, quantum superemus alios

rei-nauticæ-peritia, et pedibus, et saltatione, et cantu.

Demodoco vero aliquis statim profectus citharam argutam

255

afferat, quæ alicui jacet in nostris ædibus.

Sic dixit Alcinous deo-similis: surrexit autem præco,

allaturus citharam cavam e domo regis.

Moderatores autem ludorum lecti novem omnes surrexere,

publici, qui in certaminibus ordinabant singula:

260

complanarunt autem aream, pulcrumque dilatarunt circum.

Præco vero prope venit, ferens citharam argutam

Demodoco; is autem deinde ivit in medium: circum vero juvenes

primum-pubescentes stabant, periti saltationis:

quatiebant vero circum divinum pedibus: at Ulysses

265

micationes admirabatur pedum, stupescebatque animo.

Sed ille (Demodocus) chitharam pulsans orsus-est pulcre canere,

de Martis amore pulcraque-corona-cinctæ Veneris,

ut primum coierint in Vulcani ædibus

clam: plurima autem dedit, lectumque dedecoravit et cubile

270

Vulcani regis: statim vero illi nuntius venit.

Sol, qui ipsos observavit sese-miscentes amore.

Vulcanus autem, simulac tristem stermonem audiverat,

profectus-est ire in officinam, mala animo intimo-moliens:

imposuitque incudis-stipiti magnam incudem, cudebatque vincula

275

infragilia, insolubilia, ut firmiter illic manerent.

Ac postquam struxerat dolum, iratus Marti,

profectus-est ire in thalamum, ubi ei cara cubilia strata-erant:[TR2]

circumfudit autem lecti fulcris vincula circulo undique:

multa autem et desuper e-fastigio effusa-erant,

280

tanquam araneæ-fila tenuia, quæ nemo ne cerneret quidem,

nec deorum beatorum: perquam enim dolosa facta-erant.

Ac postquam omnem dolum circa lectum fuderat,

simulavit-se ire in Lemnum, pulcre-ædificatum oppidum,

quæ illi terrarum multo carissima est omnium.

285

Nec cæcam-speculationem habebat aureis-frenis-utens Mars,

ut vidit Vulcanum inclytum-artificem seorsum profectum;

profectus-est autem ire ad domum inclyti Vulcani,

cupiens amoris pulcra-corona-redimitæ Veneris.

Hæc vero recens a patre præpotente Saturnio

290

veniens jam desidebat: ille autem intra domum ivit,

inque manu ei hæsit, verbumque dixit, et elocutus-est:

Huc-age, cara, ad-lectum convertamur decumbentes.

Non enim amplius Vulcanus inter-nos est, sed puto jam

abiit in Lemnum, ad Sintias barbara-lingua.

295

Sic dixit: illi autem gratum vistum-est cubare.

Hi vero lectum ingressi concumbebant; sed vincula

fabrefacta circumfundebantur prudentis Vulcani;

neque ullum movere erat membrorum, neque attollere.

Et tum demum agnoscebant, quod non-amplius effugium erat.

300

Prope autem eis venit inclytus Vulcanus,

iterum reversus, antequam ad-Lemni terram venisset;

Sol enim ei speculationem habebat, narravitque rem.

[Profectusque-est ire ad domum, caro afflictus corde.]

Stetit autem in vestibulo, iraque ipsum sæva cepit:

305

horrendumque clamavit, ut-audiretur omnibus diis:

Jupiter pater, atque alii beati dii sempiterni,

venite, ut opera ridicula et non tolerabilia videatis:

ut me, claudus quum-sim, Jovis filia Venus

semper ignominia-afficit, amatque perniciosum Martem:

310

eo-quod ille quidem pulcerque et sanis-pedibus, at ego

imbecillis sum: ac neutiquam mihi in-causa alius est,

quam parentes duo; qui eam non genuisse debebant.

Sed videte, ubi illi dormiunt in amore,

meum lectum ingressi; ego vero aspiciens contristor.

315

Non quidem illos amplius puto, vel paululum, dormituros ita,

etiamsi valde amantes: cito non volent ambo

dormire: sed ipsos dolus et vinculum detinebit,

donec mihi prorsus omnia pater retribuat sponsalia,

quæcunque ei præbui impudentis gratia puellæ:

320

quoniam illi pulcra erat filia, at non animi-continens.

