Ick liep eens van al ons volck af, en een bergh (sijnde de hooghste van ’t eylandt) siende, gingh daer op en sagh om ende wederom, wesende heel bedroeft en moeyelijck in mijn gheest, door dien dat het (soo my dochte) meest op my aen quam om de wech te vinden, en dewijl ick noyt in Oostindien gheweest was, noch gheen stiermans-ghereetschap hebbende, principael gheen compas (als verhaelt is), soo wist ick niet wat my beter te doen stondt als my op den Heere te verlaten, want mijn raedt was ick dickwils ten enden, als oock doe. Viel daerom op mijn kniejen neder en bad de Heere, hem smeeckende, dewijl hy my tot hiertoe hadde gheredt en bewaert onder sijn ghenadighe vleughelen en verlost uyt vyer en water, van hongher en dorst, en vande quade menschen, dat het sijn vaderlijcke goedtheydt doch soude ghelieven my vorder te bewaren en my de ooghen des verstandts open te doen, om den rechten wegh te vinden, opdat wy wederom by onse Natie en Vrienden mochten komen. Ja, met diep versuchten bad ick: „O Heere, wijst ons de wegh en geleydt my; doch of uwe wijsheyt voor goet en best insagh my niet in salva by onse Natie te brengen, soo laet doch (ist u Goddelijcke wil) eenighe van ’t volck te recht komen, opdat men weten mach, hoe dat het met ons en het schip ghegaen is”. En aldus met Godt ghesproocken hebbende stondt ick op, om weder af te gaen, en sloegh mijn ooghen als voor, om en wederom, aen allen oorden uyt, en siet: ick sagh aen mijn rechterhandt uyt, dat de wolcken van ’t landt dreven, waerdoor het inde kimmen klaer wierdt, en sagh doe stracx twee hooge blauwe berghen legghen, en my schoot datelijck in ’t sin, dat ick tot Hoorn van Willem Cornelisz Schouten110 wel hadde hooren seggen (die wel 2 a 3 mael in Oostindien gheweest was), dat op de hoeck van Java twee hooge blauwe berghen lagen; en wy waren by Sumatra langhs gekomen, ’t welck aen de slinckerhant lagh, en dese sagh ick aende rechterhandt, en in ’t midden was een glop111, daer ick gheen landt sien kond’, en ick wiste dat de Straet van Sunda tusschen Java en Sumatra in liep, beelde my derhalven vastelijck in, dat wy wel te weegh waren, en liep doe alsoo verblijdt weder van den bergh af nae de coopman en vertelden hem, dat ick sulcke twee bergen ghesien hadde. Doe ick hem dit vertelde, waren de wolcken daer weder overghedreven, datmense doe weer niet sien kon. Vertelde hem oock wat ick van Willem Cornelisz Schouten hadde hooren vertellen, als oock wat gissingh dat ick daer over maeckte, te weten: dat ick vastelijck vertroude dat wy recht voor de Straet van Sunda waren. Doen seyde de coopman: „Wel Schipper, hebt ghy sulcke moet, soo laet ons het volck te hoop roepen en peuren daer nae toe112, want u gissingh en reden hebben mijns oordeels fondament.”

Doe riepen wy het volck by een, en sy droegen ons water in die bamboesen en de top-enden vande palmeed-boomen tot fictualie, die wy vergadert hadden inde boot en staecken af; kreghen de goede wint, stelden de koers recht het glop in; s’ nachts op de sterren aen. Omtrent de middernacht sagen wy een vyer, dat wy in ’t eerst meenden het een schip was; maeckten daer een kraeck af113; maer daer by komende was ’t een kleyn eylantjen, dat in de Straet van Sunda leydt, genaemt Dwars-inde-wegh, en passeerden dat eylandtjen. Een wijl tijdts daer nae sagen wy noch een vyer aende ander zijd’, te weten aen stuerboort, passeerden dat oock, dochten my al goede tekens te wesen van visschers. ’s Morgens den dagh opkomende worden het stil; waren doen aende binnekant van ’t eylandt Java. Wy lieten een man aende mast klimmen, die sagh uyt en riep: „Ick sie schepen legghen!” Teldender tot 23 toe. Doen spronghen wy bykans op van blijdtschap. Wy stracx met de riemen te boord en roeyden daer nae toe, want het was (als verhaelt) stil.

Hadden wy dese schepen hier niet ghevonden, daer wy aen voeren, wy souden tot Bantem gevaren hebben, daer wy inde val souden gheloopen hebben, want die waren doe met ons volck in oorlogh, ’t welck mede een mercklijck bewaringhe Godts voor ons was. Danckten daer over den Heere voor sijn goetheydt.

Dit waren altemael Hollandtsche schepen; die daer over commandeerde was van Alckmaer, ghenaemt Frederick Houtman. Hy stont doen ter tijdt en keeck met de kijcker of bril inde gelderye nae ons toe, verwondert wesende over onse mirakuleuse seylen, niet wetende wie het was114. Sondt sijn sloep uyt, die ons te gemoet roeyde, om te besien wat voor volck dat wy waren. By malcander komende, sagen ons, en kenden malcander terstondt, want wy waren met haer uyt Tessel geseylt en waren inde Spaensche zee buyten de Kanael van malcander gheraeckt. De coopman en ick stapten over in haer sloep en voeren aen Houtmans schip, genaemt de Maeght van Dordrecht. De commandeur Houtman riep ons achter inde kejuyt, heete ons wellekoom, liet ons de tafel decken om met hem te eten. Maer als ick het broodt en ander eten sagh, sloot my het herte en het lijf toe, en de tranen schooten my van blijdtschap over de wangen, soo dat ick niet eten kon. Ons ander volck, aen boort komende, worden datelijck op de schepen verdeelt.

Houtman ordineerde terstondt een jacht115, dat my met de coopman nae Batavien soude voeren. En nae dat wy hem alle gelegentheydt hadden vertelt van onse armoede en wedervaren, traden wy in ’t jacht en gingen t’ seyl. Quamen ’s morgens voor de stadt van Batavia. Het volck van onse kennisse op de schepen hadden ons al vande Indiaensche kleeren by geset116, soo dat wy al inden dos waren, eer wy inde stadt quamen.

Wy ginghen inde stadt; quamen voor ’t Hof, daer de Generael Jan Pietersz Coen van Hoorn sijn residentie hiel117. Wy vraeghden de hellebaerdiers, of sy wilden vragen: of wy eens by de Generael mochten komen, hadden hem te spreecken. Sy liepen heen, quamen weer, werden binnen ghelaten, en quamen by hem. Hy wiste van onse komste niet, maer ons bekent maeckende heete ons wellekoom. Doen most het groote woordt daer uyt met ons en seyden: „Heer Generael, wy sijn op sulcken tijt met het schip Nieu-Hoorn uyt Tessel gevaren, en op sulcken tijdt, ontrent de Straet Sunda ghekomen, op sulcken hooghte, daer hebben wy ’t ongeluck gehadt dat ons schip in de brandt is geraeckt en wegh ghespronghen.” En verhaeldent hem al van stuck tot stuck, hoe en waerdoor dat het gheschiedt was, wat volck dat wy verlooren hadden, en dat ick self met het schip opgevlogen was, doch door Godts genade met noch een jonghman ghesalveert; en ben tot heden toe bewaert, de Heer zij gelooft. De Generael dit hoorende seyde: „Wat helpt het; dat is een groot ongeluck.” Hy vraeghde nae alle omstandigheden en wy seydent hem al, ghelijck alst gheschiedt was. En hy seyde al: „Wat helpt het; dat is een groot ongheluck.” Ten laetsten seyde hy: „Jonghen, brenght my de gouden kop118 hier.” Hy liet daer Spaensche wijn in schencken en seyde: „Geluck schipper, ick brengh u eens!119 Ghy meught dencken dat u leven verlooren is gheweest, en dat het u van Godt almachtigh weder is gheschoncken; blijft hier en eet aen mijn tafel, want ick ben van meningh te nacht te vertrecken nae Bantem, nae de schepen, om eenighe ordre te stellen. Blijft hier soo langh tot dat ick u ontbiede, of dat ick hier weder koom.” Doe brocht hy ’t de coopman oock eens; hadden noch verscheyden discoersen. Eyndelijck vertrock hy, en wy bleven daer en aten aen sijn tafel, de tijt van acht dagen. Doen ontboot hy ons weder by hem, voor Bantem, in ’t schip de Maeght van Dordrecht, daer wy te vooren aen gheweest waren, en hy ontboot my eerst by hem en seyde: „Schipper Bontekoe, ghy meught by provisie, tot naerder ordre, gaen op ’t schip de Berger-Boot en nemen aldaer het schipperschap waer, als ghy te vooren gedaen hebt.” Ick seyde: „Ick bedancke mijn Heer Generael voor die gunst.”

