109 (return)
[ Secònt Vandelli, un màgu da la Samaria cal voleva crompà da San Pieri e da San Zuan la facoltàt di podej comunicàjghi ai batiešàs il Sant Spìrit.]

110 (return)
[ Purtròp Dante a no si riferìs a chel di Cjašarsa, ma al Batisteri di Firense.]

111 (return)
[ Si volìn zì pròpit a la fìna, “il piè” chì al è da lèšilu coma il insièmit daj piè.]

112 (return)
[ A somèa che i fiorentìns a vèdin di tant in tant gjustisiàt daj sasìns in ta che manièra lì: fàt un bus, a metèvin dentri il condanàt cul cjaf in jù. Apena ca implenìvin il bus, il sasìn al moreva scjafojàt. (Jò ch’i soj claustrofòbic, i sarès par sigùr doventàt màt prima ca tiràsin jù la prima palada di cjera!)]

113 (return)
[ La Glìšia, che Bonifasi VIII al veva trufàt paj bès. (Vandelli.)]

114 (return)
[ Un daj Orsìns.]

115 (return)
[ Al eše tant cambiàt il mont daj timps di Dante in cà?]

116 (return)
[ La Glìšia di Roma, che secònt Dante in ta che rìghis chì a no èra la “Santa Romana Chiesa” tal sens ver da l’espresiòn.]

117 (return)
[ ’L imperatòu Costantìn che, riconosìnt Silvestri coma papa, secònt Dante a nol veva fàt pròpit chel gran chè di ben.]

118 (return)
[ Na lesiòn amondi dura, chista, par Dante—e, i cròt, par cualsìasi altri—da imparà.]

119 (return)
[ Tìpic di Dante di descrivi punisiòns adeguàdis a la colpa daj danàs. In ta stu càsu, danàs coma Anfiarèl, che in vita a volèvin induvinà il davignì, adès a sòn costrès, par sempri, a cjaminà cul cjaf stuàrt cal pol jodi doma indavòu. In cuant al Creatòu stes—chèl imaginàt da Dante, s’i no altri—a vèn da pensà cal vèdi vùt cualchi bièl momènt di sodisfasiòn, cu na schersoša sprusada chì e lì di birichinàdis ca àn un puc dal malisiòus, a cjatà fòu scju tìpos di punisiòn. A mi vèn a mins chel gust ca ghi cjàpin i frus cuant ca ghi gjàvin na ala a una moscja par jodi coma ca farà a svualà cun un’ala e basta.]

120 (return)
[ Sicòma ca sòn stravoltàs, a’an la pànsa par davòu e il cul par davànt.]

121 (return)
[ L’Enèide stesa.]

122 (return)
[ Secònt Vandelli, ta li màcis da la luna la zent a jodeva Caìn cal alsava na forcjada di spìncs.]

123 (return)
[ Tìpos di vèlis.]

124 (return)
[ A vegnarès da pensà che i diàus a lu laudarèsin par vej fàt li so malagràsis; invènsi a si gòdin a cjastial cu la stesa fantašia chi vìn zà altri vòltis notàt!]

125 (return)
[ Malacoda a si riferìs al teremòt susedùt il Vìnars Sant dal àn [Footnote 34: cuant che Crist al era stàt metùt in cròus—teremòt cal veva caušàt li ruvìnis descrìtis chì.]

126 (return)
[ Malacoda al è un diàu, e Dante e Virgìlio a varèsin puc da fidàsi di luj, no?]

127 (return)
[ A saràn diàus dal infièr, indulà ca si varès doma da sufrì, però a àn i so divertimìns encja lòu!]

128 (return)
[ A èsi imbrojòns in ta sta vita a si và a finìla cussì in ta che altra, purtròp. Ma com’a fàja sta bolgja a tègniu dùcjus? A no vègnia da compatì Barbarìsa e chej àltris puòrs diàus par dut chel grant scombati ca ghi tòcja fà?]

129 (return)
[ Taliàn.]

130 (return)
[ Dopo vèighi cjòlt i so bes a ju veva lasàs zì lìbars sensa tègnisi al puntìn dai regolamìns.]

131 (return)
[ Èco, coma ch’i’ai dita un puc in sù, al è il màsa lavorà ca ju fà èsi screansàs, scju puarès di diàus.]

