^[85] surda aure cum inimicis summi Dei amicitias conligamus, et placentes eis nostrae fidei derogamus—Quotidie opprobriis et mille contumeliorum fascibus obrupti, persecutionem nos dicimus non habere—Christianos contra fidei suae socios, pro regis gratia et pro vendibilibus muneribus et defensione gentilium praeliantes, non maledicimus nec detestamus, sed religiosos pro vero Deo certantes anathemate percutimus et infamamus—Nonne ipsi qui videbantur columnae, qui putabantur ecclesiae petrae... nullo cogente... Dei martyres infamaverunt? Nonne pastores Christi, doctores ecclesiae, episcopi, abbates, presbyteres, proceres et magnates haereticos eos esse publicè clamaverunt?—Dùm enim circumcisionem ob improperantium ignominiam devitandam... cum dolore etiam non medio corporis exercemus—Et dùm eorum versibus et fabellis mille suis delectamus, eisque inservire, vel ipsis nequissimis obsecundare etiam premio emimus... ex inlicito servitio et execrando ministerio abundantiores opes congregantes, fulgores, odores, vestimentorumque, sive opum diversarum opulentiam, in longa tempora nobis filiisque nostris atque nepotibus praevidentes,—ob honores saeculi fratres cum crimine regibus impiis accusamus,.. inimicis summi Dei ad occidendum gregem Domini gladium revelationis porrigimus, ducatumque eorum et ministerium ad ipsum facinus exercendum pecuniis emimus.—Nonne omnes juvenes christiani, vultu decori, linguae disserti, habitu gestuque conspicui, gentilitia eruditione praeclari, arabico eloquio sublimati, volumina chaldaeorum avidissimè tractant, intentissimè legunt, ardentissimè disserunt?—linguam suam nesciunt christiani, et linguam propriam non advertunt latini, ita ut omni Christi collegio vix inveniatur unus in milleno hominum numero, qui salutatorias fratri possit rationabiliter dirigere litteras, et reperitur absque numero multiplex turba qui eruditè chaldaicas verborum explicet pompas. Alvar. Cordub. Indicul. Lumin. passim.

^[86] ille dixit quomodo fuit suo avolo Ezerag de Condeixa, et quando filarunt mauros Colimbria fuit ille Ezerag ad Farfon ibn Abdella et fecit se mauro et petibit XXX.ª mauros de arragaza et metivit illos in matos et dixit ad illos christianos de illas villas exite gente benedicta quia jam pace filavi cum mauros et exibant de illos matos et populabant illas villas et exiebant illos mauros de illos matos et levarunt eos ad Sanctaren et venundabant eos et fecerunt in illos VI haretas de argento et inderenzarunt illos ad Cordova cum carta de Farfon et cum isto ganato, et petivit illos molinos de Forma et alias villas multas et donavit illos. Almanzor: Lib. Testamentor. f. 76 v.

^[87] Na freguesia de S. Martinho, aldeia de Valloura, districto de Aguiar de Pena, havia 3 casaes, cujos moradores, além de outros onus, tinham o seguinte: et vadunt in mandatum ad Legionem, ut sciatur per ipsos quid facit rex legionensis: Inquirições de 1220: Liv. 5 de D. Diniz f. 118 v.

^[88] Pag. 19 e 20.

^[89] Pag. 124 e 153.

^[90] Pag. 12.

^[91] La Russie, Lettre X.

^[92] Pag. 15.

^[93] Pag. 44 e segg.

^[94] Hist. de Port., T. 4, pag. 336 e 482.

^[95] Doação de Diogo Olidiz a Tructesindo Gutierriz da igreja de S. Marina: «damus ad vobis illa pro plagas et feridas malas que cemus (sic) ad vestros malados, et non abuimus unde illas pectare:» Doc. original do mosteiro de Moreira de 1075 no Arch. Nacional.

^[96] Liv. 1, Tit. 7, l. 2.

^[97] Qui conductarium alienum occiderit dominus ejus accipiat inde homicidium. Similiter de suo ortolano et de suo quartario et de suo molendinario et de suo solarengo.

^[98] Et homo de Nomam qui suos homines habuerit in suis hereditatibus, aut sui vassali fuerint, et aliquis illum mactaverit, suus senior colligat inde homicidium: For. de Numão de 1130.

^[99] ...... peccato impediente battivimus vestro junior, nomine Froila, cum alios meos galiasianes... et pervenit ipse Froila de ipsa badtedura ad mortem, et pro ipso homicidium abui vobis ad dare in judicato quinque boves, et pro ipsis quinque boves incommunio vobis pro medio &. Est. de las Person., pag. 15.

^[100] Collecc. de Fuer. Municip., pag. 130 e seg.

^[101] Hist. de Port., Vol. 3., Nota final XVI.

^[102] Collecc. de Fuer. Municip., pag. 126.

^[103] Pag. 2.

^[104] Liv. 5, tit. 4, l. 13.

^[105] Liv. 2, tit. 4, l. 5.

^[106] Pag. 160

^[107] A confusão, na phrase, entre o colono e o predio, tomados um pelo outro, confusão que sobretudo se deduz claramente das singulares expressões homem inteiro, meio homem, etc. apparece ainda ás vezes nos nossos monumentos do seculo XIII. Nas Inquirições da terra de Faria, feitas naquella epocha, lê-se, por exemplo: «S. Leocadia de Pedrafurada: homines de ista collacione solebant pectare vocem et calumniam, sed modo non pectant nisi quinque homines et medium qui dant annuatim singulas gallinas, et medius homo dat mediam gallinam: et ista casalia... dant vocem et calumniam et singulas gallinas et duos, duos solidos, tribus vicibus in pedida, sed medium casale medium forum facit. Inquir. d'Affons. III, L. 7, f. 14 v.