Twee of drie daghen daer nae ontboot hy de coopman Heyn Rol en seyde: „Coopman, ghy meught by provisie, tot naerder ordre, gaen op ’t schip de Berger-Boot en nemen aldaer het coopmanschap waer, als ghy te vooren ghedaen hebt.” Doen waren wy weder by malcander en hadden weder te commanderen.

Het Berger-Boot was een kort schip met 32 stucken, en leeck of ’t vol geschut lagh, meest twee lagen hoogh. Wy voeren in ’t voorste van ’t jaer 1620 na Ternaten; hadden ons schip met vleesch, speck en rijs gheladen, als oock veel amonitie van oorlogh, om de forten aldaer te versien; waren met ons drie schepen te weten: Het Berger-Boot, daer ick op was, de Nephtunus en de Morghenstar; deden in passant Gresse120 aen. Een opper-koopman, Wolter Hudden van Rijga in Lijflandt, die daer lagh, scheepten ons in menighte van koe-beesten, hoenderen, gansen, arack, swarte suycker. Het voer voor de beesten was rijs, die noch in de dop was, gelijck sy van ’t landt afghesneden was, ghenaemt paedje. Staecken doe weder van Gresse af; voeren al by ’t landt langhs, voorby de Straet van Baly, om de hooghte te krijghen, tot het landt van Soloor toe, want het Mouson was verloopen; hoopten daerdoor te beter Ambony aen te seylen; doch voor ’t gat van Soloor komende, quam den koopman van ’t fort aen ons boordt, genaemt Raemburgh van Enckhuysen, die sijn residentie aldaer hadde, ende seyde dat daer een vleckjen ontrent lagh, ghenaemt Laritocken121, waer uyt de Specken en Mostiesen122, daer woonende, grooten afbreuck deden in onsen handel, en dat het nu den rechten tijdt was (dewijl wy daer nu met ons drien waren) om ’t voornoemde vleck af te loopen. Waer over wy resolveerden het selfde te onderlegghen123. Voeren daer nae toe, verselschapt met eenighe Corrakorren en een groote menighte van vaertuygh daer van ’t landt, die mede voeren om te sien hoe ’t af soude loopen, doch quamen niet om te helpen. Wy liepen onder ’t fort en ’t vleckjen, schooten daer dapper in, en sy weer op ons. Onder ’t schieten landen wy ons volck, maer die van de stadt deden 2 a 3 uytvallen en dreven de onse terugh, soo datter omtrent 20 a 25 van ons volck bleven leggen, en noch veel gequetst. Mosten daerom vertrecken, sonder yets uytgherecht te hebben. Haelden ons water en namen ons afscheydt van den opper-coopman Raemburgh en stelden onse koers N.O. aen, om boven het eylandt Batamboer te seylen; kregen het in gesicht; lietent aen bag-boert van ons leggen; stelden doen den koers Noort-Oost ten Noorden, om de eylanden van Boero ende Blau te beseylen, de welcke wy mede aen bag-boort lieten legghen. Liepen doe nae het eylandt Ambony, doch konden het door verleydingh vande stroom niet beseylen; raeckten daer beneden om, tusschen twee kleyne eylandekens deur, in eene in-wijck genaemt Hieto, en Combello lagh daer teghen over, alwaer veel nagelen vallen.

Van Hieto kan men met een paert in korter tijt op Ambony rijden. Wy vonden alhier 3 commandeurs, te weten: den governeur Houtman van Alckmaer, den governeur ’t Lam van Hoorn, met den governeur Speult. Het Lam hadde sijn residente op Maleyen, die governeur Speult op Ambony, en Houtman worde gedestineert met ons te gaen nae Baets Jan; alwaer wy quamen124. En na dat wy aldaer 4 a 5 dagen gelegen hadden, namen wy ons afscheyt. Den opper-coopman worde van ’t fort gelicht125, alsoo sijn tijdt ge-expireert was, en onse coopman Heyn Rol worde in sijn plaets gestelt. Voeren voort aen alle forten in de Moluckes en versagense met vleys, speck, rijs, oly, asijn en andere behoeftigheyden. Lagen aen ’t eylandt Maleye (daer den governeur Jan Dirckz. ’t Lam sijn residentie hadde) omtrent 3 weecken; namen ons afscheyt van ’t Lam, voeren weder aen Baets Jan, daer wy (als geseydt is) onse coopman Heyn Rol gelaten hadden, die het commande van ’t fort hadde. Hy gaf ons omtrent 100 lasten nagelen in.

Hier nam ick mijn afscheydt van Heyn Rol, beyde met de tranen over de wanghen; gingh ons beyde dapper ter herten, te meer omdat wy soo veel ellenden en swarigheyden met malcanderen hadden uytgestaen, als vooren verhaelt is. Sedert dese tijdt heb ick hem noyt weer ghesien, dan heb verstaen dat hy eenighe tijdt hier nae op het eylandt Maleyen gestorven en begraven is. De Heere wees sijn ziele genadigh, en de mijne als ick na kome.

Staecken doe dwars over nae die Boggeronis, ofte Straet van Boton toe126. Liepen de Boggerones deur, al dwars over, om boven de gronden te seylen, recht op Java Minor ofte Cleyn Java aen127, en voort by ’t landt langhs nae Grisse. Wy hadden den governeur Houtman in ’t schip by ons. Op Grisse komende laden wy soo veel koe-beesten en hoenderen als wy berghen konden, in ’t getal omtrent 90 beesten en 16 hondert hoenderen, met eenige gansen en eynden. Gavense padje tot voer. Men kocht alhier 16 hoenderen voor een rejael van achten. Namen weder onse afscheyt van den koopman Wolter Hudden en stelden onse kours langhs Java. Seylden dicht by Japara langhs, doch en waren daer niet aen; vorderden onse reyse en quamen geluckelijck voor Batavia.

Spraecken daer wederom den Heer Generaal Coen van Hoorn. Losten daer ons schip. Los wesende, worde ick met het selfde schip gesonden nae Janbay128, om daer een schip vol peper van daen te halen. Deden in passant Palimbam aen. Brochten een schip vol peper op Batavia.

Doe sond den Generael my aende eylanden die tusschen Bantem en Batavia dwars af legghen, om steen te halen, die daer op de grondt leydt. Men gaf my 40 laskares129 mede, diese duycken en op de gront vast maecken souden, ’t welck ghedaen zijnde hijstense alsoo inde boot. ’t Zijn groote steenen, diese op Batavia weten viercant te houwen, en maeckten daer de puncten van ’t fort af. Die steen is heel wit, veel witter als hart-steen in Hollandt. Het fort is meest van sulcke steen gebouwt, heel uyt het water tot boven toe, een lust om te sien. Deden sulcke drie tochten om steen. Doe quam het schip Groeningen uyt het Vaderlandt, daer schipper op was Tobias Emden en koopman Signeur van Neck, die schout op Texel hadde gheweest. En door dien dat de schipper en coopman niet en hadden konnen accorderen, wierden sy beyde, door ordre van den Generael Coen en de Raden van dien, op ’t Berger-boot gestelt, en ick op ’t schip Groeningen, met een onder-koopman by my, genaemt Jan Claesz. van Amsterdam.