132 (return)
[ Cagnàs a si rìnt cont di cuant scaltri cal è Cjàmpul, il danàt; ma a la fin al vèn imbrojàt encja luj, coma’l rest daj Malbràncs. A no vègnia da vej rispièt par un imbrojòn coma Cjàmpul, cal rìva a imbrojà parfìn i diàus?]

133 (return)
[ Dante a ju mèt in ridìcul scju diàus, però no sensa cualchi frigùja di simpatìa.]

134 (return)
[ Da no cunfùndi cun chel tìpo di cjàša indulà ca si mangja e bèif e durmìs.]

135 (return)
[ Se ben che stu paragòn al mostra cuant afièt ca là Virgìlio par Dante!]

136 (return)
[ Puòrs Malbràncs. Il so malfà al è limitàt encja ta stu mòut chì!]

137 (return)
[ Pa la rašòn spiegada tal vèrs [Footnote 64].]

138 (return)
[ A è tìpic da la zent ipòcrita di volej lùši par di fòu.]

139 (return)
[ Un post a Firense.]

140 (return)
[ Chel cal à condanàt Crist. Una condàna ca ghi à fàt tant dàn ai Ebrèos.]

141 (return)
[ Caušàt dal teremòt susedùt cuant cal eramuàrt il Signòu.]

142 (return)
[ A si riferìs a Malacoda, ch’i vìn zà vùt il plašej di cognosi.]

143 (return)
[ Tìpos di madràs che, secònt i antìcs a si cjatàvin in tal Nord Africa.]

144 (return)
[ Una pièra verda cun puntìns ros che secònt i antìcs a podeva combati i velèns daj sarpìns.]

145 (return)
[ Par cuant terificàntis ca sèdin, scènis cussì a si adatarèsin pròpit ben al rìndilis višìvis cu la magìa eletronica ch’i vìn vuèj!]

146 (return)
[ Parsè che Dante stes al era un daj Blancs.]

147 (return)
[ Coma Vani Fus.]

148 (return)
[ I Centàuros. La mandria minsonada sùbit sot a è ch è ca ghi veva robàt a Èrcul. La so furbìsia, tal tirà li bèstis pa la coda di mòut che Èrcul a no si necuarzès di cuj cal veva fàt il furt, a ghi veva zovàt puc, parsè che in ùltin Èrcul a ghi veva dàt na buna bastonada e mandàt a finìla in ta chel post chì.]

149 (return)
[ Par copalu.]

150 (return)
[ Sta sòrta di “morphing” a è abastànsa comùn in tal dì di vuèj, cun chej trucs ca si pòsin fa cul computer; ma in taj timps indavòu a veva da vej someàt a alc di sureàl!]

151 (return)
[ Chel cal à ispiràt Puccini?]

152 (return)
[ Chèco Cavalcante. Gaville al era un cjascjèl visìn di Firense.]

153 (return)
[ Dante in clara vèna sarcàstica. A somèa paradosàl, però a è sens’altri veretàt, che tanti vòltis (forsi sempri) i pì grancj’ crìtics di na sitàt, di na nasiòn o di na organišasiòn a sòn chej che pì a ghi vòlin ben a la sitàt o a la nasiòn o a la organišasiòn. A è di fàt che par via dal so grant amòu par Firense Dante a si rìnt cussì tant cont di ogni pìsula pecja ca à la sitàt che luj al vorès ca fòs perfèta. A si spiega cussì l’indignasiòn che Dante al mostra in ta scju vèrs chì.]

154 (return)
[ Dante, chì, al fa un pronòstic che Firense a stà zìnt incùntra a malòris sèriis.]

155 (return)
[ Ogni ùn cal vèdi maj jodùt coma che na gjalìna a protès i so pitinùs al sà ben sè ch’i vuèj diši.]

156 (return)
[ Al vòu frenà il so inzèn parsè cal à belzà jodùt pì vòltis coma cal è stàt abušàt da altra zent scàltra, e cun cuàlis conseguènsis.]

157 (return)
[ Entòcli e il fradi a èrin fìs di Èdipo e di Jocasta. Par na maledisiòn ca ghi èra stada fata dal pari, i fràdis si vèvin copàt l’un l’altri e a èrin dopo stàs brušàs insièmit.]