Sic dixit; ac congregati-sunt dii ad-ære-fundatam domum:

venit Neptunus terræ-concussor: venit utilium-auctor

Mercurius; venit etiam rex jaculator Apollo.

Feminæ vero deæ manebat præ-pudore domi singulæ.

325

Stabant autem in vestibulo dii, datores bonorum;

immensusque inde exortus-est risus diis beatis,

artificia inspicientibus prudentis Vulcani.

Sic autem aliquis diebat intuitus proximum alium:

Non bene-succedunt mala opera: assequitur vero tardus celerem:

330

ut nunc Vulcanus, qui-est tardus, cepit Martem,

velocissimum licet deorum, qui Olympum tenent.

claudus ipse, artificio: eo et adulterii-mulctam debet.

Sic illi quidem talia inter se loquebantur.

Mercurium autem allocutus-est rex, Jovis filius, Apollo:

335

Mercuri, Jovis fili, internuntie, dator bonorum,

numquid[TR3] in vinculis velles fortibus compressus

dormire in lectis, apud auream Venerem?

Huic autem respondit deinde internuntius Argicida:

utinam enim hoc fieret, rex longe-jaculans Apollo.

340

Vincula quidem ter tanta infinita circumjecta me tenerent;

vos autem inspiceretis dii, omnesque deæ:

at ego dormirem apud auream Venerem.

Sic dixit; risus autem exortus-est inter-immortales deos.

Non-vero Neptunum risus tenebat, precabatur autem is usque

345

Vulcanum inclytum-artificem, ut solveret Martem:

et ipsum allocutus verba alata dicebat:

Solve; ego vero tibi ipsum spondeo, ut tu jubes,

respensurum-esse æqua omnia inter immortales deos.

Hunc autem rursus allocutus-est inclytus Vulcanus:

350

ne me, Neptune terræ-concussor, hæc jube:

debiles utique pro-debilibus etiam sponsiones ad-spondendum.

Quo-pacto ego te obligarim inter immortales deos,

si Mars abierit, debito et vinculis elapsus?

Hunc autem rursus allocutus-est Neptunus terræ-concussor:

355

Vulcane, etiamsi enim Mars debito elapsus

abierit fugiens, ipse tibi ego hæc persolvam.

Huic autem respondit deinde inclytus Vulcanus:

non licet, neque decet, tuam orationem abnuere.

Sic locutus, e-vinculis eos solvit robur Vulcani.

360

Illi vero postquam e vinculis soluti-erant, fortia licet essent,

statim prosilientes, ille quidem in-Thraciam ivit;

hæc autem in-Cyprum pervenit, risum-amans Venus,

in Paphum; ibi vero ei lucus est araque odorata;

ibique ipsam Gratiæ lavarunt, et unxerunt oleo

365

immortali, qualia diis gratiam-addunt sempiternis;

ac vestesque ei induerunt desiderabiles, mirabile visu.

Hæc igitur cantor cantabat inclytus: at Ulysses

oblectabatur in mente sua audiens, atque etiam alii

Phæaces longis-remis-utentes, re-nautica-inclyti viri.

370

Alcinous autem Halium et Laodamantem jussit

solos tripudiare, quoniam cum-ipsis nemo certabat.

Hi igitur postquam pilam pulcram in manibus acceperant,

purpuream, quam ipsis Polybus fecerat prudens:

hanc alter jactabat ad nubes umbrosas,

375

flexus retro; alter autem a terra in-altum elatus

facile receptabat, antequam pedibus ad-solum venisset.

At postquam pila in rectum jacienda periculum-fecerant,

saltabant jam deinde in terra alma,

frequenter alternantes; juvenes vero applaudebant ceteri,

380

stantes in consessu-spectatorum: multus autem strepitus ortus-est.

Tum vero Alcinoum allocutus-est divinus Ulysses:

Alcinoe rex, omnium clarissime civium,

sane quidem pollicitus-es, tripudiatores esse optimos;

sane vero inde hæc effecta sunt: stupor me tenet inspicientem.