Ick dede gheen quade ruylingh, want op ’t Berger-boot was te eten noch te breecken (gelijck men seydt) en het schip Groeningen was eerst uyt het Vaderlandt ghekomen, hadde van alles ghenoegh. Ick wierde gedestineert daer mede te gaen na Janbay, weder om peper, met twee kisten gheldt; souden Palimbam wederom in passant aendoen, het welck wy deden en vonden aldaer een koopman van Alckmaer, ghenaemt Hooghlandt. Setten hem een kist met gheldt by; vertrocken voort nae Janbay. Daer lagh een koopman van Delft, genaemt Abraham van der Dussen, dewelcke wy mede een kist met gheldt brochten. Laghen daer langh op de reed’; de last worden ons met kleyne jachten aen boort ghebrocht, nevens dat wy oock met onse boot alle daghen af en aen voeren om peper uyt de revier te halen. Onse opper-stierman, Sipke van Enchuysen, voer met de sloep heel op, by de koopman, ende vond het jacht de Bruynvis by ’t dorp leggen, daer schipper op was Jaep Maertsz. van Hoorn, en nae dat hy daer in ’s avondts goedt chier ghemaeckt hadde, gingh ’s nachts op de hut legghen slapen130 en rolde met de deecken om sijn lijf vande hut af in ’t water en verdronck, om welcke tijdingh ick seer droevigh was. Doen wy de last in hadden, namen ons afscheydt van Signeur van der Dussen en vertrocken wederom nae Batavia; losten daer datelijck ons schip; voer weder twee tochten om steen aen de voornoemde eylanden. Dat ghedaen zijnde voer wederom nae Janbay om peper, op welcke tocht onse koopman Jan Claessz storf; quamen alsoo weder voor Batavia.

Met dese reysen, soo met het Berger-boot als met het schip Groeningen, bracht ick ontrent 2 jaren door. Doe wierter goedt gevonden, dat ick met het selfde schip nae China soude gaen, in compagnie van noch seven schepen, onder den Commandeur Cornelis Reyertsz. van der Gou, om, soo ’t mogelijck waer, Macou te incorpereren131, of nae de Piscadores te gaen132, en door alle bequame middelen, indien het mogelijck waer, den handel met die van China te stabileren, ghelijck dat breeder inde instructie was uytghedruckt, die den Heer Generael Koen ons mede gaf. De Generaal hadde tot dien eynde op veel plaetsen gheschreven, dat de schepen haer al by ons souden vervoeghen, op sulck en sulcke plaetsen daer wy voorby passeren mosten. Onder anderen oock nae de Maniella, nae den Commandeur Willem Jansz, die neffens eenighe Enghelsche daer op een tocht was133; dat eenige van sijn schepen haer by ons souden vervoegen, gelijck onderwegen oock geschiede.

Den 10. April, nae dat wy eenige tijdt voor Batavien gelegen hadden, sijn wy met ons acht schepen t’ seyl gegaen; stelden onse koers om de Straet van Balimbam door te loopen.

Den 11. dito saghen wy het landt van Sumatra. Wy vervielen hier Suydelijcker als wy gisten, waer over wy oordeelden, dat de stroom de Straet van Sunda uyt-liep.

Den 12. 13. 14. en 15. hadden wy variabel weer en windt; passeerden het eylandt Lucipara.

Den 16. en 17. dito quamen wy by ’t eylandt Bancka.

Den 18. ontmoeten ons het schip Nieu-Zeelandt komende uyt Japon, met twee Portugesche jachten by hem, die van onse schepen voor Malacca genomen waren; willende nae Batavia.

Den 19. tot den 25. dito konden wy weynigh avanceren, door dien wy meest de wint en stroom tegen hadden, soo dat wy het dickwils mosten setten134.

Den 29. dito waren wy des middaeghs aen ’t Noort-eynde vande Straet van Balimbam, en het eylandt Bancka was S.O. van ons, ontrent een mijl; liepen Noorden aen, nae het eylandt Polepon.

Den 30. dito quamen wy aen ’t S. O.-eynde van Polepon ten ancker op 12 vadem sandt-grondt. Het is hoogh landt.

Den 1. Mayus laghen wy aende Westzijde van ’t voornoemde eylandt ten ancker op 19 vadem steckgrondt135, tegen over de Noordelijcste sant-bay, alwaer het vers water of water-plaets een weynigh in ’t bos is, in een vlacke put of dal. Van ’t Noort-eynde van ’t eylandt Bancka tot dit voorghenoemde eylandt is de koers Noorden 19 mijlen136.

Den selfden dito sijn wy weder t’ seyl ghegaen; stelden onse koers N.O. ende N.O. ten N. aen, om boven of beoosten het eylandt Linga te seylen.

Den 2. dito behouden 12 mijlen N.O. ten N. Des middaghs was de Oost-hoeck van ’t eylandt Linga S.W. ten W. van ons, 4 mijlen. Het is een seer hoogh landt aen de Noort-sijde. Van de Westzijde van Poelepon tot de Oost-zijde ofte hoeck van Linga is de koers N.N.O., wel soo Noordelijck 9 mijlen, diep 18, 19, 20 vadem.

Den 3. dito was het eylandt Poelepaniang West en W. ten S. van ons137.

Den 4. dito namen wy hooghte en bevonden 1 graed 48 minuyten benoorden de Linie Equinoctiael. ’s Achter-middaeghs saghen wy het eylandt Laur N.W. van ons, naer gissingh 8 mijlen, hooghachtigh landt, doet hem op als een hoogen bergh, diep 35 vadem.

Den 6. dito was het eylandt Poele Timon W. van ons, ontrent 6 mijlen, stelden onse koers N.N.O. nae ’t eylandt Poele Candoor.

Den 9. dito wierter geordonneert, dat wy met ons drie schepen voor uyt souden loopen, nae het eylandt Poele Ceceer, te weten: ’t schip Groningen (daer ick op was), de Engelsche Beer en St. Niclaes.

Den 18. dito, ’s morghens, saghen wy het eylandt Poele Candoor N.N.O. van ons, ontrent 9 mijlen; is hooghachtigh landt met kleyne eylandtjes, meest legghende aende S.O.sijde van ’t groote eylandt. De water-plaets is aende S.W.sijde. Van ’t eilandt Poele Timon tot dit eylandt is de koers recht N.N.O., volghende de kaerten; diep in ’t vaerwater: 35, 40, 50, 60 vadem, weeckachtige grondt; maer als men Poele Candoor begint te naderen, soo krijght men weder 30, 25, 20 vadem harde sant-grondt138. Des avondts liepen wy dicht beoosten het eylandt om, ontrent een groot half mijl van ’t Oostelijckste eylandeken; diep 18 en 20 vadem. Setten onse koers N.O. aen, nae de kuste van Champey.

Den 21. dito, ’s avondts, konden wy Poele Candoor noch vande groote stengh sien.

Den 22. dito sagen wy het landt van Champey. Doet hem op oft eylanden waren, wesende ontrent 7 a 8 mijlen van ’t landt.

Den 24. dito saghen wy onse andere schepen wederom, wesende op de hooghte van 10 graden 35 minuten; waren ontrent 1½ mijl van ’t landt: is hier leeghachtigh139 voor-landt met witte sant-strant, doch hoogh en heuvelachtigh binne-landt. Langhs het landt heen 1, 2, 3 mijlen t’ zee; is diep 17, 16, 15, 14, 13 vadem sant-grondt140. Des avondts sijn wy altesamen by malcanderen ten ancker gekomen op 15 vadem, tegen een punt of hoeck, gheleghen op de hooghte van 10¾ graden, genaemt Caep de Ceceer. Benoorden dese Caep heeft men een groote in-wijck141, daer het voort by de zee-kant langhs duynigh landt, met hoog binne-landt is. Het landt streckt hem van desen hoeck N.O. ten O.