158 (return)
[ Tennyson al à da èsi stàt un bièl puc ispiràt da che rìghis chì cuant cal à scrìt il so Ulysses:

159 (return)
[ Chè che Dante al zarà a ušà coma localitàt pal so Purgatori.]

160 (return)
[ A è da notà chì la rasegnasiòn stòica di Ulìs.]

161 (return)
[ Stu toru di ramp, regalàt da un grèc a un siciliàn, al vegneva ušàt par copà zent ca ghi vegneva sierada dentri. Na volta dentri i puòrs condanàs a vegnèvin brustulàs vifs; e mentri ca si brustulàvin, il so sigà al someàva il rugnà da toru stes. Il prin a vignì cussì copàt dal siciliàn al era stàt pròpit chel ca ghi veva fàt il regal. Chista storiuta a era stada contada da Ovidio in taj timps indavòu. A è clar che la manièra rafinada cu la cual i mafiòus siciliàns a tràtin i so clièns a à radìs amondi fòndis. La storiuta a ni fà pur recuardà che Dante a nol era’l ùnic a vej na imaginasiòn cussì ben cultivada in tal pensà sù turmìns di turtura e di muàrt ca ni cativèin cu la so originalitàt. Però n’altri smorgasbord coma che dal Infièr indulà a si vàja a cjatàlu!]

162 (return)
[ Espresiòn lombarda, modificada un puc da chè ušada da Dante.]

163 (return)
[ Forlì, sitàt ghibelìna, ca veva rešistìt ai atàcs da li fuàrsis fransèšis e guèlfis mandàdis dal papa. Par vej na idea pì buna da li condisiòns polìtichis e socjàlis da la Romagna descrìtis da Dante in ta che rìghis chì, i sugerìs Vandelli.]

164 (return)
[ Chèl cal parla al è Guido da Montefeltro.]

165 (return)
[ Il papa Bonifàs VIII.]

166 (return)
[ Tal Infièr, par vèjghi dàt chej consèis lì al Papa—consèis ca àn sens’altri pì dal Machiavèlic che dal Francescàn.]

167 (return)
[ Il puòr Guido al vèn èncja cjòlt in zìru da stu “rašonadòu” di diàu!]

168 (return)
[ Bràs mutilàs o gjàmbis mutilàdis.]

169 (return)
[ No stìn lamentàsi di chistu parlà sclèt. Zà i sìn stàs metùs in vuàrdia tal vèrs [Footnote 21].]

170 (return)
[ Cussì Dante al punìs scismàtics (o almàncu cussì al descrìf la so punisiòn). Punisiòn jùsta s’a si pensa a li divišiòns che lòu stes a caušàvin. Ma Maomèt al èria pròpit scismatic?]

171 (return)
[ Se sti punisiòns a sòn espresiòn da la gjustìsia divina, Dante al à da vej ben jodùt che stu tipo di gjustìsia a nol èra, dopodùt, cussì tant diferènt da la gjustìsia pagana; basta pensà al mòut che Gjove al veva punìt Prometèo. Si no altri Dante e i pagàns a vèvin chistu in comùn: na granda fantašìa!]

172 (return)
[ Sti peràulis a seguìsin chès ca finìsin il vèrs [Footnote 55].]

173 (return)
[ Argolica = greca.]

174 (return)
[ Forsi a è pì fàsil capì stu’nduvinèl s’a si lu pènsa cussì: A è pusìbul cjatàighi il màni a li ròbis ca sòn stàdis fàtis.]

175 (return)
[ Amondi comprensìbil!]

176 (return)
[ In tal sens che il cuàrp al parta il cjaf coma lampiòn.]

177 (return)
[ Sensa ingàns.]

178 (return)
[ Tant Bertran che Achitofèl a’an consiliàt fiis di zì cuntra i so pàris.]

179 (return)
[ Tal sens che il patimìnt a ghi’è spièli a la colpa ca lu à caušàt.]