385

Sic dixit; lætata-est autem sacra vis Alcinoi;

statimque Phæacas remigii-studiosos allocutus-est:

Audite, Phæacum ductores atque principes:

hospes valde mihi videtur prudens esse.

Verum age, ei demus hospitale-munus, uti par est.

390

Duodecim enim in populo præclari reges

principes imperant, tertius-decimus vero ego ipse;

horum ei vestem singuli bene-lotam, et tunicam,

et auri talentum ferte pretiosi:

statim vero omnia portemus conferti, ut in manibus

395

hæc hospes habens, ad cœnam veniat gaudens in animo.

Euryalus autem eum ipsum placet verbis,

et dono; quoniam nequaquam verbum decenter locutus-est.

Sic dixit: illi autem omnes approbabant, et hortabantur;

donaque apportatum miserunt præconem singuli.

400

Huic autem rursus Euryalus respondit, dixitque:

Alcinoe rex, omnium illustrissime civium,

enimvero ego hospitem placabo, sicut tu jubes:

dabo ei hunc ensem totum-æreum, cui inest manubrium

argenteum, vagina autem recens-secti eboris

405

circum-tornata-est: magni vero ei pretii erit.

Sic fatus, in manibus posuit ensem argenteis-clavis-distinctum,

et ipsum compellans verbis alatis allocutus-est:

Gaude, pater o hospes! verbum vero si quod temere-dictum-est

grave, statim illud auferant abreptum procellæ.

410

Tibi autem dii uxorem videre, et in-patriam pervenire,

dent; quoniam diu procul ab amicis ærumnas pateris.

Hunc autem respondens affatus-est ingeniosus Ulysses:

et tu, amice, valde gaude; dii vero tibi felicia dent;

neque ullum tibi ensis desiderium posthac fiat

415

hujus, quem jam mihi dedisti, ubi-placaras verbis.

Dixit et circa humeros sibi-posuit ensem argenteis clavis-distinctum.

Occidebatque sol, et ei inclyta dona aderant:

et hæc in domum Alcinoi ferebant præcones illustres:

suscepta autem filii eximii Alcinoi,

420

matrem juxta venerandam posuerunt perpulcra dona.

Illis autem præibat sacra vis Alcinoi;

accedentes vero consederunt in altis soliis.

Tunc vero Areten allocuta-est vis Alcinoi:

Huc-age, mulier, fer arcam luculentam, quæ sit optima;

425

inque ea pone vestem bene-lotam et tunicam.

Et ei in igne ahenum calefacite, tepefaciteque aquam;

ut ubi-laveritque-se, et viderit bene posita omnia

dona, quæ ei Phæaces eximii huc tulerunt,

convivioque oblectetur, et cantilenæ modos audiens.

430

Atque ei ego hoc poculum meum perpulcrum præbebo,

aureum, ut mei memor diebus omnibus

libet in domo Jovique, aliisque diis.

Sic ait; Arete autem inter ancillas dixit,

in igne ut-poneret tripodem magnum quam celerrime.

435

Hæ vero lavacri tripodem posuerunt in igne ardenti:

et aquam infuderunt, subtusque ligna accendebant allata.

Alvum quidem tripodis ignis ambibat, calefiebatque aqua.

Interea vero Arete hospiti perpulcram arcam

efferebat e-thalamo, imposuitque pulcra dona,

440

vestes, aurumque, quæ ei Phæaces dederant:

inque ea pallium posuit, pulcramque tunicam;

et ipsum compellans verbis alatis allocuta-est:

Ipse nunc vide de-operculo, statim vero vinculum inde,

ne-quis tibi in itinere damnum-afferat, quando tum

445

dormieris dulcem somnum, iter-faciens in nave nigra.

Ac postquam hoc audierat audens divinus Ulysses,

statim aptavit operculum, celeriterque vinculum indidit

varium, quod olim eum docuit mente veneranda Circe.

Ilico autem ipsum mulier-œconoma lavari jussit,

450

in balneum ingressum; ille vero libenter vidit animo

calida lavacra; quoniam neutiquam curatus erat-frequenter,

ex-quo liquerat domum Calypsus pulcris-comis:

tunc autem ei curatio, tanquam deo, perpetua erat.