Den 25. waren wy nevens het eylandeken met de steen-klippen genaemt Poele Ceseer de Terre142. Men siet hier benoorden het landt een in-wijck tusschen het hoogh-landt, ghelijck een revier. Het duynigh landt begint hier te eyndigen en men krijght dan voort hoogh dubbelt landt, met dieper water van 30, 40 en 50 vadem.

Den 26. dito quamen wy inde Malle Bay (by de inwoonders genoemt de Bay van Panderan) ten ancker. Hier gingh onse opper-stierman Abram Thijsz. van Vlissingen over op het schip St. Niclaes, ghedestineert na de Mannieljes, om te sien of hy eenige schepen van Willem Jansz. vloot kost vinden. Hier staen veel hooge klappes-boomen aen de strand’ by de huysjes.

Des anderen daeghs gingen wy met ons vier schepen t’seyl nae een ander bay, genaemt Canberijn, ontrent 6 mijlen verder; vonden hier water en hout ghenoegh, als oock verversinge in abondantie. Kreghen ontrent 17 beesten en een goede parthy hoenderen; maer een Speck143 van ons overloopende by de inwoonders, konden daernae geen verversinge meer krijgen.

Den 4. Juny trock ick met de boot nae onse mackers in de Bay Panderan, om haer van ons wedervaren rapport te doen, en quam den 6. dito wederom. Ondertusschen was het jacht St. Cruys by ons gekomen144.

Des anderen daeghs gingen wy onder seyl; quamen by het jacht de Haen, die een Japonsche jonck aengehaelt hadde145, als oock by onse andere schepen.

Den 10. dito sagen wy een kleyn eylandt onder de wal leggen, van gedaente oft Cockx Broodt146 was onder Engelandt.

Den 20. dito, verscheyden eylanden in onse wegh gesien hebbende, sagen twee seylen dicht onder de wal. ’s Avondts quamen wy by de Manieljes-vaerders, de Hoop met de Bul, sijnde een Engelsman; hielden den heelen nacht by.

Den 22. dito quamen wy voor Macou, lieten ons ancker vallen op 4 vadem weecke grondt; waren doe sterck 15 seylen, soo schepen als jachten, daer onder 2 Engelsche schepen147.

Wy monsterden ons volck; lieten haer optrecken148 rondom de mast, daer in sy onderrecht worden nae krijghs-gebruyck. Desgelijcx deden sy op de andere schepen.

Den 23. ’s middaeghs ginghen wy met ons drie schepen, te weten Groningen, de Galias en de Engelse Beer, dicht onder de stadt; lieten ons ancker vallen op 3 vadem diepte, met laegh water, ontrent een gotelinghs schoot vande wal; schooten dien avont noch 5 schooten daer in. Des nachts liepen wy met ons tween, te weten Groningen en de Galias, tot op een groote muskets-schoot onder de stadt, op 3 vadem, met half vloet, weecke grondt.

Daer was goet gevonden, dat ick en onsen coopman Bosschert van Delft149 met het volck aen landt souden varen en te lande de stadt helpen bestormen; maer deze resolutie wierde verandert, om het schip niet teffens van schipper en coopman te ontblooten: dat ick soude t’scheep blijven en daer de saecken waarnemen en onse Commandeur voer voor velt-overste aen landt.

Des morghens, zijnde den 24. dito, soo drae den dagh aenbrack, schoten wij met de gantsche laegh inde stadt dat het rammelde, soo veel de stucken konden verdraghen. Weynigh tijdt daer nae is den E. Heer Commandeur Cornelis Reyertsz. nae landt ghevaren, met ontrent 600 weerbare mannen. Twee jachten liepen dicht by de wal, daer den Commandeur lande, om oft150 de onse te quaedt viel, dat sy haer retreyt daer aen souden konnen nemen; oock om de boots en kleyn vaer-tuygh te beschermen. De Portugijsen hadden een borst-weer opgeworpen, daer de onsen mosten landen, daer van sy eenige tegen-weer deden, doch de onsen daer op aendringende namen sy de vlucht op de hooghte, nae een clooster. De onsen aen landt wesende avanceerden dapper op de Portugijsen, dewelcke verscheyden uytvallen op de onsen deden, maer t’elckens met een groote couragie te rugh werden gedreven. Eyndelijck raeckte door ongeluck de brant in eenige half vaten kruyt, ’t welck de onse verlegen maeckte, want daer soo drae geen ander kon gebracht worden, of de Portugijsen waren daervan verwittight door eenige overloopers, sijnde Japoneesen. De onse van voornemen sijnde om af te trecken, quamen de Portugijsen op dat voorseyde rapport tot de onsen ingevallen, die door gebreck van kruyt geen genoeghsame tegenstandt konden doen, en sloegen vele vande onse doodt. De rest retireerde in groote confusie van ’t landt in de booten en voeren nae boort. Wy bevonden in als151 verloren te hebben 130 man; hadden ontrent oock soo veel gequetsten, onder anderen den Commandeur Cornelis Reyertsz., die in ’t eerste soo de onze landen souden door sijn buyck geschoten wierde, doch wierdt door Godts hulpe weder genesen.

Het volck weder scheep komende seylden wy af, ontrent ¾ van een mijl en haelden daer water aen een eylandt besuyden Macou. Kreghen onse opper-stierman wederom, die te vooren van ons schip was overgegaen.

Den 27. vertrocken de twee Engelsche schepen met het schip de Trou na Japon. ’t Schip de Hoop wert mede onder onse vlagge gestelt.

Den 28. dito is de Beer en St. Cruys nae het eylandt Lemon gheseylt, en voort om de kust van China te besichtigen.

Den 29. sijn wy voort altemael vertrocken nae de Piscadoris, uytgesondert het schip de Hoop, ’t jacht St. Niclaes en het kleyn jachtje Palicatten, die daer souden blijven tot in ’t laetste van Augustus, om te passen op de schepen die van Malacca aldaer souden moghen komen.

Den 30. passeerden wy Idelemo, of anders de Hasen Ooren; liepen Oost en O. ten S. aen, om boven Poele of Peter Blancke te loopen; doet hem van veers op als een groot schip of kraeck152.

Den 4. Julius sagen wy uyt de mars het Suyd-Westelijckste eylandt van de Piscadoris.

Den 6. dito is het schip de Beer weder by ons gekomen vande kust van China; liepen met malcander buyten de eylanden om.

Den 10. quamen wy ten ancker achter een vande eylanden; deed’ hem op als een tafel, was wel een vande hooghste eylanden vande Piscadoris. Saghen tusschen de eylanden door eenighe Chinese visschers, doch liepen voor ons wegh.

’S anderdaeghs lichten wy weer ons ancker en liepen in een schoone besloten bey, op 8 a 9 vadem steck-grondt153. Dit landt is vlack en steenigh, heeft geen boomen om hout te hacken, is met langh gras bewossen, heeft redelijck vers water, ’t welck men uyt putjes haelt; maer alst droogh weer is, soo ist brackachtigh. Men vindt het in twee in-wijcken, daer men met de schepen leydt, anders en heeft men hier geen verversinge, most daer altemael gebracht worden, en alsoo ons dese plaets was belast te houden tot een rende-voes154, soo deden wy op het eynd’ van Ilje Fromosa een haven aen, daer de Chinesen eenigen handel hebben, Tayowan ghenaemt155. Daer haelden wy naderhandt met onse jachten veel verversinghe van daen, leydt 13 mijlen vande Piscadoris, heeft niet meer als 11 voet water in ’t gat en is vry krom in te komen, soo datmen met groote schepen daer niet in mach156.