180 (return)
[ A somèa da sta storia di Gèri dal Bièl ca fòs stàt un òbligu ta na famèa di vendicà la muàrt di un parìnt. (Plus sa change... Basta pensà no a certi ušànsis Siciliànis dal dì di vuèj, tegnùdis a gala si no altri in taj cìnes, ma a la reasiòn daj parìncj’ da li vìtimis di Tim McVeigh cuant cal è stàt gjustisiàt l’àltra dì.) In ta stu càsu, Dante al sarès un daj parìncj’ ca varèsin vùt da vendicà Gèri. Il fàt che chistu a nol era encjamò susedùt al spièga la reasiòn indignada dal danàt e il sintimìnt di colpa di Dante stes.]

181 (return)
[ L’išulùta di Egina a veva cjapàt il nòn da na bièla fiòla dal stes nòn ca si veva lasàt amà da Gjove—che pa li fantasìnis al veva un vuli (èncja ducju doj) sempri vièrt. Gjuno, ta na reasiòn ca’a un bièl puc dal’archetìpic, a si veva cussì tant rabiàt cul so omp caveva mandàt la peste’n ta l’išulùta ca veva copàt òmis e bestis.]

182 (return)
[ …chi ti ti spèlis.]

183 (return)
[ Taliàns, tant par no dismintiàsi.]

184 (return)
[ Bišùgna pur ricognosi che la gran part di scju danàs a si rìndin cont che la so punisiòn a è stada jùsta.]

185 (return)
[ Tal sens cal era bon da imità altra zent.]

186 (return)
[ Par òpera di Gjunòn ta un daj tancju momèns di rabia cuntra’l so omp, se omp si pòl clamàlu.]

187 (return)
[ La so frùta.]

188 (return)
[ Cuant dolòu incontenìbil da la puora mari ca rìnt chist’imàgin!]

189 (return)
[ Il dì di vuèj a si sìnt tant parlà di pàris ca abùšin i so frùs; maj, ch’i savedi jò, di frùs ca abùšin il pàri. A è da notà, però, che il falsificà al à par Dante altritanta importansa da la relasiòn incestuàl.]

190 (return)
[ Schichi.]

191 (return)
[ Ca sarès la mula di Buòso, che Schìchi al impersonèa par otègnila. Ta l’òpera di Puccini sta impersonificasiòn a è fàta in tal mòut divertènt ca si sà!]

192 (return)
[ A no è sens’altri la prima volta che la “dura gjustìsia” a cjòj “ocašiòn” da la colpa dal danàt par ministràighi la pena justa.]

193 (return)
[ Ca sarèsin i “florìns di oru,” che ta na banda a mòstrin la muša di San Zuan Batìsta. (Ch’i mi recuardi jò, an d’era amondi pùs di chej florìns chì a San Zuan di Cjašarsa. A si jòt pròpit che San Zuan, il sant protetòu dal paìs, al à tegnùt scju florìns lontàn di San Zuan par mantegni la zent dal paìs pura, lontàna da che tentasiòns ca varèsin podùt coròmpila coma ca ghi steva susedìnt a la granda a Firense. ìn ta chej dìs chì, però, a par che il sant protetòu al sedi zut in vacansa….)]

194 (return)
[ Al preferirès jòdiu chì fra i danàs che sodisfà la so gran sèit.]

195 (return)
[ Sta fèmina a veva tentàt invàn di seduši Bepi, il fi di Gjacòb; cuant che luj al era scjampàt via, ic a lu veva acušàt di vèila violentada. Cussì a somèa.]

196 (return)
[ Chel cal à persuadùt i Trojàns di lasà entrà il cjavàl in ta la sitàt.]

197 (return)
[ An d’è ogni tant in tal Infièr momèns amondi còmics!]

198 (return)
[ Al è un puc màsa sèriu, Virgìlio, no pària?]

199 (return)
[ Parsè che cul prin colp a ferìs e cul secònt a vuarìs.]

200 (return)
[ Specje di fasa ca ghi plata la part basa dal cuàrp.]

201 (return)
[ Na tòr di Bologna.]

202 (return)
[ La pòura di chèl ca no si sà, che di nòt di sòlit a si la sìnt di pì.]

203 (return)
[ Li Mùšis.]

204 (return)
[ Montàgnis, tant l’una che l’altra.]

205 (return)
[ Scju danàs a sòn coma tocs di glas.]

206 (return)
[ Scju fiòj, ca èrin fràdis ca si volèvin puc ben, a si sòn copàs ’l un cuntra’ l altri.]