Hunc vero postquam ancillæ laverant et unxerant oleo,

455

circque ipsum lænam pulcram jecerant ac tunicam,

e balneo egressus viros ad vini-potores

ibat: Nausicaa vero, a diis pulcritudinem habens,

stetit juxta postes tecti firmiter fabricati:

admirabatur autem Ulyssem in oculis aspiciens,

460

et ipsum compellans verbis alatis allocuta-est:

Salve, hospes, ut etiam olim, quando-eris in patria terra,

memineris mei, quod mihi primæ vitæ-conservatæ-pretium debes.

Hanc autem respondens affatus-est ingeniosus Ulysses:

Nausicaa, filia magnanimi Alcinoi,

465

sic nunc Jupiter det, altitonans maritus Junonis,

domumque ut-veniam, et reditus diem videam:

ut tibi etiam illic, deæ veluti, vota-fecerim

semper diebus omnibus: tu enim me servasti, puella.

Dixit, et in solio consedit juxta Alcinoum regem.

470

Hi vero jam portiones distribuebant, miscebantque vinum.

Præco autem prope venit, ducens amabilem cantorem,

Demodocum, populo honoratum; sedereque-fecit ipsum

in-medio convivarum, ad columnam longam acclinatum.

Tunc vero præconem allocutus-est ingeniosus Ulysses,

475

a-tergo parte abscissa (multum vero supererat)

albis-dentibus suis, florida autem erat circum pinguedo:

Præco, accipe jam, hanc præbe carnem, ut comedat,

Demodoco; et ipsum complectar, mœstus licet.

Apud-omnes enim homines terrestres cantores

480

honoris compotes sunt et reverentiæ; eo-quod ipsos

cantus Musa docuit; amavit autem ea genus cantorum.

Sic igitur dixit; præco autem ferens in manibus posuit

heroi Demodoco: is autem accepit, gaudebatque animo.

Illi vero ad cibos paratos appositos manus extendebant.

485

Ac postquam potus et cibi desiderium exemerant,

tum vero Demodocum affatus-est ingeniosus Ulysses:

Demodoce, longe sane te supra-mortales laudo omnes:

sive te Musa docuit, Jovis filia, sive te Apollo.

Valde enim accurate Achivorum fatum canis,

490

quanta fecerint passique-sint, et quanta laborarint Achivi:

tanquam alicubi aut ipse præsens fueris, aut ab-alio præsente audieris.

Verum age jam alio transi et equi apparatum canta

lignei, quem Epeus fecit cum (auxiliante) Minerva,

quem quondam in arcem, dolum, duxit divinus Ulysses,

495

viris impletum, qui Ilium destruxerunt.

Si jam mihi hæc accurate enarraveris,

inde ego omnibus edicam hominibus,

quod sane tibi benignus deus præbuerit divinum cantum.

Sic dixit: ille vero concitus a-deo incipiebat, exhibebatque cantum,

500

inde aggressus, quomodo alii quidem bene-tabulatas in naves

ingressi enavigarunt, igne in tentoria injecto,

Argivi: alii vero jam inclytum circa Ulyssem

sedebant in Trojanorum cœtu, tecti equo:

ipsi enim eum Trojani in arcem protraxerant.

505

Sic ille quidem stabat; hi autem incerta multa concionabantur,

sedentes circa ipsum: trifariam autem ipsis placebat consilium,

aut discindere cavum lignum sævo ære,

aut de petris dejicere protractum in summitatem,

aut sinere magnum simulacrum deorum placamen esse;

510

qua utique sententia etiam postea peractum-iri decretum-erat.

Fatale enim erat ut-perirent, quando urbs intra-se-conclusisset

ligneum magnum equum, ubi sedebant omnes optimi

Argivorum, Trojanis cædem et fatum ferentes.

Canebat porro, ut urbem depopulati-sint filii Achivorum,

515

ex-equo effusi, cavis insidiis relictis.

Alium autem alias canebat urbem diripere excelsam;

at Ulyssem ad ædes Deiphobi

ivisse, tanquam Martem, cum pari-deo Menelao.