Den 19. gingen wy, te weten het schip Groningen en de Beer onder seyl, om over nae de kust van China te loopen; ghemoeten het jacht St. Cruys. ’s Anderendaeghs brack de Beer sijn focke-ree, waer door wy ghenootsaeckt waren minder seyl te voeren, om by malcander te blijven.

Den 21. saghen het vaste landt van China; quamen voor de vermaerde revier Chincheo157. Dese revier is zeer kenbaer, ghelijck Jan Huygen van Linschoten daer van schrijft158: op de eene hoeck aen de N.O. sijde staen twee heuvelen, waer van de eene is gelijck een pylaer van een kerck, en aen de S.W. sijde vande revier ist leegh159, duynigh landt, en weynigh binnen de Suyd-Westhoeck sietmen een tooren of ten minsten die ghelijckenisse. Souden daer aen de S.W. sijde onder een kleyn rondt eylandeken geloopen hebben, maer door dien het schip de Beer die reed’ niet en kost beseylen, mosten weder zee kiezen, want sijn ghebroocken ree was noch niet ghemaeckt. Begon hart te waeyen, soo dat ’s anderdaeghs onse fock uytte lijck waeyde160; hielden doe af ende aen161, doch dreven geweldigh om de Noort.

Den 25. saghen wy een seer hackeligh landt op de hooghte van 27 graden 9 minuyten, ’t welck wy vermoeden, soo door ’t schrijven van Jan Huygen als uytwijsende de kaert, het eylandt Lanquijn te wesen. Settent daer onder op 15 vadem; sagen veel Chinese visschers, die omtrent 3, 4, 5, a 6 mijlen buyten landt hielden.

Wy deden daghelijckx onse best om om de Zuyd te komen, maer dreven ghestadigh om de Noordt, soo dat daer een harde stroom om de Noordt schijnt te gaen.

Den 27. kreghen wy een visscher aen ons boort, die ons wat ghedrooghde vis verkocht.

Den 9. Augustus bevonden wy ons by de eylanden van China, die seer veel in ’t getal zijn. Liepen ten ancker op 15 vadem; vermoeden ons, uytwijsende de kaert en bevonden breete, ontrent de Caep de Somber te wesen, doch konden geen vaste kust noch caep sien. Oordeelden daerom, dat de caep Noordelijcker leyt als de kaerten aenwijsen.

Den 11. lichten wy ons ancker en liepen onder het eylant Lanquijn, leggende op 28½ graden benoorden den Equinoctiael, op een tamelijcke rede aende Noort-zijde, die wy met de boot hadden opgespeurt, om nae water en verversinge te soecken, doch bequamen geen of weynigh van eetwaren, maer daer was goet water. Hier leggende quamen daer eenighe Chinesen aen ons boort met haer ciampan162, die ons voor elcke schip 5 korven witte suycker vereerden. Waren nae ons vermoeden en soo veel wy uyt haer verstaen konden Chinese zee-roovers, die op haer eygen natie vry-buyten. Des anderen daeghs haelden wy ons water en gingen weder t’ seyl, doch met weynigh spoets.

Den 18. dito quamen wy wederom ten ancker aen de West-sijde van ’t selfde eylandt, op een beter rede als de voorgaende; was een haven daermen meest voor alle winden beschut lagh. Hier hielden de voornoemde zee-roovers haer haven-plaets, die ons altemet eenige verversinge brachten, die sy van elders wisten te halen, doch kon weynigh helpen voor ’t geheele scheepsvolck. Sy presenteerden ons dickwils, soo wy met haer wilden seylen na de vaste kust, dat sy onder ons mochten schuylen, sy wilden ons verversingh, ja ladingh genoegh beschicken; dan wy vondent niet geraden. Sy setten Prince-vlaggen op hare scheepkens en roofden onder de selfde op haer eygen Natie.

Wy ginghen weder onder seyl, om ons by onse andere schepen te voegen in de Piscadoris, daer wy na veel variabel weder den 22. September quamen. Sagen ons volck daer doende om een fort of sterckte op te werpen163. Vonden daer oock twee schepen met een jacht meer als wy daer gelaten hadden, die van Batavien sedert aldaer ghekomen waren, te weten: het schip de Gouden Leeuw, de Sampson en het jacht Sincke-Pure164.

Des ander daeghs sijnder twee jachten vande kust van China gekomen, hebbende eene achter gelaten, dat op de voorschreven kust gebleven was165, maer het volck en geschut hadden sy geberght, waer in haer de Chinesen seer behulpigh hadden geweest. Dese jachten waren uytgesonden om met de Chinesen vande handel te spreken, de welcke haer met groote hoope wederom sonden en beloofden met een ambassadeur by ons te sullen komen inde Piscadoris, om nader met malcander te spreken; ’t welck sy den 29. dito deden. Quamen met vyer joncken met haren ambassadeur, om met onsen commandeur en raet over den handel te accorderen, maer en wiert niet166 uytgherecht; want in al wat sy beloofden en hielden sy geen woordt, soeckende ons door die middel vande Piscadoris te krijgen, ’t welck streedt tegen de ordre ons vanden Heer Generael mede gegeven.

Den 10. October is de Gouwe Leeuw t’seyl ghegaen nae Janby.

Den 18. dito sijn wy met ons acht seylen, drie schepen en vijf jachten, gecommandeert te gaen nae de revier Chincheo en de kust van China, om te sien of wy haer door vreese van onse vyantschap en gewelt tot den handel mochten beweghen; doch quamen ontrent 10 mijlen te laegh. Drie van onse schepen dwaelden van ons, bleven doe noch met ons vijven, settent in een bay, daer wy door onse jachten wel 60 a 70 joncken, soo kleyn als groot, verbranden167.

Hier ghebeurden een sake verhalens waerdigh, want alsoo ons volck doende was om twee joncken (die sy genomen hadden) aen ons boort te brengen en door harde wint het mosten setten, by haer hebbende den boot met onse sloep, soo sijn sy inde voor-nacht van haer anckers ghespilt en dreven wegh, de eene inhebbende 23 van onse maets met twee Chinesen. Het jacht Fictoria, dat by haer geset lagh om haer te helpen, en kost door het harde weer en donckerheyt geen hulp doen. De eene jonck wegh drijvende, begaven die uyt de ander jonck, die met haer sessen waren, haer inde boot en staken de jonck in brandt, doch alsoo sy met de boot qualijck seyl konden voeren en op een lager wal sijnde, wierpen de dregh uyt. Maer ontrent twee uren voor de dregh gelegen hebbende brack het dreggetou; dreven teghen de wal aen, in perijckel van haer leven, te meer om dat haer lonten in ’t stranden waren uytgeblust en uytgegaen, en niet als vyandt aan landt te verwachten hadden; en om gewelt tegen te staen waren sy al te weynigh in ghetal, wesende niet meer als 4 mannen en 2 jongens. Gaven daerom Godt de saecke op en baden dat hem beliefde een ghenadighe uytkomst te verlenen. Saten alsoo in grooten anghst en vreese inde boot en verwachten den dagh. Stracx quamender een parthy Chinesen nae de boot. Ons volck grepen de sabels inde vuyst en riepen en schreuden, als of sy naer haer wilden toekomen. De Chinesen dat hoorende, die door de duysterheydt des nachts niet en kosten zien, hoe sterck de onse waren, keerden wederom en schenen van den verveerden verveert te wesen. De onse namen dat voor een seker waer-teken, dat de huld168 en bescherminge Gods over haer was. Den dagh aenkomende resolveerden sy de boot te verlaten (alsoo die voor haer onmogelijck was van ’t landt te water te brenghen) met musketten op de hals, de sabels op zy, om alsoo, waert mogelijck, te lande te reysen nae de revier van Sammitju, daer onse twee jachten voor lagen. De 23 man, die met de ander jonck waren wegh gedreven, wierden gevangen. Eenige jaren daer nae is een van de 23 man te recht gekomen, soo ick verstaen heb. Doch dese169 kosten noch jonck, noch tael noch teken van haer stranden sien; sijn derhalven voort gemarceert.