207 (return)
[ Encja chistu, che di fat al era Toscàn, par otègni na ereditàt al à copàt, e par vej copàt a ghi’an dopo encja a luj tajàt il cjaf. Na roba a è sigùra: Firense e paìs visìns di Firense in taj timps di Dante a èrin poscj’ indulà ca si varès fat fadìja a stufàsi!]

208 (return)
[ Chel cal stà rošeànt in tal cjaf dal altri al è il Cont Ugolìn. Di luj Dante al parlarà’n tal pròsin cjànt.]

209 (return)
[ L’Infièr al à tancju momèns còmics e dramàtics e comovìns, ma epišòdis pì comovìns di chel dal Cont Ugolìn a non d’à.]

210 (return)
[ L’Arcivèscul Rugèri.]

211 (return)
[ E invensi un puc di misteri al resta. Ta chel post dal’infièr chì a sòn metùs chej ca sòn colpèvuj di vej tradìt altra zent par rašòns polìtichis. Cun dut il contà dal Cont Ugolìn, a no si riva maj a savej cun precišion di cual tradimìnt ca sòn stàs colpèvuj Rugeri e il stes Ugolìn. No’mpuarta, però; che chì sè ca conta a è la relasiòn fra Ugolìn e i fiòj, e la disperasiòn di Ugolìn.]

212 (return)
[ Che tòr indulà ca èrin imprešonàs Ugolìn e i fiòj.]

213 (return)
[ A ghi veva dat un prešentimìnt di sè ca veva da capitàighi.]

214 (return)
[ Sta trasformasiòn da lupo e lupùs a pari e fiòj a susèit spes in taj suns—a dìšin.]

215 (return)
[ Atropòs a sarès chè ca sepàra l’ànima dal cuàrp e in tal cašu di Tolomèa—cal sarès chel post chì—a manda l’ànima tal infièr mentri che il cuàrp al è encjamò in vita.]

216 (return)
[ A’n sparegna pùs, Dante. Prin chej di Pisa; adès i genovèis!…]

217 (return)
[ La naf da re a vèn fòu dal’infièr.]

218 (return)
[ Lusìfar stes.]

219 (return)
[ A mi vèn in mins chel paešàn che, tancju àjs fa, dopo cualchi àn in Canada a nol era stàt bon di imparà ’l inglèis e’n tal fratìmp al veva dismintiàt il so taliàn. Cašu cal mèrita cualchi làgrima. A èria colpa so? Jò i dišarès di no. I dišarès pitòst che la colpa a era di chej che’n ta na maniera o’n ta n’altra a custrinzèvin cussì tancju taliàns a lasà l’Italia in ta chej dis là. Cuj sàja ta cuala bolgja che Dante al varès metùt chej lì? Ma forsi chì a è miej ušà un paragòn un puc pì lišerùt, coma chèl di un flòu tajàt par metilu’n ta un vàs, che, s’a si pensa, a nol è nè vif nè muàrt. (Èco, i’ai ušàt chel puc di inzèn chi ài, coma che Dante al voleva ch’i fès.)]

220 (return)
[ I studiòus di Dante a pensin che i tre cjafs di Lusìfar, e i so tre colòus, a sòn sìmbul di chistu o chèl; par ešempli, il colòu zal l’impotènsa; chel neri l’ignorànsa; e cussì via dišìnt. (Se cussì a è, alòra Dante al è zut a rafigurà l’ignorànsa cuj nèris da l’Ètiòpia. Il chè in taj timps di Dante a sarès zut, encja encja; ma se Dante al vès apena scrit la Comèdia, cuj sàja cuanti crìtichis via e-mail o via twitter cal varès risevùt daj vuardiàns da la coretesa politica!) Fra li interpretasiòns ch’i’ai lešùt, una a mi par jùsta: che i tre cjafs di Lusifar a sèdin na sorta di parodìa da la Trinitàt di Diu stes.]

221 (return)
[ Na stranesa: in ta l’imaginasiòn popolàr il còu dal infièr, coma cal sarès Còcit, al varès di èsi plen di fòuc e flàmis; invènsi chì a è dut glas e frèit. Lo stes, a sarès puc gust di zì tant in tal un che in ta chel altri.]