Illic jam gravissimam pugnam dicebat ausum,

520

vicisse etiam deinde, per magnanimam Minervam.

Hæc igitur cantor cantabat eximius; at Ulysses

tabescebat; lacrima autem rigabat sub palpebris genas.

Ut vero femina flet dilectum maritum, ei circumvoluta,

qui suam ante urbem populumque ceciderit,

525

urbi et liberis arcens sævum diem;

hæc quidem illum morientem et palpitantem intuita,

super illum fusa stridule ejulat; illi vero pone

cædentes hastis tergum, atque etiam humeros civium,

servitutem inducunt, laboremque sustinendum et ærumnam;

530

hujus autem miserabilissimo dolore tabescunt genæ:

sic Ulysses miserabilem sub palpebris lacrimam stillabat.

Ibi alios quidem omnes latebat lacrimas fundens,

Alcinous autem ipsum solus animadvertit et observavit,

sedens prope ipsum, graviterque ingemiscentem audivit:

535

statim vero Phæacibus remigii-studiosis dicebat:

Audite, Phæacum ductores atque principes,

Demodocus vero jam cohibeat citharam argutam;

nequaquam enim omnibus gratificans hæc cantat.

Ex quo cœnavimusque, et exorsus-est divinus cantor,

540

ex hoc nunquam cessavit a-luctuoso fletu[TR4]

hospes; valde certe ipsi dolor mentem circumdedit.

Sed age, illi quidem cesset, ut pariter oblectemur omnes,

hospitio-suscipientes et hospes: quoniam multo satius ista.

Propter hospitem enim hæc venerandum parata-sunt,

545

deductio et amica dona, quæ ei damus amice-excipientes.

Instar fratris hospesque supplexque est

viro, qui-utique vel paululum attingat mentem sanam.

Ideo nunc neque tu cela ingenio versuto,

quodcunque te percontatus-fuero: dicere vero te satius est.

550

Dic nomen, quo te illic vocabant materque paterque,

aliique, qui in urbe tua, et qui circum-habitant.

Non enim quisquam omnino sine-nomine est hominum,

nec malus, nec bonus, postquam primus natus-est:

sed omnibus nomen imponunt, simul-ac genuerint, parentes.

555

Dic etiam mihi terramque tuam, populumque, urbemque,

ut te illuc mittant, collimantes mente naves.

Non enim Phæacibus navium-gubernatores sunt,

neque omnino gubernacula sunt, quæ quidem aliæ naves habent;

sed ipsæ sciunt cogitata et mentes virorum,

560

et omnium norunt urbes et pingues agros

hominum; et voraginem celerrime maris tranant,

caligine et nebula obtectæ; neque unquam ipsis

nec damni quid subeundi inest metus, nec pereundi.

Sed hoc ita quondam patrem ego locutum audivi

565

Nausithoum, qui dicebat Neptunum succensere

nobis, quod deductores tuti sumus omnium.

Dixit aliquando Phæacum virorum affabre-factam navem

ex deductione revertentem in obscuro ponto

perditurum-esse eum, magnumque nobis montem urbi obducturum.

570

Sic prædicabat senex: ea vero deus sive perfecerit,

sive imperfecta sint, ut ei placitum est animo.

Verum age mihi hoc dic, et vere enarra,

ubinam erraverisque, et ad-quasnam perveneris regiones

hominum; enarra et ipsos, urbesque bene habitatas:

575

vel quotquot sævique et feroces, nec justi;

quique hospitales sint, et ipsis mens est deorum-reverens.

Di vero etiam quidnam fleas et lugeas in animo,

Argivorum, Danaorum, atque Ilii fatum audiens.

Hoc autem dii quidem fecere, destinaruntque interitum

580

hominibus, ut sit et posteris cantilena.

Utrum aliquis tibi et cognatus periit ante Ilium

eximius qui-erat gener, aut socer, qui-quidem maxime

curæ-sunt, post sanguinem et genus nostrum ipsorum?

an aliquis forte et socius vir, grata sciens,

585

eximius? quoniam nequaquam quidem frater inferior

talis est, qui, socius, prudenti animo-sit.