Een party Chinesen haer siende, quamen na haer toe en stierden twee mannen voor uyt, om met de onsen te spreken; maer onse maets betrouden haer niet, leyden de musketten op haer toe, als oftse schieten wilden, waer door sy haer lieten passeren.

Onder weegh een huysken vindende, daer een man met een vrou in was, gingen daer in; staecken haer lonten op en maeckten haer geweer (dat geheel onklaer was, doordat het nat geweest had’ in ’t landen met de boot) weder klaer. Hier kreghen sy oock te eten, want desen man gaf haer wat rijs; hem bedanckt hebbende, spoeden haer wegh. In ’t gaen saghen sy wel 6 of 7 Chinesen doodt leggen op strant, ten proye voor de honden en vogelen, die vande onsen waren doodt gesmeten170. Hier uyt hadden sy licht af te nemen, wat men haer doen sou, soo se ghekreghen worden; resolveerden daerom haer soo langh te weren als sy een sabel inde vuyst souden konnen voeren.

Haer ghemoeten daer nae een groote menighte Chinesen, meenen wel van 2 hondert, die altemael voor haer vluchten. Des achtermiddaeghs quamen sy by onse jachten; schoten met haer musketten een deel schoten om ghehoort en ghehaelt te worden van die inde jachten. Maer door dat schieten quamender wel 7 a 8 hondert Chinesen (naer haer gissingh) op de been, uyt een groot by-gelegen dorp; ginghen nae onse maets toe, ghemonteert met messen en piecken. De onse die niet als de doodt (soo ’t scheen) te verwachten hadden, schoten eenighe schoten tot haer in. Sy siende dat de onze gheresolveert waren al vechtende te sterven, liepen te rugh; eenige bleven van verre staen en wierpen met steenen; ’t scheen, dat sy niet veel schieten moeten ghehoort hebben, want sy warender geweldigh verveert voor, seyden de maets. Boden eyndelijck de onse alle vriendtschap aen; nooden haer in haer dorp.

In ’t dorp komende stonden wel duysent Chinesen, nae gissingh, en sagen haer met verwonderinghe aen; schenen haer leven geen Hollanders gesien te hebben. Brachten ons volck in haer tempel; gaven haer daer te eten en te drincken, en wat toeback. De onse gingen by malcander sitten, haer geweer gestadigh gereet houdende, want sy niemandt vertrouden, vreesende dat sy haer overvallen souden. Hier sittende is haer lont verbrandt; scheurden stucken van haer hembden, dat drayende tot een lont, soo sy best konden. Trocken doe weer uyt het dorp, haer bedanckende vande ontfanghene weldaedt; waren blijde dat sy daer soo geluckigh waren uytghekomen en dat niemandt haer naevolghde; want sy hadden geen vier schoten kruyt meer in haer bandeliers.

Quamen op strant, vonden een scampan171, setten het vande wal. In ’t water komende ist terstondt gesoncken, soo leck wast. Gingen doe in een visschers-huys, daer eenige haer tot slapen leyden, maer de andere en kosten of durfden niet slapen, alsoo sy des nachts een party Chinesen om het huys hoorden. Des morgens maeckten sy twee vlotjes van ’t geen sy best vonden; voeren daer mede nae de jachten, die terstondt t’seyl gingen, soo dat het niet langer diende geduert te hebben, of hadden daer licht moeten blijven. Soo datmen aen dese gheschiedenisse gants klaer kan speuren, wat den mensch al voor perijckel kan door komen, als des Heeren bewaringe ghenadelijck medewerckt; want sonder dat wast schier miraeckel, dat soo weynigh volck uyt der Chinesen handen sijn ontkomen, daer sy haer vyanden waren.

Den 2. November is het jacht St. Niclaes gheseylt nae de plaets daer de boot op strand lagh, die vande Chinesen gans gheplundert was, van seyl, mast, swaerden, roer, twee steen-stucken172 en de yseren schijf voor uyt de steven. Setten hem te water en brachten 10 bocken en 3 a 4 verckens tot revensie173 mede, en quamen soo met de boot aen boort.

Den 4. dito nam de boot van de Beer twee joncken met 25 mannen, staken de joncken inde brandt; het volck brachten sy aen ’t jacht St. Niclaes.

Den 9. November is onse opper-stierman ghestorven aen ’t water, begroeven hem op een eylandt op de hooghte van 23 graden.

Den selfden dito is de boot vande Beer nae een deel joncken gevaren, maer begost soo hard te waeyen, dat de voorschreven boot met achtien man, daer onder de schipper Jan Jansz. wegh dreef, tot groote droefheydt van ons alle. Sonden het jacht Fictoria om nae haer te soecken, dan deden niet op. Hadden hier legghende met onse twee schepen 40 mannen van het beste bevaren volck verlooren, ’t welck ons dapper smarte.

Den 25. dito quamen wy te samen voor de reviere Chincheu. Setten ’t onder een eylandt by een dorp, daer de inwoonders uyt vluchten. Bequamen daer ontrent 40 beesten, daer onder eenighe verckens; oock een parthy hoenderen, het welck ons wel quam tot verversingh, alsoo veel van ons volck sieck en aan ’t water laghen, die haer hier mede heel verquickten.

Sonden drie jachten de revier in, die ’t by een dorp setten, daer sy landen en dapper teghen de Chinesen schermutseerden. De Chinesen maeckten 9 joncken aen malcander vast en stakense inde brandt en lieten die nae onse jachten toe drijven, van meninge om die inde brandt te krijgen; dan dreven mis. Wy met ons twee schepen quamen den 28. dito by haer, schooten met ons grof gheschut op een plaetse, daer van sy met seven bassen174 op het volck vande jachten gheschooten hadden, die wacker stant tegen haer hielden, hoewel die maer 50 in ’t getal waren, daer sy eenighe duysenden sterck waren. Droeghen haer bassen wegh, een stuck weeghs van haer dorp. De onse staecken 4 joncken voor haer dorp inde brandt en quamen ’s avondts weder aen boort.

Den 29. dito quam een Chinees overloopen, doch scheen half geck te wesen. Wy lichten ons ancker en liepen voor een stadt; schooten daer in, en sy weer met bassen op ons; raeckten ons tweemael. Staken een jonck inde brandt. De Beer met een jacht liepen aen de andere sijd’ van ’t eylandt; sagen daer twee groote dorpen, daer neven het eene twee groote joncken op stapel stonden. Resolveerden om dat af te loopen; ’t welck wy den 30. dito onderleyden, met ontrent 70 musquetiers.

De inwoonders waren altemael ghevlucht op een seecker fort; wy vervolghden haer tot onder ’t fort. Sy deden twee uytvallen, met sulcken afgrijsselijck gheroep en gheschreu, als of de werelt vergingh; quamen lustigh op ons aen en wy niet willende wijcken sloeghen malcander met de sabels om de ooren. Maer als wy met onse musquetten een deel vande haren onder de voet gheschoten hadden, sijn sy geretireert en stelden ’t op ’t loopen. Sy hadden onse sarjant en de seylemaecker van de Beer onder de voet; ten waer wy haer ontset hadden, sy hadden doodt geweest. De sarjant hadden sy de bandelier van ’t lijf gehouwen. Dreven haer al doodtslaende weder in haer fort. Wy verlooren een man, sijnde de barbier vande Beer, doch weten niet of hy doodt gheslagen of ghevangen is geworden. Wy staecken de twee joncken als oock haer gantsche dorp inde brandt; quamen alsoo ’s avondts weder aen boort, met goeden buyt van verckens, bocken, hoenderen en andere plunderaedje, van huysraedt en andere saecken. De beesten bereyden wy des nachts, om ’s anderen daeghs onse hart (voor dese moeyelijcke landt-tocht) weder eens op te halen.