222 (return)
[ A è clar che Lusìfar stes al à amondi puc gust di èsi uchì. Puc da surprìndisi, s’a si pensa a chel post gloriòus cal veva lasàt, da semo, par vignì chì.]

223 (return)
[ Èncja s’a lu mèt tal pì profònt dal’infièr, Dante al ricognòs la grandesa dal omp, cul so taši in ta stu momènt di sufrì inimaginàbil.]

224 (return)
[ In ta stu punt Virgìlio, cun Dante intòr, al taca a zì in sù. A intiva che il post lì ca tàchin li gjàmbis dal diàu al è il centro da la cjera (cuj sàja maj sè cal dišarès Freud di chista coincidensa?); cussi chè di lì indavànt li gjàmbis dal diàu, e di conseguènsa Virgìlio e Dante stes, a pùntin in sù, vièrs chel altri emisfèri.]

225 (return)
[ Chistu al sarès ’l emisfèri in tal miès dal cual al è Gjerušalèm.]

226 (return)
[ Il post pì al centro di Còcit.]

227 (return)
[ Par gravitàt, dut a vèn atiràt dal centro da la cjera. Dante al à incjastràt Lusìfar pròpit uchì coma par diši che dùcjus in tal mont a sòn, par natura, atiràs dal mal. Di conseguènsa, il volej liberasi dal mal a richièit un sfuàrs ca nol è naturàl, un sfuàrs cal à da zì cuntra natura.]

228 (return)
[ Li Chèchis a sarèsin li fiis dal re di Tesàlia che in taj timps antìcs a vèvin sfidàt li Mùšis al cjantà. Sti puori fiòlis a vèvin pierdùt la sfida—naturàl!—e a èrin stàdis trasformàdis in chèchis.]

229 (return)
[ Blu.]

230 (return)
[ L’aria dal scur infernàl.]

231 (return)
[ Vènere.]

232 (return)
[ Adàm & Eva. A si pensa che sti stèlis a vèdin valòu alegòric; ca raprešèntin li virtùs da la prudensa, gjustìsia, fuartesa di spìrit, temperansa. (Vandelli)]

233 (return)
[ L’orsa granda (ursa major), che sicòma ca è’n tal emisferi austràl a no la jòt.]

234 (return)
[ Dal aspièt, insoma, al era un biel puc coma me, doma che la me barba a è tant pì blancja—e a no’a nencja bišugna daj ràis dal soreli par fala sfavilà.]

235 (return)
[ Catòn, cal sarès stu barbòn, al è iluminàt da li cuatri virtùs raprešentàdis da li stèlis.]

236 (return)
[ A imbrunìs o scurìs. (Dante a mi metarès par sigùr tal purgatori par cers vocàbui ch’i uši, ma i no pensi ca mi butarès in tal infièr!)]

237 (return)
[ A è clar che Catòn al cròt che i poès a sòn doj daj danàs.]

238 (return)
[ Tre sostantìfs, tre “e” e tre “con” ta sta riga. Clara l’intensiòn, no eše vera?]

239 (return)
[ Il to volej nol pòl dal me volej….]

240 (return)
[ L’ultima sera da la so vita, incluša che spirituàl.]

241 (return)
[ Coma ca voleva Beatrìs.]

242 (return)
[ Coma se di jodi e scoltà Catòn a fòs la vera rašòn dal viàs daj poès. Bàbiu stu Virgìlio!]

243 (return)
[ Che libertàt moràl ca si otèn cuant ca si riva a vìnsi li propri pasiòns, che cussì spès a ni tegnin incjadenàs.]

244 (return)
[ Encja chì Virgìlio, scaltri, al ešàlta li virtùs di Catòn, cal veva rifiutàt di sotomètisi al volej di Sèšar. Cussì, coma cal sugerìs Vandelli, chì i vìn na sinteši di libertàt moràl e politica.]

245 (return)
[ Il cuàrp.]

246 (return)
[ Ìl Acherònt.]

247 (return)
[ Beatrìs.]

248 (return)
[ Catòn, coma ca si jòt, a si rindeva ben cont da li ceremònis ca ghi feva Virgìlio.]

249 (return)
[ A è stàt comentàt che stu vènc al raprešènta l’umiltàt.]

250 (return)
[ ’L ànzul cal protès l’entrada dal purgatori.]

251 (return)
[ L’alegorìa a è clara: la zent roganta, ca si irigidìs, a vèn distrušùda; a sopravìf chè plena di umiltàt, ca è buna di pleàsi a li circostànsis da la vita, encja se chìstis da li vòltis a ti bàtin fuàrt.]

252 (return)
[ Ben purificàs.]

253 (return)
[ Pa la strada ca torna tal infièr.]

254 (return)
[ Si tornàn in davòu cul pensej a tancju di chej poscj’ cal à višitàt tal infièr, a no è da surprìndisi s’al è vegnùt fòu da chel bušaròt cu la muša plena di cjalìn o cragna. Ta n’altri sens, Dante al è chì cal taca a vignì purificàt.]

255 (return)
[ Chì a tocja recuardà Ulìs e i so òmis che rivàs fin chì a èrin, però in davòu a no sòn pì tornàs.]

256 (return)
[ Da Catòn.]

257 (return)
[ La Libra.]

258 (return)
[ In efièt, cun chìstis prìmis nòuf rìghis, Dante al vòu diši che il dì al stà par cricà. Su sti rìghis, asàj difìsilis, i sugerìs di leši i crìtics.]

259 (return)
[ Un’altra volta, dopo la me muàrt.]

260 (return)
[ Dopo chel momènt di straviamìnt a ghi’a parùt che il lumìn al lušès encjamò di pì.]

261 (return)
[ Stu chì al parta li ànimis a la salvasiòn; Carònt, la so antiteši, a li parta a la perdisiòn. S’a si’a da sièlzi, a’è miej zì cun chistu.]

262 (return)
[ Aegypto in tal originàl, coma ca sarès just. I speri che Dante a mi perdoni.]

263 (return)
[ Il Capricorn. Il dì, insòma, al è zà ben inoltràt.]

264 (return)
[ Tu ch’i ti sòs vìf, se fatu chì insièmit dai muàrs?]

265 (return)
[ Par podej tornà, dopo la me muàrt, in ta chista strada da la salvasiòn.]

266 (return)
[ Parsè rìvitu tal purgatori cussì tant timp dopo la to muàrt?]

267 (return)
[ ’L ànzul timonej cal cjàpa sù e al parta li ànimis in tal purgatori.]

268 (return)
[ Secont Vandelli, la indulgensa plenaria data’n ocašiòn dal Gjubilèo di Bonifàs VIII, tacada tal nadàl dal [Footnote 1299: a veva vantagjàt encja li ànimis daj muàrs, puarès.]

269 (return)
[ Ogni ànima danada a è destinada a zì’n tal infièr.]

270 (return)
[ Secònt cualchi comentatòu, la cansòn a raprešentarès il plašej da la filošofìa..]

271 (return)
[ Catòn stes.]

272 (return)
[ Ca sarès la porcarìa ca si’a formàt daj so pecjàs e ca ghi impedìs di vej na clara višiòn di Diu.]

273 (return)
[ Stu mont al è’l post indulà che la gjustìsia divina a ni fà sufrì paj pecjàs ch’i vìn cometùt, fin ch’i vignìn dal dut purgàs.]

274 (return)
[ Jodìnt doma na ombrena davànt di luj, Dante al pensa di èsi stàt bandonàt da Virgìlio. Il puòr Dante a no si rìnt cont che, esìnt spìrit, Virgìlio a nol fà ombrena.]

275 (return)
[ Tal cjèl i ràis, esìnt luminòus, a si làsin trapasà da àltris, roba ca no podarèsin fà sa fòsin ostaculàs da na sostansa fišica, coma un cuàrp.]

276 (return)
[ A somearès impusìbul che un spìrit al sufrìs dolòus corporàls; ma’n ta li mans da l’onipotènsa di Diu, dut a è pusìbul.]

277 (return)
[ A stà di fàt ca ni è impusìbul capì coma che Diu al posi èsi na sostansa in tre persònis.]

278 (return)
[ Virgìlio a ni sugerìs di contentasi di capì il “sè” ca è, e di no zì a ròmpisi tant il cjaf in sèrcja di capì il “parsè” di sè ca è.]