Den 2. December voeren wy weder nae landt, plunderden noch een ander dorp uyt, en staecken ’t alst voorgaende mede in brandt. Wy kreghen hier een-en-twintigh canassers ghetweernde sijde uyt een pack-huys, en brachten het nevens de andere buyt weder aen boort175.

Des anderen daeghs seylden wy nae een ander eylandt, daer een groote tooren op staet. Vonden daer gheen volck op; settent met hoogh water op vijf-te-half vadem, en inde voor-nacht met het lage water saten wy vast: ’t scheen dat hier een gheweldige stroom in ende uyt gaet. Inde selfde nacht met de vloet sonden de Chinesen twee brandende joncken op ons af, die dicht by de Beer (die boven ons gheset lagh) langhs dreven. De eene scheen of hy ons recht voor de boegh soude komen, waer door een groote verbaestheyt176 in ons schip ontstondt. Wy stonden met alleman boven, en den een sey dit, den ander dat. Doch ick my versekerende, dat hy mis soude drijven, maeckten soo groote swarigheydt niet. De coopman Nieuwenroode by my staende seyde: „Schipper, laet het tou af houwen”. Ick onderrechte hem, dat het niet gheraden was het tou af te houwen, terwijl wy op de wal lagen, en nootsaeckelijck het schip souden moeten verliesen, en dat de jonck ons niet begaen kon. Maer den jonck ons naderende, die nae des coopmans oordeel niet mis en kond, riep hy: „Hou af het tou! Hou af het tou!” Ick daer-en-teghen riep: „Hou niet af! want hou jy het tou af, soo sijn wy het schip quijt! ’t Is mis! hou niet!” Doe de coopman sagh dat de maets, die alreede een hou in ’t tou hadden ghegheven, ophielden en my hierin ghehoor gaven, riep hy teghen my (meenende dat de jonck alsoo goedt als aen boord was): „Schipper Bontekoe, sie daer, dats u schuldt; dat sal ick op u verhalen!” Doch ick al bevreest wesende, dat de maets het tou souden afhouden, riep al: „’t Is mis! ’t is mis! hou niet! hou niet!” ’t Welck oock waer was, want dreef noch soo verre mis dat hy onse groote ree, die in ’t cruys stondt177, noch mis dreef, hoewel sijn mast veel hoogher was als onse ree. Alleen onse scampan, die wy achter aen hadden legghen, raeckte inde brandt, die wy doe drijven lieten, soo dat het oock niet veel nader diende; stondt gheweldigh ysselijck178, want het branden soo gheweldigh of het vol swavel gheweest was en soude met ons wel haest korte mijlen (als men seydt) ghemaeckt hebben179. Ick hadde het roer van ’t eene boort aen ’t ander laten legghen, waer door het schip een gier maeckten180, ’t welck (naest Godt) de eenighste oorsaecke was van ’t misdrijven.

Den 4. dito lichten wy ons ancker en liepen nae het eylandt voor inde mondt vande revier, daer wy de 40 beesten van ghehaelt hadden, als voor verhaelt is. Haelden daer water en gingen den 7. dito van daer t’seyl, om weder over nae de Piscadoris te loopen. Mits water sijnde181 waeyde ons voor-marsseyl wegh; setten het ’s anderen daeghs (door dien wy door ’t hard weer geen seyl en kosten gebruycken, om ’t gat daer wy recht voor waren in te loopen) onder het naeste eylandt, dat bewesten het gat leyt, op 15 vadem.

Den 9. dito sijn wy van ons ancker gespilt; lieten een ander toegaen, welck tou, na vier uur leggens, oock brack. Dreven doe vande eylanden af, en dat met een harde storm uytten N.O. en N.N.O.

Den 10. dito wierdt ons schip soo leck, dat wy met twee pompen soo veel te doen hadden als wy konden om boven te houden; hadden wel seven voeten water in ’t schip en onse achterste pomp was staegh onklaer. Wy hadden achter inde kamer een party paedje, en een gat inde kamer raeckende liep de paedje daer door by de pomp, ’t welck onse pomp, als gheseydt, bynae onbruyckbaer maeckten. Waren derhalven gedrongen om de paedje overboort te werpen, want wy vreesden dat sy al de lock-gaten182 verstoppen en onklaer maken sou.

Den 13. en 14. is het vaerbaer weer geworden; bevonden ons dicht onder de kust van China; quamen daer by het schip Haerlem, daer mijn broeder Pieter Ysbrantsz. Bontekoe schipper op was, dat mede garen aende Piscadoris hadde gheweest, en was door dese voorgaende storm oock verdreven; quam van Japon. Wy hielden met malcander wel vier dagen by, maer dreven meer overstuer als wy wonnen183; liepen daerom met malcander te ree aen de kust van China.

De 20. nam het schip Haerlem wel 7 scampannen, daer in 36 Chinesen met 3 joncken, die met sout, gesouten vis en anders geladen waren. Den selfden dito wierde goet ghevonden, dat wy de ladingh, die het schip Haerlem uyt Japon ghebracht had, souden overnemen, om dat het schip Haerlem swack en soo ghestelt was, dat het niet langher dorst uyt blijven en nootsakelijck verdubbelt most184, en daer en teghen ons schip noch sterck en goedt. Waren oock weder dicht185. Ruymden daerom ons schip op en begosten des anderen daeghs te laden. Doe quamen daer twee Chinesen van landt met een scampantjen aen ’t schip Haerlem; brachten een deel appelen, hoenderen en verckens aen boort, voor welcke daet sy hem sijn jonck weer gaven. Haelden hier voort ons water; maeckten ons weder klaer om t’seyl te gaen; leyden een wangh186 op onse focke-mast en ree.

Den eersten Januarij [1623] wierter goedt ghevonden, dat den opper-stierman Jan Gerritsz. de Naeyer met ontrent tsestigh persoonen van ’t schip Haerlem op ons schip souden komen. En onse onder-stierman Geleyn Cornelisz. is, nevens andere, weder overgegaen op ’t schip Haerlem, om alsoo nae Batavia en voort nae ’t Vaderlandt te gaan. De coop-luyden waren ten dien eynde besich om brieven te schrijven, de eene nae Batavia en de ander nae de Piscadoris.

Wij setten wel 84 Chinesen over aen ’t schip Haerlem, dat den 4. dito van ons t’seyl gingh nae Batavia. Des nachts haelden de Chinesen een jonck dicht by ons schip van daen, hoewel wy na haer schooten; ginghender evenwel mee deur; wy hadden gheen sloep om haer nae te jagen.

Den 5. dito quamen de Chinesen om en by ons visschen. ’t Scheen dat sy wisten, dat wy gheen sloep hadden, daer onse timmer-luy daghelijckx mee besich waren om een te maecken. Wy hadden een half sleten seyl van ’t schip Haerlem gekregen; daer af maeckten wy tot de schuyt187 en ons schip wat ons noodigh docht. Hielden des nachts goede wacht; vreesden voor branders, die de Chinesen ons souden konnen toestueren.

Den 7. dito ginghen wy t’seyl om zee te kiesen; maer door contrarie-wint mosten weder te rugh. Liepen op onse oude ree; namen in ’t seylen een jonck, daer wy die kabels nevens ander tou-werck uyt kregen, en staken de jonck inde brandt. Het volck wasser uytgevlucht; welck tou-werck ons heel wel te pas quam.

Den 9. en 10. dito kregen wy onse schuyts seyl, mast, sweerden en ander tuygh weder klaer; bleven noch al door onbequame wint leggen.