279 (return)
[ Se la zent a savès dut, a no sarès stàt necesàri il proibìghi a Adamo di zì a sercjà il frutàn dal àrbul dal ben e dal mal; e cussì a no sarès stàt necesàri di butalu fòu dal paradìs terèstri; e di conseguènsa a no si varès vùt bišugna che Crist al vegnès a salvani, e via di sèguit.]

280 (return)
[ Ta la costa pì montagnoša da la Liguria, che’n taj timps di Dante a no èra sens’altri invaduda da turìscj’ coma ca è vuèj.]

281 (return)
[ A è clar che se Virgìlio al cognoseva ’l infièr, a nol cognòs par nùja il purgatori.]

282 (return)
[ Cun che incertesa naturàl ca derivava dal jodi un “vif” coma Dante.]

283 (return)
[ Fermàs dal cuàrp di Dante.]

284 (return)
[ Un colp di spada a ghi veva lasàt un brut sen ta una da li sèis.]

285 (return)
[ “Puarèt” tal mòut che la peràula a vegneva ušada da me mari, puareta, che par ic al èra puarèt encja il plevàn di San Zuan o adiritura il Papa, puarèt, ca ni voleva cussì tant ben.]

286 (return)
[ Partìt par tornà in tal mont daj vifs.]

287 (return)
[ Stu sperà al sarès il sperà da la salvasiòn, par via che àltris a pensàvin che luj al fòs stàt danàt pa la so scomùnica.]

288 (return)
[ Se il vèscul di Cošensa al vès consideràt Diu no coma punitòu e basta, ma encja coma pari mišericordiòus, al varès forsi capìt che jò ì sarès stàt perdonàt.]

289 (return)
[ Il cadàvar di Manfrèit, invènsi, al è stàt butàt fòu da terèn consacràt, coma ca si ušava fà cuj scomunicàs.]

290 (return)
[ I scomunicàs a vegnèvin trasportàs cuj lumìns distudàs, coma cal è stàt il cašu cul cadàvar di Manfreit.]

291 (return)
[ Encja a un scomunicàt a ghi resta un pu’ di speransa di vignì perdonàt da Diu, basta ca si dimostri pentìt, coma ca’a da èsi stàt il cašu cun Manfrèit, puarèt. Dum spiro, spero, coma cal dis Vandelli.]

292 (return)
[ Al è costrèt a restà fòu dal purgatori par un toc di timp lunc coma trenta vòltis il timp cal era stàt in pecjàt.]

293 (return)
[ Li prejèris ca vègnin dìtis paj muàrs a pòsin riduši il timp che una puor’ànima a à di pasà tal purgatori]

294 (return)
[ La proibisiòn di tacà la so purificasiòn prima dal momènt prestabilìt, asumìnt che stu timp a nol vegnès scurtàt dal preà da la zent coma Costansa stesa.]

295 (return)
[ Coma ca crodèvin, par ešempli, i Manichej, che par chej i òmis a vèvin do ànimis.]

296 (return)
[ Par ešempli: cuant che jò i soj concentràt in tal lèši, i no mi rìnt cont che altri al stà susedìnt atòr di me.]

297 (return)
[ Il post indulà che i poès a pòsin tacà a scalà la montagna.]

298 (return)
[ Ducju poscj’ che ai timps di Dante a era difìsil scalà.]

299 (return)
[ Tal sens simbòlic, li àlis ca ocòrin par zì sù’n ta stu scoj dal purgatori a sòn àlis di virtùt.]

300 (return)
[ Plumìn o plùmis.]

301 (return)
[ Virgìlio.]

302 (return)
[ Ta stu punt a finiva che fesura cuaši verticàl ca vèvin seguìt, e ta un plan mancu inclinàt a èrin rivàs.]

303 (return)
[ La riva da la montagna a varès, alora, na’inclinasiòn di circa [Footnote 45: gràdos.]

304 (return)
[ Il cjaminà tant pì svelt di Virgìlio al lasava il puòr Dante indavòu.]

305 (return)
[ Na volta sorpasàt un momènt di perìcul, al vuàrda in davòu, contènt di èsi al sigùr.]

306 (return)
[ Sicòma che i poès a sòn tal emisfèri dal sud, e a stàn vuardànt vièrs il levànt, Dante al jòt il soreli alsàsi a sinistra invensi di destra, coma ca susedarès s’al fòs tal emisfèri dal nort.]