Den 11. dito sagen wy tegen den avondt twee joncken onder wal. De coopman wilde dat men met de boot daer nae toe soude varen, maer het docht my ongheraden, omdat het tegen den avondt was en gantsch leelijck weer, en stondt gheschapen noch harder te sullen waeyen, want sacher gans onweerigh uyt. Oock seyde ick, dat men het volck soo licht niet behoorde te waghen; bleef daerom achter188. Begon teghen de nacht oock soo te waeyen, dat wy blijd’ waren dat de boot aen boort was gebleven.

Des anderen daeghs, ’s morghens, sijn wy met de boot nae een jonck gevaren, die de bay oplaveerde; doch eer wy daer by waren quamen vier oorlooghs-joncken hem te hulp, die geweldigh na ons schooten, en alsoo ’t dicht aen landt was, daer wel duysent menschen, soo ’t scheen, op strand stonden met geweer, mosten hem verlaten en voeren weer nae boort.

Den 14. dito ’s nachts, inde eerste wacht, ben ick met de boot nae een ander jonck ghevaren, die haer te weer stelden; schooten wel twee glasen teghen ons189, en alsoo wy te verd van ’t schip dwaelden en weynigh aparentie was haer te krijghen, quamen wy inde dagh-wacht weder aen boort190.

Den 15. dito was de stierman met de boot weer by een jonck, die van Teysing quam191, daer sy heftigh tegen doende waren, maer mosten hem verlaten. Hadden drie gequetsten, daer onder een gants dootelijck, want was met fenijnigh geweer doorschooten.

Den 18. dito ben ick met de boot ghevaren nae vijf joncken; eene gingh sijn gangh en de ander vier korten malcander op zy192 en stelden haer schrap met schilden, swaerden, pijlen en bassen, want ’t waren oorlooghs-joncken; soo dat wy nae een kleyn ghevecht wederom keerden. De joncken peurden ons nae193. Ons volck in ’t schip dit siende en vresende dat sy de boot souden aentasten, maeckten de twee achterstucken klaer, om nae haer te schieten, want het was dicht by ’t schip; wy waren geen duysent treden van ’t schip af. Wy gijden het seyl op194 en streken de de fock neer en roeyden vlack inde wint op. Sy inde joncken dit siende keerden van ons af. ’s Avondts quamen wy weer aen boort en gingen den selfden nacht noch onder seyl; hadden de wint N.W.

Den 19. dito, ’s morghens, waren wy ontrent een mijl buyten de wal, of vande hoeck van Teysing; hadden Peter Blanca S. O. van ons ontrent 5 mijlen, ’t welck leyt op de hooghte van 22 graden 20 minuyten; seylden langhs de wal. Op den selfden dagh kreghen ons volck rantsoen: een flap-kan water daeghs.

Den 20. dito liepen door contrarie-wint met de sonnen-ondergangh weder ten ancker op 17 vadem, ontrent 6 mijl buyten lant, N. ten O. van Catsje, alsoo wy gheen vordel saghen te doen met seylen. Hier brack ons tou stucken195, mosten daerom de seylen daer weer bysetten, doch quamen door hard weer des anderen daeghs weder te reed’ ontrent 8 mijlen beoosten Teysing.

Den 22. sonden wy de boot uyt, bet nae landt toe196, om te vernemen197 ofter geen beter reed was te vinden; seylden op haer rapoort tot ontrent een half kartous schoot vande wal, op een goede rede.

Den 23. ’s morghens, noch al contrarie-wint uytten N.O. met koel weer.

Den 24. dito storf die persoon, die 9 dagen te vooren soo deerlijck gequetst was; was genaemt Hendrick Bruys van Bremen.

Den 25. dito kregen onse timmerluy de sloep meest klaer.

Den 27. dito is onse coopman Nieuwenroode met de sloep en boot na landt gevaren, om te sien of wy geen water souden konnen krijgen, dan en dee niet op. Sagen eenighe joncken in de revier leggen, daer wy ’s achtermiddaeghs een cherge met musquetten tegen hadden; maer sy schooten met bassen en ginghen onder seyl, soo dat wy vruchteloos wederom quamen.

Den 28. nam onse stierman een kleyn jonckjen met ghedrooghde en gesouten vis geladen, met acht Chinesen, die het datelijck op gaven.

Den 29 en 30. dito hebben wy verscheyden tochten soo nae joncken als visschers gedaen, maer niet bekomen als een visscher met vijf man, en water gesocht, ’t welck ick den 31. dito vont, dat heel goet was en gemackelijck om halen.

De navolghende daghen tot den 7. Februarij haelden wy ons water; was alle daghen lelijck variabel weer en contrarie-wint om onse reys te vervorderen.

Den 8. dito voeren wy met boot en sloep nae landt met 27 musketiers om een landt-tocht te doen. Quamen in een dorp, daer het volck uytgevlucht was; marcheerden een weynigh lantwaert in; vonden een troep buffels, daer wyder 17 van t’ scheep brochten met 4 verckens en ettelijcke hoenderen. Was alle dagen lelijck weer.

Den 10. dito is de coopman Nieuwenroode met schuyt en boot weder aen lant gevaren, met 25 musketiers; trocken landtwaert in; quamen in twee dorpen, daer het volck alle uytgevlucht was; staken beyde dorpen inde brandt, en quamen weer aen boort.

Den 11. dito is onse eene jonckjen omgevallen en gesoncken; doch de mast (die 14 palmen dick en 59 voeten langh was) kregen wyder noch uyt. Onse boot voer weder nae landt om stroo voor de buffels te halen.

Den 12. deden wy weer een landt-tocht, met 50 gewapende mannen. Liepen twee dorpen af; saghen eenige buffels, maer kosten die niet vangen; kregen eenige sacken met loock en uyen, en quamen, nadat sy wel twee mijlen in ’t landt geweest hadden, weer aen boort.

Den 15. dito is onse opper-stierman inde boeyen gheset, om datter brant in sijn kamertje geweest was198, doch wierder ’s avonts weder uytgelaten. Onse timmerluy maeckten een wangh op onse groote mast.

Den 18. setten wy een man over boort, die de voorgaende nacht ghestorven was. Wy deden meest alle dagen tochten, soo met ons jonckjen, schuyt als boot, nae visschers en joncken, maer konden niet bekomen. Was meest alle dagen kout lelijck weer.

Den 20. dito namen wy een jonck met 14 Chinesen. Seyden ons, dat sy uyt de revier Chinchieu quamen, als oock dat den Heer Commandeur Cornelis Reyersz. met die van Chinchieu verdragen was199; doch namen hem evenwel mee en losten sijn waren in ons schip. Verstelden met wangen en anders onse masten en boeghspriet.

Den 10. Meert deden noch alle dagen, alst weer was, een tocht om water. Op desen dagh wierde uyt ons schip een vogel (soo hy inde lucht vloogh) geschooten.

Den 14. dito voeren wy meest met alleman aen lant, haelden onse boot op ’t strandt om hem te calfaeten en schoon te maecken; quamen des avondts wederom.

Den 17. dito sterf een vande boots-gesellen, genaemt Claes Cornelisz van Middelburgh.

Den 18. dito onghestadigh weer, met donder, blicxsem en regen. Des nachts sterf de onder-stierman, Jan Gerritsz. Brouwer van Haerlem, die ontrent vijf-te-half weeck gheleden onder-stierman gemaeckt was.

Den 20. dito, des nachts, sprongender drie Chinesen overboort; meenden met de boot door te gaen, maer alsoo de wacht het het gewaer worden, kregen de eene weder, maer de ander twee verdroncken.

Den 30. dito kregen wy twee joncken met een visscher met 27 man.

Den 2. April setten wy twee Chinesen aen landt, die ons beloofden verversingh te brenghen voor haer rantsoen200: den eene was ghequetst en den ander heel oudt.